장음표시 사용
11쪽
altera, τι θ=επτικου, complectitur vitam vegetativam hominibus cum plantis atque reliquis animalibus communem, quae quidem ad nostram causam non pertinet. In alter autem, et i επιθυμητική, καὶ oλως γεοπικῆν, quamquam hominibus cum reliquis animalibus commune est, tamen in hominibus inest facultas quaedam oboediendi rationi ita ut etiam appetitio rationis particeps
Verbis L Ab ἐπιου ρτικι, και λωιν ορεπιικου Aristoteles signiscat illud, ad quod universam et v ηθικη αγετhv referrimo discemus. Qua de causa Accuratius de eo disserendum est. Verba ipsa jam indicant, τι ὀρεκτtκι Praeter πιθup.tαυetiam alia continere. Quae eo contineantur. Hiscimus e lib. de anima II. cap. III. Ορεξt lxlv τα ἐπιθυμια καὶ θυμι καὶ posiληItc. Haec respiciens dixerit forsitan aliquis Aristotclom
praeter επιθup.tα etiam τι θυμι atque τη βουλη It et i, γε tκ psoli tamquam parti cuidam animae seorsum constanti adscrip
de ορεξtc. ' De qua sententia quid judicandum sit, dicemus, cum vim ejus notionis perpenderimus, quam alter: ZWeck
es angemesse findet, die platonische intellunx stati seinereigenentu benutgen han naidrlicli mr diesen setnen igenen Stand punkt nichisae eisen. β Patet hac Susemiliti sententia Aristoteli nimiam tribui inconstantiam, quippe qui sententiam altero loco resutatam altero comprobare dicatur. Quid quod rhet. I. 10 l 3693 τοι μὲ δια λortoettκη ὁ ρεξt et δε δι' αλorou'
loco II. 3. dicitur γ Inde quod Aristoteles appetitum in rationalem et irrationalem dividit non sequitur ut statuerit, quod Susomihi contendit: -Der streben de Teii, τι ρεκτικOv. Ter-
etoueto tαanctu. Quod ut intelligatur, universa sententiarum continuatio spectanda est. Itaque Aristoteles, cum do animae partibus quaerat, vituperat eam rationem, qua Plato in constituendis animae partibus usus sit. Primum enim secundum
Platonis dividendi principium plures effici animae partes, quam ille ipse posuerit, in primis τι ρεκτικ6v, quod sua et natura δuvsipat et notione Vr p a reliquis omnino diversuin
sit. Deinde autem atque hoc est quo ipso nostra quaestio continetur id in Platonis ratione absurdum esse, quod τι ρεκτικ6v quod per se aliquod unum sit, omnibus animae' Studien gur . . in Ann philol. XIX. P. 737 sqq. ' l. l. p. 743. a τι Torstrikius Oxaliquibus codd. addit. Atque me quidem judicio recto namquo respicitur ad id quod Plato fecit is enim
12쪽
partibus, sit αλοὶ et et pacaso εχoveti, commune, in duo genera seorsum posita quasi dilaceraVerit αetorto τι obet διασπαυ). Cum nivi lato tres statuit anima partes ethnorimκου, τιθup.tκου, τι Tid ula a etiκου, non an inlad Veriens τι θυμι et ηυἐπιθυμια nihil aliud esse nisi differcntias του ρεπιικου, id autem ad ethno statiκι quoque pertinere, et ὀρεκτικh Statim in duo divellit genera omnino separata, τι uixtκι et τι επιθυμητικου, haecque duas ponit separatas animi partes nulla communi notione conjunctas, tertiae autem animae parti,
rationali, simpliciter coordinatas. Hanc igitur Platonis dividendi rationem Aristoteles ita impugnat, ut τι ὀρεκτικι dicat esse aliquid commune, quod pariter ad omnes animi partes, et ad rationalem et ad irrationalem pertineat at tuo in illa quidem βουλησις, in hac autem tum ul16 tum antθulit sit. JHinc autum patet tiam contra alterum τι ρεκτικον, id est voluntatem et appetitum non esse vim quandam per Se constantem atque absolutam, une X se sola quasi volendi atque appetendi actione pariat, verum conjunctam esse in rationali animae parte cum ratione, in irrationali cum sensu et phantasia, in quibus non gat.
Jam vero his disputatis facile intelligitur, qua ab
Aristotele in ipso an inio principia actionum sive justarum sive injustarum ponantur. Ipsum principium agendi est τι opεκettκου, id est Vis appetendi ac volendi animo insita, nec tamen et ὀρεκτtκι per se solum, Sed conjunctum in parto rationali cum ratione, in partu imationali cum phantasia quibus dirigitur. Ad quam rem et probandam et explicandam Sufficiet, eos afferre Aristotelis locos, quibus maxime tota res continetur. E quibus locis simul patebit, quae inter τι ὀρεκτικι in anima rationali et in irrationali intercedat ratio.
b In univorsum quidem recto sed parum subtiliter Trendo-lenburgius p. 44 adnotat: To ρεπιικι tribus Platonis onoribus
quasi communi vinculo teneantur, Aristoteles neuto significnvit. Ac pergit: r opinet:κι igitur, quam iunm divorsa rius a tribus sive a duobus partibus os notio, si animus in partes dirimeretur, semet ipso descisceret.
θέ. κτικι et cibov, αυτ si uetou tu lettκ69. Verum et ὀρεκτtκιvnon per se solum principium agendi est, sive non per se solum movet, sed Ipsum movetur siVo in actum perducitur et i, ὀρεο p,
id est re appetitioni objecta. Hanc autem rem appetitioni
η tωκε t: t ouδcettoeta voει αυε φαντασματος ἡ φο TH. Jam breviter Aristotelis sententiam Sic OSSumu Comprehenderes Principium agendi animo insitum unum est, τι ὀρεκτικι ὀρεκτικ6v hoc ipsum autem ψ γεκτῆν, quae tamquam causa finalis, et ὀρεκτtκι in actum perducit.
Jam principiis silis expositis transeamus ad ipsam ethicam virtutem illustrandam. Cujus notioncm ut patefaciat, Ar; stoteles primum constituit genus, deinde hoc ipsum accuratius describit.
Ad constituendum genus, quo virtus contineatur, proficiscitur ab enumeratione eorum, quae in animo inVeniantur. Sunt autem haec tria παθη, uvάμεις, ξεtc. Definitionibus pro-
13쪽
positis concludit, virtutem nec πάθος nec δ6vαμtu, sed ut esse, id est habitum quendam, quo animus ad rectum quendam agendi modum dispositus atque praeparatus efficiatur. Eth. Nic. I. . t Cum autem virtus non sit assectus πάθος), tamen omnino pertinet ad assectus est enim talis animi habitus, quoad assectus recto se habet vel affectuum respectu recte agit.
Eth. Nic. II. 5.ὶ Quaeritur qualis habitus sit, sive qua differentia ab aliis habitibus disserat.
Jam in omnibus assectibus est aliquid continui a minorogradu ad majorem progredientis. In omni autem continuo tria discernenda sunt, duo extrema et id quod inter ea medium est. Jam vero hoc inter duo extrema medium duplicis est generis, Ab κατ' ueto et πρατμα et τι πρι et μας' hoc est: aut resertur ad ipsam rem continuam sive, ut accuratius dicam, ad ipsam rei alicujus vel magnitudinem vel multitudinem, aut refertur ad nos, sive, ut generaliter dicam, ad talem rem, quae ipsa certam habet naturam, qua quidquid in hac re inest, ad certum modum dirigitur. Atque illud medium, quod in aliqua magnitudine per Se Spectata cernitur, omnino pendet ab extremorum distantia estque id, quod ab utroque cxtremo pariter distat atque hoc ab omni boni malique, virtutis vitiique notione alienum est. Alterum autem medium, id quod rescrtur ad nos, Vel in universum ad rem sua Propria natura ac notione utentem, veluti imprimis ad hominem, omnino ipsa hujus rei natura a notion definitur. Namque in tali ro, si quid inest quod et majus et minus esse potest, velut quaedam appetitio vel affectio, id oportet ab ipsa rei notione ructum quendam modum accipere, ut cum illa notione consentiat, et quatenus sua magnitudine hunc modum aut excedit aut cum non adsequitur, eatenus aut nimium aut parum est. Hic igitur quem diximus modus aliquid medium est atque medium quidem inter nimium et parum, ὁπερβολθὶ καὶ ἔλλει litu)' quae quideri duo extrema non medio illi locum adsignant, sed ipsa e medioi 110, 19. 1106i 16, 24.3 1106 bi.
cognoscuntur. Jam vero facile patet, hoc medium finiti, pul-ctri, boni. duo autem illa extrema infiniti et mali naturam
Atque nuno jam definitionem virtutis supra inchoatam absolvere possumus. Virtutem Aristoteles dixit animi habitum illu), quae ad affectus ipsi insitos pertineret. Jam vero omnem assectum vidimus naturam continui a minor gradu ad majorem progredientis habere et idcirco in omni motu et nimium et parum et inter utrumque medium esse posse. Itaque Aristoteles virtutem nunc jam definit eum animi habitum, quo is in omnibus affectibus, quid inter nimium et parum medium sit, certe et inveniat et eligat. Ipsius Aristotelis verba sunt haec: Εστι αρα et αρετὶ ἔξις προαιρετικ' ἐν μεσοτητι uota
Eo quod in hae definitione ad μεσοτητι additur Ἀωριο- μέν λο sit,' t. statim indicatur, qua ratione animus ad medii illius cognitionem perveniat de qua re sequenti capite disputabitur. Patet autem etiam ho loco, ethicam virtutem esse non posse sine ratione, quaeque in ea rationis partes sint, id quod in singularum quoque Virtutum descriptione apparet. In universum Aristoteles rationis in virtutibus partes ita designat ut dicat, quem ad modum ratio indicet et jubeat, ita agendum esse. Ut puerum, inquit, oportet ox educatoris praeceptis vivere, si eth lat Fqται cum ratione concinere oportet. Amotus omnino naturalia est; sed qui ex affectu recte agit, tamen non jam agit honeste vel ex virtute. Accedere enim oportet et ouavis atque et προαίρεους β)
Superiore capite vidimus, quid in amotibus inter nimium et parum medium sit, in quo eligendo virtus ethioa cernatur,
14쪽
efficiendum esse ratione λιτ ρ). antea autem chp. III. cum do agendi principio ipsi animo insito ageremus, vidimus, hoc principium esse τι ρεπιικ6v id est vim appetendi et volendi, qua et in rationali et in cirrationali apimam parte insit, Ibορεκτικι autem ipsum moveri sive rim actum perduci Ἀψορεκπιρ, sive re appetibili, hanc Vero eo tantum movere, quod insit in mente vel in phantasic movero et voηθηναι ' ρα- θασθηυαι). Iam vero patet, in Virtute ethica, quae est γε etiκ6v est enim ut et προαιρετικη), illud in affectibus medium inter nimium et parum 8Se τι ὀρεκτου, SiVe rem appetendam, hocque ut appetendi vim movere possit, mente et cogitatione insormatum esse oportere. Ex hisce patet, virtutem ethicam duplici modo a mente et ratione pendere, Irimum, , ut illud inter nimium et parum medium recte concipiatur. deinde ut mentis cogitatione conceptum appetitu vel potius voluntati supracbeat. Horum autem gravissimum est recte cognoscere,
quid in affectibus inter nimium et parum medium sit. Quaro Aristoteles disputatione de virtutibus ethicis absoluta Ethicorum lib. VI disputationem des ipsa recla ratione instituit, 'anc proponens quaestionem, τις ὁ ὀρθις λογος καὶ obeto τις poc. ὶ Si consideramus lano ipsam quaestionem, τι ὁ ὀρθις λ6ro καὶ tet ueto ὁ ο oc sacile intelligitur. Aristotelem 'nquaerere ipsius rationis definitionem in uniVersum, αυetou ou k6rou verum ejus rationis, qu e jam recta sit του ορθου λοroo id est quaerere. ipsa rationis rectitudo ' ὀρθοτης του λιτουὶ
in quo consistat. Namque Aristoteles sententia facultas intelligendi sive ratio, vους, λιτος i. numero una eademque est si vo ad res theoreticas sive ud praeti pertinet, et diversa tantum sit ipsis his rebus diversis ad quas adhibetur; η agiturque nostro loco de ea solum rationis comparatione, riua in rebus practicis reta efficiatur ' Moo autem, ut plane patefaciat Aristoteles, ab ipsis summis animi acultatibus orditur. Itaque provocans ad divisionem animi am antea propositam in τι λιτο εχο et et αλο sov. rursus του λοIo lao oc 1138 NM.
duas distinguit partes, alteram, qua ea cognoscamu res, quarpm principia se aliter habere non possint sunt ea, quae alias et αεὶ καὶ ἐξ MαIκης σαυτως ἔχovet dicuntur alteram, qua de rebus quaeramus, quae litor etiam se possint habere ea, quae alias τοι - ἐπι et πολυ παγχο α appellantur ;namque ad cognitionem rerum genere diversarum etiam partes animi genere diversas requiri, quoniam cognitio non fiat nisi aliqua partis cognoscentis ad rem cognoscendam accomodatione ac similitudine. Partem priorem appellat et latoτη-μovtκ6v Posteriorem et xortoettκ69. Etenim τι ortζεσθαι idem esse atque τι βουλευεσθαt, neminem autem consultare de eiA, quae aliter se habere non possint hi Ut generaliter designet, quod utriusque partis munus sit atque inde propositam illam quaestionem absolvat, Aristο- teles generalem quandam de cognoscendi atque agendi principiis sententiam assert. Tria, inquit, in anima inveniuntur,
quae actionis et veritatis causae sunt: Sensus, mens, appetitus
ex his autem sensus actionis principium non est id quod inde intelligitur, quod bestiae, tametsi sensu sunt praeditae, actionis πραξεως tamen participes non fiunt. 3Sensus igitur, vel potius, quae in animae parte irr tiο-nali cum sensitiva phantasia conjunctus est appetitus, non gigni πραξιv. Quare in bestiis ac pariter etiam in infantibus ratione nondum utentibus agendi principium non inest. Itaque sensu remoto relinquitur, ut τι ὀρεκτι vel res appetibilis concipiatur a mente vel ratione Gam vero Aristoteles pergit
Si Aristotolos o loco loquitur de diversis animi partibus non intelligit partes numero diversas ac separatas, ut Plato in Timaeo, sed diversas solum ejusdem partis facultates id quod te tota Aristotelis ratione patet et cum iis consentit, quae' antea jam diximus. v koricae θαι proprio est Orou, id est rationem adhibero, ratione aliquid emicere, hoc autem primum esse potest aliquam rem ad calculos ovocare calculisque, quanta Rit, computare deinde ex positis quibusdam aliud concludero, ratiocinari. O loco, et in universum in othica Aristoteles λοτιζεο- dicit eam mentis doliberationem et consultationem, qua in praeticis ea, quae R rem quandam adsequendnm Reionda sint, inveniantur. lim a II.
15쪽
al8.) quod in cogitatione διαvoles est amrmatio et negatio, hoe in appetitu est rei alicujus persecutio et fuga. Quare, quoniam virtus ethioa est habitus ad proponendum aliquid idoneus, εξti προαιρετικ)ὶ propositio autem est appetitus, qui deliboratione definitus est, tum, si propositio est bona, deliberationem veram et appetitum rectum esse oportet, et eadem
et illam amrmare, et hunc persequi. Repetit igitur Aristoteles hoc loco ab ethicae virtutis definitione supra prolata haecce: .' αρετη - εξις προαιρετικ ' προα ρεσυ autem, ut lib. III. cap. - 6. explicatur, est appetitus qui tendit ad eas res singulares, quas quis deliberando fini cuidam proposito inservire atque in potestate sua sitas esse invenit, id est appetitus,
qui deliberatione definitus est ἔρεξι βουλευτικὴ hq .
mus Wali scin . Utrumque alter ab Aristotelis sententia alienum esse censet. Illo enim auctoritatem appetitus nimis augeri, minui deliberationis hoc autem novi aliquid asserriatque omnino rationi nimium tribui. Nam eo quod dicatur: derisu runde legende egri mus Wali sein flagitari, ut ratio, qua in re consistat et ou λεκα, Vere constituat.
Ac dicit t. l. p. 66 Brandis asst dio βοάλ' und die ἔρεξις
propositiones majores et minores cogitandi regulis componantur; ac o λ6ro Veritatem nullam osse nisi formalem. Nihil aliud igitur quam sormalem illam ratiocii)ationem practicae rationi munus esse causam finalem autem appetitui uni deberi, vel thicae virtuti, quae sit appetitus unius persectio.
contendit; contra Brandisium suspicatur ausam finalem rationi propositionem autem appetitui potissimum adscripsisse. Ad jusmodi autem rationem inter ηυ ρεξt atque Ovλιτο intercedentem Aristotelis verba Spectare, tamquam non solum cogitatione sed etiam capso volendi et cogitandi viros dirimi possint, omnino negandum est. Immo vero ex his: iseet δ' oπερ luitetvotos καταpetat και Inopetat et ouet ευ ορεξε διωξtcκα FuI . -- χαι τα ut του νιε φανα τη δ διωκεtυ'y jam patet, appetitus rectitudinem rationis veritatum et item rationis veritatem appetitus rectitudinem ipsa re continere et cogitatione tantum alteram ah altera ejungi posse. Plurinium autem refert id ipsum, quomodo, qui in hac re cernitur concentus exsistat, Vel potius X qu exoriatur. Nam appetitum qui in propositione cernitur, ad propositum quendam finem reserendum esse apparebit. Quaeritur autem, finis ipse quomodo fiat, ut et sub rationem se praeticam et sub appetitum adat, id quod gravissimum St. Propositionis notione prolata et δε προαιρεοις ρεξις βουλευτικη dicit Aristoteles Siquidem propositio est bona, ovλ6Io verum ut mi ὁρεξt rectam esse oportet. Dubitari igitur non potest, quin propositionis principium hoc loco λιτο intellexerit. Hi auteni est ὁ λογος ὁ ευεκα tvoc. Nam Aristoteles ipse dicit Actionis principium, id a quo oritur motus, id est causa efficiens, est propositio ἡ προαιρεotc), propositionis autem
16쪽
principium est appetitus et ὁ λιτος ὁ λεκα tvoc, id est cogitatio vel consideratio rei alicujus appetendae. Haec autem cogitatio, inquit, est practica αυet i litv ou ἡ διαvot πρακτικ 1139a 26). Atque haec, quia ad rem quandam appetendam sivo protiositum quendam finem spectat, ea ipsa de causa et appetitum continet et ad agendum valet. Jam vero Aristoteles diei insta 139 a 35 Cogitatio enim ipsa nihil movet praeter eam quae pertinet ad finem quendam atque est practica in λεκα ton καὶ πρακτtκη). Ad indicandum discrimen, quod inter pra
Ea igitur cogitatio. qua in rebus practicis intelligitur, quibus ad finem 'uen lana propositum perveniamus, inristο- tolis sententia est practica Haec autem cogitandi opera ψuit, ipsi tribuenda est. Nam Aristoteles ipse in lib. do anima et v iuχη, orietto v et τι vob principium esse dicit, quo cogitob anima ac judicet.' atque battivot facultas ou vovit propria esse videtur ut aliis locis substituat eam pro ii,sivo theoreti eo sive practico. Itaque etiam in nostri capitisfino ad quod substantivo momine ob appellatur, adjectIvo διαυ6ητtκ6c mandatum est διι ' ρεκτικι γ ouc a προαιρεοι:η ρεξις tαυοηettκ ).' Qua de causa minime mirum est, quod in odo capito Aristoteles dicit: tb 5et Eva vo καὶ διαvotας ἡ προαιρεotc. yy nec quaerendum est quid 'ae notiones dis
Touacro toti vis vivo et Vel τη διανοιαι πρακτα ς VerΙ-tatem, hoc est practicam veritatem Walter, ut jam supra dixi, formalem tantum esse contendit. Verum refutatur hoc jam
iis, quae ristoteles ipse de persectione τηι βουλης dicit lib.
Vi cap. . . ri suptiuλtα enim rectitudinem quandam esse dieit. Sed auβουλtα non eam esse quae ad quemlibet finem
spectet, hoc est, non formalem tantum rectitudinem esse, Verum ' lib. III cap. 4 429 a 13: in boo ψ δια stetα καὶ πιγλαν.-' 1139χχ. ' 1139 a M. eam, quae spectet ad bonum finem ita, ut ipsa sit ob αταθου τευκτtκ . Non minus autem X iis, quae in lib. VI cap. II. do practica veritate scripta sunt, illud altor ab Aristololis sontentia plane alienum esse intelligitur. Τι λιτο sc του ἔνεκα tvoc), inquit Aristoteles, oportet erum esse, Si quidum propositi est bona haec autem critas est practica Τηὶ δε
ettκo η ληθε tet labo λιτως ἔχouo το χρέξε νο ορθη. yyi Της π=ακτικὴ igitur διανοιαι Vel ou πμακttκo vo veritaSest ea, quae perinde S liabet ac rectus appetitus, hoc St, quae pertinet ad eundem finem otiorum, ad quom tondit rectus appotitus. Nam hoc Aristotelem voluisso facito intolligitur x his ejus ipsius sententiis: Finis, qualiscumque St, pondo ab habitu thico. cf. VI cap. XIII et αρετὴ eth cxoc notε ορδ 693. Idem finis autem, ad quem ethica virtus, quae est ὀρEκettκ6v t, tendit, in propositione cernitur, Si quidem propositi ejusdem est rei singularis, qua doliberatione absoluta finem illum perfici posse inventum est. Jam oro dicit Ari
εξεως ἡ προαιρεItc. yy Ε hisco patet, practicam veritatem otiam finis ipsius rectitudinem continere, hoc est veritatem ESSe, quae non Solum in recte cogitando, sed etiam in recto Volendo spectetur, itaque et bis et κακως discernatur. Namque finis et propter nem etiam propositio et sub cogitationomvo rationem et sub appetitum adit. Itaque nec finis nee propositionis est veritas tantum, sed rectitudo. i)ὶ Του πρακτικο vo igitur VeritaS, Vel ouaortoettκου, quod ad practicas res pertinet, persectio non solum in recte cogitando, sed etiam in recto volendo consistit. Atque ea de causa
haec persectio ὀρθι triti atque ὁ λογος, cujus est haec perfectio, dicitur ὀρθος Quod autem Aristoteles non dicit practicaveritas est ea, quae continet etiam rectum appetitum, sed: St 3 11394 26 30. η 1139 a 33.
17쪽
ea, quae ὁμολ6rio Hat recto appetitui, hoc ipso indicavit, quomodo intellectus practicus ad veritatem illam perveniat, vel ex quo veritas illa exoriatur.
Scientia moralis quaerit id quod in hac re generale est th καθολου). Id autem ita cognoscitur ut ab iis, quae X-porientia cognita sunt, progrediamur principia. id quod jam supra vidimus cap. IL). Haec enim Aristotelis sententia ratio praetica non a priori, ut dicunt, comprehendit Neque etiam censet, scientiam moralem discendo acquiri. inmovero magna diligentia resutat lib. VI cap. XIII., et i, εἰδcvαt
tantum ea quae bona atque honesta sint, nos ad recte agendum idoneos esse, si quidem ea bono viro sacienda sint, ac virtutes sint habitus et justum esse non minus quam anum SS dicatur ii, απι ης ἔξεω εῖυαt. tque eodem capit refutat illud
Socratis, ethica virtutes esse 'ρουησεt vel Acrodi: uuam impugnationem renovat lib. VII. cap. ΙΙΙ. ubi jeicit et
itaque fieri ut ille se det voluptatibus. ac ne illud 'uidem
concedit, virtutem esse habitum κατατι ὀρθι λ6rou tamquam ratio per so ad lectum habitum comparandum Valeat, sod othicam virtutem judicat habitum esse μετα λ6Iou. Η αρετη Aristoteles ait, et τέλoc tota ορθου, β docetque rerum practicarum principia perinde se habere ac virtutes ethicas. λ' Inde autem non sequitur illud quod contendit Walter, ut finis rectitudo recto appetitui seorsum constanti vel thicae virtuti, quae sit appetendi persectio, debeatur. Immo vero jam supra Vidimus τι ρεκτου, ad quod ethica virtus tendat, hoc est, id quod in affectibus inter nimium et parum medium est, ratione insormatum esse oportere, itaque gravissimum esse, ut ratio hoc inter nimium et parum medium recte cognoscat Quid autem valeat illud rectum appetitum
vel othicam virtutem finem bonorum rectum reddere, facile intolligitur ex his Aristotelis verbis αλλ' αγετη γ Suotκη ηεθtot' ob ορθοδοξει περὶ mi αρχ v. y Requiritur igitur ad rectam de bonorum in opinionem comparandam inclinatio quaedam oujρεκτικο ad bonum atque honestum. Quae primum quidem pendet a recta indole, et u supulos, quae divinitus nobis
quasi donum contingit. Qua de causa Aristoteles in lib. III. cap. VII. ubi disputat do quaestione illa difficillima, ipsi novirtutis auctores imus necne, non acquiescit in lia sententia: , Singulas actiones penes nosmet ipsos esse itaque otium habitum ethicum, qui ex singulis actionibus Xsistat Sin autem habitus ipsi auctores simus, etiam de bonorum fine pinionem in arbitrio nostro positam ossuri verum ipse sibi opponit, fieri
etiam posse, ut aliquis illam de bono opinionem natura praefinitam osse dicat pro uniuscujusque indole. Atque contra hanc sententiam si advorsatur aut non natura finis bonorum qualiscumque est, unicuique apparet, Verum hoc aliquo modo in ipsius arbitrio positum est, aut finis quidem naturalis St, penes nosmet ipsos autem est reliqua facere. μDoindo illa ad bonum atque honestum inclinatio recte ad suoscondo, id est rectae educationi debotur, quae gravissimum alumentum aestimandum, quo vera Virtus ethica nitatur; cui Aristoteles Platonem secutus propositum Sse latuit, ut liberi a primis annis eo adducantur, ut iis drus aut laetitia aut dolore afficiantur, quibus oporteat. ih Educatoris igitur prudentia quodammodo rectrice a primi anni appetitiones ad res honestas traduci oportet. Sin autem aetas inferior aut bonae indoli aut grandioris aetatis praeceptis Obtemperando ad ethicam persectionem quandam pervenerit,liae perfectio non jam vera virtus ost, sed habitus similis virtuti. Ad quem simulacra obi: CeeSSerit, vera Virtu EX- sistet. Non phantasia sensitiva et ὀρεκτι ut γεκτου, SiVerus appetibilis ut appetibilis constituitur, sed ratione, quae
ad ob o ευεκα notio item Scendit, atque qua in re Superiores
18쪽
qua sint vera agendi principia, sed percipit ea intuens phantasmata, quae insunt in anima sensitiva De an. III cap. VII. '.
Ε, his recipit igitur quodanianodo ratio agendi Principia. Sin autem iisdem phantasmatis Ἀους ad Vera agendi principia dirigitur et appetitus ad persectionem quandam adducitur, sequitur ut dianoeticae partis veritas et ethica partis rectitudo idem habeant primordium. Ergo quod docet Aristoteles, ethicam virtutem finem bonorum rectum reddere, atque in capite laudato dicit, practicam veritatem ὁμολ6ro, ἔχει recto appetitui, hoc ita telligendum est Qua in rc consistat et o ἔνεκα recta conceptio ita a recto appetitu pondet, ut eorum idem sit primordium. Atque ex hoc uno eodemquo primordio, qui in fine proposito
rationis atque appetitus concentu cernitur, XOritur.
VI. De prudentia et Onsultatione.
Cum recta ratione prudentiae et et μου Iεως noti' 'rtissimo cohaeret Namque prudentia est facultas vel habitus,
quo recta ratio concipitur. Huno habitum Aristoteles primum, ut Solet, X Ommuni hominum sententi atque ex sermonis conSuetudine In ΠΙ-
versum definit Prudens,' inquit aestimatur is, qui de iis, quae ipsi bona et utilia sint, non ex aliqua parte, Velut quae valetudino vel viribus augendis inserviant. sed quae omnino ad bene beatoque vivendum conducant, bene OnSultare poteSt. Consultatio autem τι βουλευεσθα sive ori εοθσ0, tuam supra vidimus. in iis rebus occupata est quae aliter otiam
evenire possunt. In iisdem autem rebuS Rr quoque VerSatur.
Αtoue, ut prudentia, quae finis alicujus propositi causa agenda sint considerat atque eligit, sic ars quoque ad finem propositum singula accommodat. Qua de causa utraque dicitur ξtc 1ετα 6rou attamen prudentia et ars eadem ratione discernendae Sunt, qua ' πραξι atque novotet haec autem genere
tinetur in eaque Opificium finis est, quod appetitur. ης πραξεως vero finis in ipsa actione positus est Th πρακτι enim Simpliciter per se est finis, quoniam et ευπραξια est finis Nec, qui honestum aliquid pertieit, jam agit honeste, sed plurimum
dentia communem pro diverSa earum natura non eo tantum
accuratius Ofinit, quod dicit εξι illam aut πρακτtκη aut totητικ' esse, sed artem habitum eSSe docet μεταλ6ro αληθους, prudentiam autem habitum αληγη μετα λιτου, id os habitum, qui ipse si verus. Habitum ipsum autem ea de causa vorum dici apparet, quia scientiam quandam continet, atque eam quidem scientiam, qua superiora agendi principia atque ipsum supremum ut agendi principia cognOScuntur i. e. Scientiam. quacum solendi vix artissime conjuncta si Qua de causa prudentia non est habitus μετα λ67on tantum, 'ol, ut
saepius ait Aristotcles, non est atδέveti 169ου; nam hoc SI SSet,
et discendo acquiri et oblivion obrui posset acndit autem
illa volendi vis sivo voluntas ad ip8ani ευπραξιαv. Inde patet, prudentiam jam optimum esse habitum itaque virtutem Artis contra est etiam virtus, quae ad voluntatem vel consilium roserendum est quo quis artem exerceat us enim habitus scientia potissimum est a persectio ejus, si quidem in pificio tantum Spectatur atque ex eius veritate apta est, XSiStit etiam, si quis malo consilio artem exerceat. 3Prudontia vim Aristoteles in bona consultatione potiS-Simum positam ess docet.' Qua de causa haud parvi intor-PSSo videtur, quae illo cum de bona consultatione ipsa tum de ration inter eam ac prudentiam intercedente judicaverit
19쪽
Η ευβουλtα inquit, est consultati quaedam. Quod autem,
qui male consultat, peccat, qui bene, recto OnSultat, perspicuum Si τη ευδουλξα esse rectitudinem quandam; sed eo Scientiae, nec opinionis. Scientiae enim non est rectitudo; neque en in ejus os vitium. Opinionis autem rectitudo est
veritas simulque jam definitum ω tolicvου est omne cujus
est opinio. Verumtamen non sine ratione est fi εὐβουλ α Relinquitur igitur, ut sit δια votαc hue mihi nondum enuntiatio est. tenim opinio non est quaestio, sed jam enuntiatio quaedam. Verum qui consultat, sive bene sive malo consultat, quaerit aliquid a ratiocinatur.' )Primum igitur discrimen inter vii δοξα atque et hv uJOu-λια Aristoteles in eo ponit, quod illius persecti sit veritus, hujus reetitudo Deliberandi enim operam non vero a salSO, sed bono ac malo discerni. Eadem igitur de causa, ob quam supra ' προαιρέσει Eth. III. 4 κα et i, t ευδε και ληθει διαιρειται Sc. et δόξα ou et i, κακῆ, και Παθ0, 8 δὲ tyoαιγε Itiet
Quae vero a Waltero hujus rei prosertur ratio plane reicienda St. l ευδουλtα enim censet rectitudinem praedicari, quia nondum sit nuntiatio quaedam hoc enim τυ εὐβουλιας
muhrheit 3 haben lann. Haec alteri, sed non Aristotellis
ipsius est Sententia. i)Εὐβουλια est rectitudo quaedam deliberationis. Haec reo titudo autem non in formuli tantum syllogismi practici veritate cernitur. Rectitudo enim, ut ait Aristoteles, ad diversas partes Spectat πλεοναχὰ activ) Nam etiam qui pravus est 3 1142 NI 15. 1111 bal, 11124 6 ' 1142 b 16 32.
vol intemperans e syllogismo id quod sibi proponit adsequitur,
ut recte quidem ratiocinatus sit; sed ratiocinatio, quoniam amat fine prosecta est, malum aliquid adsequitur Bonae autem
consultationis rectitudine bonum aeq/ιiritur. Deinde fieri potest, ut salso judicantus de termino medio, quod facere nos oporteat, adsequamur. Ratiocinatio igitur, tametsi a malo noproficiscitur, tamen, quoniam ipsa est salsa, pervenit ad id, quod per se laude est dignum Ea vero deliberandi perfectione, quae dicitur ευβουλια, non solum, quod debemus, Sed etiam quavia ac ratione, ad Sequimur.
Quam et ευβουλ α cum prudentia habeat rationem, illustratur his Verbis: ιγ α ορθύτης η κατα τι συμ pcμο πρις τιταλος, po qat αληθης πολη lit laetiv. y Cuius interpretationem illam plerumque adhibitam, qua pronomen o ad et vfλoc resertur, alter sermonis consuetudini repugnare dicit. Nam hoc si voluisset, Aristotelem pro illo: τὶ ἔλο substituturum fuisse τι ἔλος. Sed non neglegendum est, quod prοXime praecedit distinctio haec et iis δη πλως ευδουλια ' πρις τι cλος et ἀπλω καθορθουσα, et πρις et τελoc.')Nec Vero, quae alter rem ipsam respiciens interpretationi illi opponit, probanda sunt. Ita enim disputat: Si pruden
stitueret, jam essct cisti: id quod ab Aristotele ipso negatur. Jam vero aliis locis τὰ πρις et τέλος ad prudentiam ipsam
Omitto illud alteri, τ' ε0βουλ α ac et iv μου tot Aristotelis sententia non ad res inter se divorsa spectare, quoniam η υβουλια prudentia comprehenditur et inquiritur, quid disserant. Atque, quia prudentia et hv uJouλια continet, minime mirum ost, quod locis quibusdam τα καθ' καστα ad prudentiam ipsam reseruntur. Inprimis autem ratiocinatio Walteri in eo est posita quod, εὐβουλια nondum Sit enun-7 1142 b 32. η 1142i 29.
20쪽
tiatio quaedam. Verum non iocto. Aristotelis sitim ipsius integra sententia est liaec: h εἰ,βουλt non opinioni est Sed δtαυοξας, quia haec nondum enuntiatio quaedam. T δtαυοεισθαι autem ut ' διαυοι apud Aristotelem non minus do an III.
duas animi operas artissimo inter se cohaerentes complectitur.')Significat enim L considorare aliquid secum atque id quo hoc absolvitur i. o. judicium. Illud proprie dicitur διαυοεισθαt boo autem apud Platonem δοξα, apud Aristotelem modo διξα modo, ct id plerumque, ποληφt et appellatur. II διαυot igitur, cujus est η aupouλtα, tametsi nondum judicium quoddam si tamen comprehendit etiam judicium. Nec vero υβουλt ipsa jam persecta, priusquam ad judicium quoddam pervenit Absolvitur autem propositione. I, ripo,ptop.ευου βουλε οε enim, ut 'it
AriStoteleS, Si προαtγετου Τη προαιγε at autem Praecedit Vel subsequitur judicium, quo quae res singularis gerenda sit, proponitur.
Prudentia igitur, quatenus ad ea, quibus ad finem quendam perveniamus, constituenda pertinet, est ευδιυλια Sed cum 8 ευδουλt a recto quodam sinu proficiscatur θέμεvot ελος et σκοπουσι πω ἔσται λ' - de fine ipso verum judicium prudentiae tribuitur. iii VII. De mente. Consultationem in superioris capitis no propositione ad effectum adduci vidimus. Propositio autem, quoniam S principium, a quo actio oritur, pertinet ad res singulares actio enim in robus singultaribus versatur. Consultationem igitur ad res singulares τα καθ' ἔκαστα tertinere oportet. Quae
ritur quomodo consultationi vel potius et u διαvotcs, cujus est conSultatio, τα καθ' laetetet appareant. Qua de re Aristoteles
in lib. VI cap. XII. agit Ibi legimus:
ετ αρας di γε to c. 'Quod jam Giphanius hunc locum obscurissimum SSejudicavit, interpretandi studia id comprobasse viduntur. Quot enim hujus loci interpretationes, totidem paene conjecturae diversae nobis occurrunt. Ac primum ambigitur, quid valeat Oppositi illa particulis ὁ με . . . ὁ δὲ indicata Verbis ipsis autem vim adhibero mihi videntur cum ii, qui hoc loco depractica tantum mento agi, tum ii, qui practicae menti ne
mentionem quidem fieri censent. Verum duo genera rerum noscendarum o πρω tot op Ot... τα σχατα Rtque duo mentis munera ὀ xlv κατα τὰς ποδειξε t . . . ὁ δ'ε ταις πρακτικαις), iturum θεωρητικον, ulterum πρακτικον, hoc loco discernuntur. Namque ad cognitionem rerum genere
diversarum Aristotelis sententia diversae ejusdem menti partes requiruntur cf. p. 143. Jam quaeritur ipsa illa εσχατα o vo πρακτtaeo quaenam dicantur. Εσχατο enim ab Aristotele ipso dicitur ea res ingularis, quae practici syllogismi conclusione continetur. Atli us est λιτο itaque removetur illo τω ἐσχάτω vovi laeti, και unoro: Praeterea hoc σχατο no intelligendum esse hoc loco, indicant verba ipSa: του σχατο και ἐνδεχοlLEVO καtτης ἐτερας προτάσεως. Quae igitur practici syllogismi altera sive minore propositione, Sed non conclusione contineturres singularis est ultimum do quo hoc loco agitur. Hujus ultimi oportet to θη ot hctere, haec autem αι
Jam in lib. VI cap. IX. commemoraturitaθηIic quaedam, quae non sit τωυ διων Superioris igitur ordinis esse videtur. Ibi enim legimus Prudentiam autem non Scientiam SSe RP- 11434 3, 33. 1143χ1.