장음표시 사용
381쪽
tium trium annorum nempe ab inito anni DCCL.
ad idem tempus currentis, Dies, quo arbores frondes emittere coepissent, annotavi; ne non UO tempore agros conse Verint ruricolpe, quantum
denique temporis spatium sementem inter messem interfuerit. Iaec apropter a me facta esse scias, ut certas inde definire possem leges, quibus in qua libet provincia sementis esset attemperanda. Sed non paucae, quas mihi instituere licuit, observationes huic iis cerint negotio itaque ne incerto lubrico fundamento res, quam meditor, UlciretUr, non gravatus est ob D. Prbe se omnes schedulas, e diversi s ad Se transmissas locis, mihi concedere eXcutiendas. Tulim ergo erit, B L. Osce Onatus mitiori censurpe subjicere. g. II. Terra nostra, quam frigid tam celtim urget, hiberno tempore gelu concrescit, hinc radices pigro quasi sopore pressae torpent, plurimseque herbae,.supra terram Xstartes, moriuntur lib. cum autem sol mitibus suis radiis , sub Veris initia, eam
recreat diffugiunt nives, glacies liquescit, gelu
solvitur laeta redit terrae facies. Vernos flores statim videmus suas celebrare nuptias, arboresque, alteram post alteram, gemmas reserare foliisque amiciri. Mirari certe conVenit caussam, cur plantae NEMOROSAE, ut Daphne, Ammone nemorosa, Nepatica, robus vermis, athreta, ut alitia, Titi Lingo , Ptilmonaria, Rantinctilus Ficaria Violti &c. HORTORUM, A artim Galanthus, Leti Vtim, Cr0
b Ouinque praesertim in Suecia numerantur HIEMES
quarum tamen frigus I si febr. i. fuit intenses imum utor Hlo novo in hac editione S ix hoc eculo apud nos observatum, dum frigus ad in theraeometro Bolanico descendetat.
382쪽
cus vernus e primo Vere forescant, quas nulla opera nullaque cura eo redigere possiimus, ut sub autumnum seu post solstitium aestivum, in sorem se induant. Notatu etiam dignum est, has herbas, Verno licet tempore, frigoris patientis imas; autumno tamen adeo molles esse' stagiles, ut, more Indicarum herbarum, ad primam pruinam emoriantur gr. onctas Alpinus, Impatiens &c.
CICHORIM CARDUOS on ante solstitium
est orcscere cernimus, unde ruricol de X eorum so-re, tanqUam e calendario fallere nescio, judicant solstitiuin praeteriisse. Hinc patescit, aliud quidem esse, praeter aquam & calorem, quod plantarum promo Ueat fertiliatem. g. III. Pari ratione Xas leges certumque ordinem insoliatione observant arbores, unde fit, ut quilibet, ine NOCTES FERREAT vulgo dictae Su. Jarnnatte , ut plurimum incidunt heic psaliae inter XIX. XXXI. Augusti
17s I. 7; 752. O; ultra duas aut tres noctes raro durant. Post hasce non amplius crescit Hordeum nec hisce instantibus suas Hesperides aliasque molliores herbas libero diutius aeri credere audent hortulani. Tunc uruntur folia Ficus, Mori juglandis, Vitis, Toxicodendri, ipsiusque agi; μDICAE plantae Phaseoli, Tagetes, Cucumeres, Amaranthi, Con- ωοlmuli, Nicotiana, Datura Ambrosiae, Fagonra Borragines, Per scaria orientalis, Atilium, Tropaeolum, Balsamina, Deopersicum Phycalides annuae, Si os, Mirabilis, Helianthus annuus, Oenothera, Aralia, Natoria virginiana Heliotropium, Boios, Lactuca, ortulaca c. moriuntur, imis in ipsae interdum INDIGENA Impatiens, anthium, Bryo-κia, chium, Anagallis, ouchus alpinus, Chenopodium rubrum &c marcescunt. Prius vero quam haec fiunt, explicat colobicum suos flores, idque interdum serius, interdum prius, prout vel tardiores vel citiores fuerint ferreae hae noctes.
