Quam rationem Aristoteles inter virtutes ethicas et dianoëticas intercedere statuerit [microform]

21쪽

2829

paret ad extremum enim pertinet. Nam tale est et πραοov. Menti igitur quodammodo contraria est Mens vovet enim eorum eSt terminorum, quorum ratio afferri non potest Prudentia est extremi, quod non scientia sed sensu percipitur, non illo, cui propriae qualitates subiectae sunt, et ιδια) Sed eo, suo sentimus in rebus mathematicis eatremum esse triangulum; nam

illic sc in trigono quoque sensus do figuris cogitan caSque dissolvons dosi nil Verum hic so. sensus mathematicus

sensus est potius quam prudentia illius autem alia species est. Componitur rigitur prudentiae intoθatiotc cum e Seu Su, qui percipitur in rebus mathematicis extremum esse triangulum Jam Trendelenburg 3 ad analogiam illustrandam confugit ad cum locum, ad quem delegat etiam id quod proximo sequitur: τι ζητει δὲ και τι ouλευεσθα δια pl=εt'. In lib. III cap. V. enim Aristoteles de consultandi ratione in hunc modum disputat: Non de ipso fine consultatur, sed qui certum quondam finem sibi proposuit. consultat, quibus ad inum terVeniat. Quod si compluribus rebus fieri posse visum est, ex his sa-cillima elegitur. Haec autem est tamquam OVum τέλος, tque iterum quaeritur, quomodo hoc impetretur. Itaque consultando

Ad hanc usquo ad ultimum descensionem spectu illudit 141 a 23ὶ στ σεται κακεt. Desinit enim meditandi pura et in rebus mathematicis et in rubus practicis, simulac aliquid

ultimum esse intelleximus. Discrimen autem Aristoteles inter eam to θηItu, qua rebus mathematicis ot eam, qua in rebus practiois aliquid

ultimum esse intelligimus, constituit ' Quod tuidem alter suo juro in eo positum esse censet, quod disserat et catietειvet et, βουλευεσθαι. quam vor, hujus ac D prosert cxplica

tion om unditus resutandam esse puto. ii, βουλευεIθαι enim cum et i cmat nihil aliud quam et αυαλuat commune esse dicit. Hoc autem ad finem perducto intercidi etiam similitudinem. Itaque si consultatio de robus practicis hunc inomegrediatur aliudque etiam munus contineat, in hoc munere ipso distorentiam illam inter τι βουλευεσθα et τι ζητεt ponen

i et i τευέσεt. Jam vero mihi nihil arcessit ad diserimon illud

explicandum opus esse videtur. In eo enim positum, quod τι βουλευεσθα et τι ζητεt ad diversos fines spectant To ζητεtvenim finis cognitio est, ob ouλευεσθα autem actio. Itaque in q, βουλε6εσθα praeter cogitandi operam cernitur appetitus agendi, quo efficitur, ut eth βουλευτου, postquam aliquid ultimum esse intellectum est, sit προαtγετου Τ βουλευεσθα igitur eo

ad offectum adducitur, quod practic fini aliquid ultimum

esse sentimus. Hanc toθηot autem diversam esse ab ea,

qua theoreticae cuidam quaestioni aliquid ultimum esse intelligimus, jam ce apparet, quod ultimum esse ipsum non in iisdi m robus positum est. Practico enim in ea res in dilaris est ultimum, qua principium ouis ενεκα ad nos resertur. Principium autem eo ad nos resertur, quod invenimus τι

22쪽

Hanc autem descensionem, priusquam ad ultimum sensu perceptum perveniat, omnino longiorem iam percurrero apparet, quam quae in quaestione mathematica descensio cernitur. Atquo a de causa Aristoteles dicere mihi videtur, αἴ ιθ ictu. qna in rebus mathematicis triangulum ultimum esse Sentiamus, magis αι θηα esse quam Prudentiam. Ρnidentiae αἴσθηnt apparuit eam esse, qua ad practi-

enm quondam finem aliquid ultimum osse intelligamus. Opponitur autem laces laxis oto quodammodo menti. Iam cumniens torminorum esse dicatur, quorum non sit λιτος, prodentia dicitur extremi esse, cujus non it scientia. sed sensus. In capito XII autem mens extremorum in utramque partem SSedicitur ac quia altera pars eorum in rebus singularibus or- sotur,ri vovet ipse dicitur αἴσθησtc. Oppositi igitur irrita factnosse idotur. Quod alter adeo non concedit, notioncm αἰσθfossi, aliam superiore alliam inferiore loco esse contendat.

Atque eam rigo Frintv. quae in cap. IX commemoretur per imaginem hoc nomine appellari dicit: inseriore autem 'oco mi αἴσθηIt proprie dictam esse atque eo. quod appelletur vovet, designari tantum Mirum autom, quod alier ne ipso quidem quidquam profert, quo haec designatio probetur Gravissimum irim id ipsum, rina de causa in cap. XII. ἡ του ἐσυατο αἴσθηotet oves dicatur. Moc autem omnino intelligi non potest, iis in analogia illa superiore loco allata consistimus atque concedimus τη Κοθ ogo, notionem utroque loco

Gonorato illud judicium, in rebus mathematicis ultimum esse triangulum, referendum est ad cognitionem quid sit triangulum. a generato illud judicium non minus quam haec generis cognitio menti ipsi tribuenda sunt Sin autem sensu aliquid percipitur. quod intellecto genero contineatur, 'elutI quod divisione polygonii persecta sensu porcipitur triangulum, immodiat hoc generali notioni ot onerali illi judicio adsumitur judicio hoc haec figura est triangulum Itaque ultimum.

Etiam hoc judicium menti ipsi tribuendum si Nam mens

Aristotelis sententia est principium, quo duas uniuscudusque

adsumptionom illam perficit, sequitur, ut ipsa id quod sensupercipitur, ut sensu percipitur, cognoscat. Item praetica mens

est principium, quo generali finis cujusdam notioni aliquid sensu perceptum adsumitur, vel quo generalem illam notionem in aliqua ro singulari sensu percopia nosse intelligitur. Aegonoralis illa notio sic cum sensu conjungitur, ut hic ipse

dicatur Ouc.

'Αρχ' dicitur 6 66c, quoniam, si τι ὁ ἔνεκα generaliter Perceptum si vo et καθολο in singulari quadam re inesse intelligit, an illi adsumit itaque, qua re singulari ad finem perveniamus vel principiuin o ou λεκα constituit. Τέλος autem est idem, luoniam quam altera propositi si τελεuταια προ- ταItiet continet rem singularem, simulae ultimam eam ASD in tolloxit, in conclusionem traducit. Conclusio autem ipsa quodammodo est ελος. Iuμπεραυθε enim, ut ait Aristoteles, in rebus practicis nocesso est πραττε tu ab θ6c; ' actio autem est τέλος. Sin autem eadem ros singularis, quae alter prο- position continetur, in conclusionem traducitur, practicas demonstrationes de iisdem esse apparet, eae quibus exoriuntur.

Ramsauor. eichmulier alii haec verba ad inductionem spectaro dicunt. Quod Si concosseris, nullam profecto inVenie ra

23쪽

VIII. De ipsa inter ethleam virtutem et prudentiam

rati0ne. Postquam cognovimus, quomodo Aristoteles et thicam virtuto et prudentiam definiat, jam in promptu est, ut d ofinitiones ipsas componamus atque inde, quae inter Ethicam

virtutem et prudentiam ratio intercedat, breviter expilicemus. Ethica virtus est ξt προαtpaettκa j, quae in eo quod in assectibus inter nimium et parum medium est, Versatur. Quid autem hoc medium sit, et generaliter καθολου et in singulis καθ' καστου definitur ratione. Haec enim et qua in re consistat et ou ευεκα et qua ro Singulari ad et ou ευεκα perveniatur constituit. Ita igitur ethica virtus a ration pendet, ut ea et ad eognoscendun et ou ευεκα et ad efficiendum apta fiat. Quare Aristoteles ipse docet, ethicam virtutem esse habitum μετα 6 IOD. Nec vero prudentia cognoscendi tantum porsectio ostsive, ut ait Aristoteles, non est labat λoro tantum Est enimiat αλη ς μετα λ6Io πρακτικη Πρακτικη autem non est ii, εἰδέυα tantum, Sed cum ea solontia, quae prudentia continetur,eto ὀρεκτtκo quaedam persectio artissime conjuncta est. Ex hisce patet ethicam virtuto et prudentiam notione non posse divelli, quoniam prudentia et ethicam partem otdianositicam, atque utramque quidem perfectam, complectitur; atque hinc patet Aristotelis sontentia ne ethicam virtutem exsistere sine prudentia ne prudentiam sine ethica virtute.

Quod comprobatur iis, quae ipse in lib. VI cap. XIII. doratione inter ethicam virtutem et prudentiam intercedento

dioit 11 44' 30 . Exponit enim, ethica virtute effici, ut in

alii mo scopus sive finis, qui actionibus adsequendus sit, rectus fiat, quem intuens prudentia τι ὀρθι λοro concipiat, prudentia autem ipsa ea quae ad scopum ducant comprehendi. Ex his autem non sequitur, ut Aristoteles in ethica disciplina explicanda circulo quasi utatur immo et ethicam et diano 3-ticam virtutem ita explicavit, ut alteram non sine altera perfici, alteram non sine altera exsistero posse diceret. Jam Ver in capite V., quo de recta intione agitur eadem via

mentem et rationem ad vera agendi principia dirigi et appetitum ad persectionem quandam adduci vidimus, ut diu noetieae partis veritas et ethleae partis rectitudo idem habeant primordium. Quaeritur autem, id quod gravissimum est, sitne rationivob menti ipsi. si quidem rectum finem concepit 'umque ostendit. tanta vis tribuenda, ut etiam asseetibus oppugnantibus in eodem fine perseveretur De qua re Aristoteles ipse in Eth. Nic. libro VII accuratius disputavit. quo loco non

in universum statuere ausus est. fieri posse, ut, qui rectam scientiam tibi acquisiverit, infractibus oppugnantibus contra hane ipsam scientiam agat. Verum, quamquam concedit, et caeu Pso, STtetis 1 l l . ζευ AESS. αγειzzου. tamen Scientiam, quae rectum bonorum finem Stendat, non omnino per se ad hunc

finem efficiendum sufficere. Namque docet t. l. cap. III. in homine intemperante ε et ρ κρατει), qui habeat quidem veram scientiam. affectibus ris, ' θ is orto oppugnantibus fieri, ut scientia ipsa non in aetum perducatur, Vel ut 0 Sit upto chnim. Scit quidem, inquit Aristoteles, homo intemperans, p.ri ει πραetetat, quod practici Syllogismi propositione majore generaliter definitur. Sed si certa quaedam res est ejusmodi,

ut de ea generale illud judicium valeat. hoc non videt. id est generale illud judicium in eo non ευε ra 'Eυεργεῖ enim

hoc tantum judicium: haec res singularis est talis, sed non statim scitur, Jano rem του μη notione contineri et res singularis non statim generali notioni adsumitur. Iudicium igitur ipsum, quo res singularis adsumitur, hoc St, propositio minor non adest Itaque mon adeSt , upiora: AEatoet 3 η Sed Ito θη et tκ i, tantum, th cum qua cim animi parte irrationali

Apparet igitur ex hac de homine intemperante disputatione, rectam scientiam ea de causa non omnino per se ad recte agendum Valere, quia affectibus oppugnantibus fieri possit, ut scientia ipsa non in actum perducatur. Quare recta scientia vel prudentia ethica virtute indiget, qua affectus ad certum quendam modum temperati sunt itaque efficitur, ut τοι ευεκα, hoc est illud in affectibus inter nimium et parum medium, mente conceptum voluntati semper Se praebeat. 1147 N1b.

24쪽

I. De reruti ad disciplinam moralem pertinentium principiis p. 5. H. Qua ratione rerum ad disciplinam moralem pertinentium fiat cognitiO P. 6. III. De principiis psychologicis P. . IV De Virtute ethica P. 11.

V. De recta ratione P. 13.

VI. De prudentia et consultatione P. 22. VII. De mente P. 25. VIII. De ipsa Inter ethicam virtutem et prudentiam ratione P. 32.

VITA.

Josephus Arn natus sum in Vie Iseringliausen in pago Guesiphaliae Arnsbergensi, anno hujus saeculi LXVI mensis Decembris die XXVI patre Petro adhuc superstite, matre Mariae gente Wilmes, quamdam diu de vita decessisse doleo Fidem profiteor catholicam. Vere anni LXXXV in gymnasio Attendornensi maturitatis testimoni auctus almam Musarum sedem Bonnensem adii, ut studiis juridiei operam naVarem Subprimi autem semenstris finem ad philosophica atque philologica studia me contuli Autumno anni LXXXVII Monachium migravi, ubi cohorti praetoriae adseriptus mei militari Satissaeerem. Anno interposito Bonnam reverti, ubi per quatuor reliquos annos litterarum sui Studiosus. Doeuerunt me philos facultatis viri clarissimi Christ Monacensis, Bender uecheler iter Franckolei Loesohke Luebbert euhaeuser isse Usener Wilmann BonnenSES. Exercitationibus philosophicis ut interessem benigne OneeSSit Neuhaeuser philologicis uecheler Luebber Usener. Insigni Wilmannsi benevolentia laetum est, ut in Seminarium regium theoliseum reciperer, cujus sodalis ordinarius fui per ter ex menses. Jamque his Viris omnibus optime de me meritis gratias ago quam maXimas praecipue autem Neubaeuseri disciplinaea comitati quid debeam, numquam Obliviscar.

25쪽

I. Idam sciueri et Si semihia sententia, in Aristotelis Ethic Niconi lib. V cap. II. enuntiata quaedam superflua es88 vel aliunde irrepsisse, refutanda est. II. Valsa est opinio, voluntatem omnino ab intellectu pendere. III. I, ethicae virtutis ori tine Plato et Aristoteles idem fere

sentiunt.

IV. ortis apud Aristotelem minime idem valet atque διαλεχ.- trinis sive ' ξως sive o Titαυὰς, ut altatus organon II. p. 35. contendit. V. In Apollonio Sophista p. I20. d. mm Bekker pro ἐκ cetro' triendum est εκ Iuto zOTOD. VI. Augustinus primus summum certitudinis principium eam Posuit euientiam, quam homo de sese ipso habet. VI Sensus natura e nervorum motibus sive mutationibus Omnino non potest e 3licari.