Nova acta physico-medica

51쪽

PER ILLUSTRI, ACADEMIAE NAT MUR. PRAESIDIS

IOANNIM CHRISTIANI MANIEL

NOBILI DE SCHREBER

53쪽

IOANNEL CHRISTIANUS MANIEL

NOBILIS D SCHREBER

Vir, dum vivebat, Perillustris atque Expprienti mus, Philosophiae et Medicinae

Doctor, Professor artis salutaris , Bolanices , Cameralium, Oeconomiae iam soriae naturalis publicus ordinarius longe celeberrimus, intimus ConfIiarius aulicus, Academiae naturae curiosorum Praeses et Comes Palatinus, multarumque So-rietatum itterariarum collega, Cuius memoria, quamdiu artes litteraeque florebunt, numquam interibit. Tantam enim plurium litterarum, praesertimearum, quae ad artem usumque holanices atque oeconomiae pertinent, et

linguarum copiam atque scientiam vi ingenii atque iudicii, quod aere fuit, diligentia industriaque, quae a iuventute erat indefessa atque incredibilis, et eam uniVersae naturae cognitionem, quae paene fuit infinita, adiutus primis

prae Quae hic repetimus , post obitum beati Viri in lucem edita sunt loco Programmatis, quod inscribitur Memoriam Ioannis Christiani Danielis Nobilis de Schreberri viri dum viveret perilluseris atque experientisimi Philosophiae eZIedicinae Doctoris Profesoris artis salutaris Doctrinarum Boianuae Cameralium Oeconomiae et Historiae naturalis P. O. Ionge Celeberrimi intimi Consiliarii Aulici Academiae naturae curiosorum Praesdis et Comitis Palatini multarumque Societatum Litterariarum Collegae, Prorector D. Carolus Henricus ros, Congiliarias AiιIstus Professor duris utriusque P. O. Roultatis Iuridicae Adsessor, cum Senatu Academico, commendat Civibus Academicis. Erlangae, nis Iungeanis Io I ccc XI.

54쪽

4 Vita Schreb rti praecipue aetatis anni opportunitate , quae paucis contingere solet, sibi

Comparaverat . ut nulli cederet, immo plures , vel in singulis tantum partibus excellentes, sersa superaret. Idem hemiae , matheseos, politiae et universae artis medicae fuit peritissimus, et eam picturae linearis scientiam frequenti studio atque Xercitatione acquisitam habuit, ut non solum deformis figurisque sculptis recte ac subtiliter iudicaret, sed etiam graminum, ad opus suum de illis editum necessariorum, aliarumque rerum naturalium figuras ipse designaret, et vel minimos errores, ab artifice in illis aeri imcidendis commissos, scite corrigeret. Quare num aliqui reperiatur, qui eam cunctarum , qua ille professius est, et ore scriptisque curate sollerte que illustravit , artium ac doctrinarum scientiam haud levem aeque habeat coniunctam, propemodum erit dubitandum. Enimvero , ut, qua via praeter dotes animi ad tantam eruditionem nominisque famam pervenerit , penitius intelligamus, eius vitam tam domesticam quam litterariam, quantum quidem comperimuS, enarrare iuvat b. Cuncto tamen majoris minorisque molis libros, quos ille aut didit aut edendos curaVit, quominu laudemus , angustiis plagularum prohibemur plenam tamen illorum notitiam dedit et noster esse in opere satis noto, Geliartes euschland ejusque supplementis.

Φ Εjus vitam meritaque alii quoque iam exposuerunt ex gr. Andreas Meyer inrBiographilche n litterarische achricliten vo de Schri sesteller , die gege wlirti in de Edistenthumer Ansbach und ab reuth lebe , rlang. 3782. . p. 33 . sqq. l. Rev. o. Geom. Frid. Paps in et egenwartiger ustati det Friodr Alexander Universitat Zu Erlangen, Erlang 1701. . p. 7 sqq. p. 36. Cl. Georg. I an Augu si Rhenischer in e Volt standige ah ademi schemelehrten meschichio de Universicat Erlangen , feci. H. Noribergae 18o6. . p. 85 sqq. et plures alii, quos hic nominat.

