장음표시 사용
491쪽
solio Chamaedryn referens flos ei albus est,qui evanescit in lanugin .superne fontiumuiret, subtus autem albicat,Chamedi ysalpina. Donii ec Drolblumen flores lutei sunt,iint;nabuli modo rotundi. Ranunculus montantis,causticus si bene memini. Genis henmux tradicem habet dulcem,nodosam solium rotundum flores lunteos quales sunt in Doronico domestico Doronicum Germanicum.
quibus tanquam reticulo inuoluitur radix. Victorialis longa. Bala violetisper omnia Viols martiae respondet,solo colore luteo ab ea disserti Viola lutea.
Noeysevlii Iherba pusilla albicans bellidis minims forma,oblongioribus Ahisa
Cauliculus tenuis, in summo plurimos consertos flores purpureos habet. tota herriba candica re attrita manu puluerem exuit,aspectu elegans.Cessar inier herbas ausregulus.
auctenbauen ubitum serme aequat, solio plantaginis aut Ellebori albi terna
aut quaterna per caulem folia habet, ex quibus erumpit ut in perforata in summo unus flos,rard duo: is luteus est,oblongus,Iuteum oui exprimens concauus:quem ambiunt apices,seu folia potius,ignita,rutilantia morionum habitus procul contuentibus refert,aut Daemonum laruas. cadente fore semen in spica siliqua continetur. D amasonii aliqua species. ΦAliqui Lonchitin primum faciunt.
cohaei ei.flores albi sunt, solium incisum,radix nigra. Aconitum racemosse uel Christophoriana. 'ς Nullum quid ei uenenum inesse arbitror.
Bulbin Frauu heina gracilis solio Hysopi, subtus albescente. polium uidetur
Bersmun Galamintha montana N ut arbitror uera. Nam quae ex semine Mompellensi mihi prouenit, ab hac nihil differt. at albi schibenIherba tota solio ec floribus Saxifragam albam exprimi radice tantum ab ea differt, quae in hac nigra est 5c pilosa. Sistrivim arbustum est primo uere floret, solio piri per orbem tenuiter inciso, fructus nigros seri, Plures consertimiparuos, quale est Sorbum torminale. Pira/
Bariobstrubentsolio Buxi, parum a rosa montana hutice hoe est
differenS.iebelbistellcarditus, inter carduos speciosiss. solia habet mollia, ab una radice,
per caulem rara,quae reserunt solia herbae,quam Mosblumeri nominamus: altitudine cubiti in altum assturgit caulis. Capita in summo sunt singula, interdum hina, cerulea , quandocp alba, interdum purpurea. color collucet mixtus uiridi, tum in capitibus,tum in supremis soliolis. Mollis est tota, oc etiam spinis,quas aemulatur, nam non pungur. Radix nigra subest,longata bifida. Antehac mihi nunquam uisa herba. Distretis croci sylvestris seu montani species est. flores quidam corrulei, alii candidi,nonnulli utro mixti tenuis radix'ulbacea,subdulcis, grata suibus, ubescente lana inuoluta. Herbaceum capillamentum quod soliorum loco habet,in Iura monte praesertim supremo iugo Gestiero celsipat nominatur.
ρ Uilber sen Pherba eius nominis duarti speciei u reperitur. Prior uno pediculo septena habet folia, supremo caule mulli flores purpurei, di partim albi: post quoa
492쪽
s Tocc-ΗORNII ET NEs II MONT. DE sc RIP. cornicula subnascuntur semen continentia minutum, compressum. radix subest aleba, alabastri modo splendens, siqua mea. Alier a quini folia habet uno pediculo ,alias superiorinon dilsimilia, t0ta substantia utrius pacris est , Sinapi aemulans, aut Rapbanum. Ad cubiti altitudinem crescunt: umbrosa loca amant,ec latices. primouere statim emergunt. Aliqui Pidmorarium hunc uocanti
H ec in eo monte quantum temporis ratio permittebat obseruaui.Non deerant alia multa, sed partim notiora quam tu huc rcferri debeant: partim uero ita ignota, Ut ne pastoribus quidem 'nomina constarent. Quod si oci. si diligentius omnia in iis scrutarentur,dubiuira nota est,quin hisce multo plura reperiri possent. Habet inater caeteras quoq; Sambucum montana uua rubescent Benedictam montanam Oa
Rhetorum inter Hesuritos,Stirpium e umeratio,ex literis claris ἰimi ex dom limi utri Ioannis Fabris , Ecclesia ministricuriae ud conradum Gonerum, dat curia anno M. D. LIX. Iunij die a 6.
SVPE RI Oribus diebus montem Galandam nomine conscendimus:incomitatu fuerunt Belinus medicus, ec Pontisella Ludi literarii reetor, uirido strina remorum suauitate eximii oc alii quidam 5 c. Non sine summa difficultate aduerticem montis peruenimus. tinam Gesnere uel unam aut alteram horam noobiscum fuisses: id certe optauimus omnes Nihil hoc monte est herbarum feracius.
In medio montis nascebantur baecstre.
i. Gentianae genera diuersa: ea Praecipue quam rubram cognominant. 2. Ranunculus quidam cubitalis , soliis quibus flos Troilius uulgὀ apud uos di- eius cui etiam cognatus uidetur:floribus albis, mediocriter odoratis. Sed dissos d. te Troilius ualde est in locis illis Odoratus. α3, uanunculus quidam paruus,flore albo.
. c litterrem ala quibusdam dicta: ueluti Plantago qusdam alpina: foliis Planis
taginis leniter hirsutis: flore Dorbiaici,radice aromatio. Lunaria illa n8bilis,quam olim ad te misit Eclinus,in pratis illic exilit Lunaria Grsca,quam quidam appellant,floribus admodum odoratis. ad latus montis in praecipitio nostri uocant) quodam . Centaurium maius, Rhaponticum uulgὀ dictum non procul a iam dicto loco. phylliris tam copiosis,ut uel plaustro onerando satis esset. 9' Sanicula alpina guttata,ubit obuia.
Viola alpinaq taedam, nunc primum florens. Aconitum luteum eccceruleum. EIlebo rus albus.
λ'. Lilium purpureum radice lutea: quo pro Asphodeio quidam abutuntur. Conyzis ut uidetur,cognata herba procera,flore Doronici fere. Medice species,ut quidam putant,eadem,ni falloquel cognata illi,de qua Dodonaeus iconum Tomo ii .pag xxxii. An onymuS est inquit nec ad cuiusmodi genus referri debeat.certo statui potest. videtur nonnullis esse Glaux,aliis Onobrychis.seritur in horris ab herbariae rei studiosis. Sedigenera quinin auulgaribus diuersa. u Chri si optior iana, quae quo in loco nascitur editiore, tanto est exilior ξc pression ut 5c i et quae plerae omnes herbae. Z. Ca ypphyliata moniana: 5 aliae quaedam.
ii. Doronicum A fruticum genera uaria nobis incognita .essc ego obiter tibi Gesnere uolui consignare. Sed quot tu putas conspectum nostruiti effugisse , qui intercilia dum in haec incidimus: Fidit S.
493쪽
nomina literarum ordine porcensientur, tum nutiles plerumque, duratio, erad tau aliquid, aut alia quaedam explicantur. ad Lectum.
Amor ortio medico caesareo, doctrina ex expmentia summo, conr. Gesinerus medicus. S. D.
laetas ruris ex horiorum nutura negante, ut aliquid genio meo indulgerem, non sine aliqua te oblechulanis, etiam Er utilitatis ab harum rerum studiosis qui legere haeuoluerint, percipiendae: omnes quas meminisbe poterum habere me in hortulo meo. aut olim habu sempestat quae mamicorum bonis provenirent, quorum aliqui propter misos ad me catalogos a principio libri a me nominantur, uno uolumine iuxta literat in ordinem complexussium. Non tamen solum nomenclaturas posivi nuisi das,ut ab illis acceperήm: sidplerumque aliqui quod uel ad nomina rite impone .a,uel natale: culi uel aceret, adiunxi: ut qui hortum instruere clitaret, non quiadem uulguram, sita omni Irpium genere ornatum, exemplum hic-inquirendi ocis rasionem haberet ac olim, quaenam in Germunia δrpes nostro seculo cognitae in hortis plantataes Missint, quaeque durare in eis possint er quanti , intessigeret polbritas: denis Galli ex Itali Germanorum in iam stigido coelo διὰ dium in bre colendis,prouentumque, ex nominum ex antiquitate repetitorum cognitionem, admirarentur. Hune librum quanquam imperficitim nam lecterum infimarum numerus propemodum infinitus mihi uidetur detreis menti tamen hue lanus ab alio nemine inchoati, prae tintiae tuae nuncupandum des naui: primum ut amicitiam diuis tuam faeliciter superioribus annis Auguste Vindelicorum,ctim ad mens m illustris viri Ioan. Iacobi Funeri conue nisemus,secoeptum,hoc ceu vincula inter nos obstringerem: deinde ut in hoc argumento, circa Metera praecipue stimpium nomina impostenda, tam dissicili ex periculosio, ac multorum hodie animaduersionibus, censuru, controuera ijs,emulationi, ccrtaminibus, a calumn s etiam exposito,patronum mihi deligerem, qui bis de rebus errine tua dicare poset: ex uerus aut uerisimiles opiniones meas 6ncere contra ambitiosios quosdam defindere, in iis uero ubi errarem candide er amice monere dignaretur. Accipe igitur uir praestintifime hoc mee erga te beneuolentiae obsiem uotisq; ut uirtus ex doctrina tua meretur ac propter multa maximaque quibus me obligath beneficia, gratitudianis ratio post latὶ pignus er monumentum, quantumuis exigurum: tam bilari animo, quam ego er liberrimὸ obro, ex longe maiora me debere libentigime agnosco. eo enim in te amore'ueneratione ducor, ut si benescire aquare te dαm uincere, conarer, amplitudini tuae iniuriam aliquum feri putarem. Quod si etiam in Caesareis hortis,aut aliorum principum,quibuscum subinde uersaris uirorum, quicquam in hoc libro nostro uel praeteritum, uel melius exprimendum,tibi occurrerit, circa stirpes inprimis raras er peregrinus, quas homines privati non facile habere pribunt,eius ut me certiorem factis iterum utque iterum peto. Nouι clementi fimum Caesarem: Ferdinandis, in cuius conlectu quotidie uersaris barum quoque rerum, at reliquarum naturalium omnium cognitione tum oblectari tum eruditi imos quosque de rerum naturis di Jerendo excellere nec dubito in hortis malo huis eiu rara quae tam peregrina naturae lectaculaus: er eiusdem doctrinae exemplo incitatos proceres ac magnificos uiros in hortis etiam exornandis magnisicentiam prae sistrre. Itaque si celebriorum quorundum in Austria aut uicinis regiorinibus hortorum rariores aliquas stirpes mihi nominaris, hoc est,alicui studiosio harum rerum iuueni ut id perficiat inapo ueris, de pri Ino tuo in me amore nisu dum remit be te intelligam. vale Tigri. Ianuari die XXV. Anno Domini A. D. LM
494쪽
M DE HVIus LIBRI RATIONE. i. De bonis in uniuersum, eorsimq; laudibus. s. singuli qMiam bonorum cultores praestintioresnominant, n . Regula quae sireudi,colendi bortos.
QVAnam occallone 5c ratione ad hunc librum describendum accesserim,
in epistola nuncupatoria satis explicui: hic pauca adiiciam. Nomino igitur hoc in libro plantas hortenses proprie dictas seu farnias, Germanis quide notas in primis. Deinde re percgrinas permultas,quae uel olim,vel nostra memoria,ut plerae in hortis seri coeperunt. tertio sylvestrium etiam quaenam in hortis uiuere, quomodo re quandit possint. itiae non, singillatim expono. Non tamen de singiniis istis tribus generibus seorsun agere, sed omnia in unum literarum ordinem re digere uolui, ut quaeque inuentu quam facillimaestent. Denique cultus ratio aliqua in plerisque exprimitur, quo modo scilicet seri collue debeant, quo temporeta loco:/hyeme quaenam ex eis reponi intra domos, aut in horto saltem contra frigoris iniuriam muniri. Haec omnia persequi institutum quidem mihi fuit: sed quam ex guam propositi mei parrem sim coniecutus facile animaduerto. Omnia certe complecti infinitum os supra humanam cond: tionem est 5 uoluit sorte Deus
Opt. Max. dum rerum naturalium in tantillo mundi centro species nobis innomeras proponir,pei hanc ueluti infinitam natiIrae vim, quatis quantusque ipse si omnis naturat clementaris atque coelestis dominus insinuare. Putabam ego tu uenis adhuc perpaucas supel cise stirpos qtriae meam notitiam siti, ter fugerent: nunc senex peragratis ab eo tempore aliquot regionibus, re permultis quae in meis reamicorum hortis satae excreuerunt cognitis plantis , ec maximo ab amicis num
ro rariorum mitta , ct perlectis omnium quos habere potui ad hoc tempus huius argumenti libris, Graece, Latine, Italice, Gallice, Germanice, Anglice, Hi
spansceque editis, ea quae PCui perexiguam sane Partem ignotorum mihi esse uiodco. Itaque libenter cedo naturae: quae, ut uideb, aequalem sibi creanti in corignoscendo vim, ne nominibus quidem tenus aut numero admittit in illis quotarum ipsa parens est. Sed haec contemplati non est hominis φυσιν ἀχο υμαου. Potuissem tamen multo plures enumerare stirpes in hoc libro: ims omnibus quas noui, aut quae ab aliis describuntur nominatis, ab instituto meo non disccssassem. quoniam omnes aut aluntur in hortis, aut ali polliunt: aut si non possint, id quoque breuissime indicare licuisset, tum ueluti condimenti tum ad monendi gratia ne quis frustra in aciei sendis quibusdam aut plantandis Iabo-rct : tum obiter nomina quorundam explicandi gratia : nequc enim ita multa desunt, quo minus stirpsum fere omnium nomenclatio hic contineatur. Sed aliis rchus occupatus , fatis existimaui in praesentia librum hunc inchoare: querri aliquando diligentiores peificiant. id autem feci partim Iubens re ut gratificarer harum rerum studiosis : ac eorum qui hortorum suorum catalogos ad me miserimi, nomina celebrarem ut par est . commune enim quoddam hoc
honum est, in patriam stirpes peregrinas inuehere. Partim in gratiam Typograriphi, qui Cordi operibus ante annos fere xviii. scriptis aliquid recentius accedeaere cup1ebat: 5 mihi quoque iucundissimum erat hac saltem ratione Cordo meo, quoniam aliter lata non permisere coniungi. Neque uel ὀ est quod hane aliquis ab lute tanquam curiosam oc inutilem cognitionem damnet. talis enim est illis qui diuersum propositum sequuntur z oc quanquam medici o
mnium maxime dii igentissimi ue hanc naturae partem excolant, non tamen eis necessarium est tam multa nouisse, cum intra pauca, certa melioraque remeαdia tutius iecontineant. At Philosophus physicusnullis huiusmodi terminis coer- ccetur, neque utiIirarem aut lucrum quaerit: nec ulla in eo rerum naturae etiam minutissis
495쪽
A o R T I G E R M A N I AE. 237mmulisssimariim cognitio curiosa existimari debet. Huius ego hortum liberalis multiscitu iri,insiluere proposui: non olitoris,non Adonidis aut Epicuri,non meis dici aut pharmacopolae . Hortenses quidem, urbanae aut satiuae plantae proprie sunt oc dicuntur, quae cibi condimentitie causa in hortis a plerisque seri ec educari solent: deinde quae propter uoluptatem aliquam coluntu ut quae uel odore delecitant,uel colore,aliaue specie oculos iuuant,ficut pleraque coronarii generis: tertio
quae ad medicinam faciun quae omnia tum magis proprie hortensia dicentur, si stiuestria suae spontis uel omnino non reperiuntur, quod nobis constet: uel non in nostris regionibus: uel reperiuntur quidem,sed specie diuersa. Magno certe liber hic utcunque imperfectus,nec adeὀmagnus,ladore mihi constitit. Multitudine&uarietate rerum obrutus, quam plurima aliis post me dicenda reliqui.Hominem unum nomenclaturas tam multas proferre, re proueniendi modum in tam multis obseruasse multum est, nimium quidem ad alia utiliora & grauiora festinanti. Itassi ut os Momis oc blateronibus ineptis obstrua,no quod multa omiserim, quod non accuratius quaedam ob seivarim, net diutius librum hunc premere&expolire uois luerim, ueniam ab illis petam,quibus hac in re nihil debeo: sed potius doctiores ut ros ct maioris iudicii. quὀd tam prolixe ne dicam ambitiose, in hoc argumento uersatus sim,ut igno stant, rogabo.trahit sua quenque uoluptas: cui nimium quis non indulgetc Prolixitatem hanc tamen excusat ordo sicut & inpleris* scriptis nostris, ita institutus,ut quod quis nosse uelit, statim inuenia caeteris omissis.Breuitatis certe studio multa simpliciter protuli nec inquisivi in opiniones quorundam quae mishi parum probantur: laeturus id alias in maiori uolumine, quod de Stirpium histo. ria, si Deus uitam 8c reliquas commoditates largiatur, aliquando edam. Interim hoc ceu pro gymnasmate praeludere, at* hoc specim me aliarum etiam gentium homines cruditos ad suarum regionum hortos describendos excitare uolui. Quoniam uerd quot homines tot sententis, di aliquibus forte haec minime pro lixa,sed breuiora quam uellent uidebuntur, cum alias, tum circa colendi rationem,qua' praecipue accurata in nostris regionibus frigidis opus est, ut stirpes peregrinee callidioribus locis allatae conseruenturi illos ad aliorum hac de re libros,aut librorum partes, ueterum attrecentiorum remiserim . Theophrastus in suis libris De Der bura
stirpibus,prscipue quidem etiologicis plurima huius argumenti diligentissime do trinscripacuit: ex quo permulta transtulit Plinius. Multa apud rei rustics scriptores eiusmodi leguntur Columellam, Palladium, Varronem, Catonem, oc illum qui Geoponicag cacomposuit. Ex recentioribus Petrus Crescentiensis pleraque ex ueteribus repetiit, Sc insuper suarum obseruationum non pauca ad cultum, plantationem, curam omnem arboribus aliisque plantis accommodandam pertinentia adiecit.
Aristotelis de stirpibus extant quidem libri duo, sed corruptissimi,ut nihil fere uti, litatis inde rei hortensis studiosi homines referant:nonnihil uerὀ e doctissimis Sca
ligeri in eos libros commentationibus. Problcmatum quidem Aristotelis sectione xxxvi. leguntur quaedam ad hanc rem non inutilia. Circunfertur & Caroli Ste phani typographi regii Lutetiae eruditissimus liber,hoc titulo:Praedium rusticum: in quo cuilisuis soli uel culti, uel inculti plantarum uocabula ac descriptiones, eariumque conserendarum atque excolendarum instrumentato ordine describunatur. Eius partessiint octo: Horrus, Seminarium, Vinetum, Ager,Pratum,Laracus, Arundinetum, Sylva, Fruietum, Collis. Liber est sane utilissimus ad rerum simul ac uerborum huius argumenti cognitionem, magna parte ex Ioan . Rucilii Commςntariis desumptus . Barthalomaeus Maranta Venusinus medicus certe elegantissimus methodi cognoscendorum Simplicium med. libros tres nuper ediadit ex quibus secundi libri cap. xi. totum satis copiose de cultu stirpium pertractat.
Vidimus et Gallicum librum Petri Bellonii totius naturs scientissimi uiri,quem de colendis arboribus sylvestribus edidit. Hieronymus Cardanus summus philoso/' phus,operis de uarietate rerum lib. vi. cap. xxiii. de plantarum cura inscripsit, Sc. Ex his N aliis sorte olim aliquis Rei hortensis uolumen perfectum nobis concin-
496쪽
nabit: mihi inter m sit principis ratione quantulumcun culturae stirpium studiosi homines debere se fateantu Germani praetaxim mei,quibus lisc praecipue scripsi, titulam uel ὀ etiam aliis prosint,) satis magnam laboris mei mercede retulisse mihi uidebor. Alius quidem nostro seculo re hortensem nemo ex profesta descripsiuCarolum Stephanu excipio, qui tam e nomina et descriptiones stirpium magis, quam Natales 2r cultum calum docuit. Ego plerum Ualiquid ad cultum utile in singulis addi duo si pisim. nihil aliud, sal tem natale solum cui. sylvestrium peculiare indicaui ut plurimu , ut in hortis plantaturi locum singulis comodiorem eligant. Interim animaduertendunatales locos plantis non semper eosdem, sed ut plurimum conuenire: in quibus usu delicet plures ac laetiores eiusdem generis plantae prouenire lent. quod si in diuersis al: quando reperiantur,cogitandum est uel coeli,uel aliam esse causam: rapiuntur enim saepe a uentis semina,& ab aquis deferuntur. Loca olim humida Sc rigua, paulatim, aut etiam breui exiccantur, in quibus forte stirpes humidis locis proprie remanet. et ques nasci in aquosis ilent, possunt plerump etiam in umbrosis. Quaedam tam ualida constant narura, ut ubi plere uiuere queaUt.nahextra terram sunt quς aliquandiu uigeant ut in Bulbaceo genet e,et Seda,ec Anacampseros,et Aloe. Multae quidem in nostra regione hortenses tantum stirpes sunt, alibi sylvestres ec suae spontis. dc aliquae nobis montanae: quae alibi, ad septentrionem praesertim,sellente sensim terrarii altitudine, in planicie nascuntur. Hec de stirpium natalibus dixerim: in quibus etsi in uniuersia fere natura,quod ad Orium ac generationem rerum imprimis,nili:l necessarium,nihil perpetim est,nos tamen iis qus frequentius,& ut plurismum eueniunt,acquiescere par est. Quantu ad G. nominis mei notam sunt quς non in meis quidem hortis squos hoc tempore duos colo ) sed amicorum vireat stirpes, quas illic demonstrare possum. Quaeda al as in hortulo habui nunc careo,inter tot occupationes oc tanta ibit angustia, prouentu & naturam quo 1 undam semel aut aliquoties obseruasse contentus, ut locus ac tempus etiam aliis suppeterent.Herbae ex editis montiuatapalpium in hortos translatae, quaedam sorte ne apprehendunt quidem aut caules, flores ac semina non fundunt in hortis nostris. ego Gentianam,Elisleborum album Sc alia quae dam multis annis in horto habui, quς nunquam caules ediderunt. qusda perfecerunt quidem semina, sed annis aliquot interiectis. ex motibus etiam i psis sena ina habere nobis difficile est: quoniam eo tempore quo sperare maturitatem eorum poteramus,niues Plerunque iam ingruerunt,& incolis qui perpauci lactarii & rudes quidam homines sunt) sub id rempus ad ualles se recipis entibus destitiruntur. Haec id ed scribo,ut si qui uel hac transeuntes,non omnia quet seripsi apud me reperiant,aut seminam alias regiones ad se mitti petentea frustren tur, 'uod non raro contingit,non mirentur. Nominaui etiam aliqua,in alienis praecipue hortis, quae forte prima tantum a satu aestate apparuerunt, non duratura per hyemem:aut non nisi summa diligentia ad aliquod tempus conservanda. No Mi NA QVORvNDAM REI HORTENs Is STUDIO so Ru Μhominum, in Gem a primum,deinde Gallia, Italia erc.
Et primum de disyrentijs bortorum in genere.
ubrii ustis 1 TORTOR VM alii uulgaressent,utilitatis tantum gratia consiti: in quo
les. di bus olera,legumina, uites, fructus qui edendo sint,& gramen, usum homini Medieria is aut pecori praebent. Alii medicinales,ut Medicorum ec Pharmacopolarum: in i s. quibus non hortenses tantum stirpes sed etiam svluestres omnis generis, di peregrin in quo P coluntur, propter remedia quae ex ipus earumve partibus homini fiunt. vari . - Alii similes istis,sed magis uarii,in quibus non solum plantae remediis nobiles,sed aliae etiam quae uis rariores praesertim coluntur, propter admirationem re contem- Elegantes. plationem naturae . In aliis nulla utilitas ad cibum aut remedia, neque naturae uis spectatur, sed ornatus tantum di elegantia: quales sunt matronarum ecopulenis φriorum hominum, praecipue quidem monachorum: qui floribus diuersis consediruntur,
497쪽
1io Rτr GERM AN I sit. runtur aliis*hei bis&fruticibus , qtiorum aliqua in ipsa forma, aut colore odore u gratia est, aut ad serta di coronas usus:& pergulis , scenis attegi sue , aut laby
r niliis apti frutices ec arbusta ad inumbrandum. ec quaecuno anno toto uircant; nec frondes amittant : ac omne topiarium genus quod ita nectiflcctim potest, ut
certam aliquam figuram prae se ferat: di herbae frutices p tonsiles propter eandem causam , ut Buxi, Myrthi, Hystapi, ec alia . di arbores quarum pulchriores sunt fructus: aut quarum folia latiora, ut Platani, Tiliae: aut aptae, ut earum brachia quaqua uersus distendantur, sicut in Quercu, Tilia oc Malo diximus. Alii de- Meteilli nique magnificentia spe stabiles sunt, ut quorundam diuitiis affluentium, ecprincipum uirorum, aut rerum publicarum: quorum di aedificia magnifica sunt , quarum spectacula iucunda in stagnis ac fontibus: eccolles sorte in eis excitati , ocnemora adiuncta,& exercitiorum arear: ec arbores quaedam peregrinae, ac huius, modi quae magno sumptu indigent. Simplices hae differentiae sunt:quarum duae interdum aut plures coniunguntur. Ex his quas dini disterentiis , uulgaribus
tantum exceptis, paucos aliquot mihi cognitos, celebriores tantum commemo, rabo. Quod si copiosos aut nobiles aliquos praeteriero , excusabit me ignoranstia. optar1m enim quam plurimos nominari a me PΟΡ. Quoniam autem geneare ut indicatum est,disserunt,comparari inuicem recte non possunt: ct in suo qm genere excellere. quamobrem nemo mirabitur , quod non magnificos tantum, di elegantiores, sed priuatos etiam angustosque quorundam hortulos hic praeis dico. Magnificcntia arte re hominum opere constat: cui nos uim& uarietatem naturae anteponere non dubitamus. potest illa etiam extra hortos ostentari, sicut
ec elegantia: athortorum laus ab eo praecipue est, unde re appellantur , si multa uaria. in eis oriuntur ec terra eduntur. Dicam igitur primum de hortis Ger, maniae quae circa Rhenum est, a capite eius exorsus: deinde illius quae longius abs
RHENI fontes duo paulo supra Curiam Rhaetorum sunt utrin*. Curia oppidum celebre alpibus proximum est, ubi si quis hortum institueret , stirpium
genera quam plurima commode haberet', cum aliarum, tum almnarum 6c trans at
pes nascentium in vallibus Rhaetici foederis,& ex Italia uicina. Est illic Ioannes Fabricius Montanus, ecclesiae pastor,uir omni literarum genere doctissimus, sicut Ioannes Ponti sella Ludi magister pereruditus, ac medici praestantissimi Hieronysmus Brixius ec Zacharias Belinusromnes rei hcrbariae non uulgariter periti, quos honoris gratia nominare hic uolui, inuitante Rheni principio,&simul eorum in me beneficentia,Fabricii mei in primis,qui permultas ad me stirpes ac semina quotannis mittere solet ut hortulum meum locupletet.
Infra Rhaetiam Rhenus in lacum Brigantinum diffunditur ad sinistram eius
latus cum impetu se immittens: e regione dextro latere Lindauia amoenissimum oppidum in peninsula situm est : cuius ciuis Matthiae Curtii mercatoris, hortum egregium stirpibus rarioribus non paucis consitum olim spectaui. Aiunt refratrem eius uirum nobilem non procul Lindauia habitare , oc arborum praeci ' cipue genera quamplurima colere. Ad lacum illum maximum oppidum est Conis stantia,in quo horti aliquot elegantes ec ampli non desunt : in quibus tamen hoc tempore nihil rari aut peregrini esse audio. E Brigantino lacu ec altero minore infra Constantiam Veneto, ut ueteres uois canti nostri a Cella oppido postquam emersit Rhenus, minora quaedam oppiadula cum alia praeterlabitur,tum Eglis uiam Tigurinorum ditionis: aqua Tigurum patria mea quatuor horarum fere itinere distat. Fuit autem hortorum apud nos hactenus uulgaris tantum cura. Primus ego peregrina semina inuexi , dc
sylvestres montanas stirpes alere coepi. Est oc Petri Figuli Chirurgi ac litho tomi egregii, hortus uarietate stirpium commendabilis : Sc apud Iacobum Funccium praetorem optimum Citri ac Lauri in uasis : oc in publico urbis loco
498쪽
ad limagum fluuium editiore Tiliariim nemus,in quo etiam Larices duae uisuntur: ec proxime infra urbem ad eundem fluuium Tiliae duae, brachiis di ramis in atteingias suprati uncum elegantissime digestis: quales, aut elegantiores quoi, Scaphuμ1iar etiam quod liberum & Helveticum ad Rhenum oppidum est) conformatae sunt. Incommodum illud regioni nostrae commune, quod fere de Ascra conquerietur Hesiodus: ουδέποτ' IPλα. Propter alpium enim uicinarum iuga perpetuis operta nivibus,hyemes nobis longissinas, sstates uero breues sunt,&qui tepere debebant austri, nobis plerunm frigent, trigore ab eisdem, quas pertranseunt,niuibus contracto. Quamobrem re plantae peregrinae uix eduocariaut durare apud nos possunt:& uina nostra acerbiora sunt,non tum uicinis illis quae propius meridiem nascuntur, sed etiam aliis, quae locis ad Septentrionem paulo remotioribus proueniunt ultima Longius enim si procedas, nullae amplius uineae occiii rentrita ut dici fere iter ultra Rhenum vineta omnia terminet. Ergo,si montes non imped sant,ct uina generosiora semper, locis ad meridiem propioribus fiunt, alij etiam quidam fructus uel noui, uel iidem sed melius felicius cre scunt, quo magis ad meridiem progredimur: ita ut in Narbonensi tandem Gallia, alibi, ad mediterranei maris in Europa limites,uineta ec oliveta, Sc alia quaedam, omnium optima habeantur. Ita* frigoris, tempestatum , solii ratione peregrinλmulta uel non proueniunt nobis, uel certe ad maturitatem no perueniunt. Aliquid est tamen quaedam ita prouenire,ut a medicis ec pharmacopolis cognosti possint. Basileae,quod infimum Helvetiorum oppidum Rhenus interluit,Caelius secun dus Curio uir doctissimus Oc Latina eloquentia summus, hortu peregrinis aliquot plantis instructum habet, sicut&Conradus Lycosthenes in eadem urbe ecclesiae
