장음표시 사용
11쪽
Ex antiquis eripioribus duo tantum Hieronymus nemps ac Donatus de Lucretii vita testimonia praebent. Hieronymi emba Eus bii GDon ad a. Abr. 1923, abi. c. 600, a. Chr. n. l)haec potissimum sunt et T. Lucretius poeta nascitur. OStea amatorio poculo in furorem versus, cum aliquot libros per intervalla insaniae conscripsisset, lios postea Cicero emendavit, propria Senaan interfecit anno aetatis Lll IL, Donatus autem in Vergilii vita haec habet se Initia adlatis Cremonae Vergilius egit usque ad virilem togam, quam XV anno natali suo ac copi iisdem illis consulibus iterum duobus quibus erat natus, evenitque ut eo priodi Lucretius poeta decederet l). In codice Monacen si 14129 s. X haec vero leguntur: c T. Lucretius poeta a Scitur anno XXVII ante Vergilium. Ex quibus variis testimoniis, ut perspici potest eius mortis tempus haud facile est constituere. Mira an sunt omnia quae Hieronymus de Lucreti tradidit;
ad rem vero nostram praecipue verba spectant, quibus adfirmat Ciceronem Lucretii carmen emendavisse. Re quidem Vera Vix credibile est Ciceronem, acerrimum Epicureis doctrinis adversarium, operam dedisse emendando carmini illis doctrinis reserto.
Quapropter Lachmania in T. LucDelii Cari cle erum natura libros omni tentarius, Berotini 1866 l. I, 22. p. 6 sqq. Veritus non est adfirmare Hieronymum vel bis illis designare non Tullium maximum oratorem, sed eius Dalrem Quintum hominem in studiis poeticis versatum neque a lillosophia alienum, etsi nulli certa disciplinae addictum. In re notas inquit Lachmanne nihil opus sui ut Ciceronis praenomen poneret, cum nemo ignoraret Quintum intelligendum esse. y Sed haec coniectura nulli fundamento innititur, et cum cognomen tantum a Hieronymo sit prolatum, eius Verba ad oratorem, non ad Q. Tullium, Sunt reserenda Nihilominus Lachmani sententiam amplexus eS Bern-
i Sic legit Reifferscheid qui vitam Vergilii suae ilitioni Suetonii Reliquiarum inseruit Lipsiae 870 p. 5 sqq. . et Anno XVII s habent omnes
manuscripti, sed sine dubio librariorum error eat.
12쪽
conermandam hae verba scholiastae Ciceronis orationis pro Archiacie 2 retulit c Fuit Q. Tullius, non solum epici, sed etiam tragici carminis scriptor; quast, ut facile intelligitur, nihil ad rem
conseriant potuit enim Q. Tullius et picum et tragicum carinen excolere, neque hac de causa Lucretii poematis emendator esse. Novum tamen Sectatorem in . Vol ljor Lucretii philosophia crini fontibus comi a via Croningae 1877, p. 7 . 1 Lachmanninvenit. Sed de hac re verum summa diligentia exquirere consilium nobi eSi. Ante omnia, quod ad tempus attinet, nihil impedit quominus IIieronymi testimonio idem adiungamus : iuxta enim eius Sen-lhntiam Lucretius natus est anno 660 9 l. Licinio Crasso Mucio Scaevola Ss., ac de Vila discessit anno aetatis quadragesimo quarto, nempe anno T0s 50 iuxta vero Donati sententiam mortuus est Lucretius eodem die quo Vergilius virilem togam sumpsit, ii 0d actum est a. 6 'io5 Cn. Pompeio II Licinio Crasso II ss. Nec praeterea dubium, quin ante idus mensis Octobris virilem togam sumpserit idibus enim illius mensis iam annum
ae latis quintum decimum exegerat. Quare, Donati Senientia, decessit Lucretius paulo ante idus Octobris a. 690,55, et cum Ilieronymi auctoritate annum quadragesimum quartum lunc ageret, natus erat a. 655 90 l). Cicero autem anno 618 l06 alus est quo fit ut iuxta Donatum Lucretii carinen anno aetatis quinquagesimo primo emendaverit, iuxta Vero Hieronymum anno quinquagesimo sexto . Utcumque se res habet, nihil obstat, temporum rationibus, quominus Cicero id fecerit. Non desunt profecto viri orti qui existimant Lucretium
ex amicis Ciceronis suisse. 4 Quod Lucretius scin quit Th. Berglis Ciceronis de Lu Delio iudicium. Mai burg 18έ6 p. 4 α Epicureus suit, Cicero autem ad aliorum philosophorum castra se contulerat, id profecto non impedimento est, quominus hos amiliaritale inter se coniunctos esse arbitremur. s Nepos enim quia philosophia semper abhorruit, ex amicis Ciceronis suit, Atticus, qui Epicuri doctrinam professus est, Saufeius, quem Epicureum
l Animadvertendum tamen est lias HieronSmi Donatique temporum
rationes Prorsus certas non esse. V. in Da p. I sq.
13쪽
osuisse indicat ipse Cicero l), uitam oratori fainiliares fuerunt. Consentaneum igitur esto addit Bergi α Lucretium, Attico, qui et ipse Epicureus suit, sani iliarem itaque Ciceroni amicum fuisse.
Qu0d nos pro certo non habemus cum enirn de lac re antiquorum scriptorum testimonia haud suppetant, id nec adfirmare nec refellere in anilia est. Praeterea, etiamsi quadam Ciceronis sa miliaritale usus Sit Lucretius, non ob id tantum censendum Ciceronem eius carmen emendavisse. Neque tamen ad orbigui sententiam accedimus, qui in Praelatione suae Lucretii editionis p. 26 adlirmat Ciceronem, etsi voluisset, non potuisse Lucretii
carmen emendare, cum a Poetica paene alienus esset. Nam,
quamvis insignem inter Oetas locum non tenuerit Cicero, a poeticis tamen studiis non abhorruit es infra, p. 84 l . Munere igitur emendatoris Lucretii carininis recte langi potuit, etsi non 6b hanc tantum causam pro certo Sit habendum eum reapse id munus exercuisSe. Ad hanc rem definiendam Opus est investigare, quid Cicero de Lucretii carmine senserit; quod ex eius scriptis tantum colligi potest.
Cicero in una ex epistulis ad Quintum Dalrem II, 9 Ill. 6)de Lucretio loquitur, neque usquam alibi poetam vel eius opus memorat. In illa epistula iudicium de Lucretii carmine profert; Verba vero ius haud porspicua sunt, adeo ut de lectione critici dissentiant. In codie bibliotheca Modiceo- Laurentianae Pl. XLIX, cod. XVIII), omnium sane optimo, haec legimus et Lucretii poemata, ut scribis, ita sunt multis luminibus in cenii, multae lamen artis sed cum Veneris Virum temptabo, si Sallust Enpedoclea legeris, hominem non putabo. IIuius codicis lectionem ipse inspexi atque in primis animadverti verbuin vi templab seXpunctum Sse, ac Superi u eandem manum, liae summaria in margine exaravisset, ScripSisse ε putabo, quae emendati a criticis omnibus adprobatur, cum temptabo nullam vim habeat.
si Ad Att. IV, 6. De Saufei familiaritate cum Attico es Orn Nep., Attici, 2, 3.
14쪽
celeri manuscripti qui minoris momonii sunt, Florentini sequvn.
Omnes nostro mina temporum docti viri absumtum esse existimarunt Ciceronomolixisso uero lium multa lumina ingenii, inul- iam tamen artem habuisso, et mendum scripturae eo loco insesso suspicati. stram lectio nona conio tura assequi conati sunt. Brauia tantum Luci lii H alomis do i in Q. Muns ter 1857, p. 2 manuscriptorum lectionem adprobavit iis potissimum verbis: Ingeni uino ars in veterum Romanorum scriptis adpissime opposita inv0niuntur ubi oppositio p. a minus valida adparet, quam ut alterum, altero exeluso tantum adlii mutui . , Sed nemo eius Sententiam
Secutus est. Muni o T. Lue oti dote itin ulti a libri sex cu by II. A. I. Muri s. Caudiridi e l886'. 0l. II, p. t 7 sqq.)iu dubio sui num segeret etiam pro tamen, cum laec emendatio omnium facillima primo adpareret et Ciceronis Sententia linc modo explanari posse sibi videretur: ε Lucretius eadem ingenii lumina habuit at tuo Ennius sed habuit etiam artem, qua recentiores hi poetae laudantur. y Attamen ad hanc lectionem accedere ausus non est, sed ita legere maluit vol. II, p. 9): et Lucretii poena ala ut scribis, ita sunt, multis luminibus ingenii multae tamen artis SS cum BὶVeneris, virum te putabo; si. Sallusti Empedoclea legeris, hominem non putabo. Permulti Ciceronis epistularum editores, ut Ernesti SchutZ, 0relli existimarunt Ciceronem negasse ingenii lumina inesse in Lucretii carminibus, et ita legerunt: non multis luminibus ingenii, multae tamen artes s eosque Secuti praesertim sunt Lacl1- mann l. l. et Beriali ardy l. . , qui putaverunt Lucretium in argumento a poetica sere alieno Versibus Saepe exquisitis pertractando, Iagis usum esse arte quam ingenio 2 Non desue-
l Qui codicem orentinum a. 30 Mediolani, impensis Colaiecit Salutati scripsit. Illi irenter secutus est apograptium, quod Franciscus Petrarca manu sua exaraverat ex archetJpo ab PSO summo Poeta Veronae reperto. Interiit vero archetypum et apographum. s. Bandini, Catat codd. Lat.bibl. Med. Laurenti tuae, II, qui tamen perperam adfirmat codicem Luui eutianum manu Fi ancisci Petrai ea esse exaratum. V. De Nolitae, et arque et huntianisme, p. 228.
2 Qui cupiat cognoscere permultas alias eiusmodi coniecturas, adeat Pollo, Die Lucrealitertit/ P ei Lachmanu Hudiernadis a PhiluL 25, p. 499 sit i.
15쪽
- 8 runt tamen qui cens uorint Ciceroneni si dixisso Lucretium non habutas lumina ingonii d eo iniquius iudicavisse cum so hi libri de rerum natura prorsus ostendant non desecisse poeta ingenii vim, sed potius interdum quenda in poeticum nitorem Quod mirari non possumus, nam armumentum in quo versalu tat ar- tuum est, ut non semper in eo pere tractando omnia impedimenta removeri possint Neque praetermittendum poetam operi suo exii seruam manum ad mox oro non potuiss0 His rationibus si olusi ei l. l. i. . a legentium esse putavit: - Lucretii poemata ut scribis ita sunt multis luminibus ingenii, ton multae tam senariis l): quam lectionem iere Omnes docti viri probaverunt othi recentiores Ciceronis operum editores ut tota in oditione Teubneriana Lipsiae 887), secuti sunt Nos tamen ne lectionem qui, lem a Bergi prop0silam esse excipiendam censemus Ciceroenuit Bergi et complurium criticorum nostrae aetatis sontentia pluris secit Lucretii ingenium quam artem Scilicet ingenii vim poetae non negavit eum tamen tanquia in arto carentem obtrectavit Quod iudicium salis grave est, cum Cicero profecto non ignoraret Lucretium id sibi praecipue proposuisse, rerum naturam id est argumentum admodum obscurum atque a poetica sere abhorrens, carmine numero adstricto x ponere et Oolicis lumini
Quidquid est, nos codicum lectionsem sequi malumus nam liaud obliti sumus verbum e arsis significat' et pracceptionem quae dat certam via in rationemque ciendi aliquid Eoi collini. v. ars 2).' Cicero igitur, nostra sententia, ceti sui multa esse in Lucreti carmine lumina ingenii, multam ollam artem, id est multa praec0pta, et revera Lucretius Scientiae notiones rerum denique naturam et di sciplinam patefacere cupiit, do ut ings ni iur On- posuerit Cicero artem R.
l0. p. 6063: Mid si ad umbiliJeum veneris virum to putat, , si Sallustii Empedoclea legeris, hominem non puta . . 2, s. te orat , 55. 83 et notatio naturae set animadversio pepei itartem et ipsius Ciceroai deperditi operis insetiptionem ei iuro et viii in
3 Ad codicum lectionem amplectondam me tinnulit ei. v. ni os Ἀ
T.iitara, ideo que euin grato alii in prosetiuor.
16쪽
i meae quidem neoplum sumpserunt qui demonstrare eonali
tu Ciceronem peram dedisse Lucretii carmini emendando. Comtu est enim atque omnibus manifestum Ciceronem Epicii reorum doctrinis acerrimum adversaritim semper fuisse. Acriter Epicu- 'ει frepreliendit. qui voluptatis patrocini uni suscipiant cleri f., d. 7, 3): qui dicantur praeter ceteros esse auctores et laudatores voluptatis quos adstrinare non pulleat nili in osse praestabilius otiosa vita, plena et conserta voluptatibus; qui asserant vaticinari atque insanire eos, qui dicant digni lati Sse serviendum, rei publicae consulendi tui. etc. PQ Sosiis, 10, 23). Ε, in Epicureos invehitur . qui adfirment tominem bene sanum non oportere rem publicam capessere ibid.) s et societatis rei piiblicae partem nec noscant ullam, neque unquam noverint DIU. 1, 12, 20 Causam cur tot Epicuri discipuli Romao
florerent, hanc memorat: α sive quod erat Epicurira disciplina)eOg nil perfacilis, sive quod invitabantur multitudines illoc ebris blandae voluptatis Tuscul. 4. 3, 6ὶ Potuitne unquam fieri, ut tam acer tam pertinax Epicureae doctrinae adversarius opus illis doctrinis resertum atque ad eas evulgandas consulto compositum emendare et ederet Equidem infitiari non potest Ciceronem Epicurum ipsum appellare et et bonum virum et comem et humanum iis in. 2 lo. 9); nec modo Epicurum, sed Epicureos
quoque laudare: α Ac mihi quidem quod et ipse Epicurus bonus vir suil, et mulli Epicurei fuerunt et hodie sunt et in amicilia
siletes et in omni vila constantes et graves, nec Voluptate, Sed ossicio consilia moderantes, hoc videtur maior vis honestatis et minor voluptatis Hud. 2 25. Si Quam vero laudem minuit his verbis 'mihi vid0ntur melius sacer quam dicere; ac pr0- siletur se Amasini. Rabiri, celerorumques Epicureorum Latinorum libros nunquam legisse : et Est enim quoddam genus eorum, qui se philosophos appellari volunt, quorum dicuntur ess Latini multi sane libri, quos non contemno equidem, quippe quos nunquam legerim, sed quia profitentur ipsi illi qui eos scribunt, se neque distincte, neque distribute, neque eleganter neque Ornate
Iribere lectionem sine ulla delectatione negligo Titsoli., 2, 3, T). Adfirmat etiam Epicureos litteras sere negligere solere in HS , Ση 0 et Epicureorum eloquenliae genus minime aptum ad dicendum esse Π, ut. 25, id l).
17쪽
- 10 Haec atque compluria alia quae de Epi qui eorum doctrinis et de Epicureis scriptoribus in Ciceronis operibus inveniuntur impedinaento nobis esse videntur, quominus utemi: Ciceronem Lucretii carmen emendavisSe. Restat ut exquirauius num se Ciceronis epistula ad Quintum fratrem noliis liceat fid0m addere rebus quae supra adlulimus. In primis est animadvertendum pistulaui parvi P0nderis QSSe M.
Tullius litteras ad ii intum fratrem mittere cupit sed, cum nil illsere habeat quod scribat de libertat Tenediis negata et de laudibus fratris breviter loquitur ad extremum pauca addit de Lucretii a Sallustii carminibus haec ne esse quidem legenda adfirmat, in illis multa riuina ingenii, mullam tamen artem inesse. Sed hoc iudicium eum proferre fratris iudicium confirmantem X embis ut scribis facit intelligitur. Quibus tamen verbis nonnullicritia magis persuasum habuere Q. Ciceronem uerelli carminis emendatorem extitisse CL Leria hardy l. l.). Sed hanc coniecturam optimis argumentis, ut nobis videtur, iam refellimus. Haud igitur dubium Ciceronis iudicium parvi 0 menti esse cum duo fratres nil gravius haberent quod scriberent, de robus minimis locuti sunt et de Lucretii opere aliquid addiderunt. Solebatoni in illis temporibus Cicero, cum publica negotia argumenta
epistulis non praeberent, de rebus quae ad litterarum tui'.aspectarent, sermonem cum fratre habere. Ila, verbi gratia epistula VII IX eiusdem libri secundi valde gaudet fratri placuisse
suum quendam librum, modo dilum, cuius exemplum ad eum
Ciceronis epistula scripta est a T00 54 ineunte, Domitio Alienobarbo Appio Claudio Css., cum Q. Tullius apud Caesarem legatus in Gallia et in Britannia commoraretur cf. Munr0 voL II, p. 3). De qua re omnes sere Ciceronis epistularum editores consentiunt Iam ex eo ipso quod Quintus ad Marcum scripserat quid de Lucretii carminibus ipse sentiret, consentaneum est poema modo editum fuisse. Censet Bergii l. l. p. 6 M. Tullium Ciceronem, simul atque emendandi laborem persetit, poemalis exemplum ad fratrem, qui tum ruri degeret, misisse, eumque rescripsisse et de poemato iudicium illud protulisse. Optimum criticum fugit Q. Tullium eo tempore in Gallia et Britannia Caesaris legati munere functum esse, non ruri degisse. Ceterum n0s quoque cen-
18쪽
am id legere potuerat. De qua re recta locutus est Purmann Iahrb., 67, p. 50 et Lucre hon rite naturii ch u iterae it des Brie se nicti melli an Leben uni docti aucti nictit an , e versior-hen sein. Sed Polle l. l. p. 19 sq. Verbum poemata ear minis tantum partem indiear a Pliti iratur actor sellini auctoritatem
v poema ad sente: itiatri suam , oli:irmandam invocat Dilserunt poema et poesis haec est magnum it dolum opus, illud parvum aut pars operis ' quapropter existimat Ciceronem vivo poeta, partem lari una carminum mendavisse. Uuod adprobari non potest verba enim Hieronynli postea amatorio poculo insurorem Versus, eum aliquot libros per intervalla insaniae conseripsisset, quos postea Cicero emendavit, propria se manu interfecit . . . impedimento Sunt quominus censeamus ciceronem operam dedisse carmini metulando vivo Lucretio. Prose et leo torem. qui ad nostras quaestiones animum intendit non fugit parum fide digna esse quae de Lucretii morte tradidit Hieronymus Adfirmat enim mortuum eum esse a. 03 u. c. sed, cum haud dubium Sit quin Cicero si operam Lucretii carmini emendando revera dedissset l post scriptoris mortem fecisset, et cum contra ex Ciceronis litteris certum adpareat poemii anno 700 perviat a uua esse, acile intelligitur Hieronymum nen unctando Lucretii mortis anno a vero procul afuisse. Quod animadvertit ergk l. l. p. 6 sq. , dicens Hieronymi temporis computationem ex arbitrio esse actam cum enim SuetoniuS, ex quo omnia repellit Hieronymus, temporum ratione non nota Visset, chronographus iuxta operis institutum coniectando tempus adiecit s). Itaque Bergi ad Donati potius sententiam accessit censuit nimLucrolium anno 690 mortuum esse et M. Ciceronem paulo postea, in mirum post idus mensis octobris illius anni, curam mendandiearminis Suscepisse initio autem proximi anni exemplum ad Quintum Dalrem misisse hunc vero continuo declarasse quid de poe-
nate seu liroi. Sed sumit Pergi etiam Donali computationi nullam dem esse adiun endam. Donatus enim veri simi. existima-Vit, ut censemus, quod Hieronymus, Suetonio auctore, de Cicerone
19쪽
litteris manifestii in hab0ret armina a. 700 iam pervulgata esse, arbitratus est poetam . 609 mortuum osse, ut annum eius mortis eum Ciceronis epistulae tempore conciliaret. Denique ut ad huius rei Summam Veniamus de poetae mortis tempore nil ertius dici
potest. Hoc tantum pro certo ab 'niluin inpunte anno T00 carin pnde rerum natura paulo antea editum esse. Quoniam Cicero, fratris sent sentiam condi mans de carmino uilicat consentaneum est duos fratres totum posem a. si alim ac pervulgatum, Vel Sallem maximam eius partem attente et considerale legisse. Neque eos
fugit quanti ponderis esset ac prior Q. Tullius iudicium de eo protulit, posterior Marcus Dalris iudicio libenter annuit. III. Nonnulli docti viri ex quibusdam Plinii Iunioris verbis Hieronymi testimonium de Cicerone Lucretiani carminis emendatore confirmari existimarunt. Silius quidam Proeulus de quo pauea scimus Plinium rogavit ut libellos suos legeret atque examinaret an editione essent igni. Plinius ita respondit: Petis ut libellos tuos in secessu legam, examinem an editione sint digni, adhibos preces, adlegas Xemplum rogas enim ut aliquid subsicivi temporis studiis meis subtraham, impertiam tuis adicis M. Tullium ni ira benignitate poetarum ingenia ovisse G ist. 3, 15, 1 in .sIΙ0rum verborum sententia pro laeto haec est Silius Proculus ut Plinium alliceret ad legendos suos libellos, adhibuit preces, adlegavit exemplum quae preces fuerint satis adparet ex verbis et rogas ut aliquid subsicivi temporis etc. v quod vero uerit exemplum a Procul adlegatum colligitur ex verbis cadicis M. Tullium mira benignitate poetarum ingenia ovisse; nihil prorsus est quod ad emendationem carminis Lucretii verti possit. Nihilominus Mutaro vol. II, p. 3 censuit Proculum ut exemplum adlegavissu Ciceronis Lucretiani carminis emendationem : quod in libris de rerum natura secit Cicero diceret Proculus fac, quaeso, in libellis meis o Haec coniectura, n0stra quidem Sententia nulli innititur undamento Proculus enim, quod ad Ciceronem
20쪽
- 13 altinet, memoravit lanium eius benignitatem erga poetas Plinil
igitur verba non in illatim ad rena certam ut ad emendationem Lucrolii carininis spectant sed generatim adfiirmant Ciceron qua in poetas propenso animo se in per fuisse. Ac re quidem Vera Cicero poesim et eximios poetas in ionore semper tabuit. Nonne in Cicoronis oppribiis laudes poesis ac poetarum PasSim Occurrunt In oratione pro Archia poeta, ut reli plarii 'eronis Scripta praset 0rmittamus, nonne adhibuit Cicero Verba, quae nunquam ex hominum m0 moria ex id sen ' Ad hanc igitur Ciceronis erga poetas obsorvantiam rospexit Plinius conlirmans quod Proculus ad pre-eem suam sustentandam protulorat. Et verba Plinii a M. Tullium mira benignitate poetarum ingenia buisse s in memoriam revocant ipsius Ciceronis verba se o Sestio, 8, 2 quorum sp0etarum ego semper ingenia dii xi., Sed concedamus etiam Plinium Iuni 0rem verbis illis significasse quod seriore aetate Hieronymiis aperte protulit quid exinde inserendum Hoc tantum nostra sententia sabulam illam iam Plinii temporibus esse p6rvulgatam. Et re quidem Vera omnia,
qua de Latinis scriptoribus II ieronymus Eusebii Chronicis addidit ex uotonii libro de Poetis deprompsit ut ipse aperto pro sessus est es Reifferscheid, uomitii, liquiue p. 365 sed Plinius
Iunior et Suetonius aequales fuerunt, uterque enim initio secundi saeculi post Chr. n. loruit Quam ob rem ex Plinii verbis contei fortasse potest opinionem de Ciceroniana Lucretii carminis emendatione eo tempore iam viguisse, eamque amplexos esse Plinium Iuniorem et Suetonium. Nos ver in dubio sumus, num Plinius id pro corto habuerit de Suet0nio autem vix dubilare ii ret cum id apud Hieronymum inveniamus Suetonium nos quoque maximi facimus, non e tamen pacto ut e auctore, Iieronymi adfirmationem temere excipiamus Atque sententiam uitro vol. II, p. 2 resellimus, qui censet Hieronymi Verbis adsentiendum esse, quia Suetonius, qua uerit perspicacitate prudentiaque, nihil in scribendis vitis Roman0rum virorum inlustrium unquam assuruerit, quod firmissimis testimoniis innixum non esset Nobis contra videtur Suetonius quoque sabulam in libr0 Suos inserere potuisse. Neque Bergh assentimur, qui dicit t. l. p. h lia ratione licere.
omnia quae unius grammatici testimonio confirmentur in suspicionem V0care Nun omnia sane grammaticorum testimonia res el-