Petri Andreae Canonherii academici Spensierati ... Oratio de laudibus litterarum habita Parmæ in æde sanctæ Mariæ Stæchades. 3. no. Nouembris 1604. Ad ... Hieronymum Bernerium ..

21쪽

i g, 'tim pulchru, let sonu ,nisi in senum Mirtutis inciderit. si Separata enim a birtute non eram,sed adumbratam quadam pulch/itudinis lonitatis similitudinem tantumodo tretinent oti Γιterarum pulchritudo hanc habuit fortem, mi maxime omnium perspicua esset,se amabilis. Si resp. gerenda est, proelia committenda sunt, si castra mutanda, si machinae erigendae irenouaudia eresse pry nacula fa 'bricada, aluber aer elige iusse aequae an men no sint rite cognoscende, si militi e cultus, si reuerentia legum, sitimarumgetium amiciti sintseruade,haec arsor omniumi utili docet doctrina . Huius si quis millitate θ' uatur nihil frustuosius e oblectationem nihil auius, O o in dius uesplendorem, ac pulchritudinem nihil illuIirius, aut ad iruendam nominis immortalitatem firmius,aut stabilius

reperitur. Haec Mita gubernatrix, irtutum omniumpares, itiorum expultrix, omnium rerum duxeriuceps, Ogubernatrix,corpus quasi essem hominibus scientiarum ad sce-idarumpercupidis deponere cogit exuitque infestiaJndumentum, interitus inculum, tuam morion incutiens cadauerisdustilesepulcrbum domesticumfurem, mentem ad terrena faecem diligentium eam deprimit, carnoque illigare non patitur Ued eram intelligentiam caelitus naurit. Si beate ac felicitis γiuere, mel ingaudio, ,et in irtute, A inprudentia, huic arbori accedendum, in qua dies ac noctes cum obles tatione consumantur, quae animum format, yitam disponit, actiones regit,agenda, demittenda demost a interpericuti suctuantium dis igit cursum,sine hacprofectό nemo securus erit. Non ita, reuiarbarumflauam bilem , sena melanchoniam, Agaticum pituitam purgant, ut minima istius arsoris cortex debellantes, di inconstates humores consumatissi-

22쪽

me euacuat; addit hominil us impe i m, quo excitantur, addit iudicium, quo invitet ad tuta, a d t delestum, quo potior equantur, addit prudentiam , r auimi magnitudinem, cum mansuetudine,cautiones Gniunctam is non impigbellumparit in membris, non intemperiem, non flagitioser humorum crudelissimam,inlachrimandam allitationem

non miserrimasperturbationes,'teterri nos dolores,non cupiditatem,cum cupiditate pugnantem, non cogitationis cum cogitatione concursum, ion Ηώti incon nio cupientis , acpoenitentis asperitatem, ac rudulentiam cum delectatibae commixta n ,sed amica, pacata sunt omnia. Haec tandem cum in aliquo exoriri incipit, ob curatis caeteris rebus , sola splendidissime apparet,cunctaque sua. luce lubirat cympet. Irieruntamen cur ego lterius prosequor seres excellentissimae mirosilentiosunt praetereundae,admis attone, g stupore sunt conspiciendae, nec Illius oratione au umentantur, sed potius decrescunt,c minima particula fatili me Ciceronem defatigaret ongiores Iliade orationes essent conficiendae, infinitis propemodum moluminibus esset cndum. Istius αγόοris cum Serenissimus Princeps quosdam furculos accepissu, ον in hac perceleἷri ciuitateserisset, perbrevi temporis

patio ad tantam proceritatem peruenerunt, ἰt Parmensis rivitas,per se primo satis celebris, nunc fere toti orbi terrarum ecleberrima sit, udis ima. 'Non enim prudontissimum, ου amussimum Principem latebat, nihil remp. magi plendide, aut eius amplitudinem gloriablaude, P sonorilus masty amplificare p6se, quam se in ea. Digeant homines in omnium is plinartim generepr eclarissimiμrtes liberales, mirtus, doctrina, crastudia omnium relebradarum artium quae luirent uti asperuntIobrietatem,senibus solatium,pauperibus C Σ - diuitias

23쪽

dhι Lias,diuis ἶus omamentum . p. moderantur, e 3 1 gι-nent, lubricam iuuentutem coercent, pauperitus sunt prouiatico,senectutis incommoda honesto solatio mitigant. Hane arborem diconseruit illud omnium Pirtutum presidium, litteratorum refugium cientiarum ornamentum, priscae maiestatis abβlutissimum exemplar, Illustr imum Hiero=ymum Bernerium dico S. cardinalem Amplfimum, alterum nostra aetatis magnis centissimum, liberalissima.

ZMaecenatem. Et vos o Iuvenes, qui a pueritia animos e-yros adstudia nobilissimarumscientiarum appulistis, nihili,

ehementius experitatis, quam excutire aliquando ji arti bus, quibus rassecundae ornantur, aduerse adiuuansum c ut has preclaras has megras cogitationes,stconsilia ad exitum perduceretis,ad forςntissimu Parniense G mnasium, os contulistis, iam optimos eruditissimos reos delegistis, qui animos estros preclarissimis disciplinis , in moritus excolantae r in omni recita intestigendi ratione in lituati. non sat efimos haec omnia cogitasse, O incarpisse ista perse

uerantia, assiduitatem, constantiam retinere oporteri quandoquidem Lot γxor cum posteas revexisset, in salis sa-

tuam ersa est. Bamotum nullius rei a nquam aut tam modum , aut otium mos aburasat, aut oluptas auocet,

aut pigersomnus retardet, hσ enim res indignae sunt ist, qui se bonarum artium Judijs dediderunt,tum quia non iacet in molli liciti sapientia, tum quia non decet sapientiae amatores meliorem haepartem,quae in Agilia consistit, mortis imagine commutare,, iram, quae hominiόus tam breuis coni git , ineuiorem reddere. Et antiquisiimi illi sapientes, qui cupidam iuuentutem magna cum mercede prestantissimis doctrinis erudiebao qui laetissimo,in honorificenissimo VI lausua

24쪽

fu, ma acum omnium Prane pum, ae admiratione,in publicis omnasijs rarrieueant,qui of inassummaesapientiae ixstruebant, quibus omnisposteritas , non solum o stupescii ,sed quorum in omnibus seculis non immemor erit, non blanda Oluptate non odito esseminato luxu, e r inertia , eidesidia brauisum litterarum attigerunt, sed multas no- Nesserenas mindauerunt, multas ' ouincias peragrarunt, peregi ae s mi eruditos homines adinvenireniunt profecti, nulli Ialori, tempori,sumptuipepercerunt,sed omme vitae cursum in labore corporum,, animi contemplatione confererrant is uae omnia certissima , in Irmissima argumenta sint adprobandum, osplus olei quam imi infumere debere. Haeeγosis dicat Plato ,qui Pithagoricae disciplinae latum tribuit, Mi Phloae Crotoniatae magnopraetio lilros emerit, qui admiradi NihIumiuis ine dicabiles ripas, astissimoses campos, effusam barbariem, flexuose uiarum, amιitus eg ptiorum discipulus lustrabant. obis dicat Carneades, qui philosophia ludio itaflagrauit , ut cἰm cibi aeviendi causarccubuisset, coguationisus totus inserens, manu ad mensam porrigere obliuisceretur. vicat C. Inius, qui quamquam in armis . negotijs obeundis laetam transegerit itam, tamelitteris tantum operam dasat, ut inmensa legentem quoqueaud uat, aut notabat cum aliud agere eum oportebat , qui lectica quoque mehebatur, ut in mia mellegere, mel scribere

posset, intelligendi tanto studio detinebatur,ut dum nimis progreditur, incendi, quo risuius deflagrabat causas in e-cturus umi magnitudinepraefocatus interierit. Dicat Ari- Roteles, qui teste Laertio in eius Mia, cum se adquiescen si eomponeret inositu erat aenea pheram tenere in manu pelui subiecta, eo consilio iacam dormietitis excussum foudus, is

25쪽

subditum uas aeneum incidi set , Ono illius exeritus nudisi

alacriter repeteret. Dicat S. Thomas, cuius lectio diligens, mpensiculata adeo fuit, ut nec in proximoliante. miderint oculi, nec interpellantium audierint aures.Dicant tot , tantici,

alij pre arissimi iri etiam superissimorum exercituuImperatores qui in bello nquamstudium, quod litteris impendebant interm ferunt. os o iuuenes, ut addistatis non opus, ut tot annos in publici cholis cientiarum comparandarum causa vivatis. Nam Aristoteles niuersam philoso phiam adeo Hundanter perfecit , Theologiam Angelicus Doctorgrauissime,m copi issime absoluit. Iustinianus sanctissimas leges, Clarissimorum iurisperitorum ope breuiter restrinxit , digessit, ac perposuit. . Medicinaxn Hippocrates,Gal. Aukenna adeo docte, atque perite locupletarunt summique iri reconditum, ac complicatum sensum, inter- pretando apertissime est planissime dilatarunt, euoluerunt,

O' extricaverunt, ut Raucorum annorum curriculo, in una

quaque scientia mediocriter excellere positis. Neque ut egregios doctores , qui o do Etrinas doceant quaeratis, ad longi uas oras, , exteras nationespericulosum iter est conferendum inunt enim in hoc excellent fimo si mnasii ο iri, in omnium disciplinarumgeneretruditissimi, qui rerum humanarum, naturalium,ciuilium,m dis inarum,natura acutissime noscunt, omnem beneuiuendi ratιonem prudenter tenent, . persequuntur. Bamobrem Serenssimo Princι-pi , eisque quos si 'mnasii reformatores appellamus gratiae quam maxime suntlabindae,qiii in dodissimis doctoribi iquaerendis mentes omnes,c cogitationes duxerunt suas, preclare id quidem. Non emn ignorabant,hoc esse tum praeculumsapientsimorum vitorum, tum etiam influvium

26쪽

clara imarum e uitatum, celilemmorum Θmmasorii, ut in delegendis preceptoribus, qui erudiende iuuentuti pref-ciantur , magna diligentia , prudentia ι adhiberetur . In . quoquidem praeclaro, laudabili more retinendo ; O colendo alere est Lacedemoniorum laudanda prudentia, qui de adolescentum disciplina ehementer laborabant duo potissiimum attendeόant, deleritumpraeceptoris praemij prome rito. eius constitutιδnem, nam feri potest , ut ad quorundam commentationem, aut crebris pollicitationibus alicuius pro i-tentis, se docere quecumque omnes doctores docere possint, eligantur indocti interdum mortibus haud satis prolabiles, abi's qui non spe tant quomodo iuuentuti consulant ., accuratius perpendente cui committant canem, MIequis, quam cui periculosam, ac precipiten iuuentutem diligenter credant. Uare No nonpossum non pummopereprudentissimi Principis, diligentissimorum reformatorum singularem diligen- π am commendare,qui cum ,icinas, cy Ioginquas riuitates

Ufluequaque circunspexissent, omnibusq; vestigijssedulo in. duas sint scubi insignem philosophum, Medicum,iurisperi

tum, Idi et Thaeologum inuenirent , eorum, qui clare m laudasi e r in his muneribus ,ersarentur paucitatem deprehedise sent, tandem celebritate famae nonnullos huc magna mercede conduxerunt, ,t auida, sappetens iuuentus , in Bitera- 'rumsudus adolesceret, c sub his prectant fimis do toribus colopbonum addereposset, Ela ergo in lac γectra eslorescente aetate, ut idoneo tempore inscientias incumbite, hoc sam feritis nullum etynquam estiis repetituri datra peruenero fe indolis scitantem, dormientem sapientiam excitare. Insideat in mentibus ,ectris alacritas Audendi, quae noctes, dies animam glir aestimulis acriter concitet . e ricο- Ias

27쪽

las imitem ,qui antea quam fmro humiliant, aratrum circunducunt , eius momere icrram pr rs iragunt, lapides, cres impedimenta itique tollunt, mos ingenia consuetudine , exercitatione , intelligendi acuite, vaecbnat,. quae intellictum obtundunt, i conspurcarissima luxuriam,. languidum, eminatum otium, omneqs mitium nefarii.

prorsus, Mnditus au orte ampreterquamquod ni illam mortiferum ingenise qua celerata libido itq; immensa orago gurges omnium Vitiorum, quae ut oracfima Caribdis tot res ingurgitat tam cito, rabideque absorbeat, cir delicato cibo,c 'exquisito potu mentrem raparissi'mumfurenter obruat, prudentiam impedit, menti tenetras

o fundit , iudicium labefactat , suis blanditque ac lenocini,s ,. quasi infamis meretricula quaedam. mentes hominum ad se allicit, atq; indissolubili nodo illaqueat, inteste tum hebetat,

memoriam deperdit, ignorantiam inducit, vires eneruat , hominem bestiam reddit,animam ossendit,corpus kinaedfim

Iatrinam conspurcat,omnemq; hominis naturam inexecrandorum mitiorum caenomisere prosternit,a quo non quis faciis pedem sterrep'test; bouesemm in profundum limum de I siquanta maiori i enituntur kt evadant, tantJ altius tu. illum demerguntur. Itaques ad im enitim libidinem copia moluptatis ut ignis oleo gliscet/- kentri dediti per inertia, io, lasciuiam kitam molliter , delicates egeratis,pudorem audacter negliixeritis, asinos,porcos, luposjubire decet.; cum imIbco illo Circes, animae e lina ob immoderata cocirpi cetia Prnensis poculis pcrniciose capte fuerint, qμe locum tanquam sevissimam pejum, , tanquam a entris , ω' gutturis illicitum cibum fugere maximopere deletis lenimgenerosae indo. L strae innasci turpiter per fertis, , recta ratione, precia.

28쪽

iussio, uod iam na iam celeriter non reuulserilli, ac to- itum habitum immutaueritis quo decens apta ; euadat,nihil

en quod terris,ces immanibus belluris mitiores fore speretis. Concupiscentiae ergo frenum imponite , illis dulcitus potionibus non permulcti, nec ἰrretiti omnia blandimenta, quae occultam trahunt oluptatem, bbenter recusate,sed suis illecebris mos mirtus humaniter atq ; amabiliter trahat aduerum , sempiternum decus. Dulces potiones corpus obstruendo causae aegritudinissent, amarae adperfectam sanitatem )aletudinarios homines reducunt. Otium a mobis quam longissime absit, ut enim innumerabilia,quae dicet epos semus, missasa riamus ; solum vobis ante oculosponite, intadiam terra se-rilescere, immobilem aerem corrumpi, conclusam aqua manescere,otiosum ignem in cinerem ertiferrum rubigine lassi, omnia otiosa languere,naturales illos ignichios quilus homines ad sciendum trahuntur tepidiores eri,si ca ii ipsi immo-ιiliter sisterent,rerum generationes adnisistim reducerentur.

ingenium etiam latore non excultum myc1 e evanescit,

quamuis leresitsolio, tamen si cessassentiό us,fucticio osspraue obsitus Aqualet, sicut en m torpedo maritimus i scis, quando se in retibus inuoluit, ita nudorum piscatorum frigidas,algentesque manus,se humidos lacertos,suo aspicit pupore, mi , lupore 6secti, moueri nonpossint, eiusdem quatiua tis erit otium , cum in corpora estra altius deprehenderit . . tandem omnis cessatio ab agendo mala, turpis, irrationalisque , ns quae reparandarum tarium ratia iunt, ut si a laboritus aliquandiu ccssetur ad illospostea redditus recentiori cum γj robore fat. Si etiam aliquod lolium ingenio froje: pat,qui contactu nocere possit 1 cindite, tu in

29쪽

r emium, ferro, igne, omnium disciplinam machinis radicitus euellendum; t enim heria illa quam Cusulam herbarij appellant, quamque in he, escent bus pratis istius circumiacentis agri, qua Uuper alias supernatantem natueri possitis Ixeas amplediitur,ita pessima afficit qualitate, uisicum alus herbis nascatur, eas crescere non sinat δι iam procere acte sint atrocissim te iugetet, optimumri earum alimentalem humorem, in suam sulctantiam eonvertat. Sic Piritum s cum sesentia oriatur homines discendo proficere nee subtiliter intelligerepossiιnt,si acquisite donli inae adueniat

ita eam lacerat, kt irtus in mitiumpoenitus mutetur.

quis mestrum dicere audeat, mihi non est datum comparare frientiam, inful sim e nugae erunt,nullis praeclusa, omni-suspatet, omnes admittit , omnes inuitat, ingenuos, litertinos ,seruos, Raes, Principes, es exules, in fra potestate, - nonpreclarissima excellentissima laude digna existimaretur J όl natura , et diuinasorte contigeret. Nihil f cile )olenti, iuuenes eluis, mirides Pirgas homines nullo negotio flediunt , quocunque volueritis ingenium estrum contorseritis. Et ut in optimam partem illud torqueatis,oetas- quando cum d. Paulo, bonum certamen certaui dem seruaui, cursum consum aut aperte , mere dicatis,prius as om

ni sceleru labe expiati, in hoc sauEtistimo, , religiosissimo

templo, cuius ab omnibus religio propagata est, que s magna populi frequenti anctissime colitur ι Deipar.e irginis Agariae, qui e publica monumenta tradunt, ab hora nona diei inque adsolis occasum in testioniόi s , et eris tella mentis continuo exercebat, etiam atq s etiὶn auxilium implorate, haec γnigenitum iu suumpatris sapientiam, enixe rogabit lius a Patre maximuspraecibus contendet, quicquid esit

30쪽

peroptata bona liberalissime largietur, at condonalis mentem fortasse concreta caligine clusa plendidissime illussrabit, quaeialsis amplius non decipietur imaginibus , ea assensuum colluuione ad mundispectaculum, O ad rerum naturam perlustrandam egredietur, mitiorum stlata inculis coelestia, humana , ali diuina meditabitur, Gritascientias hic addisice Iis, certissimam , perfectissi

mam omnium rerum cogns I

stea tradet i;n caelis, ibi aeuo sempiteris perfruemini.

Dixi