장음표시 사용
171쪽
quod absens facere solitus non est, obstringitur gestor ad casum fortuitum praestandum, I. M. F. h. t. g. IV. Quicunque aliqua negotia suscepit, is propterea ad reliqu3 simpliciter expedienda non
tenetur, L U.-lε. h. t. quia gestio ex mero humanitatis officio descendit. Excipe, si negotia sint connexa, aut iterum alius adin, qui omnia gerere Velit, L 1. g. ra. F. h. t. Quod si vero gestor omnia suscepit, & aliqua utiliter gessit, in aliquibus autem ι damnum dedit, absens pensiare lucrum cum damno debet, L litans A. h. t. secus, ac in societate, V. sit. pro sec. g. IX. g. V. Oriuntur ex negotiorum gestione duae actiones. Vna est directa, quae statim oritur ab 'initio, & datur domino aduersus gestorem, ad id, ut rationesgestionis reddat, accepta restituat s damna data prastri, iuxta casus ante recensitos, add. I. U.
g. VI. Altera dicitur contraria, quae ex postfacto & accidenti oritur, & datur gestora aduersius dominum ad consequendam indσmnitatem, id est, adirepetendas impensas necessarias & Vtiles, v. l. lo. h. t. Animum enim donandi has impensas indu- ,hio nemo habuisse censetur, excepta matre savia, I. 34. . h. t. secus in reliquis cognatis, V. Brunn. ad i. 27. Τ. h. t.
g. VII. Sed quid si prohibitoria negotia quis gesserit, V. g. pro prohibente fideiusserit & deinde soluere coactus fuerit, an nihilominus actio contraria ipsi datur ad pecuniam solutam repetendam Z Negatur in L vis. C. h. t. in casu tamen adlato actionibus a creditore cessis uti
172쪽
potest fideiussor. Exceptio etiam est,fl probo
tio sit contra publieam salutem, v. g. ne se deS ruinosae fulciantur, aut reparentur, V. Dn. Stryk. V.
mod. h. t. f. vlt. in f Scipio Gentilis de procuratoribus f negotiorum gestoribus. LIB. III. TIT. VI. Cod. IX. 46.
g. I. TIOx calumniatorum diuersimode accipi- tui. Mox denotat malitiosos accusatoresis criminalibus, innocentes homines delictorum arguentes,de quibus adiit. ad SC. Turpili. Mox tales qui alios iniuriis verbalibus adsciunt, de quibus ad tit. de iniuriis. Mox eos, qui repugnante conscia entia litigant, quibus proinde iuramentum calumniae defertur. V. tit. de iureiur. g. XXXIIX. seqq. g. ΙΙ. Sub hoc titulo per calumniatores.intelliguntur malevoli homines, qui pecuniam accipiunt, ut calumniae causia aliis negotium faciant, vel non faciant, Unde ei, cui calunaniosa lis imminebat, con- tra accipientem actio datur in quadruplum eius,
quod datum est,& quidem intra adnum, quia praetoria actio; post annum in simplum, I. t. pr.A. h. r. I III. Si datam est, ut tale negotium sat, tunc dedit tertius quispiam itidem malevolus homo, qui ex capite iniuriarum conueniri poterit ;si datum est, ne flat, tunc dedit Vel ipse, cui negotium imminebat, & hic iterum habet actionem
ad quadruplum, cui tamen simplum, quod dedi
173쪽
dit, inest, Ly. g. r. h. t. Vel dedit tertius bona mente, quo casu hic tertius rem condici alter autem, cui negotium ante imminebat, nihilominus quadruplum ab accipiente exigit, quod tunc mera poena est, L . pr. h. t.
f. IV. Heredibus non datur actio ad quadruplum, quia illa ad vindictam tendit, cuius persecutio est: personale quid. Interim si ipse dedit, cui negotium imminebat, ne fieret, condictio ob tumpem causam heredi denegari nequit, quia haec est rei persecutoria i v. I. q. h. t. contra heredernon agitur, nisi in quantum ad eos peruenit, L F. pr. eoAE Actio in quadruplum hodie nulli bi quidem prohibita est . sed raro tamen instituitur. Cum plerumque ad poenam aliquam brbitrariam agere soleant, & quia poenae non amplius asplicantur actoribus, sed fisico. '
S. I. Uitutio in integrum est rei in pristinumn statum reductio. Fit ea vel a princ pe, scilicet ex capite gratia, de qua infra ad tu. de sententi passis s restitutis; vel a magistratu inferiore ex capite iustitiae. Et haec restitutio vel est iuris ciuilis stricte sic dieti, v. g. ob laesionem ultra dimidium , ex La. C. de res. vend. si ex falsis instrumentis iudicatum, L G. Τ. de re iud. vel friusiq-G s ran.
174쪽
randum suppletorium, aut purgatorium G nouiter repertis instrumentis retractatur,l. 3l. de amni. v. tit. de iureiur. f. XXXVI. quae restitutio intrago. annos peti potest; vςl ea est ex iurepraetoris,de qua & eius speciebus in hoc libro IV. agitur. f. II. Haec restitutio praetoria in subsidium demum datur, si ius ciuile deficit, Unde minor, qui
sine tutoris autoritate contraxi eodem non indiget, L ἰε. pr. f. de minor. Exceptio est, nisi res ratio propriar magis proficua sit, quam remedium ciuile, sic v. g. si minor Vltra dimidium laesus, meι- Iius est, Vt ex capite minorennitatis agat, quia ibi modica laesio facilius probari potest, quam enormis in remedio, I. a. C. de resci vend. item si idem minor in alienatione bonorum laesus suit, posset
quidem ex iure ciuili contra tutorem actione im, telae directa agere, sed magis proficuum est, ut Contra alterum, Cum quo Contraxit, restitutionem petat, quia tunc ipsam rem iterum Consequitur, in quam forte adsectio cadit, tutor Vero interesse solum praestat, II. CF tui. vel cur. --
g. III. Rnstitutio hodie fit regulariter a iudice domicilii rei: in actione rescissoria ob absentiam Sex capite metus etiam iudex rei sitae restituit, quia illae actiones sunt in renu scriptae S sic reales Imitantur, v. infra est. de iudiciis ibique de fori
competentia I. XIX. In loco contractus autem restitutio nunquam petitur, U. I. a. C. ubi σ apud quem. ibiguo Brunnem. V. tit. β. XIV.
g. IV. Omnis interim restitutio supponit Le-sionem & quidem non modicam, qualis pro arbitrio
175쪽
DE IN INTEGRUM RESTITUTIONIBUS. I
trio iudicis ex personarum qualitate & facultatu hus diiudicanda est. Ortum hinc traxit famois sum illud: modica non curatpraetor, v. l. t. quae regula aequissima est & solum ad materiam rescissionis contractuum pertinet, ne propter rem nullius momenti lites instaurentur. Quod si vero de contractibus implendis sermo est, minima
f. V. Restitutione postulata omnia in prisino flatu moere debent, L vn. C. in integr. rest. post. Vnica exceptio est, nisi illa altioras indaginis sit, v. Brunnem. ad d. l. tunc enim restitutionis petitio ad reconuentionem remittitur. De restitutiona in integrum scripserunt Ssortias Oddus, Casp. Mam. tZius. Frid. Martini, Ioh. Mauritius, Helis. Vita Hunnius, Franc. de Caidas, I Idaeus Couarru- uias, Cuiacius, Ioh. de Ferrariis, Rob. Lancellottus, Anci Gomezius,Gabr. Mudaeus Mach. My fingerus, Vclair. Zasius, Petr. Rebutas, &c. V LIB. IV. TIT. II. Cod. II. ao. I
f. I. FNter causas restitutionis praetoriae prima I est ex capite motus. Quamuis enim iure naturae omnis actus per vim metumque celebratus nullus sit, in qua simplicitate perstitit ius rom. in dotis datione, Lai. f. s. g. r. h. in libertatio
m. N. in fae despo ac in &VaDD. putant, in t stam. arg. l. ao. S.I1. qui testinac. puL. V. ti si quiraliquo
176쪽
o8 aliqv. test. prost. f. H. subtilitas tamen iuris romani effecit, ut, qui metu promisit, ipse iure sic. subtili sit obligatus. ΙΙ. Ortum hinc habet vulgatum illud: eoacta voluntas est etiam voluntas. l. at. g. st . h. q uod sine dubio natales suos philo phiae stoicae debet, eui veteres ICit addicti fueruntaust.Reistentiem.
ad Senecam de consantia p.I. Menagius amoenitat. inir. e.M. ab init. Ita vero Stoici et sapientem esse - -perturbabilem atque adeo omnes i us actiones -- cluntarias: hinc, si uratur sapiens, A crucietur, in
Phalaridis tauro A erit, dicet: quam suave es hoc l quam hoc non curo 3 v. LipsiuSin manuae ad philos'pote. LI. disf. ses 7. Praetor autem haec princi. pia non sequitur,quia Voluntas Coacta non est vo- luntas libera, & hinc dat restitutionem in inteis
- f. III. Restituit ergo, si vis inseratur, autoritate priuata modo legibus prohibito, & talis quidem Vis, ex qua merus prouenit, qui in hominem constanti mum cadit, l. 1. f. h. t. quo pertinet metus mortis & verberum, LI. I. r. in f h. licet quis in furto, vel adultino depreheMus, i. 7. g. l. h. i. sa- Iri, I. . . g. 2seruitutis . g. si iam in seruitutem pe-- tor 3t alter instrumenta status mei interuersurus - est, i. g. g. I. h. t. Alia exempla saepe occurrunt,quae singula recenseri non possunt. Excipitur vero timor vexationis & infamiae, l. 7. pr. h. t. metus reti rentialis, l. 6. C. h t. metus accusationis, L Io. C. eod.
. quia ibi defensio saluar minae, si nullum factum accedit, restitutionem etiam non operantur, I. s. Ceod.
177쪽
qvOD METUS CAUSA GESTUM ERu. Io'S. IV. Datur restitutio contra eum, qui ipse vim iniustam intulit. Si ergo, quo magis te de vi hostium, vel latronum. Vel populi tuerer, vel liberarem, aliquid a te accepero, Vel te obligauero: non debere me hoc edicto teneri Pomponius ait, nisi ipse hane tibi vim submisi. Ceterum sit alienus sum a vi, teneri me non debere, ego enim operae potius meae mercedem accepisse videor. sunt verba Ly. s. r. Τ. h. t. edit. Haloanis. g. V. Actio, quam praetor concedit, dicitur quod metus ea ια & datur illi, qui vim passus est. aduersus metum inserentem & quemcunque rei per metum amissae possessorem, I. I4. 6.I. h. Unde in rem scripta dicitur ab initio quidem ad rem solum restituendam,si vero restitutio non sequitur ad ludicis arbitxium, id est iussum, ad quadruplum, hinc arbitraria audit.) Quadruplatur autem res cum fructibus & omni causa, L l . g. . h. t. si res quidem promissa, sed nondum tradita, restitutio etiam per modum exceptionis peti potest. si metum inserens ad rem tradendam agit. Hodie ad interesse & poenam arbitrariam agitur. S. VI. Si plures metum intulerunt, contra sngulos in solidum datur dicta actio, unius tamen solutio reliquos liberat, L r . β. U.f. b. t. quia hic principaliter ad rem persequendam agitur. Da - ὶ ο tur hinc etiam heredi, non vero contra h tredem. nisi quatenus ad eum aliquid ex negotio coacto peruenit, L 1 g. a. h. t. sufficit autem ad primum heredem peruenisse,licet enim ille consumserit&mox oecesserit, heres tamen secundus nihilom
aus conueniri potest, V. LI7. GIS. h. t. .
178쪽
g. VII. Actioni huic quondam anno utili prae scribebatur &post annum saltem in simplum ea
competebat. ι r . f. r. s a. h. ri Iustinianus Vero illum annum in quadriennium Continuum mutauit, quod clarissime adparet non solum ex rubrica, sed etiam ex L 7. C. δε tempor. in iuri resit. ibit ita T in maiorum crestitutione) vel aliis legitimis causis, quae veteribus legibus enumoratasunt. Sine fundamento ergo dissentitLauterbach. comp. iur. h. t. in M. qui intuitu.huius actionis mutationem in quadriennium factam esse negat.' LIB. IV. TIT. III. d. II. 2I.
g. I. OEcunda causa, propter quam praetor resti- tutionem in integrum concedit, est Minius malus, id est, omnis calliditas, fallacia, machinatio ad circumueniendum, fallendum, decipiendum alterum adhibita, LI. g. a. 1f. h. t. Huic Opponitur dolus bonus, qui nihil aliud est. quam solertia legibus permissa, e. g. in stratagematibus aduertus hostem, AELI. I. I. cautelae in contractibus, &c. s. II. Equidem iure naturae contractus ite rum nullus est, si alterius dolus concurrit, hic enim consensum excludit; ius vero Romanum hic iterum paulo aliter procedit. Scilicet distinguit illud i inter dolum causam dantem cont-ctui, si quis dolo ad contrahendum inductus fulta
179쪽
suit, qui alias contrahere plane nolebat; &do. ' tum incidentem , si quis animum contrahendi quidem habuit, inter contrahendum tamen ab altero circumscriptus fuit,l. 7.pr. σ g.I. Τ. h. t. a
inter contractus bona Mei bilateraleo & stridis iuris suntlaterales. g. III. Adplicatio ita fit. Si dolus causam ἀ-dit contra tui, b. f contractus ipso iure nullus est. d. l. 7. pr. h. t. si incidit; contractus subsistit, &exemto solum ad interesse agitur,1 ι'. g. 4. s s. de a Lomt. Si contractus stricti iuris celebratus, ille semper subsistit, sue dolus causam dederit, siue inciderit, LIL Τ. de V. s. quia iudex pedaneus in istius modi contractibus vltra expressa Verba procedere non poterat. Ergo hoc demum casu restitutione praetoris, siue actione de dolo opus est, v. d. I. 31. quae & per modum exceptionis proponi potest, si res promissa quidem, sed nondum tradita. s. IV. Datur itaque actio de dolo deceptis in contractu stricti iuris aduersus decipientes ad damni inlati restitutionem. Si restitutio illa ad arbitrium
iudicis non sequitur, reus ad omne interesse conissemnatur, 1. IX. pr. h. r. inde haec actio arbitraria
licitur.) Plures tenentur in solidum, uno vero oluente reliqui liberantur, quia est rei persecu-oria. Contra heredes non datur, quia ex dei 1o, nisi lis contestata cum defuncto. aut ad hercles aliquid peruenerit, L .pr.es f. r. h. t. sede tunc in factum solum agitur, Lag h. t. β. V. Actio de dolo infamat, I. r. S. 4. ff. h. t. mc non datur contra parentes & patronos,
180쪽
Ita nec vili & plebeio contra hominem vitae emenda tioris, aut in dignitate constitutum, L H. I. I. h. t. nec contra heredes, Ut s. praec. dictum. Item non datur propter rem minimam, id est, cuius pretium duos aureos non eXcedit, i. o. h. t. nec illi locus
est, si aliud remedium non famosum in promta sit, v. g. ex stipulatu, si de dolo stipulatio interposita, I. r. g. 4. h. Omnibus tamen hisce casibus actio in factum instituitur, diu text. 6. VI. Actioni de dolo runnio praescribitur, etiamsi iam in iudicium deducta fuerit, quod alias secus. v. tit. de iudic. I. XXXVI. & hoc biennium non a die notitiae, sed commissi doli currere incipit , L f C. h. actio in factum autem 3 o. annos d urat, L zS. ius. Lb. Celsus Bargalius de dolo malor Gerhard. No t. de forma σmcndandi doli mali. LIB. IV. TIT IV. 3 Cod. II. 22. seqq.
g. I. Ertia causa, propter quam restituit 1 praetor, est minor alas. Minores autem hic etiam impuberes & infantes sub se comprehendunt, omnesque in uniuersum, qui secundum ius Romanum infra annum iuxta Saxonum leges autem infra a I. annum sunt, v. I. . h. t. CarpZOu. p. a. c. H. d. s. Vbi num. a. dicit, in Saxonia aliquando maturius sapere hominos. Computatur vero hoc tempus de momento in