장음표시 사용
121쪽
Quot sunt tenores Z Tres. Acutus, Gratiis, & Cireunil xus. Acutus enim est, quo syllaba eleuatur. Gravis, quo syllaba deprimitur. Circunflexus quo syllaba partim eI uatur, partim deprimitur.
Quid est spiritus in *llabat Duratio, vel tractus, in quo Hliaba pronunciatur. Quid est tempus in sellabaZ Qualitas quaedam,qua inpere, vel leniter syllaba profertur. Quouiplex en tempus in syllabat Duplex, quia aut habet unum tempus in quo pronitur, & dicitur breuis : auchabet duo tempora, & dicitur longa. Quid est numerus in syllabat Comprehensio literarum stllabam constituentium. Quot possunt esse literae in syllaba 3 Vt multum sex: ut minimum una: sed tunc propite non dicitur syllaba, cum
plures literas non comprehendat.
id est Etymologia λ Scientia ostendens veram di
iactionum originem, cum reliquis accidentibus. Vnde dicitur Etymologia Z Ab etymon, quod est v rum, & logos, sermo, quasi veriloquium: quod Cicero reformidans notationem appellat: INec ab Aristotele symbolum, a quibusdam originatio dicitur. Quid est dictio 3 Minima pars orationis constructae, id est, in ordine compositae. Dictioni quot accidunt 3 Quatuor. Significatio,. Etymologia, Figura, ordo.
Quid est significatio in dictione 3 Illud, quo breuiter ostenditur quid dictio significet. Quid est Eirmologias Dixi esse scientiam, qua ostenditur vera dictionum origo. Quid est Figura in dictione Z Forma qua dictio si sex a com posita distinguitiar. . Quid est ordo in dictione Z Qualitas, qua in oratione atra semper praeponitur, alia semper postponitur: alia modo praeponitur, modo postponitur.
122쪽
Partes orationis quot sunt 3 octo. Nomen, Pronomen, verbum, Participium , Praepositio, Adverbium, Interiectio, Coniunctio. Quot sunt partes orationis declinabilest Quatuor, No 'men, Pronomen, Verbum, Participium. Quot sunt .partes orationis indeclinabiles 3 Quatuor. Praepositio, Adverbium,Interiectio, niunctio.
R A Vsa quae pars orationis estὶ Nomen .Quid est nom&1V1 Pars orationis declinabilis, corpus, aut Iem Proprie,
communitdrve significans. Vnde dicitur nomen λ Ab Onoma Graece, quod Latine interpretatur nomen: vel dicitur nomen, quasi nota
Quotuplex est nomen Z Duplex: Substantivum, & Ad-
Quod est nomen substantiuum 3 Quod substantiam,vehquasi substantiam significat: ut homo,albedo. Quod est nopten adiectivum3Quod adiectum substa liuo, significat in eo aliquid accidens, ut immo bonus. Muta igitur quale nomen est 3 Substantivum: significat enim repa per se subsistςntem,obnoxiamque acciden tibus. Nomini quot accidunt3 Sex. Qualitas, Species, Genus, Numerus, Figura, Casus cum declinatio P. Quid est qualitas in nomine Z Accidens , per quod pro prium nomen a communi, seu appellativo distinguitur. Quod est nomen proprium ὶ quod uni tantum conae nit: ut Calliope, uni ex nouem Musis. Quod est nomen.communer quod pluribus conuenit: ut Musta, Calliope,Vrania,Clio. Quid est species in nominet Illud,quo primitivum n men a derivato separatur. Species nominum quot sunt 3 Duae. Primitiva, quae a liunde non trahitur: ut mons. Deriuata, quae aliunde deI '
123쪽
Musa igitur cuius speciei eis Z Deriuatiuae speciei. Dicibtur enim a muso, quod est inquiro. Dexiu torum nominum quot sunt differentiae Z N men Patronymicum, Possessivum , Denominatiuum, Diminutiuuin , Comparativum, Superlativum, Vessi cle, Participiala. Adverbiale
Quod est nomen Patronymicum Z Quod fgnificat sibilum vel filiam, nepotem vel neptem, vel aliquem ex pO- steris illius, a quo derivatur: ut Priamides filius, vel ne- pos, vel aliquis ex posteris Priami. god est nomen Possessivum λ quod cum genitivo sui principalis significat aliquid ex ijs , quae possidentur: ut Euandrius ensis pro Euandri ensis. Quod est nomen Denominatiuum 3 quod a nomine derivatur, neque dominatur ab aliqua speciali significatione: ut a tuitus,tustitia, a sapiens, sapientia. Quod est nomen Diminutiuum 3 quod significat dimib. nutionem sui principalis, ut a Rege regulus. Quod est nomen Comparativum 8 quod cum intelle ctu positivi, vel aliquo participe sensus positivi, significat Magis adverbium: Vc iustior, magis iustus: inferior, magis infra,
Comparativa unde formantur Z A nominibus adi stiuis L quae possunt incrementum , diminutionemque susciyere: ut a bonus, bona, bonum, melior: a doctus, docta, doctum, doctior. Et a verbis: vi a deleto , deterior. Et ab adverbiis & pra Iositionibus : ut a pridem,
Comparativa quomodo formantur 3 In nominibus adiectivis secundae declinationis formaniar a genitiu terminato in i, addita or: ut albus, albi, albior. Invo minibus verδ tertiae declinationis a dativo, addita or: ut fortis,forti, fortior . A nominibus habentibus vocalem ante is, vel us, comparativa non formantur, sed supplentur ex hoc adverbio magis, & positivo: ut tenuis, magis
Quod est Supellatiuum nomen Z quod ad pluIes, Vel plura
124쪽
plura sui generis comparatum, omnibus superponitur: vel Per se prolatum , significat quantum positiuum cum hoc adverbio valde : ut Plato Graecorum doctillimus, α Plato doctissimus, id est, valde doctus. Superlativa unde formantur Θ Ab eisdem nominibus
adiectivis, unde formantur Comparativa. Superlativa quomodo formantur Z In nominibus adiectivis in et desinentibus Superlativa formantur additarimus: ut tener, tenerrimus: pauper, pauperrimus: Alia ve- Io, aut positiva sunt secundae declinationis, aut tertia: . Si secundae, Superlativa formantur: a genitivo terminato in i, addita, c ti simus: ut albus, albi, albissimus. Si tertiae, formantur quoque a genitivo, addita simus tantum: ut
Patiuntur illac regulae exceptionem 3 Nimirum patiuntur , quoniam & a verbis, & ab adumbijs , de praepositi'-nibus aliquando formantur. Sed a nominibus irregularix quaedam non legitime formantur: de quibus alias. Quod est nomen verbaler Quod a verbo derivatur, Nam o,amas: hic &haec amabilis de hoc amabile.
Quod est nomen Participiale Z od a participio d=Iiuatur: ut a lectus, lector,& lectio.
Quod est nomen Adverbiale3 Quod ab adverbio derbuatur: ut a perendie, perendinus, a, umia
Quid eit genus in nomine 3 Illud, quo masculinum asceminino distinguitur, & neutrum ab Vtroque. Genera nominum quot sunt 3 Septem. Masculinum, Foemininum, Neutrum , Commune duorum, Comma ne trium, Dubium, Promiscuum.
Quod est nomen masculinum Z Quod declinatur cum hic: ut hic dominus, domini, hic I ermo, sermonis. Quod eit nomen tamininum Z inised declinatur cum haec: ut haec Mula, Musae: haec terIa, Cisae. Quod est nomen neutram8 Quod declinatur cum Eoc: Vt hoc templum, templi: hoc regnum, Iegdi. Quod est nomen commune duorum Z Quod declinatui cum hic & haec: νt hic α haec iacerdos hic ἐκ haec conuiua, H s
125쪽
Quod est nomen commune trium Z Quod declinatu eum hic dc haec de hoc: ut hic & haec de hoc prudens, felix,
Quod est nomen dubium 3 Quod declinatur eum hic,
vel haec: ut hic vel haec finis: hic vel haec cortex. Quod est nomen promiscuumΘQuod cum articulo hic, vel haec significat animalia utriusque sexus: ut hic miluus hic mus: haec aquila, haec Dorcas. Musa igitur cuius generis est 3 Fceminini generis et declinatur enim cum hoc articulo haec: ut haec Musa. Da regulam generis. Nomen quod sit in , a, finitum,die muliebre: neque enim ab ea excipitur Musa. Quid est numerus in nomine Z Incrementum quantit is ab uno usque ad plura procedens. Numeri nominum quot sunt i Duo singulariis, qui v-
num significat: ut homo. Pluralis, qui plura significat: vehomines Musa igitur cuius numeri est ξ singularis numeri , quia Vnum significat tantum.
O uid est figura in nomine Z Illud quo nomen simplexil eomposito distinguitur. Figurae nominum quot sunt Z Duar. Simplex , quae non potest diuidi in partes significativas eius, quod integrum significabat: ut parens. Composita, quae ξotest diuidi in partes significativas eius, quod integrum significabat: ut parricida. Musa igitur cuius figurae est 3 Simplieis. Nihil enim Ggnificant, Mu, sa, per se separ*ta. Quid est casus in nomine Z Quidam gradus dςclinatio
nis, per quos nomen inflectitur. Casus nominum quot suntl septem. Nominativus, Genitivus, Dativus, Accusatiuiis, Vocativus, Ablativus,Este ctiuus semper ablativo similis. Quare dicitur nominatiuus Z Quia per illum nomin mus. Rectus vero idem dicitur, quia aliunde non cadit.
126쪽
Quare dicitur Datiuus Z Quia in eo casu ponimus iblum cui aliquid damus: ut Do tibi pecunias. Quare dicitur Accusuiuus Z Quia in eo casu poni
mus illum, quem acces mus: ut Pompeius accusat Caesarem.
Quare dixitur Vocativus Z quia in eo casu ponimustum, quem vocamus: ut o Muia mihi causas memora Quare dicitur Ablativus quia in eo casu ponimus illum, a quo aliquid auferimus: νς ego aufero a te ib
Quare dicitur Effectiuus Z quia in eo casu ponimus instrumentum, quo aliquid esticitur: ut ego peto te sa-
Musa igitur cuius casus est 3 Nominatiui, siue V cativi, siue Abiatici: quia in his casibus declinando repo
Quid est declinatio in nomine Z vocis variatio, quae circa finem tantum attenditur: ut Musa, Muta,Musam. Declinationes nominum quot sunt quinque. Pimma , qum mittit genitivum in , ar, diphthongone ut Musa , Musae. Secunda, quae mittit genitivum in i , i. ut D minus, domini. Tertia quae mittit genitivum in , is et M sermo, sermonis. Quarta, quae mittit senitivum in , unut sensis, sensus. duinta, quae mittit genitivum in ei: Mdies, diei. Muta igitur quotae declinationis est 3 Primae. Mittit enim genitivum in, ae, diphthongon: ut Musa, Musae. Ouotuplex est nominum i exio 3 Sextuplex. M
noptota inflexio est, cum per nullos casus nomen V riatur : ut nominatiuo ador , genitivo ador, dativo dor, &c. Diptota inflexio est, cum per duos casus tam tum nomen vatiatur : ut Sapho , Saphus. Triptota inflexio est, cum per tres casus nomen variatur: ut TCmplum, templi, templo. Tetraptota innexio est, cum perquatuor casus nomen variatur : ut Deus, dei, deo, deum. Pentaptota infiexio est , cum per quinque casus nomen variatur: ut se mo, stimonis, stimoni, sermonem, a sermone.
127쪽
De erotematis Pronominum. Cap. 6.
--T GOquae pars orationis est 3 Pronomen. XL Quid est pronomen Z Pars orationis declinabilis,
quae pro uomine proprio cuiusque accipitur, personasque hiarias Iecipit: ut hgo, T v,ille. Vnde dicitur pronomen)A pro praepositione,& nomen: quia pro eo post tur in Oratione. Pronomini quot accidunt3 Sex. Species, Genus, Nume rus, Figura, Persona, Casus, cum Declinatione. Species pronominum quot sunt Z Duae sicut in nomine. Primitiva, ut Ego: Derivativa, ut Meus. Quot sunt pronomina primitiua octo. Ego, in , sui hic,iue ille, ipse,is. Quot sunt pronomina derivativa3 Septem. Meus, tuus, suus, noster,ueiter, nostras,vestras. Ego igitur cuius speciei est 3 Primitiuae. Non innim a liunde trahitur , quanquam G. aece dicitur Egon. Fac ex
Genera pronominum quot sunt 3 Ouatuor. Masculi,num: Vt meus: Foemininum, ut mea: mutrum, ut meum: Commune trium, ut ego, nostras.
I . Numeri pronominum quot sunt Z Dus, sicut in nomine. Singularis, ut ego: Pluralis, ut nos. Figura: eronominum quot sunt λ Dirae, sicut in nomi- . . ne. Simplex, ut hic, haec, hoc. Composita, ut iiihic, is, haec, ili hoc. - Quot modis componuntur pronomina Z quatuor. Primo cum nominibus: ut eiusmodi, huiusmodi. Secundo, cum altero pronomine: ut isthic , isthaec, is hoc. Tertio
cum praepositione: ut mecum,tecum. Quarto cum aduer-
. biis, aut syllabicis adiectionibus: ut ego Init. Quot sunt adiectiones syllabicae 3 Quatuor. Met, Te, Ce, Pte: ut egomet, tute, hicce, Metap e. Personae
128쪽
seisonae pronominum quot sunt Θ Tres. Prima , quae de se lo luitur. Secunda ad quam prima loquitur. Tertia de qua prima loquitur. Quot fu ni pronomina primae persona: ξ unum tantum.
Nominativo ego, genitivo mei. Q uoi suut pronomina secundae personae 3 Item Vnum. NOininatiuo tu, genitivo tui: cum omnibus vocativit Dominum, pionominum & participiorum. Quot sunt pronomina tertiar personae 3 Reliqua omnia. Casus pronominum quot sunt 3 Septem sicut in nomine. Carent tamin vocativo pronomina: praeterquam Tu, Meus, mea, um Noster, nostra, nothrum. NO-stras, nostratis. Caret etiam nominatiuo cum vocati Genitivo sui. Declinationes Pronominum quot sunt Z Quatuor, Prima, quae mittit genitivum ira, ,vi ego, mei: tu, tui: genitiuo sub. secunda, quae mittit genitivum in, ius: ut hic, hu ius: iste, istius: ilie, illius: ipla ipsius: is eius. Tertia, quae mittit genitivum in,i,& i n, ae: ut meus, mea, meum: mei, meae, mei. Tuus, tua, tuum: tui, tuae, tui. Suus, sua, suum: sui, suae, sui. Noster, stra, strum: nostri,nostrae, nostri. Vester, vestra, strum: vestri, vestiae, vestri. Quarta, quae mic-xit genitivum in is: ut nostras nostratis: veitias, alis. .
De erotematis verborum. Cap.7.
Abio, quae pars orationis est3 Verbum. 'Quid est verbum 3 Pars orationis declinabilis, cum modis & temporibus sine casu agendi, vel patiendi significati .
Vnde dicitur verbum A verbero , as : quia verberato aere oratio profertur: quae sine verbo esse non potest. Verbo quot accidunt Z octo, Genus, Modus, Tempus, Numerus, Persona, Species, Figurat, Coniugatio. 'Genera verborum quot sunt) aninque. Actiuum, Passi-uum, Neutrum, Commune, Deponens. Quid est verbum activum3 Ouod desinit in O, & habet p stiuum is, or: ut Amo, amas: amor, amaris.
129쪽
'od est verbum passivum 3 Quod desinit in or, & Mis
Quod est verbum neutrum ξ quod desinit in , o, ac non habet passi aum in or: ut seruIo,teruis. Quod e ih verbum deponensξquod desinit inor,& tamen habet activis nificationem: ut loquor,loqueris. . Quod est verbum commune 3 quod desinit in , or , S habet achivi & passivi significationem: ut amplector, amplecteris. Amo igitur quod verbum est Actiuum. . Modi verborum quot sunt Z quinque. Indicatium, Imperatruus Optativus,Subiunctivus,Infinitivus. Quis est indicativus modus Z quo indicamus aliquid si
ri, Ut ego amo, tu amas, ille amat.
Quis est Imperativus modusὶ quo imperamus, vel prohibemus , vel exhortamur, vel permittimus aliquid fieri: ut o Antoni lege: ne togas. Quis est optativus modus t quo optamus aliquid fieri:
Quis est subiunctivus inodusὶ qui indiget altero verbo, ut perfectum sensum significeti ut si legeris,audiam Quis est Infinitivus modus 3 qui caret numeris M persoriis, Sc indiget verbo alterius modi: ut aliquid determinatum significet: ut cupio te ere. Amo agitur cuius modi est Z Indicatis modi. Tempora verborum quot sunt Z Quinque. Praesens,pra teritum imperfectum, praeteritum perfectum,praeteritum plus quam perfectum, & futurum. Quod est tempus praesensiquo aliquid i n praesentiarum seri ostendimus; ut ego lego. Quod est praeteritum imperfectum Z Quo ostendimus quoa aliquid fiebat, sed non fuit perfectum : ut ego Ieg
Quod est praeteritum persectum Z quo ostendimus albquid iam factum atque perfectum esse: ut ego legi. mod est praeteritum plus quam perfectuin Z quo ostendimus, id quod factum est, inueterasse citra praeteritum
130쪽
seritum perfectum : ut ego legeram, antequam tu venini. Quod est futurum 3 quo ostendimus, aut promittimus, nos aliquid inchoaturos: ut ego legam cras. Amo igitur cuius temporis esti Praesentis temporis. Numeri verborum quot sunt Z Duo, sicut in nomine. Singularis, qui de uno loquitur: ut ego amo. Pluralis, qui de pluribus loquitur: Vt nos amamus. Amo igitur cuius numeri eae Singularis numeri. Personae verborum quot sunt Z Tres. Prima , quae de' se sola, vel de se cum aliis loquitur: ut Ego lego, nos amamus. Secunda, ad quam solam, vel cum alijs prima loquitur: ut Tu amas , vos amatis. Tertia, de qua sola, vel de quibus prima loquitur: ut Cicero legit: homines legunt. Species Verborum quod lunt Z Duae sicut in nomine. Primitiva: ut Lego, legis. Deriuatiua: ut Lectito ,l
Deriuatiuorum verborum formae quot sunt 3 Septem. Inclioativa, Meditatiua, Desiderativa, Fiequentativa, Denominativa, Adverbialia. Quae dicuntur Inchoativa quae Laurentius dicit co tinuum incrementum passionis innatae significarer fiuntque tantum a verbis neutris absolutis secundae coniugationis, formanturque a secunda persona praesentis Indica tici modi addita co: ut a tepeo, es, tepesco,is,id est,in horas magis tepefio.
Quae dicuntur verba Meditatiua y quae Laurentius appellat desideratiua: fiuntque ab ultimo supino addita rio,
haec fere: ab Edo, edis, esu, esurio: a Cinno, nas, cinnatu, coenaturio: a Pario,is,partu,parturio: a Metolis, mictu,nὶν esurio: a Caco,as,cacatu, cacaturio: ab emo, emas, emptu, empturio.
Quae dicuntur Desiderativa 8 quae Laurentius non me tis affectum, sed actum corporis significare dicit. Sunt ve-IO quam rarissima: vet viso, visis, Lacesso,lacessis. Capesib,