55쪽

Visa Schreberti syhrpberus noster natus est eissenseae in Thuringia d. xvii Januar

A. C. Io I cc XXXVD11. Patre D Daniel Got redo, qui tum praefectus sive administrator ibi fuerat, et ipse multis libris famam nominis nactus est, atque disciplina usuque mature adduXit filium ad amorem et interiorem agriculturae et oeconomiae cognitionem Mater fuit nata Lingling, filia D. I singlingit, consulis Longosalieni S, quam Vero decimo die post partum

praematura morte amisit Patre cum alia matrimonio juncto , noster accepit novercam, a qua, et a Patre ipso paullo seVerius educatus, pertinaciam quamdam per omnem Vit Zm Uasi induit, quae tamen isfiecit, ut

postea, quum scriptum quoddam publicaturus esset, Omnia sollerter colligeret sobrieque examinaret, tardius laboraret, singula curate perpenderes, et antequam prelo subjiceret, diligentissime relegeret, singulasque dicendi formulas, singula vocabula et fere apice sub Xamen Vocaret, imaque frequenter poliret, ne quid, quod offendere aut aliis quasi subito effusum,

aut minus recte scriptum Videretur, remaneret. Nec ullo modo ad festi ianandum impelli potuit. Ex his, quum tamen ultra XLVII libros aut prolusiones academicas vel ederet, Vel editiones curaret, mira ejus sedulitas est cognoscenda. Atque in recitationibu academici eamdem curam , ut singula verba veluti ponderaret, adhibuisse dicitur. Quo factum est, ut nonnulli orationis flumen deside arent. Et tamen habuit multos auditores, qui postea, ipsi nominis celebritatem consequuti, Schreberi scholis firmiora solidioris eruditionis principia et magnam famae suae partem grati adtribuerent. Tum etiam postulaUit a redemtoribus, ut libri, ab ipso confecti et sumtu illorum formulis typographicis descripti, Venusto externo vestitu quas induti e prelis erirent. Quare numquam potuit commoveri, ut opus quoddam, cujus forma externa typographica eju Voluntati atque exspectationi non respondere , licet aliquoties monitus, continuaret. Sed redeamus ad vitae fatorumque illius enarrationem.

56쪽

s Vt Schreberi. Pater, perspeetis egregiis ingenii animique dotibus, filium suum non

modo ipse suo exemplo et praeceptis erudivit, et mature commisit iudelapsorum magistrorum i sed etiam A. Chr cla I ccx1 111 malam Proselibrdoctrinarum, quam dicunt. Cameralium Vocatus, Tecum duxit, ubi ille

in Orphanotrophe, in . addiscendii litteris humanioribus aliisque juvenili

aetati aptis, etiam mathematicis, atque in his duce quodam magistro, cujus fidem atque dexteritatem aptamque docendi rationem laudare saepius ReVerat, eos fecerat progresilis, ut haud ita multo post civibus academiacis adscriberetur Atqui non solum Hedicis aliisque necessariis. sed etiam theologicis scholis cum fructu laudeque ab ianno LV LII. Sque ad a Lx. superioris saeculi intererat, cita ut disputationi. inscriptae , Lithographia Halens a cla loccLviti scribendae, et praeside A. Ioach. Langio ventilandae jam idoneus esset quam disputationem auctiorem atque emendatiorem Postea edidit, praefixa inscriptione es Lithographi Halensis exhibens lapides circa Halam Saxonum reperiundos systematice digestos, secundum classes et ordines, genera et species γ Iraefatus es Io Ioachim Longe, Malae 7sq. m . . cum fgg. Eodem anno in lucem prodierunt ejusdem Novae species infectorum, in . cum gg. Atque pater in opus suum D. Dan. Gottis Schreber Sammium verschitaener Schristen, Melahes in die ieconom soliae tin andere WUHnsch ten inschi gen quasdam filii sui commentationes recepit Hae autem sunt In omo IU Halae, Irs 8. m . . r. III. Al emeine Griinde derDilagung, tr. VII. Reschreibum einer Uonder Micherde, elahe aus Conchy- Iim ensande is in fomo I. ibid. 176O. r. IV. Ein meriwiii diger Schwamm, beschrieben und egeichnet; mr. . vom re et r. XUII. Eschreibuno Schwadens undisinoe domi verwandie wilde Grasarten. Ex his jam matur eluxerunt ingenii subtilitas et insignis amor atque scientia rerum naturalium. Ad ampliorem autem atque interiorem artis iotanicae et universae naturae scientiam, duce CaroIo a Linne, qui tum in istis litterarum generibuS

57쪽

Vita Schreberi bus unice sere regnarat, sibi comparandam, a cla I ccL Upsalam profectus est, atque non solum X ejus scholis, sed etiam ex frequenti et vero quotidiana consuetudine, quippe quum et cum Burmanno, Batavo, apud illum quotidie pranderet, et ei aditus ad illum quoVi fere tempore pateres, percepit fructum, plenum ad ulteriorem solidioremque botanicae artis et universae naturae cognitionem. Atque noster de utilissimis hisce cum Lin-neo colloquiis cum significatione laeti gratique animi frequenter lubenterque narravit familiaribus. Post disputationem , inscriptam : Theses medicae, recusam in Linnei Amoenitatibus academicis, tom. I. r. LIII. Holmiae, I 763 a Lx superioris saeculi praeside Lirin habitam, supremis in arte

medica honoribus decoratus est. Tum, relicta uecia, Bugovium, ubi pater in recenter condita litterarum universitate interea provinciam rofessoris publici doctrinarum Cameralium adeptu erat, se contulit. Hic anno sequenti et artem medicam exercuit scholaSque aperuit, et medicus ordinarius in aedagogio est constitutus , absens quoque a Societate regia doctrinarum Holmiensi socius est cooptatus. Quod vero pater haud multo posterat Lipsiam ad profitendas doctrinas camerales evocatus, ubi ille a. 778. diem obiit supremum; nos e Berotinum contendis, ad med ea , quae ibi vigent, instituta interius noscenda. Illa in urbe leditschi auditor sedulus fuit in scholis botanicis , et frequenter versatus est cum eo aliisque viris doctis , inprimis cum Friigio, consiliario aulico et cium Marggravio de Schwedi, qui eum praecipuo honore usuque dignatus est. Tum a cis a CCLXIIII. Lipsiam abiit, et a societate oeconomica, ibi forente, ejusque nomini fama mota , non solum dictus est socius, sed etiam , qui ipsi esset a litteris designatus , civibusque academicis habuit scholas Inter eos, qui scholis ejus botanici intererant, illoque duce atque interprete in Vicinia herbas fruticesque sponte stas, quaerebant, praesertim cum honore nominandus est illustriss L. B. de Hursaberg eum suo moderatore comiteque o Gerula,

58쪽

s Vita Schreberi

consiliario aulico. Atque vir ille summus, quum posthae ferri parulli,nis administrandis praefectus esset, per quamis occasionem , quanti faceret Schreberum, jam nostrum, testificatus est. Praeter ea ReX, qui in pra senti feliciter regnat in Saxonia , quum adhuc esset Princeps hereditarius, et ipsam venisset , recitationes chreberi in Societate oeconomica prae lectas sua praesentia illustravit. Eodem anno Societas naturae curiosorum

eum sub nomine Theophrasti resii I. et deinceps variis annis Institutum historicum Gottingens atque Societates oeconomicae Utinensi ac PataVina, Physico 'otanica Florentina, physicae undensis , Halensis , BruXeliana, Rostochiensis, ac Berotinensis, ad investigationem naturae diligentiorem condita, sociis suis adnumerarunt. Pluribus libris jam editis , quum fama nominis atque eruditionis non solum in Germania, sed etiam apud exteros floreret a D. Alexandro Marggravio, auspicante jure hereditario imperium terrarum Baruthinarum, suaeque riderico Almandrinae, paene collapsae,nOVam veluti vitam atque o em munificentissime reddituro, potissimum commendante Schmiedelio, qui ipse quondam nostrae Musarum sedis fuerat

ornamentum, a cla Ia cc V1m. Schreber in ordine edicorum tertius locuS, et locus quoque in ordine Philosophorum , praecipue ad artes ota-nicam , Oeconomicam et camerales docendas est delatus, addito Consiliarii aulici honore. Sed antequam abiret Erlangam, mense Februario anni ins

quentis in matrimonium duxit nobiliss. Ioannam tristianam Dorotheam de Schoen fetu e Saxonia ortam, foeminam multis egregiis ingenii animique dotibus Ornatam, quae vero in praesenti nobiscum mariti optimi obitum luget. Ex ea genuit unicam filiolam, quae tamen haud diu fructa est vitae

aura.

