장음표시 사용
11쪽
eXeunt, me contineret, mihi obstitisset, quin ab initio etiam sormae aere ι et eboreus deducerentur. i)Deinde ea adiectiva, quae e nominibus o vocali terminatis suffixi eo ope derivata sunt, omnium in antiqua lingua Latina usitatissima sunt Nam legimus
octies decie8 ferreus decies quater et vicies ItyneuSSepties vicies plumbeus quater
quater decies Adiectiva autem a ceteris stirpibus suffixi eo ope deducta apud omnes scriptores antiquissimos multo rariora sunt
quam ea, quae Supra commemoravimus. Totam rationem
si subducimus, habemus in prisca Latinitate adiectiva suffixo
- eo derivata ex stirpibus o vocali terminatis triginta duo - , ex stirpibus in a vocalem exeuntibus octo, e ceteris undeviginti. Cui rationi etiam lingua Graeca convenit; nam in Homeri carminibus adiectiva hoc suffixo deducta ex stirpibus, quae in o litteram exeunt, me iudice habes decem, ex stirpibus
vocali terminatis unum, e ceteris Octo χαλκ-2 t)ος, χρυσ-
Ergo inde quoque concludendum videtur esse suffixum eo a stirpibus, quae o vocali terminantur, exordium cepisse.
3 Eadem de caiisa ex robore robor-eus derivari non poterat. Legis apud scriptores antiquissimos unam formata robὶι8-tu Cat. leg. arieti iaciundo UIL QTT), postea demum etiam robu8t-eum Vitr.) et robur-n-et 8 Col.), 'robor-eu nuSquam.' Quo in computo conficiendo rationem non habui eorum adiectivorum quae unixum neo contaminatum praebent. Quibus numerus augetur.
Nomina radiectiva Iusfixo eo formata proprie signi sicant aliquid ex eo constare, quod substantivo primitivo denotatur: Aureus igitur est ex auro constans Vel , auri et gen quat.).
Velut apud Plautum nummi aurei vel Philippi aurei Asin. i5 ι, Trin. l39, Bacch. 882, Poen. 65 sq. ἰ 5 7l Sq. Bacch. 230, 590, 34, 0l0 sunt nummi Philippi), qui ex auro constant, Vel nummi auri cs nummus argenti Pseud. 7 in patera aurea Ampli. 260 4 I9 760, 766 est patera, quae X auro constat, itemque spinter aureum Men. 530), bulla aurea Rud. li 7 l), anulus aureus Cas. 7l0 sq. aure lunula Epid. 639), Securicula ancipes, itidem aurea, litterata Rud. ii 57), ariola aurea fragm. 53), crepundia - aurea Rud. 1086 sq.); similiterque Mercurius Amph. I 44 sq.): Tum, inquit, meo patri autem torulus inerit aureus Sub petaso id ionum Amphitruoni non erit; Artotrogus Mil. 6-l8 dicit illum cum armis aureis, Quoius - legiones Pyrgopolinices disssavit spiriti Quasi
ventus folια Leaenae Phaedromus Curc. 39 vineam pro aurea statua statuere vult, quae eius gutturi sit monumentum; quod quid sibi velit, alio loco eiusdem comoediae v. 439 sq.)illustratur, quo Curculio parasitus Lyconi trapegitae narrat domin una suum velle statuam dare auream Solidam faciundam iuro Philippo, quae siet Septempedalis, factis monumentum
suis. Simili modo Chrysalus Bacch. 40 de se dicit huic
decet statuam statui eae auro; nam amanti ero - restia copiaSaureas obtulit, ut iocose dicit nummos aureos ibidem 647). Itemque Strobilus gloriatur Picis divitiis qui aureos montis colunt Ego solus supero Aul. 70 sq.); montes aurei autem montes auri esse his ex locis apparet Neque ille sibi mereat Persarum Montis qui esse aurei perhibentur Stich. 24 sq.), argenti montis Mil. 065), Modo non montes auri pollicens
Τer Phorm. 68). Denique adiectivum aure proprio SenSupositum reperimus una cum vocabulis corona Cat. orig. ΙΙ 8, Auct ad Her. IV 47 et imber Ter Eun. 585 et coma Acc. in trag. Atreus: Agnum inter pecudes aurea clarum comaIlI, es. γυοομαλλος, nisi forte hic sensus subest de colore translatus).
12쪽
Eodem modo argent-eus est sex argento constans vel sargenti et Legimus vas ιm amenteum Τruc 53), vasa amentea
Aul. 343, uel ad Her. I 2, 2 et 22), vas aventeis inc. inc sab. 2l3); Phoenicio pro lignea salute istaenteam remittere vult Calidorus Pseud. 45-48 i. e. pro salute, quam Phoenicium Calidoro in tabula lignea misit, salutem, quae X argento in lingender linge 4 constat. Idem nisi Ἀα- crumis everit argenteis ibid. 00), quibus verbis Pseudolus in lacrumas Calidori iocatur, quarum loco dracumas potius eum ere iubet, amicam suam non nanciscetur, et ex Ballione ibid. 347 amicam suam esse factam argenteam audit i. e. veniisse). Danista denique, cui amento os verberarier ranio vult, perfacile ictus amenteos se perpessurum dicit Most. 620sq. . Similiter ferr-eus se ex ferro constans invenimus in Plauti comoediis una cum vocabulis fore' limen, aedi8, compeS, era, anellus Pers. 70-573), tormentiιm Curc. 227), cuneus Stich. l 9), catellus Curc. 69l), later Poen. 828 praepeditus latere forti ferreo), negotium Pers. 2 l), quod errori. e. catenis constat ut argento ictus argentei Salus amentea, da-crumae menteae cf. supra); apud Ennium ann. VIII 84)legimus imbrem ferreum, quippe qui ex telis erreis constet ut imber aureus Danaes ex auro Ter Eun. 585), apud Catonem
uncos ferreos de gr. XI, XII, XII l), utra ferrea XII), columellam ferreum XXI, XX l), sistulam ferream XX l), tabulam ferreum XXII), clavis ferreis XVΙΙΙ ), imbricibus ferreis XX 3ὶ armillis ferreis XXII ), foramen ferreum XXIA), ferreus X 3, Ι , CLVI scit furcas sive quid tale.
Tum plumb-eus e plumbo constans et Xstat una cum
vocabulis nummus Plaut. Cas. 258, Trin. 962, Most. 892), eortina Cat. de gr. LXVI l), vas ibid. XXII), quod etiam supplendum videtur CVM et VI l.
Porro lign-eus ex ligno constans reperitur Plaut. Bacch. 935, ubi Chrysalus tabellas, quas Nicobulo delaturus eSt, cum equo comparat, quem misere Achivi ligneum delatas cum senex periegit, tιrbat equos lepide ligneus ibid. 988). Item cum equo ligneo sacerdos Rud 268 navem comparat, qua Palaestra et Ampelisca per vias caerulas sunt Vectae et navem ligneam rotio Menaechmus alter narrat Men. 402 sq.) lignea est deinde custodia, quam Lycus apud Agorastoclem subiturus
est Poen. 365); lignea est salus, pro qua Calidorus Phoenicio argenteam remittere vult Pseud. 45-48, cs supra p. ); ni ligneae, sunt, quas habet Victorias, staphium Truc. 275 Stratulae pignus dato, i. e. ni e ligno constant Victoriolae, quae ex auribus mulieris pendent.' Apud Catonem autem ligneus saepe invenitur una cum vocabulis
consibula si ea coniectura recta est, ΙΙ). xstat denique cum vocabulis candelaber Caec com Ill), solea Auct ad Her. I 3), signum Apollinis Coel Antipat h. 4), turris Claud. Quadrig. r. l).
Tum az-eu ex aXo constans legimus apud Liv. Andr trag. 37 Quo Castalia per struices saaeeas lapsu accidit, Plaut Cist. 256 8aaee . . ., cc trag. 402 Molem eae profundo saaeeam ad caelum erigit, ibid. 438 hinc manibus rapere raudua Saaeeum grande et grave item Scrup-eus Scrupo c. Enn trag. 115 scrupeo investita Saaeo Pacuv. trag. I sq. Scrupea templa. Tum lor-eus ex loro constans et apud Catonem exstat
una cum vocabulis funis de agr. ΙΙΙ5 XΙΙ LXΙΙΙ, CXXXVI)et medipontus ΙΙΙ ), sed etiam laut Mil. 57, ubi senex
Periplectomenus minatur: ego vostra faciam latera lorea . . ego vostra latera ita verberabo, ut ex loris constare videantur
os insta p. 34 Mihi tibique interminat i nos futuros ulmeos Asin 363 Sq.).
Huc denique pertinet adiectivum vin-eus se e Vino constans), quod a Plauto ex vino neutr. g. derivatum Curc. 39: vineam pro aurea tatua Statuam, s. p. 7 ab illo 'vin-eus pristino, quod a nomine pristino vinus gr. οἶνος descendit et sorma seminina vinea servatum est, differt v. p. 35). De nominibus autem henus et ahen-eus infra p. 18 sqq.
Tales inaures Victoriis ornatae in sepulcris Graeci inventae Sunt,v. Stephani Compte rendu decla Conimission archeologique de St. Petersbourgpou 1859 ab. IIII Ussing in editione . s. etiam Hadaugeli, De Ohr-scliniue de Griechen und Etrusher Abhandiungen des arch.- epigr. Seminars
13쪽
Comphiribus eorum adiectivorum, de quibus adhuc verba fecimus. iam Plautus suffixum deminutivum lo addidit designificatione primitiva nihil mutans. Huiusmodi deminutiva
invenimus haec: aur-eo-lu aureus Plat. Rud. i56 ensiculus aureolus, Epid. 40 anellum aureolum, Lucii sat 290 aureolo cinctu), arssent-eO-lus istaenteus Plaut. Rud. l69 ensiculaataeuteola), lign-eo-lus mu0neus Lucii sat 224 scutam ligneolam). Quas formas exemplis Plautinis demonstratur attractione substantivi, ad quod pertinent, deminutivi exortas esse. Adeorum exemplar postea Asranius etiam sermam corn-eo-lus corneu corno constans v. p. 34 creavit coni. 225:
bacillum corneolum). Postea imprimis poetae dactylici tales
formas deminutivas adhibebant, ubi sormae simplices in versum non quadrabant i).g5. Haec vero adiectiva, quae proprie materiem denotare intellexiums, iam a Plauto ita usurpantur, ut non id significentconStare rem e materia quadam, sed materiae illi quadam tenus similem esse. Tertium autem comparationis et ab exteriore parte, Velut a colore aut nitore, et ab interiore, veluta pondere aut pretio, peti potest. Sed quomodo fieri possit, ut adiectivum materiae similitudinem solam significet, optime hoc exemplo Plautino illustratur, ubi ipsa comparationis particula addita est Amph. 096 Aedis confulgebant, quasi essent aureae. Haec particula autem sere omittitur; velut Ennio ann. P92 sol iureus est de sulgore ocellus aureus, donum decusque amoris Libanus a Philaenio appellatur de pretio, nam cellus deliciae Plaut. Asin. 69l ad colorem pertinet, quod Auctor ad Herennium rhetor. ΙΙΙ 18 3 suadet, ut memoriae causa, ne forte in numero locorum falli possimus, quintum quemque placeat notari, velut in quinto loco
3 v. . Bednara A L. L. XIV p. 592 sq. hutseli, A. L. L. XV p. 38.