minister uaria eruditione clarus. cuius priuignus Theodorus Zuingerus nuper ex Italia reuersus,iuuenis egregius, edicus oc philosophus pereruditus, optimi paretis hortum seminibus Italicis,quae secum attulit, parte etiam mihi communicata ornare& nobilitare perget. in suburbio S. Ioannis,loan. Iacobus Losse uir magni ficus hortum se dignum colit: in quo Citrorum arborum generis disserentias aliquas uidi,ut Arantias,&Limones adultas:& Prunos Ungaricas : oc Libanotidis coronariae plantas pulchre digestas:Zc acetosam Gallicam , ct c. De Quercu in area seu nemore D. Petri leges Q. liter a. Argentina ciuitas prope Rhenum magna 8c multis nominibus excellens, horetos etiam quam plurimos & amplissimos habet: quorum praecipuus est , quod ad uarias oc peregrinas stirpes Didymi Obrechti medici hortus : deinde Hieronyα mi Massarii medicinae profestaris. Magni scentia quidem Jc elegantia prima. renet Israelis Μ1nhelii fodinarum metallicarum quarundam domini hortus in subnui bio,qtiod uocant Stemsir δῆ: cui hortulanum Gallum prsfecit,qui topiario tonsili artificio herbas oc frutices uarios distinguit: et areas hemis floribus in non uulgaribus inliterarum aut animalium aliasue figuras graphice digestis , Cepograephiam dixeris,pulcherrime depingit. Arearum margines,densis ex hytapo aut saluta ceu sepimentis tonsilibus aditu per interualla relicto,ad pedis aut cubiti altitudinem cingit. Coelum certe Argentinae multo mitius nostro est, Sc plantis peregrinis educandis a prius. t
Infra Argentinam cum alia oppida nobilia Rheno alluuntur,tum praecipue Spiera, Vuormacia, oc Moguntia: e cuius regione Moenus fluvius Rheno se miscet: oc ad iter fere diei,Franci ordia celebre emporium abest: ubi medici quidam ct phasemacopolae hortos uariis Sc rarissimis plantis instructos colunt: e quibus praecipue mihi noti ac de me bene meriti sunt, Iacobus Oppenheimius pharmacopola,& lo. Rui podius Chirurgus. Reliquorum deinceps ad Rhenum oppidoru horti mihi prorsus incogniti sunt: non dubito tamen quin Sc alibi, S in primis Coloniae Agrippinae egregie instructi reperiantur. Aniuei pia non procul Oceano distans, emporium longe nobilistinimum copiosissimcim ad Scaldim flumen, ab altero Rheni ostio inferiore, ut ex tabulis
499쪽
Π o R. τ χ G E R Is A N I Ag. aisbtilis apparet, unius aut alterius diei itinere abest: in ea urbe ciuis petrus Condenis bergius pliarmacopinus percelebris ad insigne Campanae ueteris omnium simpliae cium medicamentorum diligentissimus inquisitor,hortum uariis ocraris stirpibus suo studio refertum excolere oc augere pergit. AT IN IIs QUAE LONGivs A RAzNO DIs TANT
IN Hes retiis quidem Bertiae Benedictus Aretius bonarum literarum prose reximius in Bernensium agro Sigrisvillae,Christophorus Piperinus ecclesiaristes cloetissimus,hortos plantarum uarietate instructos habent. Augustae Vindelicorum magnifici horti sunt Fuggerorum ec in eorum pigris etiam stirpes quedam peregritas: sicut& aliorum quorundam ciuium opulentioris. In eadem urbe clarissimus medicus Adolitus Occo praecipue peregrinas quasdam di raras stirpes alit. In nauaria Monachi hortus illustrissimi ducis a magnificentia,ec peregrinarum quarundam arborum spectaculo laudatur. Schorndorsit quod oppidum est illustrisse.ducis Vuirte ergensis,ciuis ec mera calor egregius Ioannes Schmidlappius hortum copia ac raritate stirpium insignem postidet. Ibidem hortum arci adiunctum magnificum,ec plantis raris, inter alias Oriam piperis,spe stabilem esse audio. Eistinga ciuitas est Imperialis,quanquam in Vuirimbergensis ducis regione si ta cuius ciuis Ioan. Volmanus pharmacopoeus, diligentissimus simplicium medicamentorum indagato hortum egregie colit.
Norinbergae celeberrimus est Ge. Ollingeri felicis memoriae hortus. V ratisiatiis in Silesia clarissimi ciuis V uoisseti, qui praestantissimi medici Sigis. mundi pater est. hortus copia,uarietate,elegantiare raritate stirpium omnis geneae
Apiid Misenos LipsiaeIoan. Rallae pharmacopolae hortus est copiosissimus. Torgae uero Ioachimi Kreichii pharmacopoIs longe resertistimus stirpiu uario genere, ordine etiam ec structura elegantissimus: cuius picturam hic addidissem, quam ipse ad me mittere dignatus est,nisi pars eius in itinere,nescio quorum negligentia aut in probitate,periisset. Ibidem Ioan. Kenimannus medicus artis usu et eruditioncsummus, raras reperegrinas stirpes non paucas educat sicut ec Misenae quod oppidum regioni homonymum est) excellentissimus medicus Christopho
Stolbergae in Hercynia sylva Ge. Aemylius ecclesiae pastor 8c uicinarum inspector,theologus omni literarum genere doctissimus,hortum quam plurimis diraris etiam stirpibus ornatum possidet.
