De furtiuis literarum notis, vulgò De ziferis libri 4. Ioan. Baptista Porta Neapolitano autore

91쪽

De circulati scripto cuiushiodi illud sit, & que instrumen t . ti descriptio, quo in scribendo uti debet'iis.

Expostris simplicibus furtiuarum notarnm formis .

quantum satis else visum cst,nunc aliam scribendi rationem, ut ad Rotae ordinem scriptum disponatur,proximum est attingam. Hunc scribendi modum huius artis periti propterea quod ad Rotae dispositionem componatur,circ larem nominant, siquidem dispositis ad Rotam characteriistibus circularis charta ad literaru indicium rotatur. Primum igitur antequa huius insti umenti prosequam Oiscium,quae ad eius constructionem potinent,pri scribere opereprecium videtur. Diligens itaq; artisex eiusmodi Rotam constiti iurus,tabulas querat cupreas Vel aurichalceas,utraq; enim materia facile durulis fit,& alia quavis magis idonea,nam si in ferro consectae fuit, suam duriciem aduersiis malleum con tumaces minime pertractui poterunt, si ex plumbo vel tanno cotulu manus defaedabunt,diuturnitatem praeterea non habebunt,& ficile atteruntur,s ex papyro leuissimς cuiq; iniuriae maxime erunt obnoxiae, quavis praeterea aeris permutatione facile exacta forma comutabitur, quae illis in primis est necessaria. Haec de instrumenti materia satis: nunc qualis forma esse debeat, superest indicamus. Ex hac igitur mat ria duae laminae diligeter coplanatae & exequatae coparetur, in cuius medio circini pes infigatur,vagusq; alter circumagἄdo rotundam lineam quaesita futuri instrumcti amplitudine describat,mox circino c6tra adlisrente eidem puncto pede alius circulus describatur,qui tantu a primo distet, quan- tu satis fore in stri is numeroru ch Acteribus videbitur. Rursus contracto circino ex codem cetro alia circumagatur dinea,tanto interuallo a se periori distans, quatum capiendis nostroru elementorii chantisteribus satis esse cesebitur: mox

eodem circini hiatu , mediae alterius laminae puncto, altero

92쪽

Ercini pede infixo eiusdem quantitatis circulus describatur, sib hoc deinde alter, astricto circino aliquanto, minor delia nectur,ut in circulari ipacto,quod intra lineam est,ch -- res apte accomodetitur.Hoc facto lamime partes,qus circulare lineam excedunt, undiq; exactissime in orbicularem forma recidantur,exigua parte relicti,quae denti indici assimiletur. In hanc forma minori parata lamina,intra primam contacto utriusq; puncto includatur,tenuissimo deinde terebella carum puncta perserentur,tum axis ciusdem materis per traseat,quo minor lamina ad maioris circularc lineam Nubli undiq; spacio coarctetur, ut parita rota versetilis huc illuc circumagatur, & alueo maioris laminae firmiter inhaereat,neficile egrediatur, ut si circumuolueris,anguste potius, quam largo hiatu spote moueatur.Hoc fiato uniuersu viritisq; ci culi ambitu in quatuor aequas partes partiemur,& applicata bis ibi regula rediis lineas ad diametrii,quae omnes circulos pertraseat,protrahemus. Verum ut experiamur an circuli rem sit partitio,linet si se in psictbdaminet intersecabun

minime creatum sitisse admonebunt, singulae deinde quartae quinas in partes squales dissecthur,& puncto applicata regula per omnes circulationes ducantur lineae, ita ut uniuersus Rotae utriusque ambitus in viginti partes exactissime dissecetur , & circumuoluta inferior rota, per omnes lineas ad mussim priori respondeat, ut nihil eius lineae a superioribus distent: alioquin opera mastrabitur. Hoc peracto singulis primae intercapedinis arcis singulas numeroru notas ab uno ad viginti progrediendo,& undelibet inchoado collocabimus, postmodum inferiori circulo, qui primis areis est proximus, nostrae sic supponantur litem seruato ordine,ut sua cuiq; mi mero reddatur litera,in cum modu ut A singularitatis notae sibijciatur, B duplicitatis,& huiusmodi reliquae, em in X litora,tum quia raro nobis est usui, tum etiam quia Ne Quintilianus est ea carere potuimus,si non quaesiuissemus,