manum auream collocemu8, in decumo aliquem notum, cui praenomen Si Decumo . . . Itemque irae plumbeae sunt irae, quae pondere tam graves sunt, quasi constarent e plumbo
Poen. la), asinus plumbeus est asinus, qui ignavia tam gravis est, quasi ex plumbo constaret Ter. Haut 877).
Iam ex eis adiectivis, quae adhuc pertractaVimus, terminatio eo stirpium in o vocalem exeuntium suffixum suae potestatis acta et ad quaslibet stirpes adiuncta est. Adiectiva autem, de quibus nunc dicemus, secundum Stirpes, Xquibus originem ducunt, discernere id parum commendationis habet. Magis consentaneum esse mihi videtur a signiscationerationem explicandi petere. Ac primum quidem propria significatione adiectiva,
quae e Vocabulis materiam veram denotantibus us-sxi eo Ope derivata sunt, utuntur haec: lan-eu sex lana constans Plaut. Mil. li 78 habeas scutulam ob oculo laneam; plum-eu e pluma c. Plaut Bacch. lis ramenta
plumea', cer-eu e cera c. oitin coni. 160 arare campum cereum se tabulam ceream;
lact-eu ex lacte . Liv. Andr. 38 - alui lacteum immutueu opem lyn-eu ke igne c. inc inc sab. 36-37 Uneum fulmen, Auct ad Her. IV 33, 44 igneum ardorem; marmor- et e marmore c. et ΙL. I 569 c. a. 00R Chr. n.): istu marmor μω; Sulphur-eu sulphurosus Enn. ann. ΙΙ 260 sulphureas undas; pulmon-eu e pulmone .e; nam quod Charmides Rud. l nimis velit Labrax pulmoneum, vomitum Omat, hoc significat ipsum pulmonem evomere i). Maxime explicatione dignum est nomen con Sanssui n-eu S,
quod apud Plautum Poen M037 meis consanguineis et a-
cs Most. II 10 immo etiam cerebrum Ῥιoque omne mi e capite
14쪽
cuvium trag. 55 consanguineam esse abdicanthvice substantivi, apud Accium prael. 2l duos consanguineos arietes vice adiectivi apparet. Habemus compositum possessivum, quod grammatici anseritici Balinvrihi vocant, vel compositum mutatum, quod primitus con- sanguis eundem sanguinem atque aliquis habens videtur suisse deinde ad exempla adiectivorum
materiem denotantium imprimis eorum, quae in ineus X- eunt, Velut ferrugin-eus siligin-eus, sum Xum eo accepit. Sanguineus quidem exemplum fuisse Vix potest, cum ante Ciceronem non inveniatur. Similiter atque con-Sanssuin-euS gr. μ.-αtμ-ος ὀμ-αtμ-ωv formatum est adiectivum collact-eus
Iuven 6 30 F, inscr. Φ)D- eodem lacte usus gr. μυ-Iαλαξ et ὁμο-Iαλακρο-ος Ηygin sab. 224 collact-ius in cuius sorma simplici laet-eus iam Liv. Andronicus 38, es p. I), deinde Lucretius, Cicero, Vergilius, Ovidius, Quintilianus, at utuntur; quamquam Charisius conlactaneus, inquit, dici debet, nam conlaeteus nemo dicit 82, 2 Κ); verum formae, quae in aneus
eXeunt, non Vetustae sunt, sed pleraeque novissimae atque sermone vulgari tritae ). Deinde saeile fieri potuit, ut suffixi eo ope non solum ex eis vocabulis, quae materiem veram signiscant, sed etiam ex eis nominibus, quae res singulas denotant, adiectiva deducerentur, quae significarent aliquid constare e rebus eiusdem generis compluribus. Cuius modi exstant adiectiva haec: flamm-eus se se flammis constans et acuV. trag. 3: flammeo vapore, Acc trag. 452 torri s ammeus, C. Iul. Caesar Strab. 3 flammeam se aethram ocul-eu e Oculis o Plaut. Aul. 555 Atatis, qui Oc ιleus totus fuit; vir9- et ex virgis c. Cat. de gr. Lu scopus uirgeaS', flor-eus ex floribus c. et Plaut. Aul. 385 coronas storeas, Men. 32 cum corona florea;
3 v. leoti, Studies in the or Foimation os the Latin Inscriptions p. 241. v. ubter, A L. L. VIII p. 170, Olcoit, . ni. p. 239 sqq. C. GlOSS. L.
. caud-eu se caudis c. Plaut. Rud. l09 et 1l33:eistellam caudeam Scirp-eus se se scirpis c. et Plaut. Aul. 595 scirpe aratis,
iunc-eus se ex iuncis c. et laut Stich. 639 potione iuncea iocose pro laqueo iunceo; Spart-eu se spartis c. et Cat. de agr. ΙΙΙ 5 funibus sparteis, XI 2 amphoras parteas, urna SparteaS; ru Sc-eu ex ruscis c. et Cat. orig. VII 8 rusceas fascias.
Etiam in- ea Plaut. Most. 1070 sensim mittam lineam, Truc. 36, at de gr. XIV 3 CLX l, Ter Eun. 640 Lucit. sat. 83l i. e. restis, quae ex lini fracti fibris constat, et stran- ea Cat. de gr. XXXVI i. e. uis, quae ex granis
constat, originem ceperunt ab adiectivis lin-eM et gran-eus, quae apud scriptores antiquissimos non iam exstant verum sormam lineus postea, velut apud Ciceronem, reperimus. Eis nominibus haec quoque adiectiva pucrn-erιS, Stimuleus, verber-eu addenda sunt, quae Plautus iocose sormavit. Nam merstis pugneis i. e. mergis, quae ex pugnis, non X
serro constant, Labrae messis in ore et Rud. 763 i), et Mercurius Sosiam hospitio pugneo accepturus est Amph. 296)i. e. hospitio, quod ex pugnis constat. Item supplicium stimuleum Mil. 5ll est supplicium ex stimulis constans vel supplicium stimulorum. Denique quod seudolus iratus de Simia sycophanta haec verba tacit Pseud. il): Sed eccum
video verbeream statuam ut it, ut magnisice infert sese dicere vult eum ita se ostentare, quasi statua ahenea aut marmorea esset, cum potius Verberibus dignus esset. Tales gurae vocabulo statua et adiectivo aliquo materiem denotante sermatae apud Plautum alibi quoque exstant conseras, quae supra p. 7 de statiι aurea et i de statua vinea diximus. Haec verba verberea statua praeterea Capt. 95 legimus, verbereum caput Pers. 84 paene idem est atque verbero Amph. 284
es Men. 0l2 Hisce ego iam gementem in ore faciam pugnosque obseram, Aul. 45: ibi ego rationem reddam, stimulorum seges'
15쪽
Significatione autem translata ex hac altera serie adiectivorum, quae ex stirpibus diversi generis descendunt, utuntur nomina marmoreus Lucii sat 860 spectore marmoreo)et flammeus Enn. sat. - versus flammeos). Sed praeterea multa adiectiva apud scriptores antiquissimos reperimus, quae solam significationem translatam habent. Quorum plurima cum singulis locis legantur, non dubitabimus, quin ab eo scriptore, qui eis primus utitur, recens Ormata
sint. Velut a Plauto limaces, dividae febriculosae, miserae amicae etiam 88- eae appellantur Cist. 405 sq.), quod quasi
ex ossibus solis constanti) Pseudolus prinic- eos oculos habet; nam lacrimam inorare ut e uant unam modo non potest, qu0d hoc enu - Semper siccoculum fuit Pseud. 75-77); Philto nil faec- eos mores moratur turbidos, quibus boni dedecorant se Τrin. 297 sq. qui mores eodem modo quasi ex faece constant atque miles ter cor-eus quasi e stercore, cum plenus periuri atque adulteri sit Mil. 88 - 90), atque
erus Poenuli 825 sq. lut-eus quasi ex luto, quod illo neque
periurior neque peior alter nusquamst gentium neque tam
caeno conlitus Similiterque quasi ex lapide constat iniarchus, cum dicit lapid-eus sum, commovere me miser non
audeo Τruc. 8l8 , et lapideo corde, ut ait Ennius trag. I 39), sunt multi, quos non miseret neminis Translate invenitur denique adiectivum must-eus Cat. de gr. VII es mala mustea et VII 4 mustea cucurbitiva).
Unum vero genus adiectivorum, quae nostro suffixo sermata sunt, sed comparationem solam indicant, vel maxime pertractandum est. Sunt nomina colorem significantia. Cuiusmodi iam supra in numero eorum, quae ex stirpibus vocali terminatis derivata sunt, adiectivum aureus, scolore auri invenimus item ex serie altera adiectivorum, quae ex diversis stirpibus deducta sunt, flammeus se colore flammae creperimus Caec. 98 flammeum e assum scit velum, Ace.
trag. 443 frigit aetas rubore ex oculis fulgens flammeo). Verum ea principio materiem significant et postea demum translate in usum venerunt. Ea autem nomina, de quibus nunc agemus, Sensum translatum solum habent, ut nil nisi colorem denotent. Vetustissimum exemplum videtur esse adiectivum purpur-eus, praesertim cum usitatissimum sit. Quod esse nomen Graecum πορφυρ-εo in linguam Latinam translatum ut purpura πορ ρυρα nemo negabit. At tamen cum 'o ρ ρυρα purpura non modo die Purpurschneckec, sed etiam die Purpursarbe sit, adiectivum purpureus πυρ ρυρεος reVera
significationem habet propriam et primitus denotat e purpura
con8tans et Consentaneum est hoc non ad interiorem, sed ad exteriorem partem solam pertinere eius rei, ad quam adiectivum attinet. Ac proprie purpureu purpura coloratus invenitur
Cat. orig. VII 0 veste purpurea, Lucit. 8at. 568 purpureo gausape Auct ad Her. ΙΙΙ 22, 37 veste purpurea, IV 47:
cum chlamyde purpurea Translate Vero Imrpureu colorem purpurae similem habens legitur laut Men. 917 sq. purpureum panem, Lucii sat l270 purpuream uvam. Deinde sus-sxum eo- etiam ad alias coloris significationes formandas adhibitum est. Nam ut purpureus est purpura coloratus , ita lut-eus est litto coloratus . Hoc autem et cetera nomina omnia non adhibentur nisi sensu translato. Reperimus enim haec: lut-eus se quasi luto coloratus Plaut. Men. 9l7 sq. panem
luteum; herb-eus se colore herbae Plaut. Curc. 230 sq. Quis hie est homo cum, oculis herbeis, s Men. 828 Viden tu illic
oculo vireres ;niv-eu colore nivis rauci adier. IV. 33, 44 niveum candorem;
ferrugin-eus colore ferruginis Plaut. Mil. 178: Causiam, ferrugineam, l79 palliolum ferrugineum', rub-eu colore rubi et cf. puniceis rubis Prop. IIII 3, 28)Naev trag. 6 auri rubeo fonte lavere me memini manum.
3 Contra robigin-osus rostiget Plaut. Stich. 230 robiginosam strigilem non colorem robiginis, sed robiginem multam habens quamquam SulpImr-eus
16쪽
Nomen ero punic-eus Plaut. Men. 9l7-9l8 panem puniceum, Rud. 998 puniceo corio, 000 puniceum corium ex Graeco Sotvtκ-εto in Latinam translatum est ut purpureus
g 9.Singulare est adiectivum caeruleus, cuius originem intellegere di melle est Mihi quidem verisimillima interpretatio
Videtur esse eorum, qui caerul-eus ex forma caeli Deus dissimilatione consonantica exortum esse et ad vocabulum caelum pertinere putant conseras, quos tibi ceterorum loco ascribo
Lindsay-Nobi, de lingua Latina p. 3l et F. Stolg, grammat hist. p. 236 in) Illud si verum est, caerul-etis est scolorem
caeli δ habens ut herb-eus colorem herbae, purpurei 3 colorem purpurae, ferrugin-eu colorem serruginis, flamm-eus colorem 1lammae, nὶυ-eu colorem nivis, rub-eus colorem rubi habens.
Velut Plautus mare nominat campos caeruleos Trin 834)Ennius caeruleum ann. XIV 384 sq.), idem anguem eam uleam; scaen. 30); verba ero haec quae cava corpore caeruleo cortina receptat ann. ad caelum ipsum pertinere videntur iv. Varr. de . L. VII 48) Veste caerulea legimus Cat. Orig. VIII 0. Ennius autem cum serma caeruleus pro metro dactylico saepissime uti non posset ), pro ea adiectivum caerulus substituit, sum formarum ahenus et aheneus, populnus et populneu' lignus et iligneus, salignus et saligneus meminisset. Itaque legimus ann. P65 in caerula caeli templa, 49 ad cael caerula templa I l43 caerula Inata, ann. 509
p. 6 sqq. Walde latein etymolog Vortet buch p. I.' Sane deni inutivum 'euemdum in lingua Latin per se non ex Riat, Seu licet ad Graecum exemplum οὐρανίσκος piovocare se. e. th V I96 Ceterum ex poetis dactylicis intelleges, quani rupide eiusmodi deni inutiva formare soliti Sint v. p. 10 . es. om. A 38-39: τῆς δ' ἐξ αργυρεος τελαμον ν αυτα ἐπ' αυτου κυανεος ἐλέλικτο δρακων, - v. . editara, A. L. L. I p. 93.
cava caerula candent. Atqui Plautus quoque semel formam caerulus adhibuit Rud. 268 sq.: Nempe equo ligneo per vias caerulas Estis vectae' ubi quamquam caeruleas traditum est, tamen caerulas legendum esse ex metro apparet. Sed illa ratio, qua sacerdos tolemocratia mulieres advenientes Palaestram et Ampeliscam alloquitur, tanta gravitate insignis est, ut Plautum genus dicendi sublime comice imitari voluisse manufestum sit. Legimus autem
in Ennii annalibus l4-5l8: Et tum sicut equus qui de praesepibus artus Vincla suis magnis animis abrupit et inde Fert sese campi e caerula laetaque prata, Celso pectore saepe iubam quassat simul altam; Spiritus eae anima calida spumas agit albasscs. Hom. Z 506 sqq. et Verg. Αen X 492 sqq.). Ergo hanc
imaginem omericam equi campi per caerula laetaque prata sugientis Plautum ex Ennio ad navem per mare Velientem comice transtulisse et adiectivo caerulus Ennio auctore usum esse arbitror Formam caeruleus antiquiorem esse iam nemo negabit.
Denique singulare est nomen testudin-eus; nam hic haud scio an suffixum eo- , cum ad substantivum animal denotans accedat, in fines suffixorum mo et io transgredi
videatur. Neque enim iure dicere possis hac peculiari sormationis ratione Romanos formam testudininus, quippe quae male sonuisset, evitare voluisse. Habemus enim apud Plautum ipsum Rud. 598 adiectivum hirundininus, apud Titiniumcom. 7 femininus, femineua autem apud Ciceronem demum spoemat. IL 39 ), apud Varronem asininus. Sed ut illam causam aliquantulum effecisse concedamus, primaria certe causa est alia. Plautus enim cum Euclionem senem Staphylae anui minitantem lacit Aul. 49 Testudineum istum tibi ego grandibo gradum, similitudinem indicare voluit istum tibi grandibo gradum, qui est tamquam testudinis. Deduxit igitur ut ex serrugine ferrugineus seisen rostsarbige ita ex testudine testudineus schildkrotenartiget. Fortasse sorma testudineus etiam 2
17쪽
l Plauti tempore significatione usa est hae sau Sehildpati versertigi , quam nos legimus primum apud Varronem. Quod si verum est, apud Plautum etymologia quaedam popularis subest. Accedit, quod exemplum plane simile habemus, in quo Plautus non suffixum eo-, sed suffixum ino adhibuit, quamquam similitudinem significare voluit. Nam Men. 888 senex medicum lentius incedentem inclamat move formicinum radumi. e. gradum, qui est tamquam formicae. Verum huic adiectivo nomen in a vocalem exiens subiectum est, a quo Romani non ita saepe adiectiva suffixi eo ope sormare soliti sunt V. p. 37). II.
De contaminatione sussi Xorum no et eo-.
Quoniam pro suffixo mo Indogermanico iam aetate litterarum Latinarum ineunte semper suffixum eo ad adiectiva materiae sormanda adhibitum esse vidimus, nune explicare conemur, quomodo seri potuerit, ut suffixum eo cum suffixo-no in neo contaminaretur. Hanc progressionem etiam nunc perspicere OSSumus.
Iam supra p. 3 tribus illis suffixi gradibus Osthomanis
geniam suffixum no materiem denotans adiunximus. Ac primum quidem hoc servatur adiectivo ahenus umbr. ahesnes i) cs ran. yaOh- aena -), cum ad nomen ara eo tempore, quo holacismus quem vocant nondum exstiterat, suffixum-eo-, quippe quod ex stirpibus o vocali terminatis evasisset, addi non potuerit. Hoc adiectivum ahenus' 'ahes-nos se seX aere constans invenimus apud Plautum Pseud. 656 uasa
ahena), ruc 54 vasum ahenum), 274 ahenos anulos), et apud Ennium ann. 5l serateras ahenos et in senatus consulto de Bacchanalibus anni 18 a Chr. n. CIL.M 196:
in abolam ahenam). Praeterea nomen ahenum substanti-Vum neutr. gen solum nomine vas omisso in prisca Latini- R. v. tanta l. m. I p. 76 p. 273, II p. 31.
tate exstat legiturque apud Plautum Cas. 122 unum ahenum), Pseud. 57 face plenum ahenum sit coco), apud Catonem de gr. X , XI 2, XII I LXXIX), apud Caecilium 69), apud itinium si 28). Sed cum Plautus nulla alias arma nisi ahenus, quam testimonio senatus consulti de Bacchanalibus comprobatur antiquiorem esse quam Ormam aheneuS, sive adiectivo sive substantivo utatur, tamen iam Cato ex substantivo ahenum suffixi eo ope adiectivum ahen-eus deduxit i). xstat ahen-eus ahenus se se aere constanset
in Catonis de agricultura libro una cum vocabulis orbis X ,
Deinde suffixum no materiem denotans adiectivis po-ptιlnus populi-nos, lignus dilec nos, salignus 'salic- nos servatum est. In adiectivo populnus autem cum accentus in syllaba antecedente esset positus ι vocalis per syncopam evanuit. Reperimus populnus e materia populi constanset Plaut. Cas. 384 poptuna sors, lignus ex materia ilicis constans Ter Ad 585 lectulos ilignis pedibus, salignus se sex materia salicis c. et Cat. de gr. XX l: tineis salignis. Sed his quoque in formis eodem tempore quo in sorma ahenus i. e. fere saeculo ΙΙΙ. . Chr. n. exeunte ussXum no cum altero illo eo in neo contaminatum esse videmus. Neque dubito, quin haec progressio ab adiectivis ahe-n-eu et lig-n-eu' quorum littera cum suffixo eo confundebatur, initium ceperit. Αccedit, quod i-lignua et sa-ligni in sormae ligneus mirum in modum similes sunt. Itaque Cato usurpat sormas popul neus iligneus saligneus frondem populneam de agr. 8,
XXX, LIV 4, frondem iligneam V 7, XXXVI 2, LIV 2,
Plaut. Truc 272 habent codices A aeneas, in margine addituni aeneas litterarum vestigiis iani non satis claris v. Studemundi apogr.), Pal. advenia8; USSingius, quem secutus est Leo, hunc versum delere vult, tenent GoetZet Schoeli; brinam aeneiιs Plautinam non esse omnes editore consentiunt. Quamquam quo iure dubitari potest conseras, quae Supra p. 17 de adiectivo caeruliι a lauto Ennio auctore semel adhibito exposui.
