De simplicium medicamentorum facultatibus libri undecim / Theodorico Gerardo Gaudano interprete

281쪽

plenu herbi radix maxime est utilis,non primo statini

occursu excalfaciens, ac proinde dicenda est non calida de sicca exacte,cei piper tum atrum, tum candidum sed cum recrementitio umore. Q ' apropter eliginatis, quae lacri in ad educendos ex pectore pulmoneque assos lentosque humores idonee commiscetur Rubrificant eius quoque vi partes frigidis ac diuturnis vexatas asse- tibus cuiusmodi sunt nonnulis coxarum passiones ischiadas vocant,&exiguae as,iduaeque articulor si quo 'rundam prae humiditate procidentia ac luxationes.

Ellebpriis terque tum albus,tium niger extergitis est α ex calfacientis facultatis Q iamobrem ad alphos lichenas,psora leprasque accommodi sunt. Quin etiam ni erit m fistula callo induratam infundatur duobus tib Aediebus,calli detrahit. Detibus prodest cura ceto collueti-Dus. Sunt aut in tertio ordine ex calfacientiu de desiccantium. Porro niger gustu calidi rest,candidus amarior.

Eixine, Alij perdictu nominase,alij parthenisi ali fide flergcdi' ostringendi cu timiditate sub frigida Oua-

illinitur Tu Da ad auriu dolotes Mei' monosos succus elus mediocr er pro uerit. Gargarizanduite non ulli :hibet ad pari sthii cla. Sunt vero etia ex medicis quidaqtu:

ais qui diutina tussi vexatur,illam exhibuerint Cera uidens e tergendi experimentum praebet MinVasis vitre', Ε lxille.

282쪽

Panicum ex leguminum genere est,milio specie simile. facultate certe pauci nutrimeti, exiccatoria. Sistit quoque nonnihil ventris fluxus, ceu ipsum etiam milium. Si vero foris illinatur,exiccat atque refrigerat. Empetron. Empetron ad solas purgationes est evidetur commodis. bilem ac pituitam educens. Gustu salsum est:proinde ad alia quoque laris licet ad quς pollere ostendimus subsantiam salsam. Nominatur item praso ades.

Epithymum thymi facultatem habet, ad omnia ess cacius: exiccatin ex calfacit in tertio gradu.

Epimedium.

Epimedij vis est moderate refrigeratoria cum aqueahumiditate quare nullam habet insignem qualitatem: uberib. illitum ea recta seruare potest. Aiunt vero si potu hauriatur,sterilitatem parere.

Epimetis.

Epimetis:acerba hcc planta est,utque dixerit quispiam, pomus sylvestris. Vocatii autem ab Italiae rusticis nedon Ingens eius in Calabria prouentus Fructus eius acerbus quide est, nihilominus tame stomacho ingratus, capitis mouens dolores Admisi a siquidem ei est aliena qua piam qualitas.

Erebinthus ci eri

Cicer legumen est flatuosum, copiosi nutrimenti. aluo mouenda habile ciendae urinae idoneum lacti femini generando aptum: prolici vero isenses. Porro quod Vocatur crium, hoc est arietinum, caeteris efficacius urinam prouocat. Decoctum eius calculos renum coningit. Reliquum autem cicerum geniis vocatur autem robi-αum eadem vi pollet, puta attrahendi,digerendi, incidendi,extergendi. Sunt enim calidi,&modice sicci: participes teni sunt amaritatis cuius vi clienem, decur, rene ex,urgant,psorasque, lepras,& lichenes extergunt, tum abscessus post aures prouenietes π ύτ ας Graeci

283쪽

FACULTATI b. IB. I ii, oraeci vocat & testes induratos dissicutiunt. Tum etia VI

cera, tuae cacoethe vocant,cum melle sanant.

Erebinthus agrestis.

Erebinthus agresti ad omnia efficacior domestico est, hoc est tum calidior, tum siccior, quanto lacrior de

amarior.

Eriscit Erice diserendi per halitum facultatem obtinet. Flore eius potissimum ac foliis utendum.

Serpyllum usqueadeo ex calfacit,ut menses,& urinas moueat:gustu multum est acre.

Erysimi semε sicut gustu nasturtio apparet smile. ita faeultate ignei est,ex calfactori v. Porro ubi in eligmate uti

exussit est,praestat aqua maceratum refrigerare,aut linteo

it lo inuolutum&crusta pistoria circulitum tor ere. Vt e est cum eliginatis ad promouendas cras rum lentoriimque pectoris pulmonisque humorum expuitiones Ouin parotides indurata. duritia antiquas uberum testiculorum iuuat. Refert Dioscorides,quod cum aquam melle cataplastra in morem illitii occultis prosit cancris

Est autem tinctorii, ubi radix acerba, pustu amara Itaque quaecunque agere dictae sunt superiore libro ubi eiusmodi coluerint qualitates,ea omnia in hac radie: Iu- culente conspicies:quippe cu cliene de iecur ex nitro r

284쪽

gedique facultate citra manifesta caliditate obtinet quo circi obstructiones iecoris expurgat. In est itidem eidcadstrictio quaedam,per quam robur visceri addit.

Euphorbium.

Euphorbium causticae siue vrentis: tenuium partium facultatis est,aliis siccis similiter.

Ephemerum,non illud letale ac deleterium sed alteruquod irin agrestem cognominant folia xcaulem ilio similem obtinet, radicem oblongam , non rotundam ceu eolchicum,digiti potissimum crassitudine adstringens,&boni suavisque odoris. Ex quibus palam fit,facultatis teperaturaeque esse mistae,nempe repellentis,& halitu eua porantis Testificantur opera qua particulatim edit. Siquidem non inest caciter radix eius in detium doloribus colluitur. Tum phymatum augmento fatui folia congruunt. Oportet autem ea in vino decocta prius quam pus moueas,illinere.

IEcbinus herbos.

Echin herbae fructus acerbus est, ac proinde repellentisin exiccatoriae facultatis. Vtuntur eo ad oculorum fluxiones Maurium.

pi uniuersa sua facultate quodammodo in medio est tritici lordei . Itaque ex illis cogno

scatur.

Tingiberi

Tingiberis radix utilis est, quam utique ex Barbaria ad nos convehunt . Excalfacit,sed non primo statim oc cursu velut piper:vnde sane minus esse subtilium partium quam piper existimandum, si quidem in tenues solueretur partes,in celerrime actu ut illud fieret calidum. Apparet enim illaborata, crassior adhuc quaedam ei inesse substantia, nec ea sicca&e errestris, sed humida potius atque aquea. Quo fit ut facile per retur, cum scili

cet recreo

285쪽

eet recrementitia insit humiditas. Neque enim quicquaeorum quae aut plane sicca sunt, aut humida, sed laboratam&familiarem continentia humiditatem huic vitio obnoxia sunt. Idem usu uenit piperi longo'. Atque hinc est quod diutius perseuerat quae proficiscitura etin gibere aut pipere longo caliditas, quam quae ab albo aut nigro . Nam sicut ab aridis calamis flamma simul elerrime accenditur, undequaque dispergitur eundem in modum quae a siccis potestate medicamentis editur caliditas. At quae prodita humidioribus, ceu li nasune viridia &tardius accenditur,&durat diutius. Ex duo fit ut utriusque medicamenti diuersus sit usus. Siqui leuivba totum corpus celeriter excalfacere costium es est exhibenda sunt quae&celerrime caloris novi ontactu incalescant,& promptissime undequaque ferantur Versim ubi partem quamuis refrigeratam recalfacere stu

ciemus, contra agendum, nimirum quae tarde calescen tia plurimo tempore perdurent, ea praebendo Caeterum licet ingiber&piper album hac ratione an igro pipere differant, non maξna tamen est differentia: at nastur- tuina, napy, thapita,&agrestium columbarum stercus maiori tempore persecte accenduntur &plurimo tempore perdurant.

Zytbus acrior est non parum hordeo , succi praui. Vtpote qui ex putredine proueniat est fatuosus tum

Z me. Termentum. T' partium . mediocriter cal

dum . Proinde sane sine molestia ac mordacitate quae ini rotundo sunt tum extrahit, tum distetit. Caeterum ex

Cc uariis&ipsum facultatibus tem p ratum est siei

milli, Par ceps nanque est aciditatis cuiusdam frigidae,

'V yς ins natae,cui accedit ad ea quae ex

salus est Suar.nae natura.

286쪽

pant. Est enim: alia quaedam minthe non odo rata,quam calaminthen vocant. Vtraque gustu acri,& facultate calida est,ex tertio ordine excalfacientiu . Infirmior tame est meta odorata quam calamintha: minus excalfacit. Vt enim in uniuersum dica, haec ceu sylvestris quaeda est,illa ceu domestica quaobri sane ob ea quae ex cultu accedit humiditate, mediocriter item ad venere excitat. id quod omnibus accidit quae humiditate semicocta latuosam continent. Ob tale ipsius herbae teperaturam in abscessibus ea quida cum polenta mista tutur. Id quod in calamintha facere nequeas,propterea quod valentius cum ex calfaciat,tu desiccet, quam id genus poscant. Habet vero etiam quiddam amarum in se acerbum:illo quidem lumbricos interficit acerbitate vero si cum xycrato bibatur, recentes sanguinis reiectiones reprimit. Substantiae est, ut si qua alia herba, tenuium partium.

Hedysarum,aut pelecinus. Huius fruticis semen colore russum est, utrinque anceps, uti secures. Amaria&sub- acerbum apparet Q iamobrem potum gratum est stomacho, viscerum obstructiones expurgat. Idem praestant totius fruticis germina.

Hemerocalles radicem habet iiij radici similem,non sigura tantum,sed viribus prodest non secus atque illa, igni ambustis: quippe quae leuiter digerentem facultatem habeat. cum hoc nonnihil adstringentem. Haemionitis. Haemionitissimul adstrictionem, amaritudinem possidet: quamobrem cum aceto pota lienosis auxilio est. Herigeron. Herigeron facultatem mistam obtine simul refrigeratoriam,& modice digerentem. Heryngium

287쪽

Heryngium caliditate alit pari aut nihil potest quod temperatum est superat:caeterum non paruam habet sicacitatem in tenui essentia consistentem.

Thesistrum. ΤΗ lietrum soli habet coriandro similia caule

crassitudine rutae. Vis ei inest exiccatoria citra morsum: itaque escera inueterata ad cicatricem perducit.

Thapsia.

Thapsia acrε habet ac valenter ex calfaciente facultate cum humiditate coitincta Quamobrem ex alto violenter extrahit,&quod extraxit digerit Veramplusculum ad ea efficienda lepus postulat,ut quae larga humiditate impleta est,cuius vitio etiam fit ut celeriter corrumpatur.

Lupinus edi potest coctus, multis ante diebus per maceratione amaritudine in aqua deposita. Fitque tunc nutrimentu succi crassi:caeter ut medicamentu ita praeparatus ex genere est emplasticoria. At ubi natiua etiadsi a ne amaritas,exterged digerEdiq; vim obtinet. Interficit lumbricos tum illitus, tum addito melle linctus tum exposca epotus. Quin decoctum eius lubricos eiicere potest: tu etia foris detide perfusum vitiligines,ac horas, pullulas,exanthemata Graeci vocant,pseras,gangraenas vlcera malagna,quae cacoethe vocant,iuuat, partim extergεdo,partim citra mordacitate digeredo sicca i6que explorgat iecur liene cu ut d pipere suauitatis grati as imptu. Elicit meses ac foetuci myrrha&melle ipositu Porro lupinorii farina sine mordicatione di perit: nec enim li

pro laborantiu teperamento affectus diuersitate, quod

ex usu est eligendo. Sed non est praesentis instituti alia modo di imus prςstare posse decoctis eade omnia es cit

ii, α si tibi, --i hi dicis cataplasma-

ii Thermos

288쪽

GAL. DE SIMPL. MEDIC

Thermos agrios upinus agrestis

Lupinus agrestis amarior est,& ad omnia valentior domestico,eiusdem genere cum ipio facultatis Thiaspi semen habet: ipsum facultatem acrem, adeo ut internos abscessus potum disrumpat. meses ciet, iue tum necat. Per sedem infusum sanguinolenta euacuans ischiadibus prodest. Est enim alioqui tum superne . tum inseriae biliosorum humorum euacuatorium oxybaphi

mensura epotum.

Lactuca humidum est frigidumque holus, non tamen extreme, siquidem edendo non foret verum maxime secundum aquae, ut sic dicam,sentanae frigiditatem proinde ad calidas phlegmonas accommodum est, ad parua xleuia erysipelata:non tamen maioribus satisfacere idonea est. Est etiam edulium siti aduersum. At semen pota geniturae profluuium cohibet quamobrem etiam iis qui libidinosis somniis vexantur,datur: sic agrestis lactucae semen cuius colligitur succus, argemas .caligines expurgans, tum ad adustiones cum lacte mulierum inungi solitus.

Thymum incidit&calfacit vehementer:obidi rinam,& menses prouocat,soetum euellit, viscera potum expurgat, educedis ex thorace tui mone confert. Itaq, in ea calfaciedo exicca loque,in tertio ordine statuendu est.

Idaea radix. I di gustu admodum acerba est:ac si opere periculum facias, eandem vim praeseret nimirum sanguinis profluui , alui fluxus dysenterias, profluuia mulierum, quaecunque eius sunt generis tum pota, tum foris in posita curans.

Ixos. Viscum.

Viscum ex plurima aerea&aquea, paucissima terren substantia constat. Nam acrimonia in eo amaritudi-

pom excellit.Itaque etiam effectus substantia respondet. iquidem

289쪽

siquidem valenter ex alto humores extrahit, nec eos ta . tum tenues,sed G crassiores, eosque diffundit ac digerit. Est autem ex eorum genere quae non protinus admota ex calfaciunt,sed quae tempus requirunt, velut thapsia: sed supra hoc commonuimus, inesse calidis facultate medicamentis, ubi argum continent humorem recre

mentitium.

Ios. Viola. VIolae blia queam subfrigidam substantiam supe-

i rantem possident proinde tum per se, tum cum polenta illita calidas phlegmona mitigant. Impori ut urvi ori ventriculi aestuanti, oculis.

Hippuris cauti equina.

Hipparis adstringentem cum amaritudine facultatem possidet,ac proinde valenter, simulque citra mordacita tem exiccantem. Itaque vulnera vel maxima conglutinat etiamsi praesectos esse neruos contigerit:praeterea vocatas enterocleas glutinat Ad haec ad sanguinis reiectione, o ad profluuium muliebre, potissimum rubrum Mad dysenterias reliquos ventris fluxus strenuum ac generosum est remedium herba ipsa,aut ex aqua, aut ex vino epota. Sunt qui de ea scriptum reliquerunt quod non unquam etiam vesicae ac tenuium intestinorum vulnera sanauit. Eius vero succus prodest etiam profluuio sanguinis prorumpenti ex naribus,tum fluxui obnoxiis in ventre passonibus ex austerorum vinorum quopiam potus ac si febre teneantur, ex aqua.

Hippomarathrum: una cum sceniculo de ipso disse.

zemus.

I satis domestica quidem, qua utuntur tinctores,secul talis en valenter exiccantis, nondum tamen mordentis: et enim simul amara atque adstringens Proinde inagna Vulnera corpor i duroru glutinat,et iasi in capitibus u Deutorii titerint: de sanguinis profluuio laboratibus partibus utiliter illimi tumores oedemato itis mirifice digerit

R iiii simul

290쪽

simul ac reprimit, aduersus omnia ulcera malignarieacoethe mirabiliter resistit,etias putrescat, etiamsi exedantur ae erodantur. Quod si quando quam pro laborantis natura valentior appareat, foliis eius tritis miscere oportebit aut panem aut hordeaceam farinam, aut triticeam,aut polenta, pro vincere nimirum in uno ouoq; affectu At satis sylvestris manifeste iam acre quiddam tum gustu,tum actione praefert. Proinde quam domestica valentius desiccans valentius humidis etiam putredinibus obsistit, ad caetera vero iam compraehensa deterior Mi nus enim moderate mordacirErque desiccat. talia enim irritantur hoc pacto, phlegmone grauari incipiunt. Caeterii ob facultatis robur lienosis quoque utilis fuerit,cum altera nondum prodesse posssit.

I pyrum aut Phasiolum semen habet amarum sub- acerbu Extergit itaque cincidit humores cras Accii hoc

ut corpora contrahat constringat. Quamobrem excreationibus pectoris conducit, iecur expurgat, sanguinem spuentibus non est aduersum:imo etiam iuuare creditur. Nam propter temperaturae mistionem contrariis etiam congruere vidctur.

Salicis soliis ad crueti vulneris glutinationem uti ponsis vertim floribus eius naaxime prope omnes tutur medici ad exiccantis emplastri praeparationem est enim vis eorum ita desiccatoria, ut morsu abstineat: habet vero etiam quandam adstrictionem. Sunt vero etiam, qui suc- sum ex ea expressum medicamen seruent mordacitatis, o expers,&exiccatorita ad multas res utile. Haud enim inuenias quid ad plures res utilius medicamento citra mordacitatem exiccante quod paulum etiam adstringat sicut in opere Demedicam ctorum compositione exactius docebimus. Porro arboris cortex similem facultatem obtinet tum floribus, tum foliis, nisi quod temperaturae sit siccioris, velut omnes cortices: sed hunc quidam comburunt eiusque cinere utuntur ad ea omnia quae valenter desiccare oportet. Nam clauos quos vocant, callosi Grae-