장음표시 사용
831쪽
cii Catonis , Fabii Maximi, Valerii Amratis, Licinii Macri, Eliique &Gellii MCalpurnii simultorum aliorum materiam sibi amplam tb rem ad futurum opus digerendum congessit. Manum admovit operiolum p. CXCIII. i. nno urbis Conditae Catoniano 7 s. Varroniano 46. Dodvvell. 7 7. ante CHRISTuM VIII. stylo facili aeperspicuo,4 singularem elegantiam e prae se ferente scripsit Antiquiratum sive Originum Romanarum fωμωκης Ἀρχωολογία libras XX. De Romanorum genere, Originibus, Republica&rebus gestis abra hecondita usque ad Olymp. CXXVIII 3 sive initia belliptimi Punici. a quo incipit Polybi la Histori , quam aemulatus videtur Dionysius Herm Conringi a judice de civili prudenti cap. rq ut Iosephus vicissim Dionysii exemplo creditur illoriam a Iudaicam libris viginti complexus esse, inscripsisse Amo ολογαν I. κω.
II E libris h XX. Dionysii Orisinum sive Antiquitatum
non plures exstant, quam priores undecim, desinentes in Anno urbis CCCXII. fragmenta quaedam delegationibus, quae ex posterioribus libris vulgavit Graece Fulvius tuimus, tum fragmenta quaedam h libro XII. quae in excerptis Petreicianis Graece clatine edidit H. V losus pag. 329 - 4s notisque illustravit. III. Libros XI latine primum e duobus Codscibus MSS.transistulit Lapur Dagus Florentinus, dicavitque Paulo II quem Platina quidem notat summo odio humaniorum literarum studia habuisse Lu-eem vidit Bil agi versio Tarvisii 68o. fol. recensita Basilearis 3 a fol.
ab Herm.enno Glare in qui so o. errores sustulisse se profitetur, Chro-
nologicis tabulis Dionysium illustravit. Eoi vero Iapus Sylburgii ve
ba agnoscis pleraqueparum latine, multa etiam sinistre vertit, tamen, quaa
minit sed vocat μάλ ικῶν λιγων Aa Stephanus ByZ. in Κωνσαντεια inidat Dionysium με- ω- Or. χιιιολογίαc, unde parci, totum opus ab eo lectiti sutile hoc titulό. ν Notoit hoc etiam Evagrius lib. v. cap. uli Histor Ecesec&i holim Cod. LXXXlli. Conset Dodoellum ad Chronolog. Dionysii Halicis Ios. h Falli Gelenium qui libros XX a Dionysio absolutos negat Photii, Stephani Byriali rumque testimoniis revincit volsus it 3 Histor. Gr.&Martimis Hanckl ub. 2. de Rom. rerum scriptoribus p. z.8.d jojl ZId hys OOSIC i
832쪽
duos vetustos eodices in tua persione secutus es sierbum verbo reddere puduit, sepe mihi adsera lectionis investigationem viampatefecis Grace primus edidit,Robertus Stephanus Paris 3346 fol. tydis vere Regiis ac nitidissimis. Hinc meliorem versionem latinam, sed decem tantummodo librorum Libri undecimi enim in Graecis Cod perturbatior ordo est adom
scopio, eamque Johanni Rudolpho Murbacensi&Lutrensi Abbacii nascriptam edidit Basil. iso. sol addito undecimo libro ex Lapi Biragi verbone. Ab eo tempore egregiam Dionysio operam praestitit Hideriacus S urgius, quo vix quisquam melius veteres scriptore tractavit,
emendatioresue & ad ultim aptiores adornavit editiones. Hic enim Graeca ad varios codices SS. doctorum virorum opera recensita emendavit, atque Romano potissimum ac Veneto codice supplevit, Geleni versionem innumeris locis castigavit , librum undecimum fragmenta delegationibus a Fulvio ursinoedita,&jam recens ad Iulii Pacii codicem emendata de integro vertit, Glareani Chronologiam, relium Victorem de Origine gentis Romanae cum notis A. Schotti, Leges Regia, decem virales cum notis &glossario, notasque e Pictorii, Mureti, Brodaei, Leopardi, H. Stephani, Camerarii, Guil. Canteris
Xylandri, olfiique scriptis excerptas& suas propria industria eoncinnatas, indices in Dionysium, qualibus solet editiones suas ornare locu pletissimos graecos&latinos subjunxit. Francos apud heredes, A., cheli 1 146. sol. Recosa est Sylburgii editio graece & latine Lipsie A. isor. lal minus emendate, nec verbao adjecto, quo ex virorum doctorum iaculi integri industria aliquid novi ornamenti Dionysio accederet. Prodiit etiam Dionysius latine, libros undecim Antiquitatum ex versi ne Geleniana a Sylburgio recensita ac suppleta, . quod in graeco-larina desideratur capitibus distincta exhibens Flanov. 6rs. I. Sed&IEmisius Portus Francisci F. post alios non dubitavit libros Antiquitatum Dionysii latine vertere,&cum notis suis, H. Stephani&IL Casaubonhedere Lugduni Lysa sol apud Vignonium. In hac editione latina solarum Antiquitatum reliqua enim Dionysii scripta non attigit Portus excerpta delegationibus occurrunt ex triplici versione cum notis Lstephani, Frid. Sylburgii& ipsius Porti Habeo etiam libros XI. Antiquitatum Dionysii e Porti versione separatim latine recuso cum argumentis librorum Gnomologia Dionysiana, Genevae apud Iacobum.1M Denique praesectus Bibliothecae Bodlejanae dignis-
833쪽
simus Iob. Hud onus luculentam S praeclari mimam publico bono vulgavit Dionyui editionem e theatro Sheldoniano Oxonia A. i o4 l. inscriptam D. Georgio Hoopero Episcopo Bathonio Vellensi, in qua Graeco textui ad editionem Sriburgii recensito adjungitur Porti translatio hinc inde emendata,&singulis paginis superius adscripta temporis
notatio ex mente Viri egregii H. Dodυvesii, infra autem praeter notas de observationes variorum substratae Variae lectiones Codicis Vaticani ante oo annos scripti per libros primores decem per undecimum alierius Vaticani recentioris, quas Viris praestantissimis Laur Zacagnio &J at Periaonio in acceptis refert editor humanissiimus. Excerpta deIegationibus cum versione H. Stephani3 variorum notis, ei resciana cum Henrici Valesii interpretatione,&observationibus exhibet, operique praemittit veterum recentiumq, 0 de Dionysio testimonia ac judicia, ad calcemTomi II rejectis notis quibusdam Variorum in quaeda Dionysiit loca prolixioribus F. Ursini, Is Casauboni , . Stephani, Syl- burgii c. In his p. 323. H. Dodvvelli supra laudati dissertatione de aetate Dionysii, vocabulo Φειε, c. tum ab eodem Dodvvello con cinnatis, summo studio elaboratis tabulis Chronologicis Dionysianis. IV. In locum libri t. Antiquitatum de Insula Samothrace ae
Diis Troicis prolixos commentarios Graece scripsit Iohannes Migisseν
cognomine Canabutius sive Canabuza, quos memorat Labbeus p. log.
Bibi nov.MSS. edere pridem constituerat Leo Allatius. Exstant etiam manu exarati in Bibl. Vindobonensi Imperatoris,distincti in capsela XCVI. quorum titulos post Lambecium edidit Nesselius in Catalogo MSS. inter codices historicos p. 16 3. se Sed S: Romae in Bibliotheca
Chigiana asservatur membranaceus&saeculo X. ut videtur scriptus codex Graecus Antiquitatum Dionysii, cum cssigie illius in fronte voluminis ex antiquiore codice delineata&minio picta, ut narrat Bernardus de Montiaucon in Diario Italico c. 2O. p. 2 8. V. Te-
0 Plura ollegerunt Martinus Hanckius libro utroque de Rom. rerum scriptoribus, Christianus Wilhelmus Erbenius ad Joh Maair Eponymologicum. nomas Pipe Nount&c. Prae ceteris lectu uetanda uiri , quae de Dionysio observat
Motianus Vayerus 2.3C seq)edit in sol. V ac voce plerumque non certum niti erum annorum sed stirpes ac successitones notari contend: Vir doctiis mus, perinde ut Matthaei primo capite. Conter , dem exercitat de aetate Pyll BOI P. IIo seq.
834쪽
ANTI IapATES ROMANAE usi. m. e. XXXII. IlV. Testatur Dionysiusi se si se in Historia sua voluisse re
ferre ac servare characterem ἐς αἰπαύης Hία μικτον, ωαγω, τε κών -- ρκτDe se quiddam ex rerumgestarum narratione re speculario ibilosophica miritum, itaque ut diligentissime&Romanis ipsis scriptoribus longe accuratius describit Rempublicam Romanam ritusque, temporis notationem assidue magno studio adjungit, ita hinc inde digreditur, orationes quandoque longiores interjungit, quo ipso jucundiorem lectu esse judicavit Photius Stoicae Philosophiae favis te Vossius observat lib. I. de Idololatria c. io Dictione autem utitur tam pura ac dilucida, ut cognitionem Graecae linguae consequi cupientibus Dionysii lectionem non ab re prae ceter is commendarit Reu.4 doctissimus Vir Hermannus ab Hardi in Studio im suo Graeco. VI. Scripserat praeterea Dionysius Epitomen harum antiquitatum libris quinque Stephano Bya laudatam in As κεια σκοπιιολλα, sed illa jam pridem intercidit. De ea videndus Photius cod. LXXXIV. H. Stephanus operaei in Dionysium . . des . Etiam librum S reis seripsis e se innuit Dionysius lib. I. pag. 6o in quo docuit, qua ratione Graecam supputandi rationem ad Romanam liceat dirigere. Meminis
χρονικοῖς Sed haec ClariiIimo Hudsono pridem observata. VII. Nune ad alia Dionusii scripta accedere par est, Criticari Rhetoricatum illa quae exstant, tum, quae perierunt. Exstant ver haec sane eximia 'ectu digna, nisi quod acerbam nimis Criticam quandoque exercere videturDionysius, in his scriptis,quae junior aetatevi ferventior edidit , neque enim dubium est, haec ante Antiquitates ab eo composita fuisse. VIII. nisi r&2 n 6NOM ATD de fructura Oriuio- ηι liber, ad Rufum Melitium sive Minucium. Graece primui edidit dc
to Lib. I p. '. m)E dirus est Helmstacita 'oe g. Etiam Dionysius riginis,lio de argumento duobus librii seripserat post nostrumta
Nyumn.&longe acriore atque exoluisitior judicio valuiue videtur an Fabro in notis ad Longuυ p. ao8.edit. Tollianae , pollicito uo se ostensurum in locis quos uterquet examina 4t.
835쪽
Aldus inter veteres Rhetoras Veneta 1o8 sol. Prodiit &Graece Argent. xsso. 8. Sylburgio curante in tomo posteriore operum Diotiysii echeliana Latine vertit utcunq; exempla latina addidit Samae Bir ovius Polonus in Academia Samoscensi Professor Prodiit Graece&lat Samoscii A. 16 . . Eadem Bircovii versio ab A. Suotio recensita brevibus scholiis illustrata exstat in editione Dionysii latina Hanov. ol . 8. Longe emendatiorem versionem edidit, Graeca castigavit, notas Syburgii variorumque duas addidit Iacobus I tonus Elonensis Vir CL Lond. i o a. 8 cujus editionem laudatam, si placet, vide in Actis Erud A. I7o3. p. 4. Denique exuptoni editione hunc librum
in posteriorem Dionysii sui tomum recepit praestantissimus Hudsonus, versione locis quibusdam interpolata Graecis castigatis ad Codices binos Regis Christianissimi, inum Coibertinum, quorumuium Uir Cl. Michael le Quien ipsi comparavit. IX. EXNH, in Rhetorica ad Echecratem, duodecim capitibus constans, omnium quae ex Dionysii scriptis exstant Hudsono judice mendosissimum Graece inter Rhetoras Aldi i so8. l. in editione Dionysii Parisiensi H. Stephani, si echeliana. Prima quatuor capita
vertit M. Antonius Antimachus Ferrariensis , quae etsi ex edit Basil. ad 39. sol legitur in calce editionis mechelianae T. r. p. tyu. At Caput V. - ,δε προὐ νημαπικω&. I. Aiτας- latina interpretatione donavi noli. Gratius Brugensis Jesulta Caput VII. ρε-- ἀθλητα. i& VIII. πε i. μασνctita transtulit Andreas Schoitur lx περι εΕamam μων sive de ngurata dicto ne tractatum posteriorem,tuma X.ωXI.περιτωνειν μελεὸν πλημμελου ιυνδε πεδ ταν, ἐν μελετως τεχνίας Guil. Gratias.
Caput XII. σε, λογων ἐξεταστως A. Srhoitus Latine haec omnia leguntur in editione Dionysii latina Hanoviensi A. io is 3 sed capita io. Ir. I 2. a prioribus male distractatunt,&rejecta ad p. 68 seq. ud-
sonus versionem hinc inde emendavit istaec castigavit ad Codices binos Resis Galliat, tum ad Coibertinum, amesii item Theologi Cantabrigiensis & Rogeri Galei Tan Faber in notis ad Longinum p. I s. τέκνω Dionysii nostri, quod miror,esse negat, atqui Dionysii dictionem habet ac characterem, pollicetur etiam librum de imitatione pag. 64. quem a nostro scriptum constat. Laudat lanes costras dictionem e.
-τα. sed ' neutiquam intelligendus Nicostratus Macedo sub Minn-
836쪽
tonino clarus, de quo Suidas, Philostratus de Sophist. p. 6 8.4 Alciatus II 49 parergon, non magis quam Sophista junior Traperuntius, qui historiam scripsit a Philippb Arabe ad Odenatum usque smyrenum Valeriani infelicem in Persas expeditionem teste Evagrio lib. s. cap. illi Historiae Eccles Constat enim plures floruisseNicostratos antiquiores, ut illum adversus quem Demosthenes dixit orationem LIX. ne de aliis in praesenti memorem Menander quoque sive Alexander Rhetor Dionysium, ut videtur, nostrum secutus Xenophontem ac Niscostratum coiijungit, eorumque, sed Dionis Chrysostomi ac Phil strati dietionem ejus , qui Heroica atque imagines scripsit , mrmat
απιου ρανειν ν άπα νῶων. De Muret vero errore, qui ex loco
reis hujus, quo p. 3 7 Dionysius Isocratem is o suum vocat, juniorem quendam Isocratem est commentus, dixi lib., c. 26. s. s. X. TnN IAHAIsIN APARTHPE sive τ - - me Graece primum cum aliis quibusdam Dionysii scriptis Criticis mox comm morandis prodiit Paris A. i s I. edentem Stephano, qui e Cicerone& Quintiliano judicia de iisdem scriptoribus adjunxit Latine verti s m laus Iobius Polonus Basil. rro. I. inscripsitque is praecipui Graci limcua auctoribus elogia Iovii translatio recula est in editiones echeliana T. 2 p ro 6 in latina Hanoviensi, in Graecolatina Hudsentana. Scriptores, de quibus judicium fert Dionysius in praesenti libro, hi lunt: Homerus, Heliodus, Antimach us, P. nyalis, Pindarus, Simonides, Ste, chorus, Alcaeus, .Eschylus, Sophocles&Euripides Herodotus Thucydides, Philistus Xenophon , ac Theopompus, tum Pythagorei Plato atque iterum Xenophon & Aristoteles Lysias praeterea as Gates, Demosthenes, Eschines,' Hyperides.
prima pars duntaxat exstat, mrii προσμα- de antiquioribus L se, se crate, Isao. Ex altera de junioribus Oratoribus Atticis Demosthene. Hypse νide& Nehine superest tantummodo caput initio mutilum sinci, de hians mys κπικει Δημοβίους δεινοτ' , de tractatio non integra de Dinartho Tertia pars de Historicis &ceteris scriptoribus Atticis a Dionysio promissa incertum, an persecta, certe ad nos non pervenit. Quae dea si s Isocrate commentatus est Dionysius, primus cum Lysiae orati nibus&Isocratis graece edidit Aldus A. t s 3. tot post Aldum . Stephanus ad calcem Antiquitatum Dionysii Λ. IFs.fol. Latine tran-
837쪽
Rulit Matthias Martinea Middel burgicus, de quae de Isocrate, Hieron. olfius, cujus vertionem Sylburgius quoque in echeliana editione exhibuit T. a. p. Irr. Quae autem de Isaeo c Dinarcho, P. Victorius Gri te vulgavit e Bibl. Medicea Lugd. v go. g. apud Tornaes Vertit latine A. Schottus, ac de Dinarcho idem,quem dixiMartinesius sive Martinius. Quae de dicendi videntuue , quae lingularis fuit in Demosthene, primus erecentiore MS. codice .lchedis e Lollini Bibliotheca a DonZellino communicatis Graece edidit Frid. Sylburgiu latineMartinesius conve tit. Exstant haec latine in editione Hanoviensi Missi s. 8. Graece in mecheliana, graece&latine in Hudsoniana, qui duobus MSS. Bibl. R gis Galliae ad Graeca castiganda usus est vi in Ilaeo ac Dinarcho &Dem Rhene, codice ex MS. Bibl. Bodlejanae.
sive amicissimum vocat de aetatescriptorum Demosthenis sciristotelis, sive quod Demosthenes artem Rhetoricam non didicerit ex Aristotele, neque orationibus uis ad ejus praecepta conformatis omnium Oratorum praestantissimus evaserit Graece primus edidit H. Stephanus Is sq. g. latine vertit in sua Demosthenis editionem cujusvemsionem recudi curavit Sylbur8ius T. 2.p. 223. A. vhotti 'translatio cum
ejus notis exstat in editione Dionysii Hanoviensi latina A. t 6 s. g. an Graecolatina Hudsoni, qui usus MS.cbdice Regio ad Graeca castiganda. XIII EPISTOLA II AD AMM E Ll περ - Θουκυμἰλωματων de iis, qua raue dissipropriasunt. Scripta post librum prolixiorem de Thucydide, de quo mox,&graece vulgata ab Aldo inter graecos Rhetoras A. isog. l. tum Ioachimo Camerario A. I 34O. Maliis quia busdam Thucydidis editoribus, 4b H Stephano cum Antiquitatibus Dionysii A. ir . l. & in editione Dionysii mecheliana. O .
tine Matthia Martine interprete in editione latina Hanoviensi, in Graeco-latina Hudsoni, qui ad graeca emendanda adhibuit duos Regios Gallicos codices inum Coibertinum. XIV DE THUCYDIDE Libeν ad . aliam Tuberonem περὶ δ μυμ αγκτυ κώ ταν λοιπ-ζσυγκας εως λιμάτων Graece primus e Codice Marea Dudithii Pannonii, quem a Paulo Manutio accepe .rat, edidit Sylburgius in editione echeliana. Subjunxit idem T. a. pag 24 I. perelegantem Dudithii translationem quae prodierat Venet. xyoo. q. apud Manutium&Basil i)79 8. Exstat etiam in latina Dio.
Conser vitas Demosthenis Se Aristotelis comparatas Λ.4ςhotto auctore, Augustae Vis
838쪽
sCRIPTA CRITICA ET RHETOR. Lib. me a Trinysii editione Hanoviensivi in graeco-latina Hudsoni, qui usus ad graeca castiganda Codice MS. Bodlejano, eruditam avitii manu hinc inde notato Laudat hunc librum ex merito Rogerus Aschamus in Epistola de imitatione scripta ad Ioh. Sturmium.
XU. EPISTOLA AD CN. POMPEIUM - αἰον
Πομπηψνὰ de Pistone, qua exponit, quid in ejus Philosophi dictione Aequam ob rem improbarit, adjuncto judicio de historicis, quos praecipue
imitatione dignos esse putat, erodoto, Thucydide Xenopsonte, Phin to .Pheoopompo Hanc epistolam graece primus cum aliis quibusdam Dionysii scriptis vulgavit H. Stephanus Paris D sc I latine vertit sanistitis Lld-vius Polonus Basil. i sy, s. divisam in bina opuscula, quorum unumst titulo comparationis excellentissimorum Historicorum inscriptum dedicavit Ioh. Tencinio Comiti, alierum inscripsit Caelio secundo Curioni Praeceptori suo. Haec versio recusa legitur in editiones echeli na, T. 2, p. 229. in latina Ha novienti, atque in graeco-latina Hudsoni, qui Codice MS. Regis Cbristianissimi usum se testatur ad Graecum contextum castigandum. Quod Sylburgius in praefat. ad tomum posteriorem promittit primi tomi spici legium & secundi auctarium, lucem non vidit, sed cum praestantissimo auctore intercidit. Perierunt etiam scripta varia Critica ac Rhetorica Dionysii ipsius, ut eidem Sylburgio jam observatum. XVI. Desiderantur sane haec:
Commentarii III. an.& quinam & quomodo imitandi sint scriptores exiis ii Dionys Epist ad Pompej. p. i 18.4 lib. de Thucydide suo init.
Scholiast Hermogenis i. maiiMo laudat Dionysium πιε, πισσακχα- ωκτηοων, neque assentior Meur lio, qui in libro de Dionysiis suspicabatur duo distincta cripta περ μιμ Γεως. περ χαρ κ--. Non absurde autem Sylburgius horum librorum Deλογί- esse putabat τὰ τῶν παλ- α αγκτῆοας, de quibus dixi supra g. ro. a. vi νς πινγμαnκης Δηι ρενως ἀωοτητ' De Demosthenis in rerum tractatione admirando acumine ac vi ut περ, λεκπικῆ δει- νοτηrm ejusdem Oratoris disseruit inimμ ηματο-οῖς, quos habemus de Rhetoribus Atticis ad Ammatum. '
De Hyperide &9Eschine, tum Historicis, Philosophis, ac
ceteris scriptoribus Atticis latandi μαπι, οἱ.
839쪽
g SCRIPTA DIONYSII DEPERDITA. Lib. IILe. XXXIL
so promittit in lib. de verborum compositione. s. Liber de Lysia &internoscendis ejus orationibus ἰδία 3 σε sζ hroe πνα μα--σ tri 'inc Dionysius in Lysia pag. go. Confer in Isaeo sub init.
ἀδίκως. Adversus eos, qui Politicam Philosophiam injuste reprehenderunt. Dionys lib. de Thucydide p. a I p. Denique Dionysium Halicarnasseum inter eos qui Dieini fain mam scriptis lacerarunt refert Laertius lib. X. sec2.4 quod sorte in libro iam dicto de civili Philosophia factum. XVII. Allegatur prauere Dionysius Halicarnasseus πεσμία Maia in Scholiis ad Aristoph. Nubes v. oo. Unde librum de elocutione, qui legitur sub nomine Demetrii Phalerei, cin quo locus a Scholiaste Comici laudatus occurris, Dionysio nostro tribuunt L Valeo sitis ad excerpta Petresciana p. 6 s. Is Vossius ad Catuli p. v 3.3 in libro de poematum cantu & viribus rythmi, ac Menagius pag. so.&412. ad Laertium. Sed hoc de librodictum ameeli infra lib. IV. XVIII. Dionysio etiam nostro de viris Homeri qui sub Plutarchi nomine exstat, tribuit praestantissius Vir Thomas Galeus, qua de sententia vide, li placet, quae dixi lib. 2. c. i. g. g.
XIX. Index scriptorum a Dionysio Halica
nassensi allegatorum accommodatus ad paginas edmonis
echelianae, cujus pagina Oxoniensis, unde hic elenchus depromtus est, in ora paginarum interiori adscriptus habet A. Tomum pri rem, B poster rem denotat. .
840쪽
Antilogus vel potius Antiochus
Sy raci sanus A. Antimaehus . Antimachus Colophonius B. E . Antiochus p. s. Antiochus Syracusanu Io I 8. 27. O. Anti clius Xenophanis LAntiphonis reto. 62. I 67. Antiphon Rhamnusius B 9. 21. II L. Antisthene Socraticus B 6 I. Aphareus Isocr. f. B. G2. PIO.
C. Aquilius Α.2Oo. Αratinus Uise Arctinus. Archilochi versus .ls. inrchinus B. 78. Arctinus A. 3 F.46. Λrgivorum sacerdotumCommen tarii A. D. Aristatus sive Aristeas Proconnesius B. 46. Aribocles III. Aristophanes B. 23. ejus locu
Aristoxenus B isa. ristoxenus Musicut B. 1
Cadmus Milesius B. 46. Caecilius B. O. Callat schri victum B. P. Callias ο τασδε horae προέξεις Callicrates B. Callimachus B. I s. uΣ. I 6. III. Callistratus . f.
Calpurnii Mo. Calpurnius Piso A. 64. Vide Piso.
Cato Λ. l. 22o quaere reliqua in Porcius. Censoriae tabulae .6O. 22sis
phisodorus Atheniensis B. Io E. Chaeron seu potius Charon B. α' Charon Lampsacenus Lit 8. Chrysippus Stoicus B. . καψα