93쪽

nam si eius usus interdum acciderit, pro ea C & S uti poterimus, in quarum locum autore Augusto eius usiis succes

sit Antiquitus enim pro ALEXANDER, ALECsANDER

scribebatur, nos autem id postea fecimus, ut facilius ambitum partiremur,parum autem vel nihil refert,viginti ne, an. a,vel duae & viginti sint. Mox per inferiorem rotam ignoti charaeteres assignatis arcis,ut libuerit distribuentur, siquidem propter rotae volubilitatem nihil interest characterem hunc ignotu huic litem potius,quam illi supponamus. Hoc

tamen animaduersione dignum est, Vt tales notae nusquam

omnino divosim figuram, sed sere candcm ubiq; praesese rant: huiusmodi erit, si characteres habentes hiatum ex una parte rotae non apponantur, hiatiis enim, qui modo surtanascendit,mox deuoluta rota, vel deorsum vel ad latus inclinabitur . Postremo ubilibet in interiori rota sarrectus denisticulus,uti monuimus η3tabitur,vel incisio, vel tenuis punctiis vel index quoquomodo aliter designabitur,qui initiuna demonstret,& rectae vel falsae scripturie indexstiturus sit.

teris etiam, si mauis, ex aduerso ignotos characteres in im mobili rota, nostras vero literas in mobili collocare , uis res, quemadmodum fecimus, praestare videatur: firma ita enim nostrarum literarum rota, ubi quaeq; litera si, mi lius notarius intelliget,& scriptum citius abituet, alioquin

oculos circumducendo magis in quaercndis elemetis elabo qnabit, tametsi id etiam minimum interesse videatur. Huic deinde instrumento ubilitat manubrium supponetur, quo manibus illud apte capi, tenerique possit,& absolutum crit instrumentu.Id tame meminisse debes,quod duo instrumeta code modo coposita, & fabrefacta esse oportet, alteru enim rei coscio,& peregre eunti relinquetur,alterii domi continebitur. Hactenus de instrumenti constructione, nunc ut res melius cognoscatur, & operis facilior in aere, vel ferro fiat imitatio, in pictura rem commode exprimemus .

94쪽

a. a.

95쪽

inua ratione ad scribendum instrumento uti possimus.

An rivic Exi superius Ilotae compositionem admonuimus, sequitur nunc, ut quo modo uti conueniat,apte indicemus. In primis itaq; scriptum,breuiter quod aententiam contineat ob oculos ponatur, mox Rotae denticulus sub A litera,vel qualibet constituatur, modo id absenti

innotescat, litera inde necessaria per Rotae ambitum requiratur, ea intacta charactem, quo uti deceat,seppositum indicabit , tum illum scriptor in tabellam suam referat. Aliam deinde literarum quaesiturus, Rotam a loco amoueat,ut spacium tantum unum pertranseat, & pari ratione suppositum characterem in cius locum accipiat,cumque in charta reponat,sic & pro tertia litera tertio Rotam a loco in proximam aream conuertat, hic semper ordo seruetur, donec totum scriptum absoluatur. Verum animaduertendum est, ne in Rotae reuolutione jacium aliquod praetereatur, ut a primo

ad tertium, vel mox ad quintum veniatur, sic enim & qui scribit, & qui nuncium accepturus est, secile dccipietur. Vt vero absens scriptum possit interpretari,indice Rotae A supposito, vel alteri literae, unde notarius nuncium silmpserit, di debitis inde transitis jacijs, pro qualibet litera e characteris inuenti regione epistolam aucupabitur. Nec praetereundum est in laeuum non minus,quam in dextium Rotam posse circumferri, modo de ordine absens certior factus sit: Sed si nostrae elementorum figurae in mobili Rota dispositae sint,& ea in dextrum moueatur, idem erit ac si immobili essent, & illa retrograderetur. Sciendum tamen est, qui tali instru mento userus sit, cum posse more sito bina pertransire spacia,terna etiam si libuerit, nuncimi nunc retro circum

96쪽

serendo Rotam, modo idem semper ordo seruetur, Ut tr pidiationis motum octauae sphaerae imitari videatur. Isthaec, si videntur minimi, ut pote nullius esse momenti, tamen quia possunt discentis animum ambiguitate remorari, pi Qui exemplum tradere .

HOSTIvM COPI E DEFICI v NT, Tu ENIM HILA RIS ESTO, IAM AB DE TIMOREM, ET ARMATO MILITE IRRvITO.

An liceat experiri virum scribendo et i Rotam peccatum sit. U

CAη , an v M non parui momenti esse existimo, nee eccgnitu indignum, ratione tradere, qua cognota possit,' an in scribendo erratu sit,posset enim cuenire,yt Roti

97쪽

circulatione, vel spacium aliquod praetereatur, vel repeta. tur, unde in errorem deueniri necesse est, ut non modo is, qui nuncium excipiat, sed etiam,qui scripsit, quid sibi scrip tum velit,non satis intelligat,quare ut ei rei obvietur,opo tunum erit scire, quo pacto recte scripturo consulendum sit, dum in ambiguo est, reete ne, an perperam scriptum suerit exaratum. Res eadem apud Arithmeticos novenario & sep tenario numero in multiplicando, & partiendo experitur, ut si error comissus sit,co modo palam fiat. Ratio talis criti Charaeteres omnes,qui uniuerse in scripto erunt positi,computabuntur,tum a toto numero si Rota viginti areas conti ncat vicena toties subtrahentur, quoties in illo comprehcnsa sint,tum si minor numerus supererit, is in Rota quaeratur, ad quem si index minoris Rotae conuersiis sit, nihil pecca. tum esse admonebimur: alioquin eius indicio facile lapses deprehendetur, nisi bis aut pluries erratum sit, & quantum de numero prius stibtractum est, tantum postea superadd tur, ut unius numeri desectus, alterius superfluitate pense . tur. Res exemplo clarior fiet: Si in toto scripto numerati characteres ad ternarium & septuagenarium numerum perueniunt, ex hoc numero vicenis ter subtractis, quoties continentur , tresdecim supersimi, hic numerus in Rota requἰ-ratur si ibi constiterit index, nihil peccatum csse eius indicio demonstrabitur, quare videndum crit , ne interior rota inde moueatur, ubi cum scriptum abselueretur constiterat.

De dolis & fallacijs, quibus huiusinodi scriptum Rotae indicio indis lubile fieri possit .

CAP v T. VIII.

5 ' Videamus nunc ecquid scriptum inuolucris, quemdmodum superius de alio simplici occulte scribendi m6Sodo dictum est, occultari inuoluique possit, dc hoc primo

98쪽

in continuato scripto requiratur, nam si quemadmodum in simplici scribendi modo dictum est verborum nexus continuetur, sensus interpretem circa verborum fines initia remorabitur. Exemplum erit huiusnodi .

Secundo in vacuis, adiectitiis,& ociosis literis quaeramus. Duplici ergo ratione hoc ribendi modo uti possumus. Possunt enim adiectiiij &ociosi characteres vel Rotae limbo

prieter neccssarium numerum nostrarum literarum accom-

niodari, ut ea reuoluta illi pro utilibus admittantur,vel aliter extra Rotam annotari,utriusq; usis ratio ad scribendum

99쪽

diuella est, quare primum post huius instrumenti discrimen, quomodo ijs in Rota dispositis, postinodum qua ratione aliter uti conueniat, docebimus. Composita itaq; instrumenti forma, quale supra fore descripsimus, tot iuperfluas in riori Rota statuemus areas, quot praeter necessarias scripto notas adhcere velimus,ut si octo iuturae sint,cum nostrarum literarum bis decem characteribus spacia sint, crunt c, to &viginti, tanto in superiori rota relicto interuallo, in quo nihil sit, quantum inutilibus notarum spacijs inferioris respondeat, in ea tiam totidem designati characteres spacia implebunt. Poterit id exaduersi fieri, ut latini characteres inferius, & ignoti seperius designe tur,seruato tamen Or

dine,qui dictus est.

. c. I. r