장음표시 사용
31쪽
g Onitios morbi, quibus diothesis stimuli supposita est, sere semper, imprimis cum Secundum certas periodos decurrunt, per Se iPSOS in sanitatem transeunt, Vel exigetio tantum medicinae auxilio indigent. Morbi vero diuitiosi contrastimuli obnoxii, plerumque si sibi ipsos committimus neque aptos stimulos iis adhibemus, morte solvuntur, quum Vis Vitalis magis magisque et denique plane exhauriatur. Unde etiam fit, ut hi morbi per breve So- Iummodo tempus durent, illi vero per longum protrahantur, et quidem quo Iongius durant, eo certiores de dia- thesi stimuli nos sacere solent. Varii inorbi, praecipue post inflammationes remanentes , ut indurationeS, EXSudationes etc., non Oriuntur nisi di albosis stimuli antecesserit 3 minime Vero Propterea nec Se eSt, unumquemque hujus diauiescos morbum eiusmodi mala sequi
g. I. Si jam reputamus, organismum vivum in Perpetu
externarum internarumque Virium sibi oppositarum agitatione Versari, et proinde aequilibrium harum virium sacile tolli, verosimile est, rarius morbum sine diathesi Occurrere, quam diaui Sin non Sequente morbo. Quamdiu haec diu hesis, morbo nondum generato, in ViVoorganismo latet, tamdiu pro causa interna, praediSΡΟ-nente, habenda est. Ut haec pracdispositio cuidam causae externae Seu oceaSionali reSPorideat, necesse mi, diuitiosi natura sua amuis sit. Diathesis ista occulta si certum assequitur gradum, Vel causa occasionali apta
ad eam accedente, diameticas perficit operationes -υ0ri diutesici , quibus sese Prodit morbus. Morbo iunigenerato eadem diu thesis, quae antea Praedispositionem
32쪽
formabat, plerumque regnare pergit. Sed non opus est, talem praedispositionem semper antecedere, diauiosis potius
Una cum Sua operatione Si Vc morbo ipSO POSt causam vehementer agentem reperite oriri poteSt.
Morbi sine diathesi sunt assectiones irritativae , quas supra g. l. descripsimus. Quae tum demum atque ut plurimum stimuli diatilesin assumunt, cum irritabilitatem aggrediuntur. At non modo in his assectionibus, irritabilitate jam mutata, sed etiam in ista praedispositione stimuli diatilesin suopius inVenimuS quam contrastili uti. Quod ita esse iam eo elucet, quod numeruS rerum Corpus humanum irritantium multo major est quam rerum corpus nostrum debilitantium. Nam et peculiaris Orga-Mismi humani vivi ratio chemica svide infra), et continuo res Stimulantes V. g. corΡoris contentiones laboresque, leviora vitia diaetctica, animi pathemata, contagia, subitaneae tempestatis Vicissitudines, quae in organismum vim habent, hunc ipsum magis proclivem reddunt ad dialliesin stimuli. Λt enimvero diuitiosis stimulia OIi Solum per res irritanteS exoritur, sed etiam per debilitantes provocari potest. Illi nimirum innumeri morbi, qui ex aeris humiditate atque algore corpus nostrum debilitantibus et nominatim transspirationein cohibentibus oriuntur, stimuli dialliesin prae se serunt. Quid quod hepatitis ex animi commotionibus ; arteriarum inflammatio eX terrore 3 Peritonitis e magnis inter partum haemorrhagiis itemque animi commotionibus originem habere ΡοSSunt; ct tum a robus debilitantibus pendenti
Itaque cum ea omnia, quae bucuSque dicta sunt,nnimo contemplamur, negari omnino nequit, di attiosis stimuli saepius Occurrnt nec SSe QSSe quam ContriaSti- inuti. Idcirco Tominas inius, experientiam temporum antiquiorum recentioruinque testem asserenS, contendit,
33쪽
e centum morbiS nonaginta et quinque Stimuli diathesin
Diathesis iam formata per totum morbum plerumque obtinet; at interdum accidit, ut diat iesis stimuli vel ab initio vel inter decursum morbi diathesin contrastimuli excipiat, haec tamen non multo post illi iterum cedat. Hanc brevem diatheseos alternationem dependere putabant nonnulli ab inaequali nervorum contentione vel ab alia sortuita conditione pathologica. Pro ejus causa Tominas inius vero dolorem esse habendum existimat. Dolor enim, ait, contrastimulantem habere videtur vim. Si igitur dolores vehementissimi in nonnullis partibus locum habent, Deile fieri potest, ut diathesin stimuli opprimant et per aliquantulum temporis diathesin oppositam essiciant. Altera in alteram tunc demum penitus transire Pot St, Quin cauSaealteram perficientes Silent, iisque Valde oppositae agere incipiunt. Verum talis diversitas causarum morbos imprimis periodicos gignentium raro videtur occurrere. Sed fierictium potest, ut medicamentum aliquod ad diathesin Daugendam porrectum, non Solum Praesentem auserat, Sed adeo contrariam prOVocet, quo facto .medicamentum Per aliquod tempus omittatur nec SSE St.
Majoris vero momenti videtur, Si, quod interdum sit, diathesis morbo cuidam supposita, in Orgatio allecto non solum profligata sed adeo in Oppositam permutata cSt, in reliquis coiitra organis et Systematibus eadem adhuc quae ab initio obtinet. Apparet autem ex iiS quae bucuSque Ex-ΡOSuimus, utramque diathesin nec non assectionem irrittivam se invicem excipere posse ').
34쪽
Neutiquain vero praetermittendum est id, quod saepissime maxime nos sallit. Namque stimulis ipsis Oxoriri quidem potest quidam debilitatis status, at hic neutiquam habendus est pro vera atque absolui a debili late sive ino-Ρia virium vitalium, sed potius simulat tantum debilita
tem, est igitur desiitigatio, lassitudo stanehezza . IIaec
debilitas physiologica , quam Vocant, in Stimulorum multitudine tantum causam habet, qui vires vitales quasi obruunt et cohibent. Quum vero itaec debilitas phr Sio-Iostea diutius durat, sicut ebriosis accidit, viros Vita-Ies stimulis ita paulatim assuescunt, ut consueti Stimuli id quod exspectetur, non ossiciant, et paulo ΡοSt stimuli adhue occulta diuitiosis expediatur, quo facto ope-
Tationem suam chronicam Vol astutam libere perficit.
Illa absoluta vero debilitas inde trabit originem, quod irritabilitas quibuslibet causis imminutu non amplius sit
idonea ad externos stimulos et Valetudini bonae conser- Vandae necessario S, excipiendos ac serendos. Itaque
absoluta debilitas seu inopia virium vitalium a physiologica sive dotatigatione subtiliter accurateque distinguenda est. Quod vero non aliter seri potest, nisi di athesi diligentissime cognita. Qua in re non SΥmptomata, quae,
gaule Linci sultili. unciam dimidiam sumsit. Paulo post vellemente cardinigia, nuxicinte, vomitu ne convulsionibus corripitur. Τona nans inius in auxilium vocatus causam Insius cisiectionis irritativae removere studuit; at frustra. Faciei pallor, frigus extremilatum, pulsus debilis atque irregularis, sudor frigidus, animi deliquium secula sunt. Το mitin si ii ius ne otam virium Prostratione morti Tam esse rnius, stimulum Liqu. Host m. et vinum) sumendum curavit. Illa symptomnia post hoc remedium cnrdineum siluerunt, vires vi- inles redierunt, pulsus sere naturalis. Proxima nocte vero dolores in regione gastrica, subrem, linguam Siccam, silcm mngnam cie. deprehendens, gnstrii ident sactum statuit, quare medendi rationem mutavit.
35쪽
- 2 3 quod jam antea dictum est, nos saepissimo saliunt, sed potiuS causae perspectae et praecipue medicamenti cujusdam notissimi essectus certiores nos lac iuui.
Iam vero morbi cum nullum certum ac passiognomonicum characterem prae se ferre soleant, baud simili ratione, qua V. g. Plantae, in claSSeS, genera et Species videntur posse dividi. Quamquam morborum causae Sunsi iens fundamentum divisionis nobis non praebeant, tamen ratione carum habita sorsan morbos discernere licet: I. in morbos contagiosos, quo Scabies, Srebilis etc. pertinent ;'II. hereditarios, quo scropbulae; ΙΙΙ. epidemicos; IV. fortuitos, qui per Singulares easque fortuitas causas eXOrti, a claSSibuS PraecedentibuS seiungendi
Tominas inius Vero putat, Secundum physicas aut vitales turbationes, quae in morbiS Se exhibent, ipsos esse dist ibuendos. Statuit igitur: I. instrumentales; hue refert eos, qui irritabilitatem non iuVadunt et magna ex parte o physiologiae legibus explieari possunt; Η. vitulos; oos, qui irritabilitatem mutant. Qui Tomnia sinio autore iterum dividendi sunt, quatenus ab abundantia stimuli pendent, M in morbos cum diathesi stimuli; aut b in morbos ab exiguitate et abScntia Stimuli, i. o. cum diathesi contrastimuli.
His generatim eommemoratis nunc de nonnullis morbis in specie eXponem IS.
