Novissima Sinica historiam nostri temporis illustratura in quibus de Christianismo publica nunc primum autoritate propagato missa in Europam relatio exhibetur, deque favore scientiarum Europaearum ac moribus gentis & ipsius praesertim monarchae, tum

91쪽

incredibili cura vacabat deterri tus nec 1 inosis dissici illatibiis, qvi bus Elementa illa sunt referta, nec si is nosti barbarie. Quydsiincs debat in aliquain demonstrationeni, quam ex prima explicatione non ii,

i iis capiebat: sive res esset in se disculi &impedita quodnon cita periti essemus linguae, ut satispe : leuemdiu n6ii pigebat eum bis vel ter modo ex hoe modo ex illo quaerere , quomodo re

sit intelligerida : ct si qualis imis

non contingeret satis aperte dees Miae; qui vellemus rinne beationem reiecit. sies. , sma atteiitione A patientia nos audi

Ut, quin hac occ-- nobis de si Us testatus est; ubi hunγ ' se patientiam , ubi illa opus esset, teneris sein onmibus, quae sus perficienda, seminumadsibilis iust

pereeptis GeometriaeElementis a nobis quoque Tartarica lingua coii-

92쪽

cticae adjuncta Theoria, eaque nos ad ei immodum interpretari ussit, quo

Elementa tradideramuS.Eodem tempore praecepit P. Antonio Thoma ut Sinensi singua componeret corpus calculi Geometrici cic Arithmetici, quo contineretur, quicquid in hujus arguimenti libris Sinensibus Jc Europaeis curio rum problematum repe

- Ηujus vero scientiae studio usque adeo capiebatur, ut praeter duas tresve horas, quas nobiscum erigere solebat, multumei doctrinae temporis, cum solus erat, die noctuque tribueret. Etsi enim Princeps hic inlinicus otii dc ignaviae sero quieti se tradit, nihilominus tamen primo mane surgit: sic ut quantumcun*properaremus in Palatium mature proficisci, tapenos occuparet nuncius, qui nos arcesseret leu calculo, quem iniverat, seu problemati novo expendendo. Est enim admiratione dignum, Imper torcinipstim novis excogitandis studere problematis,quaeillis essent sim, ha, quorum eXplicationem accepe-- E η rat.

93쪽

rat. omne quippe studium, omnean oblectationem in eo ponebat,ut qui quid scitu dignum in Geometria cognoVerat , ad praXin revocaret intractandis Instrumentis Mathemati-

cis fieret eXercitatior.

In quem finem praeter illa instrumenta, quae vel ipsi vel Patri eius fuerunt donata, quaeque diligenter undique conquiri, eorumque usim doceri voluit, plura alia varii generis constriti fecit, cura Scopera P. Perebrae & P. Suaregii, qui magno in hanc . rem studio collato Imperatori pro siis latisfecerunt. Neque nos defuimus ossicio, quin, quaecunque domi nobis erant instruimenta illius us1bus commoda, ei offerremus. In quibus

erat magnum Sc pulcherrimum iam, strumentum Goniometricum, sem, i circuli formam referens, dc vitris opticis in regula dioptrica armatum, quo Dux Meduaniae benigne nos do naVerat. Hoc uti consueverat Imperator in hortis Palatii siti; hoc secumferebat in itinere impositum dorso

licujus ex aulae suae Doctoribus, qui

94쪽

pretiose hoc onere se non minus honoratum quam graVatum existim bat. Illud saepe adhibebat metiendae altitudini alicujus montis aut distantiae insignium quorundam locorum, idque in conspectu totius Aulae, qVae stupebat Imperatori suo hujusmodi conata aeque bene succedere ac P. Gerbillonio, quem plerumque itineris sui comitem esse voluit. . Sub adventum nostrum inter caetera instrumenta Mathematica duas illi machinas obtuleramus quibus defectus Solis & Lunae, errantiumque Stellarum itinera ct mutuas inclina tiones in plura secula Sc singulos cujusque anni dies notata cernebantur. Quae duae spectabiles Machime eruditis Academiae Regiae in Gallia debentur. η Imperator earum sibi usum a nobis ostendi voluit, Kalendario Sinico accommodarum.. Collocavit vero duas illas machinas ex utroqVelatere solii sui in praecipuo conclari,

Inventor 'DRUmerils Danus tunc cum In Gallia inter Academia scientiarum Regi mcmbra ageret.

95쪽

cti easdem paucis ante discessum

meum diebus adhuc conspeXi, evidenti argumento, in quanto illas pretio habeat. Ex o praeclaram animo concepitopinionem non modo deinstrumentis Mathematicis , sed Jc aliis artis operibus in Francia persessis, cum nulla vidisset iis similia , quae nos

attuleramus, nec Operis elegantia nec

accuratione.

Exemplo Imperatoris Aulae Proceres instrumenta Europaeorum M

thematica in pretio habere coeperiunt, nobisque valde institerunt, qui sua nos benevolentia ornabant,ut sibi hujusmodi instrumetita qVaeramus, probe mari se nulla re magis Imper torem sibi conciliare posse, qVam h jusmodi instrumentis ei oblatis, ut qui non contentus iis, quae oblatau tro accipiebat, apud illos qui Praesides si ierant maritimarum provinci rum, plura conqViri fecit. Ea re adducti stimus, ut scriber imus ad tres socios nostros Fontana' tum, Comitem &Visdeloum& ab il-us peteremus instrumentaImperam'

96쪽

ris usibi is accommoda. A quibus a cepimus grandemQVadrantem vitris opticis in regula dioptrica armatum,

thecam Mathematicam, Phosphoros saccos dc liquidos, & alia quaedam hujus generis rariora, quae illorum nomine si1bi oblata magno gaudio Imperator accepit, & singulari in pretio habuit.

Sed quae ab illis ipsis in Aulam vocatis , ut nobiscum circa se essent, Imperator accepit, multo sibi gratiora esse ostendit. Inter ea, qVae prae caeterris novitate sita placuere, erant esse quot instrumenta altimetrica cum duobus horologiis oscillatoriis se cunda monstrantibus, dc observationi coelestium inservientibus, quae, usi1 dc exactissima illorum accuratione

pexspecta, in cubiculo sito reponi fecit. Princeps vero imperii heres, qui non minus qVam parens rebus hujus generis delectatur, visis his horolo-giis oscillatoriis, eorum sit aeX Etitudine captus tanto illorum desiderio eXarsit, ut extemplo unum, qVod nobis rectabat, domo peterem, etod

97쪽

offerrem od quidem ea comit te suscepit ae efficeret, ne doni nos paenitere posset. Absoluta explicatione totius Geometriae Practicae, qVam eodem, qVO Elementa ordine tradideramus: Imperator hac scientia Geometrica e ultans sibi magnopere disciplinam 'nostram probari ostendit, dc qVo in sis appareret, qVanti opera illa duo taceret, eX Tartarico in Sinicum ea transferri fecit. In qVaepraefationem ipse scripsit, eaque recognita in Palistio suo imprimi ac per totum Imperium in utraque lingua divulgari ju sit, ut hinc initium duceret eXeqVendi consilii, quo scientias Europaeas in Sinas inducere, iisqve per imperium sutum fama dcautoritatem conciliare meditabatur. Ex quo etiam Elementa . nostra ipse docere coepit filium natu tertium annorum septem & deceni, in quo, praeteρ alias excellentes dotes, ingenium his scientiis aptum deprehenderat. Tantus amor scientiae cum tanto

conjunctus studio & industria in pri-

98쪽

vato quidem satis laudari non posse,

in Principe vero tanti imperii moderatore non tam laudem quam reprehensionem mereri, aliquibus videri

posset sed qui indolem praesentern econditionem hujus gentis respicit, Mae honores & dignitates iam diu

metitur scientia: non negabit tanto

ardori dc studio doctrinae subesse con- ilium dc prudentiam Moderatoris Reip. peritissimi, & in regnandi arte consummati. Constat Sinenses jamdiu uni Philosopiae morum omne stindium impendere, reliquas vero scientias a majoribus ad summum finsegium perductas negligere. At ehis tamen felicitas Regni stiperstructa erat, qua olim seuebantur. In . Obrem Imperator hodiern qui id agittit illam revocare dc pristino splendori restituere possit, meliorem eius rei perficiendae rationem inire non potuit. enim emcacior sit via&xatio perficiendi, ut scientiae bonar-qVe artes reflorescant, iis e regni felicitas constituatur: quam ut Pri ceps exemplo stio doceat, quanto ibiae studio sint colendaer Se- -2

99쪽

Sec dumGeometriam etiamPhulosophiam doceri voluit Imperator. In quem finem nobis ambobus praecepit, ut, qVa methodo Geometriam perscripseramus, quae illi visa erat naturae conVeniens; eadem Philoso'phium Tariarica lingva consignaremus. Q in prioribus laboribus nostris Deus aspiraverat successum, bona spe dc fiducia nos implevit fore, ut etiarn hic labor nobis e sententiastic- cederet. QVem non injuria majoris in omnem partem momenti judicabamus,cum nulla sit ratio quae facilius possit adducere eruditos praecipue Sinenses; ad veritatem Evangelii amplectendam, quam Philosophia bene accurateque perscripta. QV9 sumus impulsi, ut studium dc diligentiam nostram intenderemus. Inter Omnes autem Veterum Sc recentiorum Philo phorum libros , qVos

'im consulebamus, nullus occurrit instituto nostro magis accommodariis, quam Philosoplata vetus δc noVaJoh. Baptistae dii Hamel, ex Acade- . mia Pegia eruditorum, quae doctrinae

100쪽

tate digna nobis est visu, eX cujus sontibus rivulos in opera nostra deriva

At Imperatore sub id tempus ingravem incidente morbum , Uni 1S-

quisqve dc in primis Medici modis omnibus illi persuadere allaborarunt, ut, cum meliuscule se habere inciperet, abjiceret studia recuperandae valetudini noxia. QVM causa fuit, cur Princeps vix intranscursu inspiceret brevem Logicum, qVam conscripseramus introductionis loco praemittendamCorpori Philosophiae, cujus ῆrma dc ratio satis ampla praelatione a nobis erat delineata. Relicto ergo ordine, quem in hoc primum opere nobis proposueramUS, visum est nobis rationem esse habendam ejus status, in quo nunc esset Ii perator, sequendam e ejus propensionem quam non obscure an, madVerteramus , cognoscendi an chinam corporis humani, ratione que motionum dc operationum, qVae