장음표시 사용
131쪽
onae dicuntur Frequentativa 3 Quae assiduam in Ggendo vim habere significant: fiuntque ab ultimo Supino,u, mutata in , o: ut a curro, is, cursu, curso, as: a duco,cis,
ductu, ducto, chas Animaduertendum tamen est , in ve bis primae coniugationis, supina, a quibus formantur FQ- uentativa, mutare, a, penultimam supini in, labreuem: uti impero, as, imperxtu: imperito, as. Dicimus tamen ab ago, agis: actito, actitas: & agito, as: a dico, dicis, dicto,cctas: & dictito, dictitas. Quae dicuntur Diminuti Z Quae a suo principali dimisnutionem significant:vt a garrio, ris:garrulo, las: a soIbeo, sorbes. sorbitio, as: acalao,is,cauillor,aris. Qus: dicuntur De nominatiua Quae a nomine derivantur: via patre patris ,as: a Graeco, grςcii ,as:&graecor, aris: a numento, sarmentor, aris: a pabulo, pabulor, assiis: a iure, rusticor, aris.
Quae dicuntur Adverbialia Z Quae ab adverbiodericia tur: ut a perendie, perendino, as: a supra, supero, as: ab im
. Amo igitur cuius speciei est 3 Primitiuae speciei: non enim habet squod ego sciam J unde possit derivari.
Figurae verborum quot sunt Z Duae, sicut in nomine. Simplex, ut amo, amas: Composita, ut deamo, deamas. Amo igitur cuius figurae eit Z Simplicis figurae: non enim potest diuidi in partes significativas eius: quod i tegrum ante compositionem significabat. Coniugationes verborum quot sunt 3 Quatuor. Prisma , quae secundam personam singularem praesentis indicatiui modi mittit in , as, productam in voce activar& in aris, vel are, in passiuar ut Amo, amas. Laetor , Iaz-tatis , vel Me. Secunda, quae eandem secundam personam mittit in , es, productam in voce activa et & in eris, Vel ere, in voce passiua: vi Doceo, es. Medeor, eris, velere. Tertia, quae eandem secundam personam mittit ita is, correptam in voce activa: & eris, vel ere , penultima correpta in voce passiua : ut lego, legis, legor, eris, velere. Quarta, quae eandem iecundam personam mittit'. in is,
132쪽
in is productam in voce activa, & in, iris,vel ire, penulti. ma producta in voce passiua ivt Audio,audis. Audior,audiris, vel audire.
De erotematis participiorum. Cap. 8.
AMans,quae pars orationis es articipium. Quid est participium Z Pars orationis declinabiliri
quae pro verbo accipitur, ex quo derivatur, genus & casus habens ad similitudinem nominis,&acciden tia veibi sine discretione modorum & personarum. Vnde dicitur participiutquasi particaptum:quia Partem accipit a nomine,partem a verbo, partem ab utrocide. Parti ipio quot accidunt 8 Sex Genus, Tempus, Significatio, Figura, Numerus, sus, cum Declinatione. Genera participiorum quot suntiquatuor. Masculinum, tamatus: FGemininum ut amata: Neutrum, ut aniatum; Commune trium, ut hic & haec di hoc amans Amans igitur cuius generis estξCommune trium. . Tempora participiorum quot sunt 3 Tria. Praesem, viamans. Praeteritum a 't amatus. Fulmum, Ut aibatui us, amandus.
Amans igitur cuius temporis emPraesentis temporis. Significationes participiorum quot sunt 8 Duae, Actiui,
Quae participia significant actionem A verbis actiauis& neutris actionem significantibus , acticivem significant participia praesentis & iaturi in rus : ut amans, amaturus : seruiens , sciuiturus. A verbis passivis , vel neutris passionem significantibus , participia omnia si gnificant passionem : ut amatus , amandus : vapulans, vapulaturus. A verbis dehonentibus , participia prae sentis & praeteriti & suturi in rus , significant actionem, iaturi vero in dus, passionem : ut loquens, locutus, locuturus, loquendus. A verbis communibus participia praesentis , & laturi in rus , fgnificant actionem, praeteriti, actionem & passionem. FututiZin dus , tantum passionem , ut criminans , criminaturus , crimi-
133쪽
Est ne hoc semper verum ZPropemodum id quidem,nisi quod a verbis activis & neutris participia praeteriti signicant nonnunquam actionem: ut Argutus,arguta,argutum,ab arguo arguis. Ausus, aua,ausum ab audeo,audes. Adultus, a, um: ab adolesco,adolescis. Assuetus, a,um: ab assuesco,assuescis. Cautus, a,um:a caveo,caues Cassus, um: a careo, ex. Circunspectus,a,um:a circunspicio,is. Consuetus, , um: a consuesco,is. Consederatus,a, una:a constdero,as.
Decretus, a, um:a decresco, decrescis. , Defectus,a,um: a deficio, deficis.
Reperiuntur quoq; participia praesentis temporis a verbis activis significantia passionem: ut voluens, volutans,
ctu sans, praecipitans : pro eo quod voluitur, quassatur, Paraecipi
134쪽
iraeeipitatur,& quod dicitur euidens negotiu, id est, quod videtur,& perspicuum est. . Amans igitur cuius significationis estZActiuae significationis.. Figurae participiorum quot suntZDuq.Simplex,ut amas. Composita,ut adamans : quanquam sunt qui dicant, quia participium per se non componitur , non esse compoutae, sed decompositae Figurae. Amans igitur cuius Figurare stῖSimplicis Figurae. Numeri participiorum quot suntZDuo,sicut in nomine:
Singularis,ut amans. Pluralis, ut amantes. Amans igitur cuius numeri estξSingularis numeri. Casus participiorum quot sunt : Septem,sicut in no-i mine. Amans igitur cuius casus est 3 Nominatiui casus,vel Vo-
Declinationes participiorum quot sunt ZTres.Nam participia praeteriti & fututi tam in rus,quam in dus, declinantur per primam I secundam nominis declinationem: Praesentis vero per tertiammisi quod iens, participium ab eo, is, mittit genitivum euntis,cum copositis: vi Iens, euntis. Abiens,abeuntis. Ambiens tamen facit ambietis, & s perbiens facit superbientis. Amans igitur quotae declinationis est Z Tertiae nom,
. De erotematis. Praepositionum. .. Cap.9.
A D,quae pars orationis estὶ Praepositio. m. Quid est praepositioὶ Pars orationis indeclinabilis,
quae aliis partibus orationis praeponitur, aut per composi- . tIOnem, aut perap positionem. Unde dicitur praepositio3 Ab eo quod aliis partibus orationis praeponitur. Nam c6tra naturam praepositionis est, quod postponatur:Vt Cum,tenus,versus. Praepositioni quot accidunt Z Tria. - Figura , ordo, Casus. Figurae praepositionum quot suntὶDuar,Simplex, ut abs, circum. Composita,ut absque,clIcum circa.
135쪽
Ad igitur cuius figurae estὶSimplicis figurae: quia ns po
test diuidi in partes tignificatiuas. Quotuplexe it ordi, praepositionum Triplex: Praepositiuus, os positivus. Communis. ais est Oido praepol uiuus , Qui praeposisionem ineonsti victicne semper debere praeponi Ostendit a vi ad , Quis ethordo postpositivus 3qui praepositionem in comstructione tein per dedere postponi Ottendit : ut tenus, rei ius.
Q υς est ordo communis 3 Qui piaepostionem in constructione modo praeponi , modo postponi debere osse
Ad agi rui cuius ordinis est Z Praepostiui,quia semper inconstri chsone praeporus . Ca uspiaepositionum quot sunt 3 Tres. Accusativus, δο latiuus,la nonnunquam Genitivus. Praepolitiones Genitivo deseruientes quot sunt Tres prid:e,po cidie,tenus. Prata olitiones Accusativo deserui entes quot suntZ Triginta Nocto. Ad, apud , ante , ad uetuis, aduci sumcis, citra, circites, eucum,uirca, contra, erga, extia, inter, intra, infra , Iaxta, ob , pone, pes , prope, Fropius, Pro xime , pridie, potiridie , pi ut , poli, penes , praeter, propter, supra, secundam, secus, trans, vique,vltra, vα-iu ,versum. Praepositiones ablativo casui deseruientes quot sunt in indecim. A,ab,abs,absque,cum, coram, clam,de,e,ex, Pro,prae,palam sine,tenus.
Praepc sit nes Accusativo , vel Ablativo deseruientes quot suntZ auatuor. in sub,super,& subter. Praepositiones inseparabile, hoc est quae nunquam nisi xn compoticione reperiuntur ) quot sunt Sex. An,con,dis,
Ad igitur cui casui deseruit ὶ Accusativo, quoniam tali sui semper apposita Ieperitur. 1
136쪽
Vsi,quae pars orationis est3 Adverbium. Quid est adverbium 3 Pars orationis indeclinabilis , quae addita verbo , fgnificationem eius aut complet, aut mutat, aut minuit: ut iam faciam,non faciam,parum faciam.
Vnde dicitur adverbium 3 Quasi ad verbum quoniam verbo semper fere adiungi des' derat. Adverbio quot accidunt Z Tria,species,Figuui, Significatio. Species adverbiorum quot sunt3 Duar,sicut in nomine. Primitiva: ut nuper. Deriuatiua: t nuperrim ε. Vbi,cuius speciei estΤPrimitiuae: neque enim habet alliquid unde derivetur,quod sit antiquius. Figurae adverbiorum quot sunt Duae,sicut in nomine
Simplex: ut ecce. Composita:Vt eccum.
Vbi igitur cuius figurae est i Simplicis figurae: neq; enim potest diuidi in partes significatiuas. Significationes adverbiorum quot sunt 3 Innumerata Numeralis : ut semel, bis, ter, quater,quinquies,sexies. Temporalis:ut hodie, cras, perendie, heri, nupς τ'
do, olim ,1am, tunc, mane, sero,semper.
Localis: ut istic, illic, illuc, illuc.
Negativa:Yt non, haud,minime,nullatenus. Affirmativa:ut etiam,profecto,nimirum. Optativa vi o, si,utinam. Demonstrat tua: ut en ,ecςe. Ordinatiua:vt continuo, deinde,deinceps. InteIrogatiua ut curZquare quamobrem3nunquidZDubitatiua : ut fors, forte, tortassis, fortasse, forsan Armsitans Vocatiua,vi O, heus, he. Discretiua: ut seorsum, diuism, bifariam. Congregatiua: ut simul,vna,pariter. Iurativa, ut aedepolim e heIcule, mecastor. Hortativa: ut eta, age, agedum, agi; e.
137쪽
Intensiva:vt valde, penitus, Vehementer. Remissiua: visensim, paulatim,pedetentim, Diminutiva: ut belle,argurule,clanculum. Comparativa: ut magis, melius, fortius. Superlativa:vt maxime,optime,sortivim Similitudinis: vi ceu,sicut,tanquam. Quantitatis: ut multum, parum, minimum. Qualitatis: ut bene,docte,sapienter.
Ubi igitur cuius significationis usti Localis.
De erotematis Interismonum. Cap. IL
H Eu,quae pars orationis estZInteriectio. Quid est interiectio3 Pars orationis indeclinabilia
affectum mentis incondita voce significans. Vnde dicitur interiectio3 Ab interhciendo,eo quod alijs partibus orationis interij ciatur. Interiectioni quot acciduntὶSola significatio. Significationes interiectionum quot sunt Plures Lugentis: ut heu, hoi,hei. . I
Laudantis: ut euge. . Vitantis: ut apage,apagesis,apagete Vocantis: ut 1Ο,oli. Deprehendentis: vi at,at.
Heu cuius significationis est 3 Lugentis.
De erat ematis Coniunmonum. Cap. I 2.
ET, quae pars orationis est Coniunctio. Quid est Coniunctio Z Pars orationis indeclinabitalis connectens ordinansque sententiam. Vndr
138쪽
tioni pro vinculo inteIponatur riConluctioni quot accidunttTria. Figura, Ido, Dotellas, siue species,siue significatio. Figurae coniunctionis quot suntZ Duae, licut In nomine,
simplex,ut at. Composita,Vt atque,etenim.
Et cuius figurae est3Simplicis figurae. Ordo coniunctionis quotuplex est Triplex, Quaedam
enim semper praeponuntur: ut &,ac,at,ast,aut,vel, nec, ne, neque. Quaedam semper postponuntur Vt que, Re,ve,quIdem,quoque autem, vero, enim. Quaedam modo praepinnuntur,modo postponuntur: ut atque, igitur,itaque,quo'niam,quia,etsi . Ei,cuius ordin:s est Praepositivi. Potestates coniunctionis quot suntZComplures. Copulatiua,quae sensum & verba coniungit:Vt &, que, atque,quoque,autem,Vero,quidς Disiunctiva,quae quamuis dictiones coniungit, lenium tamen disiunctum habet: ut aut,ret,ue,siue,seu. subiunctiva est, quae voce disiuncta utrunque adeste n-gnificat, vel simul,vel discretὸ ut Alexaderi siue Paris dormit, vel legit tota die. Causi alis,quae caussam cotinuationis explanat: Vt quo
niam, nam, namque,enim Vt . . .
Collectiva,sive illativa,quae superiora colligit:Vt agitur, e TO,itaque,quare,quapropter, quamobrem. Dubitatiua , quae dubitatione aliquam cum Interrogatione fienificat: ut anῖnetnecnet . Aduersaliua,quae aduersam sententia sequenti,aut prae cedenti monstrat: ut licet, quanquam, quamvis, cili, lat Approbatiua,quae rem aliquam approbat: ut siquidem, quando,quandoquidem,nam, quidum' a Completiua,quae ornatus caussa, aut metI1 necessuate ponitur: ut quidem,enim,namque, vel O . . Caustalis rursus diuiditur in Continuatiuam, Subcontianuatiuam,Adiunctivam,Effectivam. Continuatiua est, quae continuationem, & conbetque u - I 4
139쪽
tiam rerum significat: ut si,cum,dum, Vbi. Subcontinuatiua est, quae cauiam continuationis ostvdit cum essentia rerum. vi quoniam,quia. Adiunctiva esst,quae verbis subiunctivis adiungitur: si ,Vt,cum, v bi,quando. Effectiva est, quae reddit causam effectus: ut enim,riam,
Et cuius potestatis esti Copulatiuae.
De partibuου orationis,quae aliae pro aliis,ct pros inuicem ponuntur. Cap. l .
oeae partes orationis aliae pro aliis inuicem ponun-
omnes fere,quemadmodum quae sequuntur. Nomen pro participio: ut sibilus pro sibilans.
Nomen pro adverbio: ut recens p Io recenter. Nomen pro interiectione:vt infandum voce incondita NOinen pro coniunctione: ut quare,quamobrem. Pronomen Pronomine proprio: ut ego,pro Antonius. Vronomen pro adverbio: ut hoc,pro huc. Pronomen pro coniunctione: ut ideo,pro propterea. Verbum pro nomine: ut amare, Pro more : viuere, Pro
Verbum pro adverbio: ut amabo, des. Verbum pro interiectione:vt age, agite. Verbum pro coniunctione: ut licet,licebit. Participium pro nomine: ut sapiens,diligens. Participium pro adverbio: ut horrendum, pro horrende. P positio pro Adverbio: ut coram,palam. Praepolitio pro interiectione:vt pro,a. Plaepti sitio pro coniunctione:vt propterea, quapropteri Aduerbo una pro nomine:vi satis est, abundὸ est. Adverbium pro contanctione:vt quando,pro quoniam. Coniun ctio pro adverbio:vt cum,pro quando. Coni unctio pro interiectione: ut at.
140쪽
omnes fete. Nomen pronomine: ut Dardanus,pro Dardanius. Verbum pro verbo. ve populo,pro populor. Participium pro participio:vt protusus,pro profundens, Praepositio pro praepositione:Vt in,pro contra. Ad Mum pro adverbio:vt hic loci,pro tunc temporis. C Iunctio pro coniumstione ut vel, Pro &.
De Syntaxi se orationis conmum
ne. Cap. 1 . Gid est syntaxζs3 Seientia, qua bona constructio
is mala dignoscitur. Vnde dicitur Syntaxis' A syn, quod est con, & taxo,oL-dino: a quo est taxis, uasi coordinatio. Quid est constristio 3 Congrua di istionum ordinatio, congruam,persectamque sententiam demonstrans. Quid est oratio3ve Scaurus definit, Ore missa& per dictiones ordinata pronuntiatio. Quot uplex est oratioZO uadruplex.Perseista,quae perfectum sensium in animo auditoris generat : ut Ego amo Deum. Imperfecta, quae imperfectum sensum in animo auditoris generat: ut Si Deum amaueris.Finita,in qua Verbum finitum ponitur:vt Ego amo. Infinita,in qua verbum infinitum ponitur: ut Me amare. Quid est figura constructionis 8 Est aliqua ratione nouatus dicendi modus,qui circa Grammaticas cocistructiones vel satur. Euocatio est reductio tertiae personae ad primam,vel secundam: ut Ego Antonius lego,tu loannes audis Et rectuis Iuntur quatuor in Euocatione: Persona euocans, persona
euocata, remotio copulae, x verbum conueniens cum persona euocante.
Appositio est immediata duorum substantivorum coniunctio,quorum alterum exponit alterum: ut Miratur molem Aeneas magualia quodam . Et requiruntur duo in adpositione: Dictio apponens,& dictio apposita.