Ut processus plilogisticus, qui ob aliqua parte
egressus, totum organismum PerVollatur, quasi socum Plurimorum morborum constituit, ita certisSimum est
36쪽
idoni de quavis inflammatione Valere. Quae cum naturam ac rationem Suam nunquam mutet, quoniam stimulis solum excitetur, quocunque tempore, Sub quibuScunque eouditionibus et in quibusvis individuis occurrat, perpetua diatheseos stimuli deprehendenda est operatio. IIaec dia-1hosis morbis inflammaturiis eorum quoque iudividuorum subest, quae debilitate absoluta Iaborant ,. in quibus tamen minus Vehementem sese exhibet. Interdum etiam morbi inflammatorii videntur diathesin contrastimuli habere, quandoquidem repente atque una cum inflammatione
debilitas quoque physiologica incipit atque aeque praeterit, ita ut ne ipsa quidem , Sed inflammatione jam Superata,
secundarius tantum morbus ni imadvertatur.
Jam febris, etsi ejus Vera causa hucuSque nondum est cognita , Semper a Ioculi alicujus partis plilogosi pendet, eiusque essectuS mOX totum Occupat organismum. Proriusmodi igitur vehementiori vel mitiori partialis status inflammatorii dissusione, habenda est tam acuta febris quam Ιenta. Unicus quidem subris paro xysmus inflammationi Iocali antecedere potest, neutiquain tamen diathesin gignere vel febris characterem in posterum acquirere valet, isque etiam, inflammatione et diathesi non apparente, brevi vel sponte sua Vel per medici auxilium cessat. Sin verodiathesis eum comitatur, febriS Permanet, creScit ac percurrit certa sua Stadia . Quae Studia, frigoris, caloris ac sudoris, olim habebantur pro causis et essectibus. IIoe vero non ita se habere, jam ex eo intelligitur, quod
singulorum Iiorum stadiorum Vehementia non semper cadem sit, adeoque frigoris et sudoris Stadia interdum plane desint. Jam vero inter frigoris Stadium videmus cutem. S SQ contrahere, Corrugare, Volumine decrescere ne pal- Iescere. Huius Phaenomeni causa habenda est artoriarum extremarum exinanitio, quae Vero neutiqitam ab iiunii-
37쪽
efficitur. Similem motum in VeniS quoquc Iocum habere verosimile est, quoniam inter frigoris stadium livor pali pebrarum, labiorum unguiumque SanguiniS Venosi accu- Diadationem indicant. Calor in corpore animali semper, i atque igitur augmentum ejus in febribus, accelerata sana Munis circulatione tantum secundum artis chemicae Ieges citur, et cum organico-Vitali combustionis processu
eomparari potest. Quod denique ad sudoris stadium nisi-Met, hoc tenendum est. Quum enim multis in morbis non febrilibus pulsu nequaquam frequente Sinior PPO-xumpat, ne ipse quidem pro circulationis adauctae esse tua est habendus, praecipue cum calori vel frigori interdumi antecedat. Itaque nobis perSuaSum St, Sudorem neul liquam per circulationem adauctam, Sed potiuS Per In0i tum vasorum I ymphaticorum antiperistallicum propelli. i Quae cum ita sint, ex his, quae modo diximus, similiter u horripilatio localis, a qua febris plerumque incipere Solet, u demonstrari poSSit, quippe quae omnium Primum ea exu parte exit, quam ignota febris causa Primum invasit.
Ut vero medicamenta motum antiperistallicum venirili culi et oesoptingi atque igitur Vomitum proVocare Pollent, i ita eadem, si nimia eorum dosis datur, motum VaSorumli antiperistallicum Seu febrem ciere ΡOSSunt.
Maxima sermo familia hujus morborum ordinis sunti febres cxanthematicae, earumque unaquaeque Singulat rem esssorescentiam prae se fert, et plerumque individua certae praedispositioni obnoxia contagio Suo certo assicit. Quid sit contagi una.ipsum primum VideamuS, deinde dei aliquot majoris momenti morbis nonnulla faciamus Verba. Contagii origo non minus ignota cSt, ac Plantarum
38쪽
nique animulium. Nonnulla exanthemata V. g. herpetes maximopere nequant morbosas arborum corticis excrescentius.
Ut corpora organica e germine quodam Sui generis gignuntur et novos organismos Sibi Similes gignunt, ita contagium propagatione tantum initium habet. Proinde multa insociacorumque ovilla Vitam occultam diutisSime degunt, quae postea conditionibus externis faventibus aperie vivere iu-eipiunt et excluduntur 3 idem de contagio valet. Ut poP- multa insecta certis lanium rebus adhaerent, ita contagium quoque. Nonnullae res externae insectis itemque contagiis nocent Vitamque eripiunt, quae Sunt V. U. aquarum abundantia, odores quidam acerrimi, hydrargyrum, Sulphur. Eandem vim habent anni tempestates, coeli, caloris frigorisque temperies in insecta atque contagia. Quae de contagio hucusque dicta si accurate perpenduntur, nobis serine credendum est, contagia nihil aliud
esse nisi insecta quae non tam in sui Iuliae Versentur
quam tu cute atque in canalibus lymphaticis, ibique OVula Sua ponant, e quibuS postea soboles ipsa sub phaenomenis contagii prodeat. Quod si jam aliis iudividuis stimuli diathesi plane non vel haud admodum prae- dispositis traditur, irritativam tantum assectionem profert, si eontra hominibus communicatur hac dinthesi jam antea laborantibus, inflammationem partis alicujus, in quam natura ipsius majorem habet vim, enicit. Iam in variolis, morbillis, scarlatina et e loris eXanthematibus tale est contagium, quod imprimis in suprema corii superficie iussummationem excitat; in febrepeterii tali et nava, peste et tutio tamen eadem inflammatio cum mening S tum nerVorum neurilemma occupat, id quod omnes cadaVerum Sectiones comprobant.
Nimirum sebres gastricae et biliosae, dummodo lip
39쪽
seetionem irritativam parum Superaverint, ventriculi atque hepatis iussummationem comitem sibi adjungunt. Causam scropbularum in lenta glandularum inflammatione,
causam chloroseos in inflammatione intimae membranae vasorum, et simili modo nucurysmatum causam in lenta arteriarum pli logosi quaerunt, qua POStea arteriarum pars crassior, eam inque membranarum textura fit innatui'alis
sentitur ι). Omnibus his morbis sicuti arthritidi, hypo-eliondriae, phthisi, cholerae, Omnibus tumorum generibus , Saepissime anasarcae, ascitae, hydrothoraci, imo etiam desserasiae scorbuticae et gangraenosae diathesis stimuli est supposita. Quae diathesis ad plurimos etiam M VPOSes, SpaSmOS, Coi VulSioneS, neuralgiuS, pauciS exae ceptis, pertinet V. g. tetanum, .epilePSiam, apople Xium, JSchiadem nervosam, prosopalgiain etc. Permulti alii inorbi hae diathesi partim exoriri, partim ali solent. Quamvis alterius Ordinis morbos, cum contrastimuli diathesi coniunctos, nondum deinc PS enumerare PoS--imus, tamen nobiS Pei SuaSum eSt, Valde exiguam esse psorum Summam, certe OmiaeS febres perniciosas huic talia thesi esse subjecta S.
'recentioribus medicis ad certus classes certoSquo ordi mos revocata ac cortis nomini huS appellata Sunt, V. c.
ii sio eorum in diaphoretica, laxantia etc., Parum
40쪽
- 50 npta Vuletur ad vires, quae Singulis insunt medica montis, vel obiter cognoscendas. Itaque oporae protium
osse videtur proponere aliam ration in , quae et intellectu Deilior ne simplicior et Vero etiarii morborum naturae magis accommodata sit.
Iam supra commemoratum est, omnes res organismum vivum aut irritare aut debilitare, quod igitur ad modicamenta quoque stricte sic dicia reserendum est. Cujus rei Veritatem comprobat experientia, nam alia medicamenta omnes sun tiones exstimulatii et fibram organicam contrahunt; alia contra exstimulatas coercent et fibram organicam relaxant. IIoc modo omnia medicamenta nil duas principales classes redigenda sunt, dia-lli est in primo capite expositae et illustratae apte respondenteS, quarum altera Stimulos, altera Vero contrastimulos amplectitur. Λltera classis alteri est opposita, ita ut symptomata, quae Stimulus aliquis essecerit, contrastimuli usu tollantur, et Iico Versa. Itaque alterius medicamenti essectus sive diuitiosis organismi , per alterius esse tum , siquidem diathesi praesenti par est, quasi exstinguitur, vel, quod idem est, utriusque essectus
invicem tollitur. Si bestia stimulo Decala est, Pius cor contractum et Sanguine Vacuum reperimus 3 si Vero contrastitnulo, cor relaxatum dilutatumque sanguine abundat. Omnia autem medicamenta imprimis contrasti muli, Primum Plerumque amiciunt ventriculum, de itide vasorum sanguiniS Systema, et postremum nervos, Simul tamen Vis eorum primaria a secundaria bene distinguenda est 3 de qua re deinceps plura faciemus Verba. Stimulus partium solidarum vivarum actionem ciet et generatiin toniim et energiam auget. Contrastimulus,