Jo. Henr. Schüttei ... Oryktographia Jenensis, sive fossilium et mineralium In agro Jenensi brevissima descriptio ... cum figuris rarioribus æneis. Accedit ad illustrem & experientissimum Experientissimum Georg. Wolffg. Wedelium De vino Jenensi Epist

101쪽

CAPUT VIII.

SALIBUS.

IV Salibus jam acturus, moneo, me

non omnia Salia, quae ex combinstis rebus variis animalibus vegetabilibus c. produci possunt, ad hoc Salium Caput referre Sed illa tantum. Mare aquis salsis , aluminosis, nitrosis 3 c. coquuntur, aut ex terris inlapidibus, cum lixivio extrahuntur, incalore denique imcommune, di imum umen&Virriolum.

F. x. SALIS, quo utimur ad condiendum Graecis . Germani mihi cheno aliis tria genera in orbe sunt: o Ale Marimum et mire Quamvis in agro nostro Salis scaturigines deficiant, nullumque Sal fodiatur aut coquatur, defectum nostrum vicinorum Salibus, Eparvo pretio, supplere possumus. Coriosum enim eoquitur,alae uermutet r, de quo peculiaris ibellus prodiit, Franchenisse, iliis in locis. Num in

agro

102쪽

agro nostro nullus Sal sit, Iubens ejus vir

tutes mereo.

S. . A Sale non multum recedit NITRUM, quod copiosium in Thuringia

coquitur, Win agro nostro reperitur iri illis locis, in quibus ex animalium, vegetabilium regnis putrificatio fit. Sic etiam ex urina indimetis, stabulis &c. Copiose coquitur Nitrum Numhurgi extra urbem, xGothae ac in aliis Thuringia locis, ubi ex terra cum lixivi elicitur. De hacthuringi terra nitros Aen marem in Nomenclat fol. I. - o. Iebam ostendit, cum his adjectis verbis' Terra ire aethtirimica, quae tu multis locis corriunt terrae occupat inde vix tistis plures of sciuae nitrariae tit Mersburgi , --

iae, item in Dissis aspetriss Elde. Cujus varietas est Terra Nitros. Ferilis etiam Z ringi Schala I qua nequam , no

miriant. Conser tamman. loc cit. N. r. S. . Omitto coquendi parandique modum consuli, qui ab aliis Autori, bus traditus est. Nitri vires variae sunt, nempe ad oecundandos agros , metallorum solutionem, fusionem, depuratio F nem

103쪽

a DE SALIBUS.

nem in Pinere composita a pharmiscopaeis paratR.

f. s. VETERUM ORONA

TRUM, in vicinia agri nostri Leucopetrae reperitur, GUNTU CARIST. SCAEEL MAMERO teste , in Comment de Pro P. III pag. s. qui inquit Edom Pitam Germaniae, vel potius urbs Smreni mi curas in Saxoui. Ducis sede m terrisum, Leucopetra , Germ. Deis stastis ad Salam fluvitim, alta sub radra tum, ex qua ei arx Principalis imminet. Mi in Domo Reverendi Ser. Priticipis confessionarii estis es profuniussima, qui ste ex tribus in . quae simia altissimo

fornice gaudet, tota in saxo excisa , uti-jus summo per stirias excavatas, auiamque cadentes aqua comititie de luit, tiae tibi 'ndum attingit, is uitrum vertim durum, saxetim is maces vix obtemperet: termiui otibus cestae, qui pariettim sunt imo, eodem ultro lucrussati sunt proratistit vix rvis ali id a Pareat me veterum

esse aphronitrum milum dubiam eu nam ardet igni admotum iridetque Tantum hac vice de Aphronitro.

S. 6. Sequitur ALUMEN, quod

104쪽

DE SALIBUS. 'non ita procul a Salfeldia, diei denuiauit

tinti si trios ut tens ex lapide nigro fissi.

I elicitur, quibus spelunca aluminosia adjacet, ex qua lapides eruuntur. Reperi etiam in praeterito anno in hac spelunca lumem mimum. Porro in optandia ad urbem Tlauem l ex terra coquitur Aluminis, tam Salsesdensis, quam Blauem sis Agricola de Nat. Fossit IIb. III. v. Ia. VIM. T. Cap. II meminit. De Alumine sutas agam alii occasione. Tinctores alumine utuntur intingendis lanis inpan. nis, ut facilius colores recipiant, indiu, titas servent sic etiam usium habet instin. gendis corris c. Omitto virtutes medicas, apud Medicos quaeruendas.f. . Non multum ab ALUMINE distat VITRIOLUM, quod in eodem

fere loco ex lapidibus eum lixivio elicitur Inter Teissimanage Doti insornacem vitrariam, lage, Putte etiam vitriolum

coquitur, quod multo fortius ac citius corrodit, quam prius, ita quidem, ut adtingendum sericum minime conducat, sed

illud potius corrodati Plura de Victiolo

suo tempore.

105쪽

DE METALin

METALLIS ET MINE

RALIBUS.

S. T.

aestat ultimum libelli Caput Ante

quam vero ad Metalla progrediar. me excusebo Cur promissa mea non servaverima promiseram enim in relatio nibus praeteriti anni, quod OUktograpitiat senensi accuratam Rei Metallicae SalleldemsisHistoriam adjungere velim Cumis rorix inter elaborandum metallorum opus in magnam molem accreseeret, Mquidem tantam, ut haud commode a Stu diosis Ienensibus per eampos, montes portari posset, et quaedam de ortu progressu hujus historiae mihi deficerent,cg paucos in Re Metallica curiosos esse animadverterem hane istoriam ast Ienensem agrum minime pertinere arbitrarer, c(; ut eandem historiam, in metallicorum reique metallicae peritorum usum, sermone Germanico conscribam, quidam me rogarent, causia fuit, cur alii

106쪽

ET MINERALIBUS occasioni, inquidem commodiori si Deus vires, lanitatem , atque tempus con cesserit: reservo. Interim tamen extra

agriam nostrum aliquando vagabor quod siepius consulto feci, fodinarumque Sal feldensium mentionem faciam. S. I. AURUM, Metallorum optumum mpretiosissimum in Sata flumine&Sc Oreta amne reperitur e Reichmam in i vero qui pagus ultra milliare a Sal feldia distat ex monte eruitur, Vex comeusis Iapillis coquitur. s. . Aurum, quod in reperi

IIo aiarum ex Schwarga cum fluente aqua in Salam delatum esse, multi credunt. quod Cap. III S. II. Q. aff. monui. Nam

testibus missi P a labere in Manuscripto suo M. GEORGIO REXSERO M d. Docti P sic Salfeldensi, tractico L.

annorum, Amico meo optimo ac me imo, Saffeldia in Sala, supra Schwarga inci Iam influxum, aurum reperitUr.

F. Curiosi est Sobestri aut bende auro in Sala historia, quam ex ejus Manu seripto huc transferam ubi Lib. I. ast Vm Aurifabii Veneti, SalseIdiat in Sala

107쪽

ν DE METALLIS

flumine aurum colligentis, meminit sedique a Sene fide dignissimo hanc historiam accepisse testatur, nempe narrati Venetum Aurifabrum, ex arenis di aliis nom iri, Sisia lapillis collictis, probeque contusi, nemine hocsuspicante, iugentemaurimae

sam conflasse Aurifex cum longinquior sorte ipsi eae improviso iamia esset peregrinatio,

rumiclud tanquam chaos quo am, a ceteris metallis, admixtisque Adibus nondum heparatum, hospiti suo per semestre custodiendum tra idit. Cum vero ultra pro missum emaneret, hospes aurum depositum sua ei commissum ad eonfiamdarum eam panarum usum caesae st ealdarium graiae comer ac desinat, quae mirum in modum sonanter em erunt. Primo demum Veneto aurumque reposimie depossum, sic orta est, qua tamen, ubi cognovit Vmetu . ad pios usus esse si tum aurum iEud facile iterum remptaui fuit Suod, sita ut revera quis nobis rem smisum auriferam pronuntiet Hactenus Sylvesterita

ben. Aurum etiam nativum, purum

chri M. Etieelitis, Samiadensis, in Salain piscium capitibus reperit, confer ejus lib. I. de Re Melastica pag. mihi M. quod

108쪽

ET MINERALIBIIS. etiam in Schbarra de Alii vidit Vloe.rat Palacam is panicam German. MAEdit gen dolo in clararet & Sata ossem dit. Omitto quod supra laudatus, aestis, Salladiat in Sati aurum observaverit.

Lego etiam ibidem, inter arenas aurum viderim

j x. Infra Schwarea in Salam influxum, non ita procul a Sinops, inlauenin bene memini MemnetaStriavit Conjux aurum lavari curavit. Non mianus etiam in aliis Sile locis lavari potest. Ante aliquot annos, IO IAC. BAIERO teste Genae aurifabri mulier anseres in foro emit, in quorum ventriculis auri nativi grana plui ima reperta sunt postea haec Dher plures anseres spe lucri em bat, in quibus nihil auri reperiebatur De auri in Sala origine infra agam. Amrum, quod in Sala lavatum est in curi, sorum virorum museis offenditur. g. 6. Aurum in Schwarγ amne ci ea arcem Schwaraeburgicam copiosius occurrit, maliquando ad pagum Echivaro ovi ubi Salam influit, lavatur Hoc aurum ad Rudolphopolin portatur venile,

109쪽

DE METALLIstico quodam relatum habeo, quod in Domo SchwarZeburgica catena aurea, longa, ex Schwarra nostri auro consecta, servetur. Narravit etiam quidam MetablicusSchwaraeburgicus, Beatissimum'incipem novendecim drachmas auri in

Schwarga collecti, in uno die accepisse. g. p. Superest adhuc , ut explicem, metis in his eius aurum Quod ad Salamattinet, opinor si Murum, in isto simgos ario, a monte Pinifero vulgo Sichites Eergi ad Albim usque, Per montes, agros valetes in ipsam Salam, tias occultas uobisque ignotas euas sparsisse. inc cile fieri potest ut perpetuias aquarum fluxus sensim atque sensim ex auri venis, Salae undum transientibus, quasi divi

dentibus, vulgo strei hende flanget mi.

nutissima ramenta de grana abripiat metu- M. O ceteros rivos, torrentes di fontes, aut agrorum inundationes aurum, quod in superiori terrae parte in metalli

cis melaedati Tagesu gehet cum aquis

suis iudaeam deferre. Nonsolum vero urit, sed etiami quale prium reperi, de

110쪽

quo etiam in , in historia aurifabri, neti dixi cs Schrumaret eam amatem ali quia auri, quamvis non omne, tu Salam

Portare.

s. . a conjecturas, de auri in Ria viis ortu approbat Agricola Lib. V. deor, in ea si terran Cap. Is qui ait: Aeae me qtioque laetatim est, de meta

rum Ortus loco, ta Propriae terrae tribu

itis est. