Disputatio iuridica, De iurisprudentiae natura, principiis ac constitutione. ... sub praesidio ... dn. Iohannis Wisselii, ... Publice pro virili defendet Iohannes Schwarhkopff Bocnemensis. Ad diem spazio bianco Octobr. In nouo Iuleo maiore

1쪽

experienti rarissimo ruiro,

ejusdem Ilimi Pucis archimandritae quon-

Exercitium hoc academicum

2쪽

nTine natura, principi J S, ac constituti O- ne Iurisprudentiar. I. . ' l

mae uis mundi temporibus, cunctis iurgijs& ' litibusiacile praeripi e batur occasio, ubi vGro sub se uente a lite pro labore desidia, pro continentia & aequitate libido atq; su .

II. Quae omnia,et anili ab initio se satisiecte habebiscvtpote, cum, teste Iustinoi eges spectata tantum inter bo nos moderatio ad tantum fastigium evehebai , quorum arbitria populo pro legibus erant attamen cum & illi, affectibus nimium indulgentes, optimorum principum nomi. ne, ea saepe perpetrabant, quae tyrannici imperij argumen tui haud obscurum praebere poterant; huic rei aliud reme di torum tam vitam quam bona contra tyrannorum libidines & impetum muniunt. Quae cum pro.actionum hum narum ccirca quas versantur) varietate & mutatione omisi, comZrehendere noli poterant, ideoq; extensionem & re-

3쪽

dentiae.

strictionem id est,interpretationem interdum desiderarent, necessaria su iqua disciplina, quae habitum illum inte pretisdi reuaderei. Atq: haec nobis est Iurisprudentia.

IV. De hiatu in tura, constitutione lac principijs breuiter impraesentiarum agere ani mus. odvi recte expediamus,rem altius ab ipsis natu tar principijs ordiri placet. V. Eam itaq; non seu antidis, sed occidentibM , atq; ex iis quidem qualitaui a vine ran bin, nemo est'ui neget, sym quod enti in actu existemisuperuenia tum quod Mi.praediti, singularem qualitatis denominationem particirent./XAusitatisautem speciebus nullse ai h sim vς - ijcat, quam ea, que crebris inhor'ine computatur actionibus, quam habitum vocare solent; cumq; non corpus, neq; D animo appetitum perficiat, facile liquet, neq; corporis, neq; moralibus habitibus eam, annμαςrandam ium , ii EF i μώς -- porro nec Pecati iura . adinus osse,in procliui esse arbitram unqMcquid etiamχυcientia reclam*t Petrus Gilhenius. Practici g. habitus, ad quos refere a aesthaec nostra disciplina, in duplici sunt differen- ut edim yel praxin seu actionem, aut 1m m ivx i sed i propositam habent; prior pmaeensi: Qu ae cum reda ratione agit; posterior ara, quae cum recta ratione efficit;

V in iurisprudentia sibi propositam nishabet, cum opus externum post lenon relinqv eq; quae

ver axur; ista actionea , quia in operatione I ti,n onerii

4쪽

in iniri latis lilia , est inutili stant , commonstrat , dictu, si mauis, priuata dia amplius etliniins tatii us sectaturi di ad alios plures a esertur, quae hinc riκ id est relata,etiam commanis seu publica appellari cominerit Societas autemilla , cujus bono inseruit communis

illa stadiitia aut hi informans - dies utSi ii η abi est multarum in ciuitatibus & Repub.

Dux κη Rusenat0ria dicitur: ve I praeteritorum eas ridelicet judic nilo, quid in ijs iustum vel injustum fit, di appellatur. V . i. Diatu seu iti ad hanc post 'rem distiplinam no in fefellefidami esse nemo non ideto A . - di . ' valde igitur 'errant illi qui eam sum Dinlatoria onfuisti,nt disti et enti Iouistiam vhineris Rei'salutem mi pro fine aeque ac legislator propositam habeat, id tamen secundari principaliter enim circa actiones particulares inrer. Argumentum hujus rei satis semum suppedi- illud, quod lagitaint rationem inruum legum Hrofi te immediatasti nisu I s autem: probabilem sal- tem& ςoniecturis verisimilibus constanteni Vndς . . H. is Ombruinosione malo eddi nisti possea. Hinc nbu inelaganterquidam legislato- : : -

5쪽

XLi Elegans quoq; hae derella tufloeus apud plati

nem ι . de LI. ubi inter legissatorem & ICtum comparati

nem iiistitu his verhis: Si quis pulcherrimum animal .pim gere voluerit,quod non ad pe jus, sed ad huis futuro

per oempore progrediatur, nonne Vidςs, cum pioor mort

lis sit, nisi aliquem artis successsorem reliquerit ,: qui, si qui vel tempore ex animali abolitum fuerit, instaurare, vel pel imbecillitatem artis ab actifico praetermissum, adijcere po*st, atq; ita fulgen ius indies anima eddere, laby sum v nud animal pauco temporo duraturum An non. p legis reoris voluntasiabili tusse voetpr; Principio quidem in leges sibi lassicienter & exquisite pro viribus contaipantur, ne sicamentem legissatorem siquem esse ut g*0xet,' eessari qm esse. tali in ulta sibi rςlinqui, quae emtad βο-

ssiccessori alicujus indigeant, nupeior quideto,s di melior. Resp. euadat. li: c diu: ii, Dedimren XII. Inuento genere attendςndum erit ad differenti- ες si iam specificam,quae a Celsoniae l. r. notatur vocibus boni omi,quae conjunctim hic sumtorixi sumi debetiqiritaliudinotant, quam ipsam Mnsvis , seu humaniorem juris in te pretationem&moderationem. Plenior est. definitio Vb pristarii in Leto. . hic. ubi subjectum affert, dum eam diuinarum humanarum rerum noritiam vocat, id est,uersari eam circa

-omnianegotia hominum, sive illa sipi de reb sdiuinis humanis, quatenus nim iii illis, quid iustum, quid injustum -sit, quieritur. - i uiris' rizis o mi it . i. P)XIII. Patet ex bis, quae dicta sunt, Iurisprudentiat prudentia non esse disciplinam contemplativam,sed pi acticam,ideoq;: '--methodo non synthetica, uti peculatiuarum proprij; sed nalytica eam tradendam cile. Practicae enim disciplinae,

6쪽

Ola linem habentio agere finis a senis primcipium; M traq;-i uo a sine progr diuntur ad media, per quae obunexi finis P subjectoq; intr- ,

Tria ergo in lurisprudentiη nostrae methodica L Estitutione obserium da erunt: Finis ubiectum se media. De quibuspatiis dis ciendum. filiis Iurisprudentiae est pς ipsa justitia, seu potius exercere justitiam vel suum cuiq; tribuere. i Est autem Iusticia duplex uniuersalu quae comitatur actus omnium Hrtutum, ideoq; omnes eas in se continere dicitur: . Parii tiris, que est v irtus, qua suum cuiq; tribuimus, seu de externi bonis. .ut m glis, non magis aut minus nobis tribuimus, quam jure nobis debetur. XV p. i Quaenam autem ex his Iurisprudentiae pro fine aς

signari possit, non est ita expeditum. Ad leges humanas earumq; interpretationςm q9O d attiyet,negari non potest,etmi finis legistatoris sit pelsecti'to;j cjuitatis, haec qu-tem citra cumulum pumium yliturum, uniuersali hac justitia cόnsisteremon pqssit, consequens erit, ut quousq; se

extenditmunus leges constitu chtis,e Rusq; ςtiam pertineat munus easdem interpretantis

XV L . Si autem de legibus nestri i Rum pis .in librisipris nostri comprehensis quaeratur, Mixsst, ut dii fiteri polim mus, istas solam particularem justitiam pro fine sibi propositam habere ; quae enim ad reliquas virtutes spectant, aut nulla aut admodum pauca in ijs reperiun yr. Velle idipsum o videtur etiam ipsa justitiae definitio , pia si O U. - qua definitur constρns & perpetua voluntas suum cuiq; t ibu endi quod soliusparticularis justitiae est proprium. V IL i Dicitur constans& perpetua, ut boc hic annotemus Ad purfectionem enim cujuscunq; virtutis tria necessario requiruntur, I. Praecognitio actionis, ut Vi-

, delicet

7쪽

delicet is, qui agit, selans agat. 2. Libera vestimassela,

et io seu προαιρη c. 3. V t βιβοωως ac αμνακιν - , firmites ac constanti animo agat. Vt ideo valde ridiculi sint illi, qui hic Iustitiam non humanam sed diuinam definiri arbitrantur, propterea quod talis in hominem non cadat. Quod cum dicunt,non vident illo ipso se adseuerare,nullam inlimminem cadere virtutem moralem. Neq; etiam hic lin ab stracto sed concreto eam definiri arbitramur. . ixi iIustitia co- X IIX. Facile hinc liquet, cum illa, quam diximus, ct M' 'μ' Iurisprudentiae finis, cur tria hic g. 3. OM V . ocio. g. t A numerentur juris praecepta. Vetiatur enim illa justitia vel circa eo Hae , quatenus videsicet illos ita dirigit, ut absq; ullo personarum respe ru, secundum proportionem arithmeticam rei tantum qualitatem intueatur. Huc spe etat secundum praeceptum : alteramno Maedere, vinis da

contraimbus aequalitas ob seruetur. Inux

Dialibuit. X I X in distribuendis v est, ne Hyqualibus ae usta; autisqualibus: inaequali utri,

Fuiritire, q-n re propori irem geometricam obseruat ivnde exoritur tertium praeceptum itum videlicet cust Hur

re, quod arctius hic accipitur quam in definitione iustimae , Ut feὰθ monet Myns ad ιι η., - - Duocum Loro in praeceptorum fundamentum in prius: Honeste uiuere, eaqirat ne fertinet lol e uni . De subie, XX. Et haec de fine ris hactenus. Subjectum,in quod ο'jR laintroducere satagit ICtiis supra nominatum; est, di uinae videlicet & humanae res, seu si mavis pctiones homi num ciuiles: Illud saliem hae adiiciendum si omni subicio uniuscujusq; disciplimae duo es le : rem conlideratam seu Materiale: & modum considerandi seu formale. Resico, siderata

potest esse communis pluribus clisciplinis,

8쪽

metaphysicae & Logicae est Ens, neq; his tantum, sed& omnibus realibus disciplinis, si non uniuersaliter, tamen particulariter: modus v. considerandi,illud ad unam certam'; disciplinam adstringit. XXI. Modus ideoq:'considerandi additur a I omitto./.issis verbis: Ium ars iniustiscientia. Eatenus enim ICtus circa illas res tantum est occupatus, quatenus in

ijs justum vel injustum cerni potest. Latius Ioisu

jectum suum non introspiciunt, cum tali tantum ejus cognitione contenti vivant, quali ad introducendum finem opus est. XXII. Media porro, quibus iste finis obtinetur, duo sese offerunt, cognitio eius quod cuivi ect; de eiusdem obtinendi ratio. Quod forte indicare voluerunt AZo & Batti in prooem. Inst. dum dicunt; ICtum vertas i circa duo vitia: errorem & contumaciam: errorem tollit,dum docet, qtrid cujusq; sit: contumaciam, dum monstrat legitima media, actiones videlicet, quae etiam inuitos cogere possunt, ut id, quod nostrum .est, nobis restituant. XXIII. Prius medium explicando, docet, quid i Uium cujusque sit, tum ratione persenarum, tum ratione rerum. Debetur autem personis ratione status ipsarum,qui. triplex: Libertatis, riuitatis, ct familiae. Ab nostrael t. duplici ratione: i. Ratione. quod habes inusit dii, quod appellatur dominium, cujus varios a quirendi modos ostendit. a. Ratione juris quod habemus adeas, ut in obligationibus, quarum varias spe

cres edocet.

N XIV. Quod si unum horum adsit,tum demum n ις sum subministrat alterum medium: CC iii nostri oblinendi

9쪽

rationem, actiones Mimirnm Non enim sufficit no . te, hoc vel illud ab alio nobis deberi, nili quoq; sciamus: qua via, quaq; legitima ac ackommodata actione illud consequi possimus, cum non tantumcille spe sua frustretur, qui illud, quod petit, jure ad se pertine re probare non potest, sed etiam ille, qui id, quod sibi debetur, alia, quam debebat, actione prosequitur. XXV. Atq; idem voluit ICtus in L 1. depat. hom. dum ait: omne jus ves ad personas: pertinere, Vel ad res, vel ad actiones,ut late diducit Christoph. Ehem

Deptinc - X X VI. In uestigata hoc pacto natura di ordine P j jμ hujus disciplinae, consequens erit, vestigia Imp. sequen'dst, fontesex quibus Iurisprudentia media ac praecepta. sita hausit, atq; in Rempub. Romanam introduxit,ia curatius inuestigare. 'od commodius fieri haud posse videtur, quam si Philosophum hac in parte imitemur. Ita enim di felicius procedere, meliusq; men- . tem Imperatoris nostri percipere poterimus , XXVII. Is itaq; s. Eth. e. r. jus facit duplex: aliud re naturae, aliud legitimum. Miurae vocat illud, quod ubiq; eandemvim habet. Cic.3. de Rep. dicit illud diffusum in omnes constantes, di sempiternum, a quo homines neq; per senatum neq; per populum possunt liberari. Sicuti autem hi illud ab efffectu, ita imp. noster illud ab e sciente ita definit : qaadnatura omnes Eoc Ir. Perna- turam autem nemo nisi ipse naturae creat 0r hic intelligitur, quod& Cic. s. GLE testatur, unus, inquit, est communis quasi magistcr & imperator omnium De- .a. us, ille est legis hujus inuentor, dis eptator, lator.

XXVIII. Atque hinc est, quod dicatur nullis mi

10쪽

tationibus obnoxium. Vbi tamen diligenter notandum: in uniuerso genere consideratum, non mutari, sed tantum in quibusdam casibus singularibus & circumstant ijs E. g. filios debere oboedire parentibus, na- r.e est praescriptu in,'uod tamen in eo casu, si pater jubeat filium abnegare veritatem, prodere patriam &c. IV cs de re, nemo est, qui dji ere ausit. D einde si forte iacvrrat alia lex aturalis superior, illa alteram ut inferiorem cessare jubet. E. g. nemo debet locupletari cum alteriu3 damno: vincitur ab hac: Societas huma-d est tuenda. Cujus exemplum manifestuna usucapio

nobis exhibet.

NI P. Natura au tem in homine u liciter con si-

de rat ur, r. Vt ei inest, quatenus est animal. 2. Qua-

nus ei ut homini inest. Quod prioris in stinctu facit . thyoc tiin naturais, quod natura omnia animali docuit, non quod extam in binias cadat jus, sed quia instinctus illi naturales, qui prmcipia busus juris d 'cuntur,etiam in best ijs reperiantur, & quae bςstiae faciunt ista naturali incitatione, ea si homines ex vi illa innata cum ratione faciant, jure naturali faciant,d - hnt juris, naturalis. X X. L Liquet inde,cum subjectum n*ltrum sint.' .actiones ciuilest; qas actiones naturales, quae nobis, cum brutis sunt communeS, ut: dormire, edere, bis here &c.noli posse ideo dici juris naturalis,utpote quae naturae necessitate homini obueniunt, non vero jurei i& ratione,& illa iusta ρc injusta appellari possint.Vt' - o nihil obstet argumentui uixςjρ' μ' i X X XI., Altero modo considerata natura, prori .es 3 ducit tingenuum, quod consequitur propriam inclina