장음표시 사용
11쪽
digena aecepisse asserit , seram hane pouod dicunt: & ab
In tu, Lithuanu ars Mo capitis Losi & Loeteti, Herbersteinio &Schalsero confirmantibus, nuncupatur. His recensitis appetilationibus coronidis loco varia adhue, & ex attributis d sumpta , addimus nomina , quibus haec fera ab Autoribus aliquot fuit insignita, dum alii eam Animal Magnum, vel Magnam Testiam ob insignem corporis molem, alii ob aliqualem pilorum in colore cum asininis convenientiam , & aurium nimium propendentium longitudinem, cum Olao Magno ου-rrum s. Asinum sylvestrem, alii denique , quamvis male, Bψρη- tim Plinii, & Tarandum cognominarunt.
Ne eri & nos in eundem incidamus errorem, notari volumus , quod hic Alcis titulo haud complectamur se.
ram Novi Orbis, eodem nomine ornatam, quae ungulas trifariam divisas, & crinium loco gibbum , ab humeris ad frontem usque protensum habere, eoque quasi cornu inter vepres ac ramos uti, quo sibi viam paret; interdiu quiescere, nocte
errare, a Simone Majolo, Dier. Canicular. Tom. I. Cossoqu. T. p. m.
Io . traditur, & a nostro animali, ut mox patebit, prorsus est aliena. Multo minus sub Alcis nomine intelligimus Alcidam, fabulosam illam , & Poetis olim notissimam seram, de qui ει Diodorus Siculus lib. . rerum antiquarum p. m. 93. inquit: Mi-M nervam ferunt Alcidam peremisse, seram stupendam, ex ter- ει ra natam, & antea, ut quae natura plurimum ignis ex ore eas vomeret, in se perabilem pugna. Ea primum in Phrygia ap- paruit, regionem quandam comburens, quae hucusque exustati Phrygia dicta est. Deinde ad montem Taurum descendens, s sylvas continuas usque ad Indos incendio vastavit. Postmo-M dum per mare in Phoeniciam reversa, sylvas Libani incendit, perque AEgyptum in Lybiam prosecta, ad loca pervenit occi- dua. Postremb, sylvis circa Ceraunia destructis, omnique in . 43 censa patria , cum homines partim flamma absumpti essent, s partim timore patriam relinquentes ad remotiora diffugerent
loca, Minervam serunt, tum sapientia tum sortitudine ac viri bus
12쪽
ribus fretam, eam seram necisse, pellem pectori circumdedis- isse, tum vestitus tutelaeque corporis gratia , tum ad virtutis ,, partaeque gloriae memoriam ostendendam. At verb Alcidae ,, Mater Terra commota, Deorum hostes gigantes peperit. Sed is mittamus fabulas i eas ad Poetarum scholas ablegando ; &nos ad veram Ferae nostrae historiam convertamus.
