장음표시 사용
411쪽
Deinde, ut singuli quique suis observarent locis, sum plantarum oeconomicum, cum consideratione durationis, soli, temporis florendi, fructificandi foliationis cujuscunque herbae, ad dies Usque horasque computati, more Astronomorum in suis observatoriis. Attendant quoque necesse est, quae Animalia hanc Vel illam comedant herbam, quaeque Plantae 1ngulorum hospite sunt Infectori m, demum ante omnia sinem Creatoris, in quem Unaquaeque herba in uim proprium instituta sit. Η3ec autem omnia homines recta ducunt via ad perscrutandam, nec non rite admirandam Summi totius hujus Universi Artificis Sapientiam, in construenda laxornanda hac mundi machina, in usum praecipue ominis, Nominisque sui sempiternam Gloriam.
412쪽
iter maxima Bolanices promoVendae atque alen- adminicula, o Rae omnino sunt BOTANICI, ad plerasque, optimas quidem Academias, jam instituti. In his enim studiosa juVentus, velut in Bibliotheca quadam viUa, herbas maXime exoticas raras invenit, Me copia, ut non me sumtu insigni, optimae fere totius aetatis actura, peregrinationibus susceptis, inVestigari possent Hei igitur, quasi gratis, opes Florae in parvulum terrae tractum, tanquam Paradisum, conclusas intueri, Misimul speciem unam cum altera conferre licet,
413쪽
licet, atque adeo eadem opera specierum disserentias perdiscere, quod primum prpecipuum erit propositum. Cognitione enim specierum omnis solida fundatur eruditio, qua vacillante, nihil firmum est & stabile. In Herbationibus, herba ViVae uUentuti quidem demonstrantur, sed raro ibi accidit, ut tot saepe omnes inter se conferri possint species,
quarum tamen collatione, disserentia inde observata, Vera nititur specierum cognitio In Hortis Bolanicis occasio sese offert, quotidie videndi Plantam, ab ovo suo jam prodeuntem, Virescentem, florescentem, Ductificantem, usque dum sua tandem semina exhibeat. Hinc omnes ejus considerari possunt metamorphoses, unde de ejus tam arcte menti infigitur, ut certo postmodum eam agnoscamus. Hei percipies, quomodo herbae, quaedam maturius, quaedam tardius , frondescant,
foreant, fructificent, decidant atque ita de his optima in Hortis instituuntur experimenta Saporem quoque Odorem herbarum , hei perfamiliarem sibi reddunt studios, unde major eorum' minor in Medicina virtus .esticacia dignoscitur. Horti Academici eum in finem nequaquam sunt instituti, ut plantae Medicinales, in gratiam Pharmacopolarum ad morbos pellendos, ibi erantur; sed ut Medici vere cognoscant Plantas, hac' alia quadam virtute praestantes sunt enim Horti hi, vivae quasi Bibliothecae plantarum.
g. II. In Hortis, Prosessor herbas studiosa juventuti
monstrat, additis nominibus, synonymis, criteriis, patria, virtute, usu in re medica seconomica, .ceteris notatu dignis. Huc igitur confluit u- Ventus prudentissima, quae ad Academias studiis vacat, ut Videat, cognoscat, ac rite discernat egetabilia, quas discens, pro ratione instituti adplicat,
414쪽
cat, ut futurus Medicus ad Medicinam, ut futurus Oeconomus membrum Reipublicae ad oeconomiam, ut hilosophus Christianus ad contemplationem Oeconomiae DiVinae.
f. II. Cultura conservatio ejusmodi ortorem, tanto est dissicilior, quanto propius ab aquilone siti fuerint, ubi hiemes frigidiores, dies saepius nubili, eos laetissimis solis radiis longo quasi subducunt tempore, cum brevis ibi sit aestas, hiems diuturna. Hinc in Hortis borealibus non possunt non egetabilia pluribus' majoribus, quam alibi, suesse vicissitudinibus. Videmus Plantas, a terris australioribus huc perductas, partim sub dio nunquam florescere potuisse, partim sores quidem emisisse, sero dei Tum autumno, sed ingruente hieme semina frustra fuisse exspecjata, cum vix apertis floribus frigus irruat. Exempli loco, pleraeque herbae ex America boreali esse possunt. Hac aestate in Horto nostro Academico, Varias vidimus herbas Hispanicas, calore nostro non contentas, occulte floruisse sine corolla, sed semina tamen fecisse. Tales sunt: i tus guttatus, istus alici folius, Salvia verbenaci, Silene portengis, Crucianella patula; quae omnes aeque a Campanula perfoliata Campanula brida, velli clandestina, T stilago nandria, La-mium amplexicaule, pomoea Pe tigridis, corollas non ostendunt, si calorem non habuerint suffcientem.
Non sine indignatione video opponicas, ipsas plantas Alpinas, e climatibus frigidissimis, pari molestia in Hortis cultione propagari, ut illae, amitiori adductae climate immo ex frigore hiemali perire. Nam circa finem mensis Augusti in Alpibus suis frigidis post duas fere noctes gelidas subito ingruentes, altissima nive hybernum frigus excludente, teguntur conservantur ab injuria aeris.
415쪽
DEMONSTRATIONES PLANTARUM. 397
Hac, velut Tetrao, obrutae jacent, usque dum aestas calida circa solstitium, per duos utplurimum dies, tegumentum aufert, atque adeo sine mora a noctibus rigidis liberat, quae apud nos herbas tenellas, Verno tempore, debilitant. Ut igitur ei evigeant, necessum est, ut in aperto quidem ero positae, aestum tamen solis umbra artificiali effugiant. Herbae immo in umbrosis crescentes nemoribus, apud nos tam cito frigore marcescunt, atque illae, quae ab India asportantur, ita quidem, Ut dum noctes frigidae herbas absumant ex India aestivales, ut sim Cucumis, Portulaca, Phaseolus Tagetes, Tropaeolum, simul nonnullas perdant indigenas, quales
sunt Impatiens, Helxine Chenopodium rubrum, immo Sonchus alpinus; quas aeque ac plantas Indicas autumno tutari debemus, si eas consei Uatas videamus. Indica vero plantae, in Viridariis pretiosis,
ab Academia nostra in usum Boianices institutis, in Horto nostro Academico bene Valerent, si calor solus earum esset vita, sed sole etiam delectari vota lunt, me quo torpidae Vadunt, folia demittunt, pallenes contabescunt, uti vegetabile quoddam in cella. Unde etiam, cum menses hiemales, Januarius & Februarius, solem ob nubes continuas saepe vi ostendant, ita enervantur egetabilia, ut vix tota testate vires resumant, sed saepe pereant. Hinc fit, ut tanta in terris borealibus, cura & laborema X imo, aegre conserVari possint, unde &morti illi Bolanici gravioribus ibjediti sunt vicissitudinibus, quam eliciores, in terris propius ad meridiem
g. U. Sub demonstrationibus mobilissimo Domino Praeside, tam publice quam privatim, in orto Academico habitis, magnum observavi herbarum numerum, quae in edito ab Illo 1748. Horto psaliensi non reperiuntur. Vidi quasdam antea ibi
416쪽
crescentes plantas, quae jam desiderantur. Institui igitur hoc anno, in Horto notare omnes, quae hac testate ibi fuere demonstratae. Qua in re facilitate tanto majori usus sum, quod nomina ex Speciebus Plantarum Nob. D. Praesidis amisia compendiaria suae ambagibus proponi possunt, in antea dissiculter recensebantur. OVUm quasi pro hoc anno, Hortum psallensem Xhibeo stoque, ut videat Lector divitias apud nos vigentes, adjectissimul paucis, quas colligere potui, observationibus Studioso Bolanico profuturis. D. D. CLASSIS L
angustifolia. glauca. Baerhaavia diffusa.diandra O. DI GYNIA. Cori spermum hyssopi so- Blitum capitatum. lium.
Jasmium fruticosum. odoratissimum. Ligustrum Vulgare. Phillyrea angustifolia. Syringa VulgariS.
persica. Circaea canadenslS. Veronica latifolia. hederaesolia. peregrina. longifolia. spuria.
maritima b9. spicata. ossicinaliS.
Iusticia Adhatoda. Gratiota ossicinalis.
Veria Erecta crescit., FILIA Hus cum Verbena officinali, descripta a D. I. Isaartiuan in Differt de Planti Hybridis P. 7. u. I. t. I. quotannis
417쪽
DEMONSTRATIONES PLANTARUM. 399
Verbena amaicensis. nodi flora. bonarienslS. hastata.
urticissilia. officinali S. Amethystea caerulea. Zigiphora tenuior. Monarda fistulosa. mollis θ. Rosmarinus officinalis. Salvia ossicinalis. viridis. pratens s. .agrestis . .
hispanica. Verticillata. canari ensit S. Sclarea ceratophylla.
CLASSIS III. TRIANDRIA. MONO GUNIA.
Valeriana rubra. Calcitrapa. Cornucopiae. phil. Locusta discol- coronata. dea e sibirica. Cneorum trico CV m.
Melothri pendula. Laesingia hispanica. Ortegia
annis floruit nec structuram mutavit, sed absque fructu, quamobrem ab hac novam non constituimus speciem, etiamsi radice facile propagetur.
e Simillima M. utilose, at caule duplo majore, minime pilos ut in illa differt etiam a M. clinopodi soli foliis Ollissimis, nec nudis, argute serratis Calyce fructus ast griseis punctis a perso imprimis differt. d SALVI A foliis cordatis summis amplexicaulibus, corol-
Iartim galea labium quante Horminum praten se nivetim, foliis incanis. Bauh. in. 38. Habitat in Germaniae pratis. Simillima S pratensi, a qua differt Foliis mulidis, tempore florendi autumnali Corollis albis galea non duplo longiore quam labium, sed aequalis longitudinis. exmeud, Valeriana annua femine coronato major o-tanica. Moris. s. 3. p. Io . . . . I 6. f. 9 in varietate coronata seminis coronula campanulata, sex dentata, aequalis; in hac vero seminis corona est disco ideari patena, duodecim- dentata, in Rqualia.
418쪽
Bulbocodium. Ixia chinensiS. Gladiolus communis. Antho lyra Cunonia. Iris usiana.
germanica. variegata. biflora. pseud ACOPUS. sibi rica . virginica. spuria. faetida. graminea. tuberos a. Xiphitim. persi R. Commetina communissi africana. ma. tuberos a. Schoenus Mariscus. Scirpus romanus. sylvaticus.
Phalaris canari ensis. phleoideS. Panicum laticum. indicum. Crus galli. sanguinale. lati solium. dactylon. miliaceum. Phleum pratense. Milium os sum. Alopecurus pratensis. Agrostis rubra. stolonisera. Melica altissima. Post alp. ViVipara. compressa. pilosa.
Briga Eragrostis. Dactylis cynosuroides. Cynosurus Lima.
Avena FESTUCA panicula contracta, piculis linearibus ca- heris culis longiore, foliis basti barbatis. Loes. Habitat in
Hispania, annua parvum gramen diutius Oret, citissime fructum maturat. Folia culmi a latere superiori pilis albis adspersa, at vero ubi solium e vagina exit fere barbata sunt.
419쪽
elatior Icefingi ana. Arundo pigejΟS. Lolium temulentUm. Hymus arenarius. sibiri cUS. canadensis D. virgini cUS.
Motiugo tetraphylla. Minuarii dichotoma o. campestris P. montana I . Queri hispanica.
Cephalanthus occidentia Globularia vulgaris. Pipsacus fullon Um. laciniatUS. pilosUS. Scabiosa alpina.
Knautia orientalis. Sherardia arvensis. muralis. Asperula odorata.
V AVENA nuda similis A. salivae, a qua differt recept culo flosculorum elongatoin calycem excedente, flosculis glabris ultra calycem prominentibus. g Duplex in Horto occurrit alter spica incurvata, altet spica pendula ut in . Sibirico, sed structura plantae vix adis mittit differentiam specificam. F In disserentia specifiea pro spieulis unifloris, lege: historis in Viva planta enim observatur singulas spiculas constare nosculis duobus interiore scilicet minorem abortiente. i Flores sessiles sunt in dichotomia caulis rami nulli. ' Flores pedunculati ramis lateralibus alternis. I E seminibus a D. Loesing missis prodiit hoc anno planta erecta dichotoma. Foliis subulatis rigidis glabris Floribus sessilibus e staminibus io, a stylis , petati s omnium minimis adeoque nrenariis propius accedens.
420쪽
Sanguisorba ossicinalis. Epimedium alpinum.
sanguinea. Ptelea trifoliata. viscosia. Ammannia latifolia.
Rivina humilis. Alehem illa alpina.
TETRAGYNIA. Ilex Agri soliUm. CLASSIS V
Myositis virginiana. Lithospernatim ossicinale. Cynoglossum penninum. montanum, . lini solium. omphalo jdes. Pulmonaria osscinalis. sibirica. Symphytum ossicinale. Cerinthe major.
Borago ossicinalis. indica. Lycopsis vesicaria. variegata. Echium vulgare. Tournefortia volubilis. Andros ac maXima. Primula osticinalis Ustriet. Auricula. Dodecatheo Meadia. Cyclamen Uropaeum. Lysimachia Vulgari S. thyrsi1ctora. Nummularia. Anagallis arUensis. latifolia. Hydro in m CRUCIANEI L patula, foliis senis, Oribus solitariis sparss. Habitat in Hispania Loest. S. Ram patuli. Folia sena scabra, linearia. Flores axillares in ramulis propriis dichotomis diphyllo Totiosis Corollae luteae, quinque fidae, clausae. n Θηoglusa media altera, virente folio, rubro sore, montana frigidarum regionum. Ol. Ε h. r. 376. t. I75. Simillima C. ,sicinali, colore floris rubro foliis magis virentibus parum diversa; ani3ec pro specie distincta tussiciant, dubito.