장음표시 사용
271쪽
De Seminum V elatione. I qintus pleno, & candido assurgit. Supra radices ab eodein nodo binae gemmae, seu soboles propriis custoditae foliis, enascuntur ; & intermedius culmus sursum effertur. Milii semina 60 parem vegetationem sertiuntur, concredita terrae: post diem etenim, disrupti corticis cartilaginei portione prope insertionem pediculi; incluis plantulae conica radix erumpit. Detracto hujusmodi cortice, qui in geminas solvitur partes, ovum, scu seminalis planta manifestatur, conglobatum scilicet solium Λ exterius subluteum, cui non longe ab insertione pediculi, ut in tritico, plantula L nectitur umbilicati nodo C medio. Haec radice D constat, quae placentula ambitur; caule E pariter pollet, qui culaneo solio, quasi vagina custoditur. Altera completa die, & interdum ante quadraginta horas; radiκ F subvitellina, lacerata placentula G, albis utriculis congesta, elongatur; gemma quoque H procerior redinditur, & continuatum seminale solium I adhuc solidum manen Transacto triduo, auctior est planta : radix namque X si1balba crispis pilis ditara, oblongior est: haec cortice eXterius ambitur, intus vero lignea' portione firmatur: reliquum in gemmam L attollitur, quae vaginali involucro quasi diaphano, ashuc integro ambitur ; longo constat internodio, & viridi gem:
ma apicem tenente. Seminale lium suo cortice munitum, plantulae continuatur umbilicatis nodi M ope, qui molli, farinacea. que constat substantia. Circa quintam diem, lacerato vaginali folio N stabile selium O hians, viride, & pilis hirtum manius statur: intus vero reliquum caulis sub minimae gemmae specie a nodo P erumpens conditur. Seminale solium molle, I aquosum sensim absumitur: radix vero candida, crispis Obsita pilis, elongatur. Post septimam diem, caulis Cursum erectus, nodum R turgidum exsibet, a quo vaginale solium S emergit, quod sensim
contabestit; ab eoθem pariter latum folium viride 'I cum reliquo caule erumpit. Seminale solium V crisipum, compressone corruptum reddit ichorem. Radix emissis capillamentis, &pilis late luxuriat. Prope decimam quartam diem, caulis geminis hiat soliis X viridibus, hinc inde pilis conspersis; inserius
a nodo T vaginale solium exortum, tabidum jacet: radices pariter a nodo T, & eontinuato quandoque internodio, usque
ad seminale selium Z erumpunt. Solet autem hujusmodi amE ticulatio
272쪽
i4 De Semiram Vegetatione. ticulatio frequenter longior esse. Seminale solium intra secum
dinas vacuum omnino est. Radiκ auctior radiculas premit. Circa vigesimam primam diem, completus caesis firmus erigitur, & primaevo nodo affugit. Prima soliti a b arida sunt ;reliqua cd crassa, & viridia caulem ambiunt. Ab eodem p riter nodo primitiva radix e gracilis, & tabida pendet; cui avi
huc cartilagineus cortex cum corrugatis secundinis seminalis soliis haeret: reliquae radices g utplurimum crasse, & varicosiae; crispis pilis conspersae erumpunt, intabescentibus primitivis radiculis.
Haec, & similia phaenomena passim in reliquis plantarum siminibus, seu ovis, dum sevente terra incubantur, occurrunt: quare seperfluum duxi aliorum eXponere vegetationem, & progressum. Nonnulla tamen tentavi, varios reddendo ovorum incubatus: diverses namque humores, & menstrua, cotyledinnes sub grestos, terrenumque uterum variis mineralibus, &sossilibus turgidum reddidi; ut lucis seritillula elucesteret, nobisque aperiret, quodnam sit illud, quod aqueo menstruo statutum, ab utero in ovum transsatum, Plantulae vegetationem
citius, & scelicius excitat. Fabarum igitur, & Phaseolorum semina Aprilis mense, per quatuor dies, in exarandis inserius menstruis infusa volui, & mutationes in seminibus subsequutas observare tentavi. Primo itaque Fabaram semina, in aqua incubata, in qua nitrum solutum erat, submollia erant; imrum- ue cortex sublatas; rimulis & ulcustulis, reticulariter prinuctis, exasperabatur. Phaseolorum vero ova, parum immutata erant. In tartam pariter aquae commixto eadem semina, subrubrum adepta colorem, turgebant. Sulphurata quoque aqua nullam inserebat in seminibus mutationem. λ- ligo camini aqua diluta, corticem inficiebat, inducta mollitie. Sal marinum aqua taurum, fabarum corticem criseum, & rug sum reddebat; molliaque Phasiolorum semina essiciebat. Vitriolo quoque seminum corpora tenera fiebant; nigro reddito fabae praecipue cortice. In antimonio rigebant semina, & cinereo talasa colore, turgebant. Sal gemmae, corrugato cortice, seminum molem minuebat. Ex late armeniaco utinatior fiebat color, amplior moles, licet cortex corrugaretur. Aqua quoque cervino Cornu turgida, siminum molem augebat; --vata corticis laevitate. Calx viva.aqua Eluta, fuligineo inficiebat
273쪽
De Semivum Vegetatione. ciebat colore; auctiori reddito seminum ovo. Vinum turgentiam excitabat, & Phaseolorum semina macerabat. Acetum pariter seminum molem impense adaugebat; cinereo excitato colore. In lixivio semina duritiem acquirebant; colorque viridis efficiebatur. Humana urina, corrugato cinice inducto Virore, adauctaque parum mole, tenellum reddebat semen. Spi ritu tandem vini, iubatro emergente colore; parum immutabantur seminum corpora. Haec interea semina terrae concredita fuere, ut siccedente debito terreni uteri incubatu pateret, quaenam prius & quae posterius Vegetarent. Semina itaque macerata lixivio, & calce, transacta quarta die, plantulam supra terram emergentem dedere. Quae fuligine, & antimonii activitatem passa erant, post octavam diem erupere. Quae in tartaro macerata erant, undecima die vegetarunt; & sequentidie, quae in cornu cervi infusa erant. Quae vino turgebant, usque ad vigesimam quartam diem protracta germinatione, publularunt ; & tandem semina nitro soluto madida, vigesima octava die plantulam manisestarunt. Quoniam tamen seminalium plantularum varia est vegetatis, nec perpetuo eodem tempore luccedit licet idem uterua eum
simile ovum foveat ideo placuit Maii mense eadem semina, absque praevia tamen maceratione, in exaratis menstruis in terra serere: in cujus superiori parte diversa mineralia, & fossilia eum didi; ut pertransiens aqua tincturas raperet, & contentis ovis communicaret, & ita varie vegetationem excitaret. Quae igitur in antimonio fovebam, post quartam diem germinarunt: quae vero in vitriolo, fuligine, lixivio communi, & eornu cervino plantata erant, sexta die emerserunt. Incubata sulphure,& vino; septima die pullularunt. Idem accidit transacta octava, seminibus in tartaro, & calce viva conditis: & tandem post undecimam diem vegetarunt aceto, & nitro circumdata. Placuit ulterius circa medietatem Augusti, Rapar , La
cae, Endiviae, & Raphani semina in diversis valaulia plantare; irrorando singulo, vel talem altero die diversis menstruis; urvegetationis progressum observarem. Primo igitur semina,
quae urinae humanae aspersione irrorabant , non Vegetabant.
idem Pariter accidebat iis quae Bluto sile communi, & lixivio madefiebanti in vase irrorato vitrioli aqua, nulla semina vegetabant ; praeter Fabae semen fortuito conditum, cujur plin'
274쪽
16 De Seminum Vegetatione. tula minima remansit. In nitro, Sc antimonio vegetatio succedebat per aliquod tempus '. plantae tamen contabuerunt. Quae cervino cornu, & fuligine alterata aqua madebant; Vegetatione diu durabant. Calcis vivae usu, prae caeteris excrescebant plantae:& raphanus alte elatus, bulbum tamen non dabat; exaratae vero plantulae, si ib tecto conditae erant; ne pluviali aqua irrorarentur: δc bulbosae nunquam redditae si int luxuriantibus soliis: quin 3c quae in aperto coelo eodem tempore terra simili condita fuerunt; laetiori vegetatione excreverunt. Circa finem Au-
gusti Lactucae semen in aqua antimonii per horas duodecim inludi; deinde in aprico quodam colle sevi. Hujus itaque vegetatio protracta est, praeter morem, usque ad decimum diem. Idem semen non alteratum, terrae tamen commissum, eadem antimonii aqua humectatum, citius vegetavit: plantula tamen
gracilia, pallidaque emisit folia: Sc intra Octavam diem radices putrescere coeperunt. Alia pariter Lactucae, Sc Endi viae semina seorsim sata irroravi aqua calcis vivae, sulphuris, nitri,
spumae serri, δc urina humana; nec ulla Vegetarunt, Praeterea, quae maduerant aqua spumae seni. Belae, Sc Spinaceorum semina, exaratis aquis conspersa, pullularunt quidem; sed pallore sufiusa mere ipserum solia. Eadem quoque semina aqua, multo nitro turgida, irrorata; nunquam Uegetarunt. Raparum semina, antimonii, dc spumae ferri aquis perfusa, plantulas facile ediderunt, quae minimae remanserunt, δc conVulsae, ac pallidae: aceti autem ulli, eorundem seminum plantula talicius vegetavit; sed productus flos complementum non est so ritus. Haec pariter semina, aquarum nitri, Jc urinae incubatununquam pullularunt. Foeniculi semina, antimonii, & spumae ferri aquarum usii tacunda reddita sitnt; completo tamen octo dierum spacio, radiculae circa superficiem terrae marcuerunt. Cardui semina, usu urinae aceti, & aquarum, quae eXarata mineralia recipiunt, madida: plantas quidem reddiderunt; sed ita graciles, ut sola quatuor vegetarent folia, Sc continuata irroratione brevi contabuerunt. Eadem quoque tentamina, Septembris mense, repetii in aprico, δc aperto solo, Raphani,
3c Lactucae scinina distinctis in locis plantando: δc quae sola
pluviali aqua maduerunt; taliciores, dc proceriores dedere plantas: quae vero irroratae sunt aqua fuligine turgida, longe minores mola fuerunt: sicut, δc quae seluta calce maduerunt plantae, graciliores fuere: δc nulla sere vegetavit planta in terra,
275쪽
nitro soluto madefacta. Scio hoc argumentum longe potiora exigere tentamina: sed quae otium, & tenuitas mea permisere;
pro nunc curaVi.c Incubatum ovorum plantarum, extra terrenum uterum tentavi: & praecipue in aqua vitreo vase conclusa,addito superius oleo. Plura itaque Junii mense, reposui semina Fabae, Tritici, Ervi, Phaseolorum, Raphani. & Lactucae. Quarta completa die, aqua turbida erat, & commota sursum aeris bullas exprimebat, quae oleum superabant, & ipso superius irretiebantur: subridebant vero Tritici. Ervi, & Rapatum semina a & supra Fabas, imum tenentes aeris bullae cortici, quasi margaritae, Euargentei globuli haerebant. In aliquibus Fabarum ovis disrupto cortice, plantula' radices eXtremitate emergebant, haec- 'que semina de facili astendebant, & destendebant. Circa cistavam diem aqua magis turbata, opaca fere erat; minimis OUO rum fragmentis referta. Fabarum semina, corrupto cortice, ulteriorem vegetationem non erant adepta; sed in fundo subsidebant, & veluti cario macerabantur Vigesim1 transacta die, aqua foetentillima erat; conclusaque semina corrupta; absque vegetatione. Phaseoli ova Put acta, farinaceaque erant:
Fabae quoque semina mollia, & putrida jacebant. Eandem
pariter observationem tentaVi hyeme, & Vere; nec unquam semina in aqua conclusa Vegetarunt.
Non sol im terrenus uterus, & percolatus ab eodem succus, in plantarum incubato ovo vegetationem excitat; sed necesserio cotyledones, seu placentulae, quae seminalia solia appella-Vimus, eriguntur; quorum pariter ope, plantulae nutritio, &auctio promoventur. Horum igitur indigentiam, & activitatem indicare videntur tentamina, a me saepius repetita. Primo itaque vere, Fabarum plurimas plantulas sivi; detractis prius cotyledonibus, seu farinaceo pericupio: ex his binae tantum plantula, reliquis corruptis, parum Vegetarunt: g ma stilicet sursum eXcreverat, immota haerente conica radice. Circa undecimam diem, gemma non expandebatur; sed soliola a in extremitate arescebant: caulisque non elongabatur ; sed maculis in atrum tendentibus inficiebatur. Transacta vigesima. primi, totus causis minimus, nigrefactus tandem contabuit; corrupti prius radice, quae nullum augmentum omnino erat
276쪽
18 De Semiram Venetatione. experta. Mense quoque Maii, alias siminales plantulas Faba rum, & Phaseolorum, ablatis pariter binis seminalibus seliis, seu cotyledonibus, incubandas posui; e quibus unica Fatae
plantula vegetavit; elata supra terram minima gemma, productaque parum infra radice; ita ut tota plantulae longitudo kmidi girum non excederet. Haec transacta Vigesima pruna; nigrefacta radice, & exsiccatis seliis gemmae, seu futuri caulis, contabuit. Alias denuo pluries seminales Fabarum plantulas, detractis omnino cotyledonibus, plantavi; quarum nullae penitus vegetarunt. Idem expertus sum in plantulis Cucurbitae,
Peponum, Lupinorum, S Phasiolorum; qui insigni pollent
trunco, & gemma. Hanc eandem observatismem progrediente incubatu, dc post inchoatam vegetationem tentavi; dum stilicet colyledones,
sub specie kminalium talorum, supra terram emergebant. In Cucurbitae itaque plantaeis vegetantibus, ditata cortice, ablatis binis seminalibus talis, protrahebatur quidem vegetatio; sed
gemma, seu relictus caulis nullum fere augmentum capiebat :hocque saepius mihi accidebat. Idem contingebat in Lupinis; quorum cotyledones in ampla, & crassa extuberabant selia.
In Peponibus quoque, in Lactum, Endi via, Raphano, &Rapis; quorum plantulae cotyledonibus orbatae, vegetationis incrementa non sertiebantur; sed vel cito extinguebantur, vel minima absque vegetatione, tabida subsistebant. Plantulis v, ro a primordiis vegetantibus, unico detracto solio; altero
autem superstite, germinatio Producebatur: non tanta tamen scelicitate, qualis in non mutilatis observabatur. Vegetantium Cotyledonum vim, & durationem exploraturus ; plura sevi Lupinorum, Cucurbitae, & Fabarum ova: a quibus plantulis, dum supra terram erumpebant, singulo die seminalia solia abstuli. In Lupinis quarta die, e terra emergentibus, laceravi sella. In Cucurbita pariter quinta die, pridapparente planta, idem molitus sum: & septima die in Faba vegetante cotyledones abstuli; & ita Libsequentibus diebus idem tentavi in consimilibus plantis, per spatium dierum de
o cem. Lupinorum igitur tres primae plantae, Cotyledonibus mutilatae, nullum sere sortitae incrementum; post mensem contabuerunt reliquae vero longe minores perdurarunt: Cucurbitae Vero quatuor primae, reliquis Vegetantibus, extinctae sunt. . Fabarum plantae cotyledonibus orbatae, plures quidem vegetarunt; sed gracillimae, & minimae. Ex
277쪽
De Senti ni Vegetatione. I9Eκ his igitur conjectari licet, plantarum OUa, e materno O- vario delapsa, ulteriorem exigentia fotum, & incubatum verutorum ministerio, vel hominum industria terrae committi; taliterque incubata stato tempore Vegetare, eorumque partes CX-plicitas manifestari, S adole ere: magna tamen inter tellus non selum incubatum suo sinu exhibet, halituosis scilicet eva rationibus, & radiorum solis tepore; sed, quae foecundo ovo desunt; abundE, & sensim suppeditat. Plantulae enim siminali haerent quidem gemina, utplurimum, crassa solia, quae albumini ovi analoga; uterinae placentae, vel cotyledonum V,
ces explent: hac sumorem oposeunt, a terreno utero emanantem , quo seluti sementativi, & spematici succi, per propria umbiliralia vastula plantulae quotidianam suppeditant albmoniam, & auctivam materiam: unde plantulae foetus ex se mentatis, & in motum actis particulis, in placentis, stilicet, infiminalibus soliis, jam concretis, non solum laxatis meatulis augetur ; sed ad vegetandum excitatur. Necesse est igitur fluidum quoddam, a terreno utero emanans; quod sim alium soliorum acetabula, & cotyledones subingressum vegetationem promoveat. Qiud simile in animalibus viciparis, evidentius Natura molitur: uterus namque sitnucius plerumque appem dices germinat, in quibus radicatur placenta, seu cotyledones, 3c acetabula: quare delatus a materno utero succus, in cotyi donibus cribratus, mox intime Commixtus cum alimento, per arterias mediis umbilicalibus vasis derivato; in scelum tandem desertur pro nutritione, & auctione. Terra itaque uteri vices subit; in ea namque exculpti sunt canaliculi, & sinuosi meatus a subterraneis halitibus, & a particulis aquae sontis, vel pluvialis sese insinuantibus, & praeterlabentibus: unde intercepti terreni lobuli minimi, & angulares excitantur; ex vitrefactis particulis, frustulisque plantarum corruptis, quibus me tallorum, dc fossilium ramenta ab interfluente aqua praecipitata associantur. Ex horum silium mixtura, & ex halitibus inae currentibus, tamentationes probabiliter excitantur; quibus necesurio praecipitationes succedunt, novaeque tincturae aquae communicantur. Sales etenim, terrae frustulis haerentes, iacbliter, & sensim abraduntur, & solvuntur: unde praeparatum alimentum foecundo Ovo, seu seminali plantulae, abunde subministratur. Inter
278쪽
De Seminum Vegetatione. Inter plantarum ovum, & terrenum uterum corteX mediat; cujus structuram alias exposuimus. Haec frequenter horiZontalibus siphonibus, & fistulis conflatur ; quae in subjectos utriculos hianti Exsiccatus in his succus, diu silbridet: quare ema
nans a terreno utero humidum, siphonibus, & senestella admissum concretos solvit succos, secumque rapit, & occurrentibus cotyledonibus, seu seminalibus soliis primo subministrat,& tandem conicae radici, velut animalis ori exhibet. Exarati cotyledones, umbilicalibus vasis, & transversalium utriculo rum seriebus compacti; admisso a terreno utero humore per corticem percolato ; proprio contentoque jam diu succo intime miscent r unde nova sementatio, & ita praeparatus flaccus per umbilicate vas iterum plantulae trunco, continuataeque
gemmae transductus affunditur ; unde partium manifestatio, &-vegetatio. Hoc indicatur ex phaenomenis in hiis cotyledoni-hus, seu seminalibus Eliis, apparentibus. Primo namque color immutatur, & plerumque, quod mirum est, in ingentem excrescunt molem. Humor quoque propriis contentus vaseulis lentus, & glutinoses redditur; quo tandem exhausto, & plantulae affuse, tota eotyledonis compages contabescit, & decidit. Varie tamen, ut in deseriptis observationibus colligere licet, Natura cotyledones locat: plerumque enim astendente caule attolluntur a terra, ut in Phaseolis & Cucurbita: interdum
radicibus haerent, terraque cooperiuntur, eam sorte ob causam; ut crassus in aliquibus cotyledonibus succus terreno semmaceretur, & digeratur: in reliquis vero, in quibus facilis estselutio, & corruptio; ut securius humor digeratur, & Volatiligetur; longe a terra locantur, & post primos incubationis dies
humor a terreno utero per caulem communicatur: ni velimus
suseicari ab ambiente aere iis subministrari. Tam necessaria est colyledonum actio; ut his avulsis, & k- paratis, plantulae serius vegetare nequeat; vel saltem inchoata incubatio non perficiatur; sed manca perpetuo subsistat plantula. Hoc abunde, inductione ex recitatis observationibus, colligitur. Cujus autem naturae sit humor, a terreno utero ineotyledones, & placentulas percolatus pro vegetatione scelicius promovenda; non ita facile attingi potest. Uariete enim plan-
iube, intra semen consuta, sitis peculiaribus cotyledonibus constant, quae diversum scelusque analogum succum stib nistrant: quare sicuti Fabarum seminea caro differt ab Ordei ει
279쪽
De Seminum Vegetatione. mine, Milii, cic. ita quoque liquor, a terreno utero in cotyledones instillatus, probabiliter varietatem sortitur. Plura sunt quae aqua soluta, terrae meatus eXcurrunt, & plantularum nutritioni incongrua stas; ut ex observationibus iactis elici potest; qualia sunt vitriolum, sal marinum, urina humana, O . alia quoque in largiori quantitate exhibita vegetationem vitiant ut nitrum, calX Viva, o c. Scio amicum diversis in agris se-viise, stato tempore, Triticum, per noctem infusum in aqua,
in qua ebullitione tautum fuerat stercus columbinum, & caprile: addita deinde pauca nitri quantitate; & in pinguibus arvis ita vegetaste; ut unicum semen triginta, & ultra soboles progenuerit, quas ipse vidi propriis ditatas spicis. Probabile igitur est sales, praecipue volatiles, quibus exarata animalium
excrementa talent; plurimum vegetationi conferre: cum reliquae etiam animalium partes, & praecipue eutis, ejusque ramenta, hujusmodi nutritioni conserant. Juvant pariter generationem, & auctionem sales plantarum ipsarum; unde herbarum concrematione arva sertiliora redduntur, & eandem etiam ab causam, camini fortasse fuligo, sublimatos plantarum sales continens, vegetationem eXcitat: sicut & calx viva, quibus addere possumus fragmenta lini macerata, quae nil aliud sunt,
quam plantae corteX. Humor a terreno utero cotyledonibus communicatus, cum necessario sementationem excitet in placenta, & partium manifestationem essiciat; probabiliter volatilibus salibus, vel saltem motu pollentibus turget, a quibus Vitae radix. Scio motum in particulis corporum pluribus excitari posse; inter quae nobis nota est diversorum salium mixtura, ut in acidis, & salsis contingit: quare non incongruum sorte est censere, in placentulis recipi, & excitari incubatu principium vividum motus in volatili quodam sali: vel saltem fieri misce,
iam contrariorum salium; ita ut eX mutua pugna principium motus eXcitetur, & perpetuetur in plantarum vegetatione.
280쪽
Nimalium vita, cum perpetuo effuvio manuteneatur; t lem corporis compagem exigit, qua jam recepta largo dispendio reddat; alienaque denuo, & quotide admittat: ita
ut vitae chorea continuato introitu, & egressu perennet. Hinc nescio an duris inopiae legibus, an satius munificentiae munere ita viventium ordines statuerit Natura; ut mutuo vivant mor
ricinio, & assiduis cladibus instaurentur, & consistant. Nec stalis persectis animalibus hoc ipsa indixit, ut vicissim scilicet in mutuam sibi cadant alimoniam; sed insectis, immundisque animalculis, parato ipsis quasi opimo plantarum Patrimonio, talem elargita est solertiam; ut non solum ab ipsis quotidianum exigant victum; sed expositis propriis foetibus vicarios uteros, indeque altrices quasi mammas, plantas ipsas praebere cogant. Tale igitur plantarum famulitium non nisi sui mutilatione succedit; ita ut exacto hoc insectorum Vectigali, privata plantarum oeconomia invertatur, vitiatisque alimenti viis, & corrupto ipsarum succo, nova partium configuratio succedat: morbosis frequenter subcrescentibus tumoribus, quos Gailarum nominbhus eYponemus. Et licet antiquum Gallae nomen pidulis quihusdam . in glandiferis praecipue arboribus enatis, Proprie competat ; attenta tamen generationis ipsarum methodo, & perenni animalium in illis nutritione; licebit Gallae hoc nomine abusive uti: usurpata hujus nomenclatura in reliquis, dissimilibusque tumoribus, & plantarum syderationibus. Relictis interea, quae antiquitus fabulose, & superstitiose de hujusmodi excre-kentiis prolata fuere; mor fas hasce affectiones, & emergentes inde tumores in singulis plantarum partibus, animalium gratia, breviter exarando, lustrabimus: ut inde Gallarum eXortus, &historia, saltem probabilis, pateat. Folia itaque, quibus tam
abunde luxuriant plantae, cum copiose scateant succo; insectorum usibus peropportuna sunt, & morbosis hujusmodi siectionibus pariter obnoxia; ideo primo perquirenda veniunt. risuma solia aestate innumeris sere ovis cooperiuntur, a quibus animalia sensim emergunt; & horum contactu non parum solio