III. Evolvientibus igitur pro adipiscenda certiori Alcis dotitia
Veterum Scriptorum monumenta, primus omnium, qui hujus animalis mentionem secerunt, sese nobis offeret Pausa nias, in Boeotuis ita disserens: Alce nominata sera specie ,, inter cervum & camelum est : nascitur apud Celtas, explo- orari, investigarique ab hominibus animalium sola non po- istest, sed obiter aliquando, dum alias seras venantur, haec ,, etiam incidit. Sagacissimam esse ajunt, & hominis odore is per longinquum intervallum percepto in foveas & profun- ,,
dissimas specus sese abdere. Venatores montem Vel cam- ispum ad mille stadia circumdant , & contracto subinde am- ,, bitu, nisi intra illum sera delitescat, non alia ratione eam ca- is pere possunt. Hunc servato aetatis ordine excipiunt Iulius Caesar, atque cum Plinio Solinus, quorum alter Lino VI. de Belia Galli. ὁ ρ. m. a 47. de animalibus Hercyniae sylvae agens in haec erumpit verba: Sunt item sin hac sylva) quae, , appellantur Alces. Harum est consimilis capreis figura & varietas pellium ; sed magnitudine pauid antecedunt, mutilaeque sunt cornibus, & crura sine nodis articulisque habent, is neque quietis causa procumbunt 3 neque si quo amictae ca- , , se conciderunt, erigere sese aut sublevare possunt. His sunt ,, arbores prc rubilibus. Ad eas se applicant, atque ita paullum is
modo rectitutae quietem capiunt: quarum ex vestigiis quum is est animadversum i venatoribus , quis sese recipere consue- ,, verint, omnes eo loc6, aut E radicibus subruunt, aut acci- is dunt arbores tant sim, ut summa species earum stantium re- ,, Iinquatur. Huc quum se ex consuetudine reclinaverint, in- is firmas arbores pondere affligunt, atque una ipsae concidunt.' ,, Alter vero Lib. vIII. Histor. Nat. p. m. so I .de Alce sic satur : S
13쪽
ptentrio seri & equorum greges serorum , sicut asinorum A. sin & Africa: praeterea Alcem, ni proceritas aurium & cervi scis distinguat, jumento similem. Cui assentit Solinus, quan- do Polyhi. c. ao. dicit: Est & Alces mulis comparanda, adeb propenso labro superiore, ut nisi recedens in posteriora ve stigia nequeat.
s. IV. Mira hare Autorum in depingendo unico hoe animali- varietas, dum alius illud ad Jumentorum gregem , alius ob pellem variegatam ad Capreas reseri, alius medium quid inter Cervum & Camelum censet, alius ipsi cornua assignat, alius verb illi denegat, ansam dedit quibusdam dubitandi, num Veterum Alce idem sit Animal, quod hodiensim sub
eodem nomine populis Septentrionalibus notum est i quippe cum autopsia ipsa enarratis descriptionibus, & inprimis Caesarianae maxime contrarietur. Sed nec desunt, qui Veterum effata cum Modernorum relationibus conciliare nituntur; ducentes, Caesaris verba de varietate pellium Alcinarum non absolute, & ac si semper variae sint, sed respectivo sensu esse accipienda , cum ex patriis scriptoribus constet, hoc animal pro diversa anni mutatione pilos quoque, Damarum ad instar, mutare. Neque cornuum vel praesentiam vel absentiam aliquam indicare differentiam, quoniam Alce, quam Caesar nobis cornu bus denudatam sistit, pro tamella, Alces v. Paus niae visa pro mare haberi queat. Concedimus quidem ipsis
propositam combinationem, quando autem Alcem Caesareanam, suffraginum flexu carentem, cum Alce Moscovitica, juncturis crurum atque flexuris itidem destituta , comparare Vo-Iunt, hac vice, ob desectum Autorum, hoc assertum probantia um , ipsorum sententiae subscribere veremur: quin potius cum Dodonaeo firmiter nobis persuademus, Alcem Caesaris minime illud Magnum Animal Septentrrionale, vulgh dictum, existere, sed ad Machi in L Achi in Plinii.& Solini feram
innominatam, e Scandinaviae Insula missam, ob actionum similitudinem esse reserendam. De reliquo non mirum, Scriptores priscos ita a se invicem discrepare , cum Animal hoc
14쪽
ratissimE , &.non nisi in Festis ariste Ludis sexvlaribus ad
amphitheatralem pompam augendam, ipsis obvenerit , uti hoc confirmat Julius Capitolinus de Gordiano Sen. Imperatore sic scribens : Extat sylva eius memorabilis, quae picta est in domo rostrata Cia : Pompeji, quae ipsius & patris ejus &pro. 'avi suit ; quam Philippi temporibus vester fiscus invasit. In qua pictura etiam nunc continentur Cervi palmati ducenisti mixtis Britannis: Equi seri xxx. Oves serae C. Alces X. Tauri Cypriaci C. Struthionςs Mauri miniati ccc. Onagri xxx. Apri CL. Ibices C C. Damae CC. Et in vita Gordianiri 1. Fuerunt sub Gordiano Romae Elephanti XXX. & II. quorum ipse X ii. miserat, Alexander X. Alces X. Tigres X. Leones mansueti Lx. Leopardi mansueti xxx, Belbi si. e. Hyaenae x. gladiatorum Fiscalium paria mille; Hippopo- , tamus & Rhinoceros unus; Archoleontes x. Camelopardali . x. Onagri xx. Equi seri x L. & caetera animalia innumera & diversa: quae omnia Philippus ludis saeculatibus vel dedit .. vel occidit,
Nos igitur cum Recentioribus, & quibus frequentior hujus animalis concessa fuit inspectio , dicimus, esse Qxadrupes ominans bisulcum , cornubus deciduis , miAra Ha ad serrum proxime accedens, prater quod eum corporis mρle .antecestat, O qu
rundam partium specisti conformatione ab ipsio disserat. Secuti sumus hac in parte Clariss Rajum in Synopsi animal. quadrupeή. 9Serponi. gener. qui animalia in certas suas classes redigend5,
Alcen ob annuam cornuum solidorum atque ramosorum decidentiam, tanquam praecipuam notam characteristicam, ad Cervinum genus retulit. Ruminans autem appellamus, quoniam organis ad Ruminationem requisitis a Natura est dotatum rore, videlizet, dentibus primoribus in superiori maxilla destituto: deinde gula seu Osubago E duobus musculis oppositis, quorum alter cibum ad ventrem depellit, alter verb eadem via pabulum in os, ad ruminationem perficiendam, repellit, constante: & tandem quatuor ventriculis, quoarum primus, κοιλώ-s magnus venter dictus, cibum Ie-viter commanium excipit, eundem aliquandiu retinet, &B deinde
15쪽
deInde maeeratIone emollitum eructat , ut In os postea ad
masticandum probe retrudatur. Secundus, qui a limilitudine ex favorum cellulis, quas interna sua superficie aliquatenus repraesentat , desumpta seu Retieulum nominatur: ut & Nervus, graecis , Latinis Centipeulio, & Germanis ob multiplicem membranarum inaequalium plicatarumque numerum Manilisfait nuncupatus, ad conisterenda laevigandaque assumpta contexti videntur. mi se cedit quartus & - κον, A massis atque Asellus vocatur, feris mentum quoddam acidum Praeparat, cujus ope, ut & pla-. gularum, quibus internὲ distinctus est , plurimarum motui cibum ulterius perfici, credere fas est. Plura qui de recenis sitorum quatuor ventriculorum structura, & eorum ossicio cire desiderat, eonsulat Celeberr. Peyerum in aureo de
. Ruminantibas atque Ruminatione tractatu eruditissime atque pro-hxὲ disserentem. Associamus Ruminanti bHulcum, pro taxando errore Autorum, qui Alcen ob ipsi assictam ungulam haud divisam inter quadrupeda solipeda s Solidungula numerarunt. mod denique vasta corporis magnitudine Alisce Cervos vincat, patet ex collecta partium proportione, in eiusmodi Animali occiso a Gobelio Seniore instituta , & aei filio in Epistola de alta sequentibus notata verbis : Pectoris. Iatitudo habuit xxv. uncias , aurium longitudo XI. eam .. dem latitudo Ix. a pectore ad genua erant etiam XU. um ti elae, capitis longitudo xxvI. pollicum: circa crura posteri .cra altitudo Lxxxi I. pollicum suit, quae sex Romanos pe- ac des explent, nam mensurantis pollex unciam, quarum XII. .e pedem Romanum faciunt repraesentabat. Iam si trunco
corporis altitudo colli & capitis adjiciatur, octenos pedes, ει & cum eornubus novenos sese superare videbatur. Quod asserib Uormiano corroboratur, quando in Musai AH descriaptione p.,6. testatur, Alcen magnitudine & proceritate riquum superare, imb in Norvvegia tantam observatam suis. se, ut seb ventre ejus quis stare valeret; quamvis ordina rib erassitie, altitudine & proceritate equum Tunicum a
16쪽
Hisque praemissis agedum Alcen nostram secundum singulas corporis sui partes aliquanth penitius consideremus, ut eo clarius elucescat, quibus cum Cervo conveniat, & quibus ab ipso existat discriminatum. Qub autem eb meliore hoc fiat ordine, I capite tanquam editiori loco capiemus initium, ad reliqua semper inferiora usque ad calcem, naturae ductum sequendo progrellari. Caput itaque tam in masculino,suam in nemineo sexu magnum est , & cervino oblongius, figura &colore mulino respondens , adeoque minus decoro aspectu. Narei patulae sunt & amplae, imb quandoque tantae capacit iis, ut integros pugnos in foramina absque ulla violentia immittere liceat. Aures in utroque capitis latere pendulae atque laxae longitudine novem, & quatuor unciarum latitudine asininas repraesentant. Labrum sit perius inferiori non sollim crassius est, sed etiam propendendo illud obtegit, non tamen tantae existit molis, ut animali opus sit, inter pascendum retrogradi, ne illud dentibus inseratur. os magnum est, & in Q Alce, quae spectante Gobelio Seniore caesa fuit, decem uncias c pollices continebat. In parte anteriore inferioris maxillae octo visentur dentes in semicirculum dispositi , qui ita acuti sunt, ut mediantibus ipsis Alce cortices arborum commodEderodere valeat. Supra nullos habet inserioribus antrorsum e regione oppositos et sed mox post intervallum octo digitorum in superiore dc inseriore mandibula sex sunt molares duplicati, ut in bobus, ad ruminationem comparati. Linguam habet bovinar similem, nimirum acuminatae scabrities, ad deis inendum pabulum ne excidat, atque ad protegendas papil las nerveas, quae gustus organum, ab inclementia & obtritu rudioris alimenti. Nec hamata tantum lingua, sed pluribus
asperum praeterea palatum, ac interna malarum capedo omnis
echinata incurvis horret apicibus. De qua oris atque palati figura , ut & dentium in Ruminantibus situ audiamus elegantissimam Peyeri observationem L e δ. 373. his expressam verbis: In situ hoc praeeipuὲ notandum, maxillares dentes magno esse intervall6 ab incisivis remotos r ubi neutra oris parto quicquam emia et, sed quaedam observatur maxilla- B a rum
17쪽
rum eoarctatio, ut bucearum opera & IInguae illle se Intero maxillas immittentium urgeatur cibus ad fauces. Quo qui- dem convenientissimo retinendi adminiculo simul providὲ cavetur, ne excidant boli ruminatione. Quippe advertenti animum,ae ad singula paululum attento pecoribus buccas in-
ter ruminandum tantilper constringi se bolet, dum fracto imis petu boli sistantur in ore. Haec Peyerus.
v I l. Reliqua eorporis dispositio hoste est i pictis validum Meum humeris amplum sese extendit in eorpus ipsim, non quidem aded longum, attamen satis robustum , quod in caudam admodum brevem, nee ultri duos pollices longam desinit, & versus eoxas posticas ita coarctatur, ut pectoris pars antica promptius visui occurrat. Truncum, columnarum ad instar, quatuor sit longa, cervinisque altiora & robustiora sustentant crura, articulis atque flexuris distincta, ut Alces quietis eausa procumbere, seseque iterum absque ulla difficultate erigere queat, & illi valdὸ errent , qui eam stando vel arboribus se applicando somnum capere, eum Caesare hacten lis crediderunt: quamvis non negandum , articulationes genuum. erassis atque durissimis ligamentis esse constrictas', quae tamen eorum flexuram, uti veteres maluerunt, non impediunt, sed
efficiunt potius , ut non tanthm supra lubricam glaciem eunens, pedibus haud elabatur, sed calcitrand6 quoque insequentes canes majori ictas vehementia possit repellere. Un- aula existunt bifidae, ut cervorum, ipsis tamen longiores, acuminatae & magis divisae, qud fit, ut sese aliquantum explanare, atque firmius sulcimentum innitenti eorporis moli praebere valeant. Totum animalis corpus plerumque pilis tegitur atrorubentibus, qui versus ventrem & crura albescunt. Aliae Alces habent maculas sub ventre, & in coxis subalbescentes 'aliae verb non : ideoque non unus ae idem color in omnibus, licet tergoribus nunquam sint discolores. Pili speciatim considerati digitum longi, & instar setae porcinae crassi sunt, in
inferiori parte, qua corio appropinquant, canescentes ut muascus arborum. versus extremum sensim attenuati in acumendem
18쪽
desinunt, & ad basin quoque velut in manubrium coangustantur molliores scilicet & flexibiliores hac parte facti, ut in cutem procumberent, qui alias, rigidi Sc duri cum lint, recti starent.
Mardia pauid post supercilia protuberant Cornua, quae dum
tenella adhuc atque cartilaginosa sunt, molli & lanuginosa cute ceu cortice, quae ipsis, incremento maxime indigentibus, pro arcendo noxio frigore inseruit , tamdili investiuntur, donee ossa debitam consecuta fuerint duritiem. Ab initio, ubi enascuntur, ad tres vel quatuor digitos rotunda lunt, deinceps alae instar ad utinmque latus dorsum versus sele expandunt , & crassitiem interdum duorum transversorum digi torum acquirunt, mucronibus aliquot in ambitu ceu digitis extantibus. Cervinis , si ramorum spectas multitudinem, sunt minora; si verb eorum latitudinem, alcina cervinis Ion- ὸ praeseres. Duorum enim palmorum serε latitudinem communiter excedunt, longitudinem autem duorum ped sim vix
aequanti Rami cornuum pali appellari solent, qui quo sunt latiores & grandiores eb majori in pretio sunt, atque
tanti fiunt, ut lint anathemata ae ornamenta splendidorum palatiorum , pro candelabris multiplicibus assigendis. Nec miniis aestimium eorum adauget cuspidum numerus, sicut Gobelius cornua Alcina i7. & I8. cuspidibus praemunita in ter rarissima I se visit recenset; quibus non immeritti tanquam adhuc rarius adjungimus, quod in Arce Electorali Reingtomontana asservatur & viginti cuspidibus superbit. Am- is pia sunt loquor cum Gobelio) saephnumerb, ac tantb inter- is vallo disjuncta , ut spatium duobus conjunctim infledendi is concedant, & largiantur , quod sub Illustrissimo Principe,,
Prumae) Alberto observatum fuit, sicut etiam in Uris limi- iste accidisse meminit Parens, ut Albertus & Guilhelmus Prin- is Ceps, fratres, inter cornua Uri sederint. Hoe ramosum & one- is rosum capitis sui ornamentum Alce quotanis mense Februario & Martio deponit ; quo tempore ingentem sub cornu bus sentit pruritum, hincque ea frequenter ad arbores allidit, ae
19쪽
eaput tamdiu atterit, donee se a molesto suo onere Iiberatam arbitratur. Sed nunquam otiosa Natura atque de amisso decore redintegrando sollicita , hunc desectum mox resarcit, atque novis cornubus circa advenientem Augusti mensem Alcinum caput denub exornat. s. IX. E. Remistin in ordinariὶ cornubus caret, etiamsi impositi bile non sit, quod etiam Actaeonio ornatu capita earum posiunt condecorari ; scuti hoc Cervae accidit se, ipsi met in Mu-Deo Tigurino observavimus, ubi inter alia rariora, quibus refertissimum est, eranium Cervae cornutet ostenditur, quae per a liquot annos in fossa, maenia istius urbis cingente, tanquam in vivario,cum multis aliis cervis fuit sustentata,& postmodum a
atque Anatomices Peritissimo Viro, anatomicἡ fuit demem-λ .e'. P nu Rutςm ipsum unicum est,& ex eranti parte
sinistra ad suturae eoronalis eum osse temporis juncturam spi-thamae Iongitudine versus posteriora prosectum; ita tamen, ut in duorum transversorum digitorum altitudine undique exustat politum , quod verb reliquum est, & altitudinem quatuor ejusmodi digitorum attingit, unὲ cum majori crassitierugosium ac asperrimum evadat. Atque haec de externa Aleis facie, & configuratione partium absque sectione visui - . curentium adduxisse suffciant. s. X.
De internI ejus structura, atque iis, quae adhibito cultr5 anatomic5 in conspectum veniunt, ne vestigium quidem apud Autores invenimus, si excipias ea, quae Parisienses, occasione Alcis tamellae ab ipsis dissectae, in libro, sub titulo :Memo ires patre ferris a III oire des Animux Pari in arii mi.fol. Q. edito, annotarunt. Quae licet pro Regio tali opere exornando, & animalis hujus in isto Regno raritate sat brevia, man- ea, atque sterilia sint : intermittere tamen non potuimus, quin , cum liber hicce ob exemplarium paucitatem nonnisi in Magnatum manibus versetur, mutatis tantum verbis ob-
20쪽
servatorum seriem B. L. hie proponeremus. PARTES sinquiunt autem) INTERNAE sive viscera Alcis) aliquam convenientiam cum bovinis habebant, praesertim quod q tuor concernit Penniculos ct inte tina. Nihilominus hoc ipsis erat
peculiare, quod primus & maximus VENTRICULUS ex parte membranae, vasis quam plurimis conspersae , & Epiploivices sustinenti, tanquam sacculo esset, inclusus; atque loco glandularum & pinguedinis , quae ordinarie in hoc viscere
visuntur , versus supremam sui partem vesicas aere repletas castanearum magnitudine gereret. Inter INTESTINA, quae quadraginta octo pedum longitudinem attingebant, appar bat Caecum , tredecim pollices longum, quinque verb latum,& appendice destitutum ; de reliquo figura sua Coecum hominis intestinum aemulans. HEPAR parvum unius pedis Iongitudinem cum latitudine septem pollicum non excedebat ἔ continuum insuper & absque lobis sine ullo vestigio fissurae, quae alias ad cartilaginem Xiphoidem conspicitur.
Tam firmiter ad hare an natum erat Diaphragmati, ut in parte
convexa quicquam absque ejus ruptura separare, impolli bile esset. UESICULA FELLE A plane carebat, & totum usque ad interiora sui Parenchymatis livido atque gryseo tinctum erat colore. LIEN itidem valdh erat exiguum & in sex polli- eum latitudine vix octo pollicum longitudinem superabat.
Substantia horum duorum viscerum maximε aequalis & homogenea videbatur: RENES verb in superficie sua extern 1 duobus diversis coloribus erant signati , qui talem asperitatem , qualem in corio, Chagrin dicto, observamus, oculis os- ferebant , quamvis admotis manibus nullam scabritiem vel inaequalitatem deprehendere liceret. Lumbis non per dia plicaturam Peritonaei, sed saltem mediantibus propriis vasis adhaerebant. PULMO sese in septem distribuebat lobos, quorum unus in medio cavitatis Mediastini, tres verb in utroque latere cernebantur , ita tamen ut inferiorum Ioborum quilibet superioribus majus expleret spatium. COR septem pollices longum & quinque latum valdὲ erat acuminatum vel mucronatum, & a bali usque ad apicem instructum eminen