383쪽
in hac re vel mediocriter Versatus, dum unam Videt arboris speciem frondescere, statim sciat, quaenam proxime post eam suas explicare debeat frondes. Nec facile ullam obserWabimus arborem hunc FLORAE ORDINEM transgredi. Hujus autCm rei veram caussam frustra in eo quaesiveris, quod Una arbor altioribus altera nitatur radicibus tunc enim prius frutices quam arbores unius ejusdemque speciei, frondes semper emitterent, quod tamen raro fit; sed fluit me dubio hoc ex alia quadam caussa nobis adhuc incognita,' ex interna forsan
ORDO UERNATIONIS arborum nobis est:
Sambucus racemosa a Viburnum pulus. Loni cerae omnes. 18 Betula alba.
Ribes rosularia. 19 Corylus Oellanss. Ribes rubrum. 2 Ulmus campesῖris. Spira a falicifolia. I Rosa canina.
Prunus Padus. 22 yrti communis.
7 Vonymus isopceus 23 Prunus domestica. Potentilla fruticosa. 24 Rhamnus catharticus. Sambucus nigra. 25 Rhamnus Frangula. 1 Ligustrum uigare. 26 ilia europopa.11 Sorbus aucuparia. 27 Fagus Divatica.1 Sali viminalis 2 Crattegus Arist. 13 qtula Alnus. 29 Populus tremula. 14 ippophaeRbammides 3 Acer platanoides. 1s yrus Malus. I uercus Robur. 16 runus Cerasus. 32 Fraxinus excelsiur. Primo favonio germinat Cornus, proxime Laurus, taulo ante aequinoctium ilia, Acer inter primos ero
Populus, Ulmus, Salix, Alnus, Nuces, festinat
Platanus. Plin. XUL 2S. Primarum jam numeratarum arborum I 2,
3, 4. stortilescentia, qua ter us4 diem, quo folia emittunt, multum variat, prout enim hiems citius
384쪽
vel serius mitescit ita hae temporius vel tardius rondescunt reliquarum vero non item. X gr. Anno DCCL quo hiemis vis in Succia australiore proruis nulla fuit, sed continuum fere Ver observavi ultimis diebus mensis Martii Ribem' Grossulariam circa Gripeta bergam Orescere, praeterito
autem anno demum medio mensis Aprilis Ouercus Ver Una cum Fraxino, folia sua raro nobis prius ostendunt, quam gelu nocturum sere cessaverit d). Unde hortulant Hesperides stlas caelo prius committere non audent, quam ilia ultimarum arborum
signa eis praebuerint mitioris tempestatis. g. U. Opportunum, si quod aliud, Seminansti tempus maxima cura bser abit prudens ceconomus id
enim, secundum benedictionem divinam, ubertatem facit annonae undamenta ponit, cum publicae totius regni salutis, tum privata civium elicitatis. Ruricola, patriorum rituum mini eterat e consuetudinis usto tenacior, sementem ut plurimum certo mensi tempori diei alligat utrum Vero necne terra ad semen X cipiendum parata sit, parumpens habet, unde non raro accidit, ut arva fallant depositum, quod cum sudore ominat seminator, Cum maerore demetere cog tui messi, r. In eo ergo maxime laborarunt omnis aevi Oeconomi ut certum de nirenes fixum sationis tempus, sed hactenus irritus fuit omnis eorum labor. Fuere, quic gustu et olfacit terrae qualitates, ad huc finem
385쪽
obtinendum necessarias, pervestigare conati sint; nee illi defuere, qui sibi persuaserint, odorem ternuve flamicae Virginis, certissima fore sementis indicia. Qua Met omnia suo Orte non careant undamento, ni tamen, quem quaerimus, obtinon donequaquam sussicient. Multorum enim annorum
experientia docuit, semina unius ejusdemque speciei, eidem quidem agro, sed di Uerso tempore, commista, non seque uberes tulisse fructius. Vidiamus etiam saepe maximam disserentiam inter ea, quae sata fuere antem post meridiem. Sic etiam dum una planta, et & florescit, altera ejusdem indolis in eodem nata solo marcescit Memoritur. Caus sana sterilitatis haud raro conjiciunt agricola in San- ictissimum Numen, ingratam puniturum gentem, agros interdum ubera spontaneis herbis horrescere, segetesque ludere colonos inanibus aristis; sed Vere tamen dicere possum, sepius immerito. De sua potius hi querantur imprudentia sibique culpae dent, quod horreum sit cassum promtuarium inane. Coeli sidera lustramus, is corporibus coelestibus
varias mutationes terrae non immerito colligimus, eorum, quae juxta nos crescunt, prorsus negligentes Arbores reserare gemmas laque sua explicare quolibet idemus anno hinc concludimus, experientia suffulti, Uer appropinqUare: nemo autem adhuc ostendere potuit, Uamnam arborem' nostrum calvadarium esse Voluerit Providentia, ex qua discamus, quo die semen, in spem suturae messis, terrae mandare debeat agricola. Sol agit in terram regelando, calefaciendo' praeparando, ut focus in assaturam versiatilem, ad cujus maturitatem certa quantitas caloris requiritur Sol enim calore suo pellit succum radiculis haustum per arborum canales non redeuntem
noctu, sed quotidie addendo auget effectum. t. i
386쪽
S. V. Facillimam brevissimam viam in operibus suis semper sequitur natura qui hanc itaque imitari velit, eandem observabit me dum. Haud facile quisquam negaVerit, eandem Vim, quae folia arborum producit, segetes quoque protrudere; sed jure nemo dixerit, praecocem sementem, laturam semper ubique acceleraturam esse frugem. Itaque feliciorem nobis haud forte pollicebimur successiim, quam si ex VERNATIONE ARBORUM e sationis desumamus fundamentum. Dispiciendum nimirum est, quo ordine quaelibet arbor pro sua specie, aeris calore, ipsusque terrae indole folia sua emittat. Collatis deinde plurium annorum
observationibus non erit dissicile, ex frondescentia' arborum, si non pro certo, saltem maxime probabiliter definire tempus, quo non tantum Iorderim, verum etiam Secale vermιm, venam aliasque plantas annuas terra mandare debeant agricolae. Hic ut obtineretur finis fuere varii, qui Ortatu Nob. D. raesidis in variis atriae regionibus annotaverunt non ilum tempus frondescentiet arborum, sed .diem, quo Hordeum severint' messuerint, easque obserUationes benigne nobiscum communicare non gravati sunt f) Singulis Honoratissimo-O E VERNATIO A ARBORUM intelligimus sa
tum illum, quo arbores vi, impulsu nature gemmas expliacare S in folia eramper oecipiunt.
387쪽
rum Virorum ob benevolentiam hac in re nobis praestitam, multam debemus gratiam, mesertim plurimam D. Tore agimus, qui per triennium in eadem arbore ejusdem speciei omni cura & diligentia hasce instituit obserVationes nec non D. ERICO RELUN qui id ipsum pari industria duobus annis praestitit. Nonnullis autem tempus forsan locus non semper fuit experimenta sua eadem attentione instituendi illis enim qui urbe detinentur, non raro deest copia haec rite observandi, inui ruri versantur , domesticis curis ab ejusmodi negotiis tape abstrahuntur. Quod si vero hae observationes secundum has institvice fuissent regulas, ut,
I:mo per citatum triennialim, allegatis omnibus in locis, institutae fuissent, idque st: do circa eadem ar- horum individui, ti circa arbores quae eadem terra, eodemque gaudent situ cum agro tunc forsan certiores regulas colonis obserUandas formare potuit semus cum Vero lae interdum neglectae sint, non aeque bene prCcedet negotium nostrum quis enim ignorat Ventum borealem, Umbram, solumque humidum Ver tionem arbortim tantum impedire, quantum altitudo loci, immunitas a septentrionalis venti furore, Titus ad radices montium, eam promoveat Praeterea in has observationes sepe irrepsit aliud quoddam vitium. empe nonnullse arbores, inter quarum Veritationem non plures, quam duo aut A et tres
388쪽
tres dies interesse debent, epe duarum hebdomadum intervallo a se disjunguntur ut reticeam ordinem frondescentiae s. . , quem vi ac ne i quidem transgrediuntur arbores, privilegio ipsius natura sussultae, in his diariis Lepe a natura alienum. g. VII.
Tempus, quo arbores frondes suas explicare caeperint in Variis Patriae provinciis, diemque, quo hordeum terra commiserint messores Anno DCCL, sequens monstrabit Schema. Desunt quidem observata plurimis in locis pro Annis MDCCLI MDCCLII, sed fuere, tu suaserint, ut non ideo hos duos annos ei omitterem. Divisi Schema illud in duas partes, in quarum utraque prior numerus Romanus mensem,
ex gr. 1 Februarium, IV Aprilem, III Martium, V MajUm c. inferior Suecus diem indicat, i terea suprema, quo die folia sua, unaquaeque prbor in margine citata, primum in singulis Provinciis emiserit, infima
autem, tempUS, quo non solum seminarint, sed messuerint, tandem, quot dies inter sementem messem, unaquaque Pro Uincia interfuerint.
g. VIII. Si annum MDCCL respicere velimus, solito mitius in his regionibus saevisse hiemem, &ver fuisse
valde tempestivum, recordamur. Unde nonnulli in Uplandia tunc arva sua conse Verunt circiter circa finem mensis Febrilarii, qui raro alias id prius facere solent, quam mense Aprili. Non me quidcin fugit, agros quarundam pro Vinciarum Ore alium praematuram poscere sementem, praesertim quarum arva constant terra argillaeca, idque vel ideo ut ipse ager minori labore subigatur,' prima hordei herba terram facilius rumpat, antequam crusta argillaceaeam duraverit . Scani autem, aliique maris accola
389쪽
sero semer agro committunt, Ue or fuerit maturum sive non, idque interdum cum magno suo damno, non aliam forte ob cauinam, nisi ut morem servent, quem a suis hausere majoribus Maxime Borealibus ueciae Accolis necelsum est semina terrae mandare, quam primum regelata 1 terra, ut brevis aestas perficiat absolUat maturitatem spicae, antequam bruma incidat. Ut enim ova siXum tempus ad Xclusionem pulli requirunt, sic etiam in variis provinciis hordeum ad maturitatem obtinendam; in cujus rei testimonium adducam aliquot eXempla. diverso seminationis tempore concludimus ad tempus aestivum necessarium in Malibet provincia ad maturitatem HORDEI
390쪽
Sementis. Messis. In Nasinge versus orVegiam
Ex his, in jam attulimus, nec non ex variis aliis experimentis, nihil aliud hac vice concludere possum, nisi Senninationem Horis proxime coincidere cum Vernatione seu Frondescentia Betulae, saltem in Uplandia aliisque locis proxime adjacentibus; 41 non ubique locorum illius signum foret certissimum, facile tamen, examine instituto, alia inveniatur arbor huic fini magis accommodata, inuam pro Calendario habeant suo usedam Provinciae, dum Betulam consulant plurimae. Error est popularis quod frumenti stadium a satione in maturationem citius absolWatur in borealibus nostris provinciis, quam cic psallae, .ipde oriri, quod in septentrione aestivo tempore dies longiores, noctes vero vix ullae quae frigido retardant caelo evidenter demonstrat cania, in qua stadium hoc aeque cito ac in apponi peragitur Seritur enim Hordeum in Scania campestri circa Maj. 29 metitur priusquam in plandia. Cur autem Hordeum serius absol-