18쪽
vectes ligneos XXXI , subseudes iligneas VII 9 iligneae virgae XXX l, perticis saligneis XLII I) dam his sormis
adiuvantibus primum terminatio seneo saeta est novum suffixum cuius ope formatum est quer-neus 'querc69-neos
Cat. de gr. VAE, XXX XXXVI 2, LIV 4 frondem querneam, XXXI a materie quernea); deinde in lege parieti laciundo anni a05 a Chr. n. ix CIL. I 577 col. I lin.
postibus aesculniei ex materia aesculi constantibus)legimus serma autem aesculnieis pro aesculneeis posita est j. Ad imaginem autem radiectivorum populneus et aesculaeus adiectivum ficulneus a Catone creatum esse de agr. XXX
et IV 4. frondem ficulneam. XXXI lx vivae ficulneae, XXXVI 5 ligna siculnea, Ι ramulos siculneos iam Shutsch
de nominibus iat sussi no ope sormatis p. 32 constituit; etenim sicutae ι a deminutivo sicula derivatum esse nullo modo probabile est, quod id nihil signiscat nisi s kleine Feige 4 v. Plaut. Stich. 690: hoe convivium sit pro opibus nostris Satis commodule nucibiι' fabulis, siculis Tum sermationes ilignus salignus et ligneus ilιgneus saliyneus exitus gno et yneo praebebant. Qui cum ad stirpem abiet accederent, abie-gnus et abie-gneus ex abiete lactus exorta sunt, quorum illud
sine dubio antiquium est hoc. nam illud it apud Plautum Cas. 384 sors abiegna et apud Ennium scaen. 247 abiegna trabes et apud Accium trag. 26l stipitem abiegnum invenitur, hoe in lege parieti aciundo ΟΙ Ι 577 col. I lin. anti-pagmenta abiwnea, in. 4 opercula abiegnea) Quod eadem in inscriptione etiam abiegnieis col. Ι in. 9 legimus itemque eOl. II in. 9 aeseulnieis, illam i cum hurneyseno i ita interpretamur, ut e Vocalem ante ei pristinam in i transgressam esse statuamus, quemadmodum in sormis iis se eris,
miris CIL. I 8 meris aliisque factum est. Meterum
his sormis abiegnus et abiegneus, cum eorum e vocalis ante
Exemplar quod nos habemus, quamquam non primigenium. sed aetate imperatoria restitutum est, anten tam antiquam orationem ordinationemque dictionum praebet, ut non dubium sit, quin accurate sit redditum
consonas 9n non in i abierit os ilignus leonu leo- nos), demonstratur verum esse id quod huischi constituit, Romanos post i vocalem non modo i brevem inis, sed etiam et longam in e dissimilatione transformavisse. Neque igitur Brug- mannus' aliique β negare debebant nomina ali-enus et aniena ex ali-rnus et lani-ina originem ducere ). Reliquum est, ut de ea sormatione, quae praeter eas, quas iam pertractavi, in prisca lingua Latina exstat, uberius dicam. Complectitur autem sormas has: fagineus ex sago ortus et Cat. de agr. XXII materia faginea, oleasti neus ex olea ortus ibid. LV et XXX codicillos oleagineos, XXXXVIII l seminarium oleagineum, XXXXII 2 capita oleaginea, XXXXV l taleas oleagineas, XX 2 orbes oleagines' vitigineus ex vite ortus ibid. XXXX 3 surculos Oiligines' abiegineus ex abiete ortus et abiwnus, abiestneus
in eadem lege parieti aciundo CI I 577 col. I lin. 9:
trabiculas abiegineas ), fabastinus ex faba ortus Cat. de agr. IV 2 acus subastinum BohnenSpreuet. Quas terminationes huisch l. m. p. 28 sq. tractavit, cui ego quidem non omnino assentio. Dicit enim vir ille doctissimus terminationes stino et stineo adiectivorum oleastineus, vitistineus, abimineus, fabastinus, mitto aprugnus
Plaut. Pers. 30 et Poen. 579 et capreaginus Epid. 8
l. m. p. 13 qil Vothiasillers Jahresbericlito t. 60. A. L. L. ΙΙΡ. 201 Sq.' Sitzungsbericlito de factis Ges de Wiss. 1900 p. 408 sq. R. v. lania A. L. L. XII p. 36 sq.' s. qui Shutschii sententiam probant Excii Hermath. XIII 190M p. 15 sq. et Collit BB. XXX. s. iligineus apud auctorem Querolici Ira domus iligineis foribus.
19쪽
9in-eus, fulUin-eus, lanugin-eus, Susin-eus, Similvin-euS, ferrumn-u' quorum numerum augere possis his: virstin-eus Verg. v. mor al. et imagin-eum Sedul. earm. I 203, Venant. Fort. it. S. Mart. ΙΙ 276) Verum ex his adiectivis apud scriptores antiquissimos non reperiuntur nisi ferrugin-eus et siligineus. Itaque quamquam tales sormas exemplo suisse non praestacte negaVerim, tamen aliam viam ingredior. Shutschenim in editione, qua tum utebatur, apud Catonem de gr. XX 5 sormam faginus legit, traditum autem est fugineus, quod ellius in editionem, quam curavit, recepit tum vero fisinus a Vergilio demum rit linguam latinam translatum esse Supra p. 2 sq. comprobavi. clam ab illa sorma fagineus in adiectivis oleagineus, vitigineus, abiestineus enucleandis proficiscendum esse mihi videtur Nam ubi primum illud 4usfixum neo assi stirpem fusto addis, ii habes adiectivum fasti-neu 'myo-neus. Hinc aerminatio stineo ad stirpes oled et viti adiuncta est, quippe ex quibus difficile esset sive suffixo neo sive suffixo eo quod quidem ad oleum attinet adiectiva sormare Qua ratione oleusineus et viti- Nineus nata sunt ) Longa autem vocalis a in ole ineus aut illa est, qua olim stirpes primae declinationis terminabantur, aut ad exemplum illius u longae, quam fagineus ante exitum -stineo praebet, posita est Deinde ad imaginem indiectivorum fastineus, ite ineus, vitigineus ex formis abierenus et abiegnetis, in quibus productio e vocalis consonantium stri coniunctione essecta est qua producti vocalii in dormis ligneio. iligneus, Maligneus, forma abieginetis creata est.
Postquam hoc modo adiectiva in gineo eXeuntia nata sunt, secundum Iesponsionem SumXorum seneo ista no eiusmodi quoque adiectiva sormabantur quae in , oino exirent. Sic exortum est faba-ginus ). Sed analogiam per quas vias processisse arbitrer, optime perspicies ex hac tabella, qua nulla exempla continentur, nisi quae apud scriptores antiquissimos inveniuntur.
20쪽
1II. De adiectivis suffixi eo ope ab arborum vocabulis deductis.
arborum vocabulis derivandis valuit, sive integrum, sive, ut fere sit, sum moVo suffixo eo, contaminatum, tamen hoc quoque loco moveri coepit. maeo progressio, quae iam aetate Plautina incipit, primum adiuta esse videtur illo genere, ut ita dicam, secundario adiectivorum materiem denotantium', quae sumXo eo ope ex plantarum socabulis deducta sunt, italiquid ex compluribus eiusdem generis plantis constans significaretur, sic adiectiva floreu' vitaeu' tιSceuS, caudeu' lunceus, Nineus linea), Scirpeus, Sparteus, quae iam supra p. 2 sq. pertractavimus. tuo accedit, quod nomina arborum etiam materiae arborum vice langi poterant quare ubi aliquid ex alicuius arboris materia constans denotari opus erat, ex ipso arboris vocabulo radiectivum raus fixi eoo opes formari poterat quomodo ex ligno lign-eus Hoc eo sacilius seri poterat, quod plurima arborum nomina stirpem o vocali terminant
ι leae, larιX, Saliae), suffixum eo autem, ut supra exposui ab eis stirpibus originem epit. Quomodo autem ille transitus lactus sit, orsitan cognoscamus adiectivo ut meus, quod apud scriptores antiquissimos omnium adiectivorum, quae sumxo- eo ab arborum vocabulis sunt derivata, saepissime invenitur Hoc quamquam illo suffixo ex ulmo deductum esse posse negare nolumus, tamen haud scio an opinio quaedam mea alio ducens speciem probabilitatis habeat paulo maiorem Etenim cum Cato nullis aliis sermis nisi popul neus et fugi-neus utatur, formam popuI-eus autem Ennius demum metri lege
coactus finxisse videatur in), forma vero fast-eus aetate argentea demum reperiatur, quamvis eae omnes ex stirpibus o vocaliterminatis descendant. inde concludendum videtur suffixum
-neo in adiectivis ab arborum nominibus formandis prius adhibitum esse quam suffixum eo simplex. Itaque coniecerim etiam sormam ulmetis ex uim i)-neos originem ducere. Enimvero vocalem i opprimi potuisse ex sermis quer-neus 'querci-neus et populne populi-neus apparet. dam in eo quod restabat ' ulmneus, tres hae consonae contiguae erantlmn. In hac autem consonantium coniunctione conicio ultimam abolitam esse. Quam in sententiam si inquirimus, eo iuvamur,
quod Iohannes Sehmidtius in libro, quem inscripsit Κritikder Sonantentheorie et Reimar 895 p. 87 sqq. demonstravit. Qui vir doctus constituit in linguis Indogermanicis consonantes
- mn nuSquam post cODSonantem Servatas, sed aut in m aut
in n sub quibusdam condicionibus, quas hic omitto, transgressas et post vocalem, si modo mutatae essent, eadem lege atque post consonantem transformatas esse i). In linguis autem Europaeis consonantes mn non mutatas esse nisi post syllabam longam et in formis nomini Graec παλάμη respondentibus. Mutationem vero ex syllaba longa praecedente aptam esse, id linguis Italicis manufestum fieri; nam post vocalem
longam in vocabulis vere Latinis consonantes mn Semper in m esse transgressas velut in rumare rumen), sublimis
lingua Graeca translato in n- prunum); post brevem autem Vocalem consonantes mn integra apparere damnum, alumnuS, autumnus, columna sim. l. m. p. 13 sq.). Igitur Schmidtius latinum exemplum. in quo syllaba praecedens longa est positione velut in gr. ευσοελ110 σελμα), ασπερ 10ς σπερμα sim pro '-σελμvoς, - οπερ livo positis l. m. p. 93 Sq.),
proserre nullum potuit Haec lacuna quam nisi vocabulo palma Xplere non potuit, momine ulmeus, si modo id ex 'ulm i)-neos derivare lieet, expletur Verum ne hoc quidem satis sit, nisi simul alia exempla Latina asperri possint. alia mihi quidem videntur esse nomina haec: