De antiquitatibus Lusitaniae libri quattuor a L. Andrea Resendio inchoati, a Iacobo Mendez de Vasconcellos absoluti & quintus liber de municipij Eborensis antiquitate ab eodem conscriptus. Cum alijs opusculid, versibus, & soluta oratione ab eodem Iac

361쪽

dumque, tam publice, quam priuatim pertinere videretur.Popu his enim praeter alia multa amoris, de beneuoleiatig signa, quq quotidie , non solum erga ipsium, sed etiam in comites , & familiares ipsius proferebat. Quoties in publicum prodeuntem conspexisset,laetis acclamationibus omnia illi fausta optat

do, precandoque, patriae patrem,& communem omnium ciuium parcutem cosalutabat.

At canonici spissime eum obnixis precibu& rogarunt, ut Baionensii Episcopi vices suscipere, & ecclesiae gubernan is munere sui gi det. Quam prouinciam cuna saepius recu Qiffer, occupationum suarum magnitudinem obtendens, victus tandem alliduis illorum portulationibus, eam suscepit, verum in ea tantum parte , quae ad spiritualium ni unetum curam, & administratione pertinet. Quod compertum haberet ea in re operam suam ecclesiae Batonesi este pernecessariam, quae ob diu, tinam Episcopi sui absentiam,loiago iam tempore eo bono caruerat. Suscepta igitur totius populi incredibili applausu,ecclesis gubern de facultate, eam in his prscipue exercuit, quae ad Pontificis ordinem attinet,nihil imminuens de eorum iure & potestate,quos Episcopus er ercendς iurisdictioni, & controuersiis deliniendis praefecerat. Verum hos quoque auctoritate,& con silio ita iuuabat, utquetuisncgotia magni momenti, ac ponderis, ad ibi lum

362쪽

tum reserrent, nihilq. nisi ex ipsius nutu, &sententia decernerent.Ceterum, quae ad pon- tiscale ossicium, sc sacras caeremonias pertinerent , maxima cura, & religiose peragebat. Diuina ossicia in illa insigni, & sacro

sancta ecclesia, astante sibi grauissimo canonicorum coetu, praecipuis, &v de solemnibus festis celebrare nunquanti destitit, qua diu ibi mansit. Confirmationis sacramentum, non solum pueris, sed etiam prouectae aetatis diominibus assidue contulit, Ad si cros ordines,cum delectu,naultos promouit. Ecclesias compitu es,tam intra ciuitatis ambitum, quam in vicinas oppidulis consecrauit. , Nihil denique praetermisiit integro semane quinquennio , quod in ea urbe , transegit ab anno salutis millesimo quingentesimo triagesimo septimo, usque ad quadragesimum secundunI , quod ad vigilantissimi Pastoris

munus pertineret.Hinc illi apud omnes fiuisema veneratio, amor, obseruantia . Cumq. omnibus charus esseta, ab illis Praecipue cole batur, qui morum integritate ceteris pr*- stabant. Viris autem religiosis omnium ordinum,quorum ea tempestate ingens in Gallia florebat multitudo, ita deditus erat, taq. areta familiaritate coniunctus, ut illum non

secus qc indulgentissimum parentem diligorent . . rum inopia 3romptam & spont . neam opem Eb ter auercbat. M'dem cuj

363쪽

ram gerens monialium, viduarum, ac pupillorum,omnium denique, quos egestate labo 3 rantes, pudor/mendicare non sineret. Reliquos vero egenos, quotidie intra aedium suarum vestibulum benigne admissos,partim pecunia iuuabat, partim mensae reliquijs alebat. Domesticos autem suos & familiares, tanta cura, ac sollicitudine in ossicio continere perpetuo studuit, ut apud Baionenses non mediocrem inde laudem reportauerit. Vnde contigit ut ciuitas populari quodam erga ipsum studio incensa , episcopum suum& diceret,& ab omnibus ita nominari vellet. Nec deerant, qui assererent minime passtiros se, ut ab eo ullo umquam tempore desererentur. Complura alia amoris & beneuolentiae signa, atque argumenta in illum quotidi edentes. At cum anno millesimo quingentesimo quadragesimo secundo, accepto a rege Lusitaniarn cio, in oppidum, quod vulgo sancti Sebastiani dicitur, in proximis Cantabriae sinibus situm, secedere decreuisset, maxima populum maest ilia,& luctus occii pauit, vociferantibus cunctis, eripi stibi pastorem suum, inopum parentem, Sacerdotum decus,d: egregia pietate insignem antistitcm. Nulla erat domus, nullus vicus , nullum foriam , nulla basilica, ubi hae voces permixtae lacrymis,& singultibus non exaudirentur,adco Vt

cum iam prosectionis tempus adesset, dedu-Yi cente

364쪽

338 cente illum regis praesecto Buria, qui ossicii

caussa,ad duo passuum millia exeuntem prosequutus est, uniuersis populi multitudo po tis effusa, ingenti edito clamore, patriae parentem a se diuelli lugubri eiulatu quererentur . Qims ille benigne salutatos,blanda voce, S: sedato vultu,bene omneS valere iubes, tandem, non sine magna difficultate, a se de misit retinens secum aliquot ex canonicoriam numero, quos passus est una proficisci , usque ad proximum oppidulum, quod sancti Ioannis a Luce vulgo dicitur . Vnde paulo' post,illi in urbe ni redierunt, ipse vero ad P gum Irunium peruenit,traiecto Aldunia stu-

uio, qui Gallias ab Hispanijs ibi disterminat,

paucis ex domesticis suis secum adductis, quia ceteros ex Biarnensi portu, cum omni supellectile, mari praemiserat. Postera die Easbnem adiens vulgo Fonte rabiam dicut ut ex itinere Sanctium Letuam salutaret,eius prouinciae praesident, copiarum q. praesectu , ante solis occasum, ad oppidum sancti Sebastiani peruenit. ubi trimestre tempus exegit, dum ex Lusitania regis nuncium & proficiscendi licentiam expectat. Nec interim a consuetudine sua recessit, reipublicae iuuandae. Accepta enim a Pampelonensi Episse

po facultate,ibi quoque spirituale Pontificis

munus exercuit, magnam q. gratiam tam ab

uniuerso Ciero, quam a reliquis ciuibus inb

365쪽

339 uit. Quo tempore iam ad Tingensem epi-- scopatum, ex Laphiensi, translatus fuerat. Acceptis deinde a rege litteris, quibuS redeundi in Lusitaniam spes certa ostendebatur, magno est affectus gaudio, id namque

valde concupiuerat, tum ut consanguine OS,& amicos post tam diuturnam absentiam inuiseret, tum etiam quia episcopatuS cura eum non parum anxium,& sollicitum habebat , licet eo tempore ubique ea consuetudo

perperam inualuisset, ut Episcopi raro ecclesias suas inuiserent,prssertim in transmarinis rigionibus sitas . Itaque per Vardulorum tractum, qui vulgo dicitur, iter faciens superato sancti Adriani monte, Medi nam Campi ineuntem esse Decembris peruenit, ubi cum insperatus a Lusitania tabellarius assequitur, litteras serens, quibus iterum in Galliam proficisci iubetur, ut apud

Franciscum regem oratoris,ac legati munus gerat. Paucis igitur ibi consumptis mensibus, in adornando itineris apparatu, rebia'. neces arijs comparandis, mi ilitandis l. in Lusitaniam mancijs, ac litteris, quibus cum rege, de rerum suarum statu,& conditionibus agere necesse fuit: initio veris, anno millesimo, quingentesimo quadragesamo tertio Medina excedens, perq. eadem vestigia via ingressus, aucta domesticorum turba,& ma-- gnificentius re familiari instructa, non sino,. Y a ingenti

366쪽

3 o ingenti gaudio, & gratulatione populorum',

per quos nuper iter habuerat,Baionam peruenit, ubi tanta repente exorta est ob illius reditum laetitia,ut vix sibi ciues temperaret, quominus ei ad multa passuum millia, obuia

prodirent. Matronae vero,& reliqua multitudo gratulabundis, faustis q. acclamationibus omnia complere, certatim ex moenibus egredi, vias & loca muris vicina insidero, unde cum conspicere,& salutare possent, dicere, ac pro certo credere, suis lacrymis, suis precibus ad Deum 'ptim a maximum effusis effectum,ut communem omnium parentem,& pijssimum Episcopum iterum in urbe

sua incolumem cernerent. Iam vero tectis

appropinquantem, maximo applausu, ac incredibili amoris,&beneuolentiae significatione uniuersa ciuitas domum usque deduxit : petentes obtestanteSq. per suam, erga ipsum, obseruantiam,amorem, pietatem, ne charissimos ciues, immo obsequentissimos filios desereret, neque ab eis ullo umquam tempore abesse vellet. Misereretur vidit rum,pupillorum, egenorum, ac denique omnium ciuium, quibus ut antea eius discessus' acerbissimus fuerat, ita modo optatissimus aduentus maximam laetitiam,gaudium q. as serebat. QPorum studium,& egregiam erga se voluntatem magnopere collaudans, eis tapublice,quam priuatim gratias egit . Dein-

367쪽

de expositis prosectionis suae causis,cupere se dixit urbis sibi amantistimae conspectu, de ciuium charissimorum familiaritate diutissime friti, sed id in sua minime esse potestate , quia longius iter suum differre nequeat, im

mo vero illud maturare,atque accelerare ne

cesse habeat.Triduo igitur quieti,& urbis desiderio concesso, omnibus operam suam, &studium pollicitus, si quid apud rogem , aut ipsum Baiqnensem Episcopum agi cuperent qui regis aulam sequebatur Burdigalam .

proficiscitur. Vnde mox Lutetiam Parisiorum, per Pictavos, & Aurelianenses petens, ad regem peruenit . Apud quem oratoris munere fungebantur Franciscus Noronius,

vir summo loco natus,qui postea Linarii contes fuit. cui in legatione succedens, illico apud regem, & reliquos principes, quos eo tempore Gallia & potentissimos, & clarissimos habebat,magnam virtutis, integritatis famam adeptus est, adeo ut rex ilium, iquoties venientem ad se conspexisset,bonum

di pium Episcopum, coram multis, & dic ret,& praedicaret. QSod sapientissimi regis a

testimonium,magnam ei apud omnes aueto- Iritatem conciliauit. Erat in primis Leon rae reginae charus,tum propter singulare eius lin Lusitanos omnes volutatem, quorum Re- gi antea nupta fuerat,tum etiam ob inculpa- . tissimos illius mores , summamq. vitae inte- i

368쪽

gritatem, cuius fama regis quoque filios &praesertim Henricum, qui postea patri in regno succciiit ad ipsum summopere amadum sitispiciendumq. inuitauit. Libet hic obiter

exponere certistimam eius coniecturam,qua de eodem ipso Henrico fecerat, aliquot annis antequam ad regnum capessendum accederet, varijs enim de eius indole, de futtirorueuentu sparsis,ut iteri solet, in vulguS rumoribus, do scitiis in contrarias partes hominustud ijs, dum aliqui Aurelianensi duci magis

fauerent,ipse ut erat acerrimo iudi sio,& magna rerimi experientia praedituS , nonnum- quam ab amicis rogatus, quid de eius moribus,& imperandi artibus in posterum praefa-:giret, constantissime semper asseruit, Henricum magni, inuictiq. animi principem, si quando ad regni gubernacula tractanda perueniser, in regem maximum clarissimumq. euasurum. Nec ilium sua sesellit opinio.Nam interisortissimos, potentissimosq. Galliave-geS,Vix unum aut alterum reperire licet, qui sit cum illo compamandus, siue animi magniat inem,&rerumgestarum gloriam,seu pi ttatem, & Christianae religionis studium spe- ctes. Cum iditur erga Henricum sic esset ani- matus, seq. ab illo non mediocriter amari . perspexisset, stequenter ad ipsum, Viventi adhuc patre,ventitare solebat, nullam occasionem pistermittens , tanti sibi principis

369쪽

probatum est, sore, ut Francisco rege vita functo, magnum sibi ea res adiumentum aliquando afferre posset ad dissiciliora quaedam legationis suae capita facilius pertractanda. In quo etiam singulari studio Anae Momoraniij praefecti praetorio adiutus fuit, qui apud

Henrictimi, gratia , & auctoritate, primum locum obtinuit. Qilem virum enixe semper

coluit, & omni ossicij genere sibi deuinci ronumquam destitit, praesertim eo rempor , quo ipse Momorantius, ob alienatam a s . propter lenes quasdam suspiciones, Francisci voluntatem, ab aula excedens, in oppida quaedam sitae ditionis, Lutetiae vicina,se recepit. Vbi postquam aliquot annos, in otio lim' ne sto,cum magna animi tranquillitate vitam egisset, ab Henrico confestim post suscepta regni gubernacula, accersitus, & reipublicae

administrationi adhibitus fuit. In qua ita foegessit, ut nihil dici possit tam magnificum,

quod eius laudes,& immortalem nominis gloriam ulla ex parte aequare possit. Tanti itaq. viri amicitia, &opera subnixus, cum primu Henricus insignia regni suscepit, res maximas dissicillima'. consecit, quas antea, ini quitate temporum impeditus, ad exitu per- . ducere nequiuerat. Cum igitur apud Fra ciscum,& Henricum legati munere cum sum-4

nia laude siunctus esset, in Lusitaniam redire ii V 4 flatuit,

370쪽

statuit, consumptb in Gallia integro decennio : quo tempore inge ,3 pondus aeris alieni contraxit rerat enim a sordibus, & ab omni auaritiae specie valde alienus :& quamquam mediocritatem maxime probaret, & suapte natura ad frugalitatem esset propensius, in publico tamen oratoris munere 'obeundo , m gnam, & ornatam do me sti corum turbam alere, & splendida, lautaq. mensa uti necesse erat, quae optimo cuique temper patuit, Lusitanis praesertim, quorum ea tempestate Lutetiae notI mediocris erat numerus . Multi

praeterea nobiles, & insignes viri, tam ex Gallis, quam ex Hispanis Ιχotiorae reginae famialiae addicti, ad illum assidue commessatum vei,iebant Aderant etiam ex Lusitania non pauci magnates: qui legatione regia fungentes

vel in Belgiuna ad Carolum Imperatorem,Vel in Germartiam ad Ferdinadum Romanorum Regem, vel in Angliam, aut Italiam,ceteras

que Galliae vicinas gentes, illac iter habebat. hos omnes magnifice hospitio exceptos, omni ossiciorum genere proliquebatur. Ad haec praecipuam curam semper adhibuit, in subleuandis oppressis, & egenis hominibus, qui ex Lusitania in Galliam perpetuo coflue-.bant , a piratis capti, & sortunis omnibus spoliati, quibus ope pr6mptissime afferebat, adeo, vi etiam mensae suae supellectile argentea, nummulariis pignoris nomine assignata.