Institutiones juris naturae et gentium in quibus ex ipsa hominis natura continuo nexu omnes obligationes et jura omnia deducuntur

511쪽

M P. I CXVIII De 1 do dicitur arbiter, si partibus significat, se

controversiam decidere nolle... g. 772. Quoniam arbiter controversiam, stari θ' uitem decidere debetis. 77O.);

siis care debet, cujusnamst res controvem se do iba, vel cuinam parti quiddebeatur, L. nam non debeatur, consequenter re nunciare, uirmn ei, quijus aliquod aiveotis alterum habere praetendit, ra e petat, ne ne inhoe pronum

elato laudum consistito. 7o ). Hinc sua veluti sponte sequitur, ut arbiters impartialis f. 68 cumque res

csus personarum sit determinatio vinluntatis, vel noluntatis per motiva a persona desumta, in cujus gratiam si,

quid fit, seposita veritate riusio prorsuae habito respectu personarum. Cumque Cir bonus dicatur, qvijustitiam xhoiam statem amat, quicquid eidem adversum

odit; qualis quilibet sederit β. 86. 9),

consequenter vir bonus intelligere tabeat, qui ustum N honestumst, quid injustum, inhonestum, adeoque, aequum atque iniquum β. 83J,

ratis id eirco amans arbiter quoquem bonus se debet, ac per consequens

. - , intelli

512쪽

iendi Mes in tu naturali. 8a intelligere, quid justum N injustum,

aequum iniquum sit, ac veritatis amans esse, propterea a neutrapa te se muneribus corrumpi minime pati

tenetur. .

Quando partes de jurelitigant, Actor suom vocatur, quibus praetendit, quod pars adversa ipsi competere negat Reus au et it 'tem vocatur, a quo tributio juris peti. tur Quamobrem cum arbiter litem decidere debeat 3 77o ); pronunciare debet, utrum actori competatjus, praetendit, consequenter reus adhoc tri buendum ipsis obligatus nec ne 76s Quamobrem infacti notitiam in. quirere bis quoad omnes circumstan, tias contra negantem probetur curare, ae tandem ad factum leges , hoc est, inflatu naturali jus naturae applicare dohet Unde patet, arbitrum legum in flatu naturali iuris naturae peri tum esse debere. Cum arbiter ad factum leges sipplica

re υ quod a reo negatur probare, reus autem ad narrationem facti respondere

513쪽

- 8 P. II. C. XVIII. De modo debet, utrum idpro vero habeat , nec ne, aut num saltem circumstantias quandam neget e quaenam contra ea, qua admittit, excipiat, ab eo incienter μωhanda contra actorem negantem f. cit ).f. 77 D. -- Quoniam Instrumentum scriptura est, Ruisne inquam ea, de quibus pacistentes inter η . 'is, se conVenerunt, redacta sunt, vel f

ia ' sium quoddam , ob quod alter jus

quoddam competit, aut non competit, relatum est per instrumenta, quae pari adversa, contraquam producuntur, t quam vera admittit, Madversus qua nihil excipere valet, probantur facto. Quamobrem cum hunc habeant usum instrumenta, s de negotio hilaterasi, quando scilicet utraque pars se obligat ad certas praestationes , instrumentum conficitur, ab utraque parte subscrilem dum e utrique parti ex plar ab utra que subscriptum tradendiam esse vero detin staterali, quando saltem una pars ab ter ad quasdam praestationes se obligat, nonni ab ea partesubscribendum, quas alteri obligat tradendum ei cui obligatur. Ne vero lis oriatur de instru mento, quae Vitari poterat; quando M

514쪽

Iniendi lates inflatu naturali. 483 instrumenti exemplaria conficiaretur, in eo exprimendum es , duo fuisse confecta, ab utraque parte subscripta ac undieuique parti unum traditum fulse. Ex definitione instrumenti patet, epistolam

qua absenti quid Agni atur, sis ins mmentum, veluti in qua debitorfatetur debitum centum aureorum, chirogra phum item f. 6sa.)υ apocham M. 6sa., nec non proto collum, cum hoc nomine significetur brevis annotatio rei gestae,

memoriae causa facta, se in statu natu. aliis parte adversa subscribatur, Aetiam personis aliis praesentibus saetab

is , cum ab his reeognitum pro vero habendum sit. Ceterum hinc etiam pater, protocolla quoque ieri, titex iis tan fetantur instrumenta. Istiusmodi autem protocollum, e quo instrumentum eonficiendum, unctatio, a nonnullis

Deoiatura dicitur. In casu dubiosi imstrumentum dissentiat a proretallo, Antio est proprotocosio; cum enim faehi

sit, ut paciscentes aliquid in Instrumen to miluo consensu immutaverint, de quo ante convenerunt, da parte assidimante probandum Lis igitur haec ut evitetur instrumentum ab alio reme. Hi a ctum.

515쪽

ritum , antequam subscribatur, relegendum, cum pratocolla conferendum i I. a.): idquod iacere etiam tenentur testes qui adhibentur ut veritatem resege attestentur, non verositantummodo ashibentur, ut attestentur, instrumentum

hoc partium consensu esse confectum; cum

in hoc casu opus non sit, ut norint, quanam in instrumento contineantur. Imstrumentum originale vocatur, quod mutuo partium consensu confectum; Copia vero, si ve Exemplum,quod ex offiginali descriptum. Copia igiturpersenil probat, is quaterius constat, eam cum originali instrinnent consentire consequenter cum Copia vidimata dicatur, cujus cum originali conformitatem ab testantur personae fide dignae, Avidi mala fuerit.

f. 776.

D. Aa arta blanta dicitur charta vacua, quam a se subscriptam sigillo suomst nitam quis tradit alteri, ut eam certi se gotii causa scriptione sua repleat. Cum utique chartam blancam dans fidem ac lcipientis sequatur, quod non scripturus sit, nisi quae scribi voluit, accipiens ab omni staude animum alienum habere

516쪽

senilites in satu naturaei. 8s debeati . 86.); charta blanea obligat subscribentem Agillantem ad id mae . . flandum , quod inscriptione promittitur,u accipiens danti tacite se obligat ad ni hi in eascribendum, nise quod is in eascribi vult, vel intentioni ejusdem convenit, quosii vero quidpiam scripsit , ad quod te obligare noluisti, vel quod a veritate rei gestae abhorret, aut raestan. - , vel eo flandum minime obligoris. Ast cum per

se pateat, nude asserenti credi non polle; contra voluntatem tuam, vel rei verit

te in quaedamscripta ese,probandum Litis ergo evitandae causa in subscriptione chartae blaneae, si eripotest, determina te exprimendum, in quempnem detur. f. 777 Bacillafilsa dicuntur, quincisis cre D. bori ,

sis demonstrant, quantum pars una de- ' in derit, altera acceperit , vel etiam una ab teri praestiteria, quae ad certum praesta itionum numerum fuerat obligata. Quo niam utractve pars in hoc consensit, ut

per bacili is probari facta possint; perea dat, ' aecepta , vel ab alterutra parte praesita prolantur , consequenter δε-

bitum in ca priori solutum in posteriori probatur.

517쪽

probantur. Quoniam itaque pro veronabendum, quod testis narrat; in eo re

quiritur Iacti notitia, b animus inpraliter verum loquendi f. 347, , nolicet vel ipse fallatur; vel fallat 336,

consequenter ut de notitia facti minor it dubitatio; necesse est ut praesens sue rit, quando id fiebat, de quo quaeritur. Testia oculatus dici vir, qui narrat, quae praesens sensu percepit auritus ver0, qui ab alio audita narrat. Et Dllisve ruS Vocatur, qui moraliter verum loqui tur falsus vero qui moraliter verum non loquitur. Quodsi non desint ratio nes, ob quas verum moraliter non dicturus, vel dicere praesumitur, Testis' spectus audit; qui ideo ad testimonium ferendum non admittendus ast in quem nulla cadit suspicio qu0d mora liter verum non dicat Testis integer, Quoniam testis ad probanda secta aulii, betur ad dicendum verum naturaliter obligaturis. 3 .), consequenter. Ut

testimonium mendacium est si .iu

518쪽

βniendi sire in flatu naturali. 87

ut testimonio tanto securius fides haberi possit, testspromistre debetis mora, liter erum dicturum s. 18Q.i, utque tanto minus suspicari possimus, testem

moraliter verum non dixisse, cum jur, mentum arceat omneltacitas eXceptiones ac Conditiones, neque admittat re

servationes mentales M. 369. , jur re, quod verum si dicturus, aut tes, monium suum juramento confrenare. Enimvero cum logice falsum ene possit, quod moraliter verum est M. 3 7 , adprobationem vero facti requiratur veritas logica, quod per se patet testis unus, etiamse juratus ae minime suspectussus' eienter non probat, ac ideo probatio per testem unum minusplana est; cum Proba tissemiplena dicatur, qua factum minime sufficienter probatur; sicuti ex ad- ver Probatio plena, qua factum sum cienter probatur. Quoniam veritas logica nonnisi unica est M. 3 7 quodduo, vel plures testesjurati, qui jurando a se dimoverunt suspicionem, quod moraliter verum non dicant Amul asprariam id re logice vero habendinu, ae ideo pros ciente euplene probato, conlequem ter negans hoc contra se pro vero mit

519쪽

tere tenetur , propter pro convicto habendus. Nimilaum cum probatio a ter exitum habere nequeat, etsi ab lute impossibile non sit, ut logice falsum sit, quod per testes hoc modo probatur; ea tamen admittenda. Eam enim cedi titudinem, quae demonstrationibus ma

thematicis debetur, hic frustra requis

veris.

οὐMam Cum voluntas determinetur permo-

. .: νὴ repraesentationem scilicet boni, vel mali, consequenter testimonium falsum dicatur vel spe boni obtinendi, vel mali fugiendi causa, vel in favorem ejus, pro tuo, aut in odium ejus, contra quem

juratur stestissuspectus es, neces est,

ut velape boni, vel metu mali, vel in D Uinem, aut odimu falsum simonium dicturus videatur. et iamburatum. At que hinc obstetricantibus circumstamitis singularibus, per quas ea probast tur, suspicio oritur. Inde autem sequi tur, ut testis suspectus non se admittem S, cumque ob rationes dictas telisis propria causa suspectus sit , ex qua nem po commodum quoddam sperat, vol

520쪽

finiendi lites in flatu naturali. 489

incoimnodum metuit is ad testim, nium asserendum admitti nequit, consequenter nec Acius in causa communitesis es potest. Et quia in teste requiritur notitia facti f. 7 80; nemo testari potes de rebus, quae in intesiectu ipsus

non cadunt aut ad quae animum nona tendit. Nulla vero ratio naturalis est, cur feminae testari nequeant consequenter admittendae. Quamvis autem ex rationibus generalibus a qualitate certarum personarum desumtis, veluti quando quaeritur, an debitor testis esse possit in causa creditoris, contra, socius in causa socii non communi consanguineus in causa consanguinei, levis

aliqua moveri possit suspicio, cur testes minus idonei habeantur, ac ideo in alii haberi queant, iisdem postponendi sint ex iisdem tamen solis, nisi acce. dant rationes particulares manifesta, vix ac ne vix quidem adeo suspecti reddi possunt, ut ad dimovendam suspicionem ne quidem juramentum sulciat. Ne vero pars ulla de integritate testis

querelas movere possit; qui per testes pro se alimrid probare vult, ipse e pro, eere Metio vero eontra quem perte