GALLIAE horti mihi incogniti sunt,paucis quos homines eruditi lati literis
Celeberrimus est hortus S. Mauri prope Lutectam, Bellonio teste. Hortus Renati Bellati Cenomanensis episcopi,nunquam fatis in herbarum & athorum rariorum cultura laudati, nobilissimus est omnium qui hodie tum apud Germanos,tum etiam Italos uisuntur, ut nihil addi possit ad absolutam horti hent exculti, innumeris uariarum plantarum diuitiis refertissimi curam ac diligena, tiam, ut scribit Carolus Stephanus in horto rem Seminario .Puto autem hortum illum Lutectae esse: in qua urbe laudatur etiam hortus aedi divae Mariae adiunctus, propter peregrinas quasdam stirpes:ec pharmacopolae cuiusdam 4 Car. Stephancio celebrati, cuius nomeniam non Occurrit. A Cardano de rerum uarietate libro x3. capite. 66. describitur hortus magnificus Ioannis Baptistae mercatoris Florentini Luteciae. Petrus Bellonius Cenomanuβ medicus, ex longinquis peregriniso
500쪽
cΟM GES NE Ritionibus semio aria congestir,o innis stirpium genetis,ex quibus Lutecis fatis,uaxne ei stirpes prouenerunt: non solum uero paucas singulorum generum,prSsertim arborum,quae Lutecis nasci aiate hac non solebant,educare contentus est,sed etiam .sylvas q-rundam,quod ei felix faustum , sit, meditatur.
ITALI AE horti plures instructiores' proculdubio sunt, quam ullius alterius
regionis hoc tempore. nam solum eius fertilissimum est, Naer temperatus:α diuitiis affluentes, uoluptatum studiosi homines: dc magnus rei medicar usus. SO paucos aliquot nominabo.
Casipar a Gabrielis uir inier nobiles Patauinos longe nobilissimus, omnibus animi atm ingenii dotibus excellit. Cui praeter omnium bonarum ac liberalium artia persectam cognitionem,hoc etiam laudis Sc gloriae accessit, quod omnes facultates' s quibus inter caeteros contentissimus uiuit, nihil ut amplius expetat prster id quod habet) in hortuli sui diligentissima cura insumat, dic. Carolus Stephanus in Horto. Ibidem Priulanus hortus magnificus, plantis uariis ec raris e Syria etiaaccersitis admirationi est. Omnes uer ὀ omnium, ni fallor, hortorum magnifice tia simul,& stirpium in eo uariarum omnis generis, e Creta etiam ec aliunde pereaegrinarum,numero laudes facile uincit publicus ille Patauit in medicorum gratiam inclyti Senatus Veneti liberalitate institutus hortus, cui hoc tempore Aloisius Anguillara Romanus,uir in stirpium historia nostro seculo exercitatissimus atl persetissimus omnium,magna cum laude Praeest. Venetiis Murrhani nobilissimus est hortus senatoris Hieronymi Cornelii, uiri illustris , qui Cypri insulae praefecturam gessi uex qua, ut etiam Creta, Alexandria, aliis* regionibus,multa pulcherrima rarissima* Venetias sibi adserri curauit. In eadem ciuitate praedicatur etiam summopei c Maphei de Mapheis medicis hortus: ec Pa squalini, ec Petri Antonii Mi hac lis Patricii in uico S. Georgii: ex coenobit rum quorundam, praecipue Franci sicanorum,ni sellor. Illustrissimi ducis Florentini hortus magnificentia structurae, stirpium peregrinitate excellit. Arimini uisendus est Iunii Moderati Pharmacopolae hortus excultissimus. Romae in coenobio quod Aram coeli uocant, hortus est plurimis & egregiis pIantis consiliis praecipue ab Angelo Palea ct Bartolomaeo ab Vibe reterum coenobitis, qui de medicamentorum compositione librum Mcsuaei interpretati sunt. In eadem urbe ciuis Scipio ad S. Apostolum hortum nobilem possidet ut in Rhabar hyrici mentione indicauimus. Ioan. Vincetius Pinctius uir genere sedoctrina clari luimus,cui Bartolomaeus Maranta Venusinus medicus eruditissime stripta nuper cognoscendorum Simplicium medic.Methodum nuncupauit, Neapoli nita Ior) in suis hortis quam plurimas plantas ex uariis remotis regionibus , magno
impendiq aduectas ut ipse Maranta scribit) perpulchre alit. T V R C A S hodie rei hortensis per quam studiosos esse refert Bellonius Simgularium i.ubi raras etiam aliquot stirpes quae coli ab eis solent,recenset. DE HRRTIS QUIBUSDAM AP v D vET
DE Hesperidum, Adonidis Alcinoi Epicuri re aliorum quorundam hortis tactam a ueteribus mentionem,ne sim longior, Praetereo.
Horii pensiles Babylonii desti ibuntur a Q. Curtio lib.v. In Syria fuisse duos paradisos in quibus solis Baliamum coIereturi idoenusquam agreste nasti, Theophrastus tradit historiae p. 6. & eiusdem libri cap. Q Arbores inquit ihurio ac myrrhae, aliae in monte quo dam Arabiae editissimo sponten scuntur: