장음표시 사용
141쪽
Dialecticanis proprium manifestum est o disputatorem si qua de
deicetandi cura est rhetorico colore aspergendum: ecoratorem:si ueritate persuadcre uult dialecticis quasi neruisati' ossibus esse roborandum:qua ipsa natura in corpo/ ribus nostris nec firmitati uirium subtrahere potuit.nec oculorum offensione patere permisit:Ital nunc propter Heritatem diiudicandu:quod dialectica profertur ex hac uerborum Ui:cuius quaedam semina pars mus: quae impedimenta nascantur uideamus impedit enim auditore ad ueritatem uidedam in uerbis aut obscuritas aut ambiguitas:Inter ambiguum Mobscurum hoc interest sinambiguo plura se ostendunt:quorum quid potius accinpiendum sit ignoratur:In obseuro autem nihil aut paruquod attendatur apparet S cd ubi parum es quod apparci obscurum stambiguo similemcluti siquis ingredies iter excipiatur aliquo bivio ucstrivio:uel etiam ut ita dicain ultimo loconbic densitate ncbulae nihil uiarum quod
est eluceat Ergo pergendo prius obscuritate teneturiat ubi aliquantulum rarescere nebula coeperintvidetur aliquid quod utrum uia sit an terrae proprius nitidio color incertum est:hoc est obscurum ambiguo similc. diluce/scente aiunt, loquantum oculis satis sit iam omnium uiarum deductio clara st:scd quasi pergendum non obcuritate sed ambiguitate dubitatur tem sunt obscuro
sium sen cra tria nu est quod sensui patet:animo clau/sum est:tanqsiquis malum punicum pictum uiderit: qui nequiiderit aliquando donec omnino qualccsset au/dierit:non oculorum est: ed animi: cuius cipietura sit
142쪽
Fortunatiansncscit alterum genus stubi res animo pater etinis sensui
clauderetur: sicuti est homo pictus in tenebris.Nam ubi oculis apparuerit nihil animus hominem pictum esse dubitauerit.Tertium genus est:in quo etiam sensu ab /scondituriquod tamens nudarcturinihilo magis animo emineret quod genus est omnium obscurissimummisi imperitus malum illud punicum pictum etia in tenebris cogeretur agnoscere.Refer nunc animum ad uerba quorum sunt istaesimilitudines:constitue animo quempiam gramaticum conuocatis discipulis.factoc silentio sup pressa uoce dixisse.Temetum:quadab eo dictu:quippe assidebantistis audierunt.qui remotius paye.qui autem remotissime nulla omnino uoce perctrueti sunt hope aut illi qui remotiores erant nescio quo casu partim sciebant quid esset temetu partim ignorabat:illos uero quimagi stri uocem acceperant quid esset temctu prorsus latebat: omnes obscuritate impediebantur: b hic iam perspicis omniagenera illa obscuritatum.Nam quide auditu nihil dubitant:primum illud genus patiebant uisimile est malum punicum ignorantibus:sed inlucepichii qui noue/ὰrant uerbum sed auribus aut parum aut omnino no acceperant uoce secudo illo genere laborabant Cui sintilis est hominis imago:sed non picuo aut omnino tenebroso loco:qui autem non soluuocis'sed& significatiois uerbi
expertes erant tertiigeneri qdo1um teterrimu e caecitaγte inuoluebatur inuid aute dictu esset quidda obscurii ambiguo similein his perspici potest quibus uerbu erat
quod notum sed uoce nec penitus nullam nec omnino
143쪽
Dialectida certa perceperat.Omnia igitur obscura genera loquenis
uitat:qui oc uoce quantusatis e clara nec ore impedito ocuerbis notissimis utentur.Vnde nunc in eode gramatici
exeso qloge aliter 1pediat ambiguitas si obscura uerbi. Fac enim eos qui aderant de satis sensu accepisse uocem magistri ecillum id uerbii nutiasse quod omnibus notu: ut puta fac eu dixisse magnus: o dcindesiluisic Attende quae incerti hoc audito nomine patiantur inuid enim si dicturus esset:quae pars orationis quid si de metris quaesiturus quidsi pes Ad si de historia rogaturus utputa magnus opeius quot bella gessierit Oside emedadoya carminum gratia dicturus est:magnus o penesolus poeta Virgiligi uidsi obiurgaturus negligentiam discipulorum in haec deinde uerba prorumpet: magnu uos erga studia torpor innuasit Vides ne remota nebula obscuritatis illiquod supra dictu est quasi eminuisse. Nam
hoc unum quoddictum est magnus o nome est. dc pes chorius est: dc pompeius est:d Virgilius:d negligentiae torpor iniqua alia uel innumerabilia non comemorata sunt:quae tamen per hanc enuntiationem uerbi possunt intelligiata ' rectissimum a dialecticis dictum est ambi guum esse omne uerbum:Nec moueare apud cicerone calumniatur Hortensius hoc modo ambigua se aiunt audire acute explicare dilucide iidem omne uerbum ambiguum esse dicunt:quomodo igitur ambigua am/biguis explicabunt.Nam hoc est in tenebris extinctum lumen referre. Facete quidem atque callide diruim.
Sed hoc est:quod apud eundem.M.Tullium Cicero
144쪽
Fortunatianinem Scaevola dicit Antoni Denique uisapientibus di serte stultis tiam uere uidearis dicere. Q uid enim aliud fecit illo loco Hortes ius nisi acumine ingenii o lepore sermonis quasi meraco oc suaui poculo imperitis caligin emfunditiquod enim dictum est omne uerbum esse ambiguum:de uerbis singulis dictum est.Explicantur autem ambigua disputando ec nemo uti uerbis singulis disputat.Nemo igitur uerba ambigua uerbis ambiguis expli/cauit: oc tam cum omne uerbum ambiguum sit nemo uerboru ambiguitate nisi uerbisscd iam conluctis gambigua non erunt explicabit.Vt.11.si dicerem omnis mi
te biges est:non utis sequeretur ut cohors ex militibus ut, bipedibus ista constaret ita quum dico ambiguuesse omne uerbum:non dico smammon disputationem quis uerbis ista texantur. Omne igitur ambiguu uerbunon ambigua disputatione explicatur.Nunc ambiguitatum genera uideamus:quae prima duo sunt: nu in iis
etiam quae dicuntur:alteru quod in iis solaquae scribunt dubitatione facit.Nasi quis audierit acies: si quis legerit potest incertum habere nisi per sententiam clarescat: utri acies militum an ferri an oculorum dicta uel scri=pta sit At uero si quis inueniat scriptum.ucrbi causa:le/γOrem:nec appareat quasia1 positum est:prosccho duἡitabit utru penultima huius uerbi syllaba producenda
sit ab eo quod est lepos:an ab ostes lepus corripienda
quam scilicet non pateretur ambaginem si accusativum
huius nominis casum uoce loqucntis acciperet: si s dicat etia loquentem male pronunciare potuisse iam non
145쪽
Dialectica ambiguitate:sed obscuritate impediretur auditora. illo tamen genere quod ambiguo simile est quia male latinc pronunciatum uerbum non in diuersas notiora trahit co itantem:sed ad id quod apparet impellit. Cuigit duo ista genera iter se plurimu dissent:primu genuS rursus in duo diuiditur. a quicquid dicitur oci plura intelli ipot:cades cilicet plura aut non solii uocabulo uno sediana et desinitione contineri queut:aut tantu comuni te
nentur uocabulo:sed diuersis expcditionibus explicatur Ea quae una definitione includuntur univoca notantur. Illis autem quae sub uno nomine nece se si diuerse definiri quivocis nomen est . Prius igitur considereus uni uocarat quonia genus hoc iam definitione patefactum est :illustretur exemplis. Hominem quia dicimusta pue/xum dicimus si iuuenciris senem:tames ultum'sapientem:tam magnum si paruu:tam ciuema peregrinum:ta urbanus agrestem:tam qui iam fuit Qqui nunc est .iam sedcnte si stantem. tam diuitem pauperem.ta agete aliquid cessantem .ia gaudentem'moerentem 'neu /
trum. Sed in his omnibus dictionibus nihil est Mino ut
ho1s nomen accepitnta Eois definitioe claudatur. Nam desinitio hominis es animal rationale mortale.Nunc er no quis potest dicere animal rationale mortale iuuenerantum non etiam pueria aut senem esse:aut sapientem tantum non etiam si ultum:immo de istavi caetera:quae numerata suntmthois nomine:ita etiam definitione co/tinentur.Nam siue puer:siue stultus:siue pauper:siue estiam dormiens:si animal rationale mortale est nec homo
146쪽
Fortunatiani est:est autem Eo.illa igitur definitione contineat necesse est. o de caeteris quide nihil ambigitur. De puero aute P uo aut si ulto seu prsus fatuo:aut de dormiete uel ebrio: uel furente dubitari potest quum possunt esse animalia rationalia.Poto omnino defendLsed ad alia properan tibus longum est:ad id quod agitur illud satis nuc est eeis am definitionem hominis cclam de ratammisi omnis homo eadem contineatur ecpraeter hominem: Haec sui
igitur univoca:quae non solum nomine uno: sed una et,
ain eiusdem nominis definitione claudantur: quavis citer se propriis nominibusvi definitioibus distingui possint. uersa ninoia pueriadolesces diues, paup: liberct seruus o siqJaliud differentiarum studeo diuersa ter se proprias definition es h abent.Sed ut illis unum comune nomen est homo:sico aiat rationale mortaledefinitione comunis est. Nunc aequivoca videamus. Ambis biguitatu perplexio prope infinita fucscitaeonaboria λmcneat genera certa distinguere:utyr aute conatu meu facultas sequatur:tu iudicabis.Ambiguitatu igitur quae ab aequivocis uentut prima genera tria sunt. Vnum arte: altet ab usu:teritu ab utro p. Arte nunc dico, no mina quae in uerbo disciplinis uerbis imponuntur. Aliter en dcfinitur jud gramaticos qd sit aequocum: S tamen unu hoc qd dico Tullius o nomene: dopes dacty lus Naequivocu Ita 'siquis ex me sagiret ut definiam quid sit Tullius cuiussibet notiois explicatione res podeo Possum eni recte dicere.Tullius en omeri significatur homo:summus,ada oratori qui Catilinae coniuratione
147쪽
Dialectiaeonsul oppressit.Subtiliter attede me nomen ipsum finisse. asi mihi Tullius ipsc ille quis uiucret digito demonstrari posset:definiendus foret:non dicerem Tulli/us e nomen quod significatu homo sed diccre Tullius e homo: Mita caetera adiungere. Ite respondere possum hoc modo:Tullius cst pes actylus his litteris constans. uid enim nunc opus est eas litteras enumerarer licet etiam illud Icere:Tullius est uerbum:per qua aequitio γcasant inter se omnia: odicii tib ipso quae supra dicta sui: ec siquid aliud inueniri potest. Cum igitur hoc unu'st dixi Tullius sedin artium uocabula tamen uarie mihi definire licuerit:quid dubitamus esse ambiguorum genus ex aequivocis uenientium:quod merito dici posset ex arte contingere. Diximus enim aequivoca esse:quae non ut Uno note:ita etiam una desinitione possint teneri Vide nunc alterum genus quod ex loquendi usu uenire memorauimus.Vsum ue appello illud p imipter quod uerba cognoscimus inuis en uerba propter uerba co quirat S colligat ira iam constitue aliquem sic audire: ut e motu sit nihil e partibus oratiois:aut e metris quaeri:aut de uerborum aliqua disciplina:tame adhuc potest: qu dicitur Tullius aequivocorum ambiguitate impedire Haecin.o1,5 ipse qui sui sumus orator de eius picta imago uel statua uel codex quo eius littera continenturiet siqd Si eius sepulchro cadaueris significare potest.Diuersis n. notioibus dicimus Tullius ab interitu patria li=λberauit: de Tu ius totus tibi legedus est o Tullius hoe loco sepultus est. Unia enim nomen:sed diuersis haec ola Cil
148쪽
definitionibus explicanda sunt.Hoc igitur genu aequi/uocop est in quo iam nulla de disciplina uerdorum oritur ambiguitas sed de ipsis rebus quae significant :at si utrunque confundat audientem uel legentem.siue lex artesiue quod cxloquendi usu diciturnione tertiu genus recte enumerabitur:cuius exemptu in summa quod apertius appareat ut si'quis dicit multi dactylico mctro scripserunt ut est Tullius. Iam hic incertum uerum tullius pro exem
plo dactyli pedis: an dactylici poeta positum est:quoru
sillud ex arte hoc cx usu loquendi accipitur. Sed iis amplicibus crbis etiam contingvitansis hoc uerbum gram /maticus audicntibus discipulis nunciet:ut supra ostendimus.Cum igitur haec tria genera manifestis intc se rati onibus differant.rursum primu genus in duo diuidiciar: uicquid.n.ex arte uerbos facit ambiguitatori partim sibi pro exemplo esse potest.partim non potest.Cum. n. definiero quid significet nomen possum hoc ipsu exepli gratia supponere.Et.n hoc quod dico nomen est hac.n. lege per casus lectitur quum dicimus nomen nominis. nomini S caeteraate cudefinio quid significet dactylus. unam longasyllaba de duas deinde breucs nuntiamus. At uero cum definitur adverbium quid significet non potest hoc ipsum in exemptu ducere. Et.n.quia adverbisum dicimus haec ipsa enutiatio nomen est itassecundu alia notionem adverbium uti paduerbium est: δἰ nomen est nomen:secundu aliam uero adverbiu non est adverbiu:
quia nomen est Alcm pes creticus quado quid si ni ficet definiturino potest hoc ipsu exemplo, Haecin cnutri
149쪽
Dialecticatio dicimus creticus prima longa syllaba ta breuis ocJ5ga edata de hic secundum aliam notionem creticus nihil est aliud si crcticus: oc dactylus no est secundu aliam uero creticus non est chcticus quia dactylus est.S cundu item genus quod iam praeter Isciplinas uerbo a ad loquendi
usum dictu est pertincreduas habet formas.Nam aequivoca inde sunt aut ex adcin origine aut ex diuersa:ex ea dem Origine appello.quae quis uno nomine ac non sub
una definitione teneantur.uno tamen fonte demanant et
ut est illud quod Tullius de homovi statua docodex occadauer intelligi potest.Nam possunt quidem ista una
definitione concluJl.sed tamen unum habent sonte ipsus ilicet uerum hominem:cuius ocilla statua de illi libri: de illud cadauer est.Vt quu dicimus nepos longe ex diuersa origine filium filii e luxuriosum significat. Haec ergo distincta teneamus e uide illud genus quod ex eadem origine appello in quae iterum diuidatur . Nam diuiditur in
duo:quorum unum transsatione:alle' decliuatione contingit.Transsatio nem uoco quia uel similitudine unu no/men fit multis rebusvit Tullius: Nille in quo magna eloquentia fuit: ec statuacius dicitur.uel extoto quum pars cogia ominatur:ut quom cadauer eius Tullius dici potest uel ex parte totum:ut cutecta dicimus totas domas. Auta oen cre spccicS.ucrba cnim principaliter omnia dicuturquibus loquimur sed tame uerba proprie nominata sit quae o modosi tepora declinamus. Aut a specie genus:
n am cum scholastici non solu proprie:sed Sprimitus dicantur:ii qui adhuc in scholis sunt ii omnes tamen qui in
150쪽
Fortunatiantvtteris uniunt nomen hoc usurpant.Aut ex iniciete es sinunivit Cicero est liber taceronis Aut ex effecto em/cienS:ut terror qui terrorem facit.Aut aliquid continete quod continetur ut domus etia qui domo sunt dicunt. aut conuecia uice:ut castanea etia arbor diciturvies si quid aliud inueniri potest :quod ex eadem origine quasi trans serendo cognominetur.Vides ut arbitror quam facit in uerbis ambiguitatem. uae autem ad eandem origine pertinentia declinationis ambigua es diximus taliasunt
Fac uerbi causa quenqdixisse pluit , haec diuerse uti
definiendasunt.ltem scribet e qui dicit incertum est,tye infinito activi:an imperativo passivi pronunciauerit:Homo quis unum nomen sit, unae enuntiatio tamen sit aliquid ex nominatiuo aliud ex uocativos domas scio γcte ubi enuntiatio diuersa est doct usialiud est quum dicimus doctum mancipiu:aliud est quia dicimus doctus illeis e disputauit.Declinatione igitur ambiguitas orta esst. Nam declinatione nunc appello quicquiasiue per uoces: siue per significationes sectendo uerba contino inhic doctuus.n. 6 docte etiam per uoces sexum est: silc autem homo ochonio per solas significationes. Sed hoc ge/nus ambiguitatu minutatim concidere ac psequi petie infinitum est:ita locum ipsum hac'cnus notasse suffecerarit ingenio praesertim tuo. Vide nunc ea:quae diuersa ocii gine uentui. Namsi adiuidunt adhuc in duas primas formas: uarum una est..uae cotingit dilacistare lingua rum: Uo dicimus.tu.haec una uox aliud apud Graecos: