Observationes criticae in Origenis commentarios de evangelio Ioannis compositos

3쪽

SCRIPSIT

THEOLOGIAE DOCTOR ET PROFESSOR PUBLICUS ORDINARIUS.

A. MDCCCLXX L

5쪽

Ex anno MDCCCLV Theodori Mopsuostoni do opistolis Pauli Apostoli minoribus Compositos edidi CommentariOS, OCCASioneS meas facienS, quaΘ ProgrammatibuSnOStrae more Academiae ConScriptis datae sunt. Cujus operis initium foci ab epistola ad Philippenses Scripta, additisque epistolarum au ColossonSes, ThessaloniCenSOS uectatarum interpretationibus, usque ad primam prioris Timotheo inscriptae epiStolae Partem ProgreSSuS Sum. Quem Spero laborem non sine ullo commosto fuisse Studiis theologicis. Nam Theodorus, quum inter Clarissimos ecclesiae orientaliS interpreteS sit, illis libris non pavea refert, - quae SCripturae sacrae lumen afferunt, alia quact Originem et incrementa interpretationum indagantes adiuVant, alia deinde, quact et Sententias Theodori ipsius dogmaticas illustrant, et veluti fontes nostris quiuem OCuliSaperiunt, unde SerioreS quidam magnorum motuum auCtoreS PlaCita Sua hauSΘrunt. Fuit igitur meis in Votis, ut opus inceptum ad eum finem PercluCerem, ut omnOS Commentarii praeter eoS, quoS Pitra E. R. Cardinalis publici juriS fecisset, ederentur. Nunc Vero accidit, quod me movet, ut opus relinquam imperfectum. ESi enim inter Britanniae viros doctos J. B. Sweto R. Th. , qui in Academia Cantabrigensi ad hoouSque tempuS Sacras litteras docuit; ictem me Certiorem fecit, Sese editionem omnium a viro Em. Card. Pitra repertorum Theodori Commentariorum praeparare et eo iam Pro reSSum eSSe, ut librum ineunte proximo anno Se publico Commercio Speret traditurum eSSe. Qui quum libris duobus clo dogmato Spiritus sancti ecclesiaStico eruditi SSime disputaverit, non clubito quin opus ad studia Valde idoneum Confecturus Sit. Licuit praetorsea eidem melioribus quam mihi ipsi SubsidiiS uti, quum CoctiCem manu- ScriPtum, ex quo ParteS Commentariorum a Pitra publicatae fluxerunt, Suis oculis in- SPQXerit, mihi vero praetor Pitrae notas editas et Rabani Mauri opera nihil ad colligendum et purgandum teXtum SuppetiVerit. Quae quum ita sint, illi soli opus exigendum permisi, meque ipsum ad aliud Converti. Et elegi quidem ex Origonis commentariis in evangelium IoanniS tomum Secundum, librariorium et e litorum monilis scatentem, ut, quantum in me Sit, in integrum reStituam. Ouicunque enim Origenianorum Scriptorum peritus Scit, illam eorum Partem Permulti S rebuS, quae ad Cognoscenda auctori S et aequalium clogmata faciant, inSignem esse. Venit ideo in mentem, me iis qui robus patrum inquirendi S operam navent, orationis turbatae filo ad Origonis Originale consilium reducto, aliquantulum poSSe prodesse. Quamvis enim quae editores, inter quos IIuotium, RuaeoS, quorum Migniana oclitio veStigia promit, cloniquo LominatZSchium laudo, Summa sagacitate et diligentia usi, in restituendo recto Styli ordine effecerint,

6쪽

grato animo agnoscam, OrigeniS libri tamen ii Sunt, ut multorum opera et ad recte intolligendos et ad liberandos librariorum erroribuS opus sit. Qui scribae saepius fortasse inscitia placitorum OrigeniS quam incuria verborum ACribendorum in errores inciderunt. Sunt enim eius saepissime cogitata difficile intellectu, interpretandi mo-thodus artificiosa, historiCa ratione Contemta, genus dicendi perplexum, periodi longae et minime eleganteS, tam tarduS in exponendiS rebus ProgreSSuS, ut RuCtor centum et quinquaginta paginiS editionis LommatZAChianae, in diVerSaS partes ex- Cedens, ViX SeX VerSUS eVangelii interpretando abSolverit. Idem Vir summi profecto ingenii et uberrimae eruditionis a Classicorum modo et ratione Scriptorum multum abhorret. Neque enim directo itinere incedere, Sed veluti ad fluvii modum in plura brachia divisi, hinc et illinc ripis retorti, quarum parteS Secum duxit, ad finem propositum tendere solet. Quare nemo niSi Origeni S Sententiarum et styli gnarus veram lectionsem in loCiS Codicum Culpa CorruptiS Coniectura aSSequetur. Quod ut attingam, operam quam potui dedi. Id tamen doleo, quod codices inspiciencti mihi facultas non obtigerit. Qui si ad manus fuissent, fortasse lectoribuS et emendationes quasdam iuStas esse faCiliuS persuasiSSem, et novaS aliaS appOSutSSem. Sed quum deeSSent, in iiS CorrigendiS maxime VerSabar, ubi necessitas ad emenctanda Verba coegit et evidentiareCte emendata Commendavit.

Ceterum Secundum LommatZSchii editionem, quoniam reliquis facilius eam adleCtorum uSum praesto eSSe puto, paginaS numeraVi locorum de quibus disserui. VerSio cuius interdum mentio facta, Ferrarii est, ab Huetio, Ruaeis, Mignio haud ita multis mutata locis recepta. Sed iam Opus nostrum incipiamuS.

7쪽

Emendationem noStram quo iure textui, quamquam CocliCibus et editionibus defenSo, praetulerimuS, facile patebit, Si quis ConsideraVerit, quid agat Origenes vortiis propositis. Qui quum in interpretanctis eVangelii VerbiS: κ.αὶ ὁ λυγος iv προς του θεου, καὶ θεος iv ὁ λογος C. I, I) VerSetur, duaS quidem res in Logo discernere studet. Dicitur enim Logos divinus, Logos Simpliciter et absolute dictuS, licitur vero etiam Logos qui rationem habet ad Creaturas, in iisque est efficax. ESt unuS quidem LogoS, Sed pro diverso Statu diversa attributa ast eum referenda sunt. Prodit igitur principalectiscrimen in eo quod Sit, et in eo quOct moveatur. Quod Scripturam SaCram OrigeneS docere putat, quum Logon aut diCat apud Deum fuiSSe aut ad prophetas, ut Scientiam rerum futurarum iiS CommuniCet, perveniSSe. Sed ne Logon abSolutum quidem, quem et Αυτολογου Origenes appellare Solet, eundem divinitatis gradum quem Pater teneat,

Suum VOCare CenSel. Deum enim Patrem Summam divinitatem a nullo alio acceptam

tueri, Logon vero Secundi gradus dignitatem a Patre impetrasso. Quidquid enim clivinitatis in Se teneat, Communicatum eSSe a Patre, ex quo Pro CtuS et Cum quo EX aeternitate arcti SSime Coniunctus Sit. Qua re paulo Superius idem auctor multus est incliSputando, voCabulum iu de Logo ab eVangeliSta adhiberi, ut OStendatur, eum nunquam non apud Patrem fuiSse; additque paulo inferius: inde CognoSCendum esse, Logon faCtum CSSe Deum. Quae quum ita Sint, iste tantum sensuS inesse poteSt VerbiS: eSt apud Deum, DeuS MCtuS per praeSentiam apud eum. Qui SenSUS OffuSCatur Per SuPerfluum τυ et Per tranSpoSitionem Verborum, elucet Vero ClariSSime noStra Verborum emendatione faCta. II.

Hic habes locum, non solum librariorum incuria Sed etiam editorum errore Corruptum. Nam reCte quidem Huetius et LommatZsChius codicis Bodleiani lectionem cetτὶ tuentur Contra ῖτι Cod. Regii, quem Ruaei Sequuntur: approbant tamen OmneSVOCem to Παυτ ος etC. in quo egregie falluntur. Neque enim probus Sensus inde elici PoteSt. Vertit Ferrarius quidem quo nomine , et acquiescunt reliqui in haC VerSione. Quod si recte interprotati essent, Origenes hanc fero sententiam edidi SSet: ,,Deum absolutum ab evangelista articulo apposito insigniri ὁ Θεος , omnes vero aliaS naturaS

8쪽

pra ter illum, deitatiS ab ipSO CommuniCatae PartiCipΘS, Proprie θῖ0υς OmiSSO articulo, appellandas eSSe; eodem Vero nomine Primigenitum Omnium Creaturarum, quippe qui primus Patrique proXimuS Sit, honorabiliorem ΘSSe reliquis diviniS naturis. At ego primum vehementer dubito, an VOX O iuSte Per quo nomine reddatur, quum Origenes, verborum minime DarCUS , non negleXiSSet VoCem ov0γυα ΘΞ0υ adhibere. Deinde Voro sententiam puto ConfuSam et logiCa luce Carentem extorqueri. Nam si Logos pari nomine θεου Cum reliquiS Praeter Patrem diViniS naturiS Ornatur, quomodo quaero potest eodem nomine PraecellenS eiuS prae Ceteris dignitaS notari Θ Praetereo illud, quod loco Comparativi graduS τι i ta , τῖρ0ς PotiuS SuperlatiVUS τιαι τατος Statuendus fuissot: sufficiat enim omnes diffiCultates solvere vertio ob in ου mutato. Quodsi concesseris et genitiVum CASUm Cum ComParativo τιμι , τῖρ0ς ConiunxeriS, hanc Aententiam consilio auctoris maXime idoneam inVenieS: Logon Primigenitum Creaturarum,

quippe qui primuS propter PraeSentiam apud Deum Patrem cloitatis quid act so ipsum

traxerit, altiorem QSSΘ quam OmneS Praeter Deum abSolutum naturaS, quae participeSeius cloitatis divinam conditionem ACCOPerint. Quod quum editoreS non SatiS PerSpicerent, in alium etiam errorem inducti sunt, coniungentes quae in VerbiS SequentibuS SeParanda Sunt, et SeparantΘS quae Coniungenda

mentum nec deSidΘrat, neC, Si noStra emendatio iusta eSt, tolorat: disiungunt vero avorho διακουεσας, quod Solute dictum imperfeCte dictum est; postulat igitur rationem eius, Cui Serviatur. Quae quum ita Se habeant, enuntiatum SequΘnS Confirmat emenclationem noStram aptam eSSΘ, et emendatio Confirmat veram indolem enuntiati adstiti.

Continetur vero uniVerSa periodo Sententia haeC quidem Cum Origenis placitis quam maximo conveniens: Sicuti Platonici philosophi quidquid essentiae in rebus sit, do-scondere cloCent eX Summa eSSentia, ita Origenes quidquid divinitatis in naturis divinas cuiusdam Conditionis insit, a Deo absoluto ad Logon, per Logon ad reliquaS deSCendere profitetur. III. g 3. Lomm. p. 94. OrigeneS graduum Ordinem deSCendentium longiuS PerSecutuS,

discornit inter Logon absolutum et Logon inCarnatum, haeC Statuens και παHυ λογου Ρ Ξου καὶ λογου θεου γειορ Evου σαρκος. Ita enim nos legimuS, textus vero transpositis Verbis habet γευομEvου θεούς Sed in re tam Simplici et per Se patenti ne diutiuS Commoremur. IV.

Dividit Origenes homines in quattuor parteS, quarum prima ΘSt Colentium Summum Deum Patrem, altera non ampliuS progredientium, quam usque ad filium Dei; tortia est sidera Venerantium, quaΘ Pro Origeni S et permultorum opinione naturae animatae habentur eSSe; quarta est eorum, qui istola hominum manibus facta Colunt. E quibus verba graeca Supra laudata tertium genus deScribunt. Desideratur vero in iis verbum quou Coniungatur Cum VocΘ 0ὶ; quod ὀχ0υτῖς Vel Simile quiu esse perSpeCto Sententiarum nexu non negabiS. Vidit ictem Huetius, Versione addens habentes, Seu in eo erravit et ipse et Ceteri editores, quod putarent grammatica ratione POSSe Suppleri.

9쪽

φ 3. Lomm. p. 96. Venio nunc ast locum difficiliorem et magis in incerto reman

Origenes iterum homines, qui rerum di Vinarum Cognitionem prae Se ferunt, in quattuor partes diVictit, dispertitur vero non ut Supra posuit, rationse habita Dei Patris Cogniti, Sed ratione pOSita ad Logon. Quem qui Secundum Constitionem suam univerSalem et aeternam intelligant, eoS primae parti adnumerat; atque hi quidem Sunt et Veteris teStamenti prophetae et inter aequaleS gnostici ChriStiani. Alteram Vero Partem eOS QSSQ, qui Logon quidem noVerint, Sed non nisi incarnatum in Christo: qualeS putat esse Christianorum plebem, philosophiciS studiis Carentem. Tertia deinde et quarta pars apud Graecos quaerenctae Sunt. Neque enim hOS LO OS paedagogus ProrSuS neglexit, Sed Sese revelavit et ipSiS. Revelavit Se quidem, Sed pro Origenis sententia non totum se dedit iis Sicuti Iudaeorum prophetis, Sed eX parte tantum Se Communicavit. Fuerunt igitur philosophi aliquanto propius au veritatem divinamaCCedenteS, quorum Origenes in numero PlatonicoS hahet et Stoicos. Quarta donique ParS eSt impia Secta Epicuraeorum, a providentiae cliVinae et veri finis bonorum et aliarum rerum divinarum agnitione alieniSSima. Iam Satis aperte patebit, quiu Origenes de ratione tertiae partiS Statuat, ad quam Verba graeCa SuperiuS Scripta respiciunt. Neque enim quisquam dubitabit, quin philosophos sentiat in eo erraSSe, quou ideas quRSdam OX LORO RCCePtRS Summum ipsum totumque Logon esse iudicaverint. Verba Vero textui inSerta eandem Sententiam hoc modo exprimunt: rationibus λογοις , quae aliquatenuS Summae rationiS του λο υὶ participes fuerunt, animos adVerterunt, quaSi Omnem λ070V SuperantibuS.

At equidem opinor iisdem verbis plus quam par sit dictum esse. Nam Si illi λογοι

ad argumentum ab Origene propositum; itaque aut eligat Sibi utram qui Sque praeferat

aut meliorem afferat. VI.

10쪽

Auctero liceat Continuo versionem ab Huetio receptam Cuius viri docti etiam textum editum PropoSuimuS Iam Vero quem ad modum ad Dei Sermonem pertinet iudicare in iustitia, ita etiam ad ipSum pertinet bellum gerere in iustitia. Ut ex eo quod uicitur oppugnare hunc in modum ipsi Sermoni et iustitiae inimicos, sublatis his qui a ratione sunt alieni, et iniuStitia sublata, inhabitet et iustificet, expellens Contraria ab anima illiuS, qui SalutiS Causa, ut ita dicam, CaptivuS factus est a Christo. Tvetur igitur Huetius et graeco et latino textu vocem λέγεσθαι, eX tribus simul Coclicibus haustam, et Consentire ei videntur docti omnes editores. Nihilominus movet

tionis impedimentum esse. FaciliuS ferri posset, si poSt πολεμειv poSita eSSet, Sed ne sic quidem expectita curreret oratio. Alia deincte haud minor difficultas ex argumento et ConSilio orationiS naSCitur. Nam Origenes verba quaedam ApocalypSeoS I 0, II Sq.ὶ Pro more Suo allegoriCe interpretatus, Logon Cum bellatore Comparat, qui victis serroribus et iniustitia, hominum Christianorum animis potiatur. Oua in rerum gestarum descriptione ConSilio auctoriS aptum est, ex actis effectuS cteducere, ita ut res Causa rei exiStat. Quam methodum in uniVerSa hac rerum expositione PerSequitur. Atque Cum eadem optime Convenit, quod LOROS deScribatur ex victoria reportata novoS progreSSuS laCiens. Minime Vero Convenit, quod LogoS progreSSuS laCerit eam ob causam, quod di Catur SCil. in Scriptura sacraὶ victoriam reportaSSe. Immo hoc auctitamentum sententiam auctoris non roborat Sed turhat. Quare Sublata voce γάγεσθαι de medio textu me verum attigisse Spero. Sed quum fortaSSe quaerat aliquiS, quomodo fieri potuerit, ut vox a re alienissima in textum irrepserit, etiam huiC reSPonSum ferre Conabimur, nam quaeStione Soluta emendatio nostra firmior Stabit. Iam igitur animadvertas, Verborum graecorum a nobis laudatorum initium non idem eSSe in omnibus codicibus manusCriptis. Coclicem Regium Sequitur Huetius, Cuius quiuem lectionem propoSuimuS, CenSemuS tamen minime QSSe prohanctam. Contra Maei Qt LommatZAChius favent lectioni Cou. Bodleiani: εργου δε του λογου του θεου, quam meliorem habendam eSSe et ipSe Confiteor. PlaCet vero maxime tertia, quae in Codice Harherino invenitur: ὀργοv δε τουτο του λογ0υ. Quibus Verbis, Si quid recti video, apposita erat vox λεγεται Nam in haC Sententiarum nexu eadem vox non Solum tolerari potest, Sed neCeSSitalct quadam POStulatur. Origenes enim interpretationem verborum ApocalypSeoS ad alia devertens interdum relinquit, ad in-Ceptam vero rediro solet. Quod ubi facit, ut ConSilium propositum Clarius pateat, vocabulo quodam acthibito indicare non negligit, nunC rursus Se audire vatem Apo- Calypseos loquentem. Quod idem OhServare licet Paulo SuperiuS p. IO3 Lomm. , quum editis simul verbis ουτος δε ὁ λογος - καλειται - ast expoSitionem Apocalypseos revertatur. Ouo Certius ConStat, auctorem etiam illo loCO, de quo agimuS, lpCtorem monuiSSe, ut observet Se iterum redire ad textum ApocalypSeos. Et fecit haso fere

iudicare iustissime ita etiam hella eum gerere iustiSsima etC. Deinde vero accidit, ut errore librariorum λεγεται mutaretur in λεγεσθαι, ConfuSiS et reliquiS verbiS enuntiati. Quo facto mutatae formae mutatio loci SeCuta est; primuS noVum Peperit errorem. Nam quum luce ClariuS appareret, λέγεσθοα illiC Cum probo SenSu non poSSe