장음표시 사용
41쪽
specimen tum dissertatione de corruptelis artem medicam hodie depravantia hus , sub praesidio Materni de citano II o ventilata , . tum ii conscribendis thesibus physicis, anatomicis, physiologicis, singulis philyris impre sis. Halae Saxonum , ' quo ad disciplinam suam perficiendam a. x hujus saeculi se contulit, et cujus universitas tum fama atque auctoritate summorum medicorum cum maxime floruit, praeeuntibus mos et Meiero philosophiam et Tri ero mathesim atque physicam magis excoluit sibique reddidit quasi familiarem. In scholis assebohmi corporum humanorum sectionem continuavis, et praeeunte Schulato artem didicit botanicam reliquas artis medicae partes et hemiam docuerunt illum H mannus, Asserti et Iunierus. Quoniam vero amorem , litterarum amoeniorum etiam inter severiores occupationes numquam deposuit a. XLir societati germanicae Halensi nomen dedit Ut majorem corporis humani cognitionem usu cultroque frequentiore sibi parare artemque chirurgicam, medico inprimis necessariam, addisceret Berotinum abiit a XL 1. ibique optimam sitis sedandae invenit opportunitatem, Budaeo atque Cussebohmio, quorum amorem et disciplinam Temper laudabat, inprimis gratus et jucundus. Ipse igitur crebro secuit corpora humana: praeterea cursum, quem vocant, anatomicum absolvit, se habitis praelectionibus. Sohaarsis nidhis eum non solum docuit medicamentorum usum, sed et in regio instituto, quod no comiti caritati voeant, ad curationes chirurgicas dextre faciendas duxis Eandem scientiam in cadaveribus monstravit illi Pallas. Ite probe eruditus et praesidiis ad utilitatem hominum et nominissamam egregiis instructus abiit Berolino, et postquam inviserat universitates Lipsiensem atque Helm stadiensem et quae Hercynius habet saltus notatu digna , ad suos a. 1 43. rediis. Eodem tamen anno Halam rex ertit ad summos in arte medica honores consequendos Quibus ornatus in patria sua coepit artem salutarem exercere, atque, quod felices eventus optati atque X- spectationi aegrotorum respondebant . brevi magnam nactus est famam.
42쪽
Horas, quae ipsi supererant a cura aegrotorum, impendebat vel uberiori cognitioni atque collectioni rerum, quae ipsius patria proferre solet, naturalium atque rariorum, vel commentariis de rebus medicis conficiendis et dissicilioribus morbis quos curaverat, diligentius describendis. Ex hac adsidua prudentique consuetudine enata sunt varia scripta , praecipue Amoemtiatum medicarum circa casus medico practicos haud vulgares, decades quinque.
Lipsiae 7 5 et 174 . . His autem praeciaris aliisque operibus factum est, ut fama Delii non angustis patriae finibus contineretur. Nam Supervillius, de
nostra litterarum universitate immortaliter meritus , cognita Delii eruditione, sua, qua tum maxime in aula Baruthina Valuit, auctoritate atque commendatione effecit, ut Bariathum nomine medici aulici et adjuncti pro incialis Physici a. 1747. noster evocaretur, quo etiam sedem fortunarum suarum tranStulit. Anno autem sequenti in academia naturae curiosorum, quam postea egregie ornavit, et tandem moderatus est, Democedes secundu cognominatus locum obtinuit. Neque tamen diu Baruthi mansit nam ineunte amn I749 serenissimus Princeps ei in nostro Musarum domicilio locum quietum in ordine edicorum adsignavit. Quam novam ProVinciam eodem ann auspicatus est. Neque vero ea de caussa, sicuti Loernerus in Nachrist-fen et e tom I pag. O8. scripserat, huc translocatus est, ne quis in hac universitate deesset, qui artem salut rem secundum praecepta Statiliana profiteretur. Delius quidem margini siti exemplaris adnotarat, id falsum esse, et Boernerum cujusdam narratione deceptum rem non satis intelleXisseri e comtrario Supervillium saepius illi, arullium venienti et penitiu cognito , di-Xisse se, si prius eum habuisset, locum illi dedisse in universitas Erlangen- si quod quidem etiam mox evenit. Ab eo tempore Delius Pars corporis academici usque ad obitum mansit, et tarn docendo , quam scribendo famam su*m non minus quam nostrae litterarum universitatis eximie illustravit. Neque desuerunt honores et praemia eruditionis , diligentiae et, quae insignia
43쪽
Vita Delii. multaque fuerunt, meritorum. Post abitum illustris Schmideli , cujus nomen
universo orbi gratum semper erit et jucundum, primus in ordine medico locus illi obtigit a. 17set honore consiliarii aulici et . 1775. praeter ipsius exspectationem nomine consiliarii aulici intimi est mactatus. Posteaquam a multis anni ob infirmitatem Bayeri curam academiae curiosorum gesserat post illius mortem 1788 praeses illius dictus omnia, quae imperator Leopoldus moderator academiae tribuerat insignia et privilegia , neminpe nobilitatem imperii germanici, nomen Caesarei consiliarii et medici atque Comitis Palatini est adeptus. Atque qua Comes Palatinus quemdam virum doctum Magistrum artium liberalium per diploma declaravit. Insuper plures societates litterariae , Monspelliensis, Rotomagensis, avarica , Parisina medicorum et Petrobuigensis aliaeque eum cooptarunt. Prius autem, quam reliqua, quae dicenda supersint, persequar, de vita ejus domestica pauca inseram. Anno LII. saeculi XVIII. Suinofurti vinculo matrimonii secum unxit honestissimam virginem, natam esserer, omnibus, quae seXum sequiorem ornare possunt, virtutibus praestantem. Neque fide. Prudentia, cura mariti reique domesticae, constantia amoris et concordiae meliorem conjugem ne cogitatione quidem sibi fingere et deligere potuerat. EX matrona illa eximia, quacum ad ultima Vitae fata in summa vixit comcordia , quinque vidit liberos sibi natos , tres filiolos in prima aetate jam defunctos , et duas filias. Illarum natu major in manus venerat Schotti, suavissimi quondam nostri collegae, cujus maturius defuncti memoria adhuc
nobis sacra est et jucunda. Ex hoc felici, at opinione citius morte blutomatrimonio vidit beatus nepotem, qui vero post xvii diem jam vivere desiis. Rerum igitur domesticarum cura liberatus, saltem levatus, omne studium, tempus operamque ponere potuit in amplificandis minandisque doctrinis, IV PO-
44쪽
potissimum medicis, et in munere suo administrando. Tanta vero in eo inerat litterarum sitis, ut numquam eam posset satiare, tanta laboris patientia et adsiduitas, ut non in tertiis et secundis , sed in primis consistere et, si quid adgrederetur ad perfectionem quamdam perducere niteretur Hinc quum infirmitate et negligentia everi res academiae curiosorum valde essent collapsae noster, Praeses illius dictus, tanto labore tantaque contentione studuit pristinum splendorem restituere et Vero augere, ut curam Valetudinis negligeret, nimiaque virium intentione ac luboris pertinacia mortem sibi a celerasse videretur Atque opera ejus indefessa quantum brevi tempore honor et dignitas illius academiae creverit, quot novos eruditos collegas et thesauros litterarios ex dissitis terris suae societati compararit, inter nos constat. Quare numquam otiosus, non delectabatur deliciis, quae scilicet habentur, rerum humanarum, saepe frivolarum non ludebat aut perdebat i reparabile tempus nugis et ineptiis L sed lubentissime delituit in museo, d gendis aut conscribendis libris occupatus , aut in officina sua hemica, quod laboratorium vocant. Neque tamen omnem fugit societatem humanam, immo vero, quoad reliqua permiserunt ossicia, lubenter intererat honestis oblectationibus, et suis colloquiis exhilarabat amicos Quamdiu aetatis et valetudinis ratio permisit . ultra primam horam matutinam intentus esse sol bat litterarum studio Atque, quum senectute ingraVescente viribusque corporis multis vigiliis laboribusque debilitatis non amplius seras nocturnas horas lectioni et meditationi tam acriter posset consecrare post coenam lubenter et Plerumque ad mediam usque noctem audiebat filias suas libros varii, potissimum poetici aut urgus ingeniosique, argumenti germanico Praelegentes Honori famaeque universitatis unice vacabat, nec pauca illi parabat ornamenta atque commoda. Atque eum aliquoties dicere memini, se esse professorem constitutum, et sibi esse demandatum munus, ut legendo. docendo scribendoque inserviret honori universitatis et studiosorum utili ait: quod
45쪽
quod etiam sedulo et utiliter praestitit. Quapropter quamvis in morbis etiam difficillimis curandis summa uteretur felicitate, ideoque a multis, tam indigenis quam ei griniS, etiam Principibus adhiberetur atque advocaretur, et a collegi ordini sui, rebus paene desperatis, consuleretur atque ad aegro tos graviter decumbentes invitaretur simul invisendo tamen, ne a cura rerum academicarum librorumque amore abstraheretur, noluit unice vacare morborum curationi. Hinc rarius, nam aegroti gratum erat, et interdum tum demum , si jam conclamatum videretur , accedebat ad lectos illorum. Lubenter tamen dabat consilia, ordinabat, et, si opus videbatur, praescribebat remedi sed more sui Hippocratis amabat simplicissima, et, quamdiu per rationem aut immorbi fieri poterat, vulgaria et domestica. A divo Marggravio riderico , ejusque serenissima familia et succes re divo Friderico Christiano consilium Delii nostri saepe expetebatur, atque a. 176 sub
initium veris, quum febri periculosissima laborans vix faucibus mortis ereptus esset, jussus est familiam riderici serenissimam ad thermas quis granenses et fontem Tungrorum Spaa comitari suisque illi consiliis adesse.
Quum Vero aliquot menses peregre abesset, nec id, in quod inciderat, D tae discrimen aliis esset incognitum, rumor ortus est, eum ita decessisse. Atque cel. alifingerus in continuatione Boernerianarum narrationum pag. 30. illius mortem cum significatione doloris adnunciarat. At Delius margini exemplaris sui adscripsit ita ego vivus ego meam orationem funebrem, et in actis nostris litterariis a. 176s plag. a. pag. 11. ubi notitiam Bald ingeriani opusculi dedit, caussam illius rumoris falsi aperuit. Atque ab eo tempore usque ad ultimum vitae halitum laboribus varii generis erat occupatissimus. Terfunctus est Prorectoris munere, quod quidem , ipsi turbulentum , non amplius suscepit trigeses vero provinciam Decani in ordine suo administravit, atque per id temporis centum et septem Aesculapii cultoribus summos in sua arte tribuit honores Per plures annos summa cum fide et alacritate
46쪽
eum sociis tum personam scholarchae Gymnasii nostri sustinuit, tum politiam urbis nostrae curavit. Quia autem acciderat, ut post abitum ill Sohmidelita die xiv Aug. 1763 per integrum fere annum solus esset, diu autem in suo
ordine unum tantum haberet collegam praeter artem botanicam omnes reliquas doctrinarum medicarum partes persemporis intervalla sedulo extreque tradidit auditoribus. Hinc et quoniam temporis erat parcissimus , et perpetuo intentus lectioni ac meditationi, e omni edicinae ambitu collegit observationes et multa scripsit, haud paucas emendavit disciplinae suae
partes, quaedam OVa XcogitaVit. Tanta vero est librorum majoris minorisque molis copia, ut omnium enumerationem plagulae nostrae non caperent. Neque illorum recensio hic necessaria esse videtur. Nam in Loerneri Bal fingerique narrationibus de medicis, in eoelii erudita Germania, in cl. νeri notitia eruditorum Onoldinorum ac Baruthinorum et ab ipso . De- Iis in peculiari plagula singuli sunt indicati Pauco tantum memorabo, qui, quantus in omni artis medicae et scientiae naturae genere fuerit, et quam utiliter in juventute praesertim litteras amoeniores conjunxerit cum severioribus, abunde demonstrant, a b viro in primis conciliarunt famam atque auctoritatem nominiS. Missis , de quibus supra sermo fuit , amoenitatibus medicis, symbolas contulit ad opuscula seri et ocos argumenti Belus ung/n des Versandes tin W1taes, quae ipsiae prodierunt, et suo tempore in summa fuerunt existimatione, tum ad librum lectu adhuc jucundum , qui in nostra urbe lucem ad opeXit, Versi che in den Mersen des eschinatis. Pristinum doctrinarum sacrarum amorem testatur commentatio Aufi g iniger Slelthn nus en XX Dossus chern, orinne die Auserpnun de Aerate se Iuugnet inlad. Halae 746. . quam quidem,' teste Oernero, Vol. 1. Pag. 59. nescio quis ' sequenti anno refutandam suscepit. Delium omnia circumspexisse et perscrutatum esse , quaecumque ad amplificandam sive artem medicam, sive historiam illius litterariam, quam amabat et saepius exposuit
47쪽
auditoribus suis, sacerent, patet e illo Enim j ehler 1 Iauferen de thuffchen estge, sonder der Reichsabschie feci aris der AreMygelahi heit in Iurishre, Erlangae et Lipsiae 1753. 4. In opere, quod curavit noster et omne tulit punctum, Fran sche Samnilangen vo Anmeriungen aus de Naturishre, Arzneygelahi heit Oeconomi tin den amit et wandien issensch tin, Notibergae 173 - 1768. 8. VIII. om. Permultae reperiuntur commentationes quae Delium habuerunt auctorem et ad explicandas omnes illas pertinent disciplinas, quae in inscriptione operis memorantur. In acti naturae curiosorum magnus est observationum, a Delio factarum, numerus, et in Eria langensibus actis, gelehi te Anete en , . ab a. 1740 - 1752. de multis rebus ad naturae et medicinae scientiam spectantibus ille ruit. In pli emeridibus litter Erlangens ab ejus adventu usque ad mortem innumerae sunt librorum, praecipue medicorum, censurae, ab illo conscriptae. Atque per annos multos de libris, quae ad universam pertinens scientiam medicam, solus in illis judicavit. Cum iugero et altero de irritabilitas eruditqm habuit controversiam Baherus enim, postquam in Commentariis Gottingen-sb. de partibus corporis humani sensilibus et irritabilibus suam edixerat sententiam, multos nactus est et adversarios et defensores , ipseque Hallerus suam caussam peroravit. Atque in utramque partem diu multumque est disputatum. In ephemeridibus autem litterarii cum Erlangensibus cum Gottingensibus aliisque ann. 1752. et sequentium de scriptis eorum, qui illi controversiae se immiscuerunt, et qui multi fuerunt, diversa ratione judicatur et ei Bal finger in continuatione operis Boerneriani in supplemento ad vitam Halleri pag. 6s6 sqq. istoriam quamdam illius litis composuit litterariam Classicum vero propemodum ceciDi Delius noster, et magna pars controversiae facta est. Vix enim illi innotuerat Hasieri sententia , quum ederet lib. de irritabilitate tono, sensatione ac motu corporis humani, Erlangae 175 a. 4. ed. II. Onon. 1759. Ego ero nimis arrogans viderer, si secundum linium
48쪽
lum dirimere auderem controversiam. Id tantum adnotare iuvat, AernerumtCm. III narrationum etc. pag. 369. R. censere , aequo eruditosque homines in partes Delii nostri esse transiituros, eumque laudare Commentar Lips. de rebus novi in scient nat et med. vol. III pag. 98 sqq. et Vogeliis bibl. medie Part. I. pag. 43 sqq. Nos quoque meminimus, Delium aliquando dicere, Halterum, quod ultimae illius explicationi non respondit, eo veluti manum dedisse victam quamquam haec argumentandi rati non semper Ualet ad certam victoriae fidem. Namque aliae silentii intermissaeque contro- Versiae caussae subesse possunt. Enimvero alii rei peritiores judicent Delius vero noster, ut jam supra memoravi, ingenii et eruditionis domicilium in arte hemica posuisse videtur, atque eruditi ejus praeclara in illam merita valde celebrant. Praeter multas alias commentationes ac disputationes, in quibus sua experimenta, observationes inventaque palam fecit, bis memorare, i. e. laudare praestat et ablego rei cupidos ad Meieri vitas etc.
Voriauri Nachrith son dem Sale aperitivo ridericiano, oder er nendenHisdritas lae Hildburghausae 1 67. . et saepius, quae narratio etiam in linguam Hollandicam a F. C. M. Hagae Comitum 1777. est conversa. Nauriche on dem Gefundbrunne be Sichersi euth ohinoeit Von sedet, ne eine Angeige de Brandenburgi hen Gefunctrunne unis diser Baruthi 177 . . ter chun und Resinimun de Besandihelis , is tingen tin Nutae de Gesenserunnen be H geismar, quae commentatio in concertatione litteraria praemium reportavit. Casellis 1 72. . cum abb. aenei S.
modi generiS. Haec susticiant ad insignem Delii scientiam, qua alui in arte hemica, et utilitatem, quam humano generi praestitit, demonstrandam atque restit-ficandam. In
49쪽
In tribuendo vero corporis habitu talem eXpertus est Naturam, qualem nec nimis prodigam nec parciorem justo dixeris. Tantum enim abest, ut aut insignis proceritas , aut membra torosa athleticum quoddam robur, aut ferream sanitatem indigitarent, ut potius eam conjicere liceret temperiem, quae saltem a levioribus facile catillis laedi posset, quamve caeterum veteres, forte non male, melancholico cholericam diXissent.. Verum sapienter Vir beatus, a prima juventute temperantiae studiosissimus, sic ab omnibus rebus, sanitati obfuturis, sibi cavit, ut et uVenilem et virilem aetatem, graviori aut sontico morbo immuni transigeret, nec eousque ex assiduo in litteras fervore, laborumque onere detrimenti quid perciperet, licet et consueto patriae suae victu paulo duriore sat frequenter uteretur. Differre quidem sic, at non auferre potuit annorum injurias, quibus tandem, ut ipse dictitare consueverat, se, aliis inserviendo consumi, sensim experiri inciperet. Licet enim Viro Celeberrimo nil quidquam aut de ingenii acumine, aut de consueta in obeundis laboribus alacritate, decederet, eo tamen magis labes.cere Vires corporiS, increscere fragilitatem sensit, quo propius ad ipsum aetatis sexagesimum annum accederet. Patuit nempe ab eo tempore corpus plurium infirmitatum ingressui, vel a leviori saltem aeris intemperie inducendetrum pluriesque hiems paulo asperior diras intulit defluXiones , quas et persaepe febres catarrhales et Xanthemata nunc acuta, imo corbutica comitabantur, e quibus tamen, suae valetudini optime consulens Vir optimus, citius modo, modo tardius emersit, eo magis fere incitato animo ad solitas arduas functiones rediens. Sed anno DCCXC. media aestate ex aedibus collegae cujusdam, quem cum familia sua convenerat, domum rediturus, quasi ex debilitate concidit, deque dolore acerbo brachii sinistri, et ramo quodam plexus rachialis adfecto conqueritur, ubi et per plures dies insigne ecchymoma atrolividum
substitit. Ex quo levioris poplexiae insulto ejusque sequelis debita methodo
50쪽
do liberatus, tamen indies magis labefactis Viribus, eo tandem per 'enit, ut redeunti poplexiae insultu crudelissimo succumberet die XXII. Octobr. anni DCCXCI. Hoc enim die jam ante ortum solis, cum suis, se minus commode noctem transegisse, dixisset, celeriter candelam accendi jubet, obversari enim aliquid menti, quod, ne e memoria evanescat, illico in chartam conjicere velit. Arripit calamum, et in lecto adhuc decumbens super binas perexiguas schedulas litteras pingit, Verum manu adeo jam tremula et instabili , ut non nisi dissicillime dignosci possent, abrupta quaedam meditationis fragmenta Xprimentes quibus non male, adfuisse quandam corporis molestiam , sed et sensorium ipsum tanti Viri adeo sem-Per agile, nunc , si non turbatum, saltem et rebus ad scientias spectantibus agitatum vehementer fuisse, conjicere licet. Brevi post e lecto surgit, et de leviori gastrodynia conquerens, cyathum frigidae, quem quotidie hora undecima haurire solebat, jam hora octava haurit, ascendit in mustum, audit aegrotum ad eum accedentem, eoque , praescriptis rite formulis medicis, dimisso, paulo post reversus in cubiculum museo vicinum a filia r Peritur cubans humi sensuque omni et motu destitutus, neque effecit quidquam Medicorum opera strenue adhibita, quin biliori post, placide an, mam exspirans, ad meliorem vitam transiret.