Cum uxore igitur sub aestati initium a. Io IoccLvx huc profectu et d. xv Augusti oratione sollemni de nexu scientiarum medicarum cum oecono

59쪽

miti Sehreberi. - micis, praemissa prolusone de phasio m . . ' noVa munera auspicatus

est. Antea tamen, d. XXV. Jun. ordo philosophorum eum philosophiae Do forem renuntiavit. Tum a. Dccxxxii I. pro loco obtinendo in ordine

Medicorum disputavit de stantis verticillatis nilabiatis, respondente A. David. Schoeys, onsideliensi quae disputatio aliam in pluribus Xemplaribus a

cepit inscriptionem : Plantarum verticillatarum nilabiatarum genera et species, cum ab aeri incisa, ips. 774. M. 4. Eodem anno Hortus botanicus, diu desideratus, quo tamen hucusque caruerat nostra litterarum Universitas, eo impellente et Schmiedelio urgente, fuit institutus atque instructus, ejuSque curae commissus. Dein an Chr. DcCLXXVI. post mortem Mulieri nactus est provinciam Professoris ordinarii historiae naturae, et anno sequenti supremam curam musti rerum naturalium atque artificiosarum, quod huc usque Baruthi servatum Alexander suae riderico Almandrinae dona-Vit, et quod munificentia Principis sollertiaque Schreberi multis novis au-Xerunt ornamentis. Hisce rebus commotus Schreberus Erlangae manere maluit, quam alienum sibi oblatum locum occupare. Neque defuerunt ei

Praemia, salarium academicum auctum, et novi honores. Namque Societas naturae curiosorum eum non modo a Clada CC XXVIII die VIII. Septembris Adjunctum declaravit; sed etiam d. XXIII. Decembr. a. clam CCXCI.

post Delii quondam nostri obitum Praesidem suum consensu omnium collegarum , uno Xcepto , qui tu schedula sibi ipse illud delegerat dederatque nomen adoptavit cui muneri adjuncti esse solebant honores nobilitatis imperii romani, Comitis Palatini atque Caesarei consiliarii et medici peculiariS. Quae etiam in fronto plurium Nemplarium inscripta est De has observationes, quibus hoc genus muscorum vindicatur atque illuytratis; cum abb aeri incisis, Lipsiae 177o maj. q.

60쪽

1o Vita Schreberi.

ris. Eodem anno in ordine edicorum locum obtinuit secundum, primum denique a. hccXciri Tribus annis post ipsis m. Martii Kalendis a Rege Borussorum, riderico Gultimo Il. additus est honor intimi Consiliarii aulici. Idem quater Prorectoris, Decani autem ordinis medici ab anno clam CcLxxvr. vicies et semel functus est muneribus insuper singularis ejus aeruditionis fama longe lateque celebrata diversis annis illi in permultis societatibus litterariis locum paravit bonorificurn. Ut brevitatis studiosi omnia paucis comprehendamus mus iis qua jam laudavimus , in a. 786 - 18or. Academia doctrinarum imperiali Petropolitana , quod ei ipsa foemina Princeps de Daschio nomine Academiae m. Mart. a. Clam CCXcla per litteras significavit, societates doctrinarum regi Londinensis et Bohemica, o Suecicaad bonum rectumque amplificandum . sive quae dicitur Patriotica, Sarisinatam medica quam ad agriculturam emendandam instituta, oeconomicae lorentina Batava et uestphalica, lotanica Ratis bonensis Helvetica Mediacorum et Chirurgorum, physica Hamburgensis, Linnean Londinensis Nnera logica enensis , medie Nancyan et phytographica Gorin kensis eum socium per diplomata renuntiarunt Namque amplissimum et frequens litterarum Qm meretium seri omne Taene Europae partes, etiam in India

utraque et aliis orbi terris cum viris doctis maxime cum naturae apidis atque investigat ocibus Xercuit Hinc magno quidem sumtu collegit sibi et Musteum privatum , rarissimis rebus naturalibus atque artificiosis resertum, et herbarium, quod et multitudine et raritate herbarum fruticumque paucis aliorum cedere et forsan plurima lominum priuatorum superare dicitur. Inter eos autem , ad quo saepe miserat litteras , cogniti nobis it cum laude numerandi sunt anth Eques, missi a Solander in Britannia . ac Pustas et Georgi in Russa ruenteS. Licet litterarum commercio curaeque horti olanici atque musti cademici aliisque negotiis multum temporis esset impendendum, isque vel solus, Vel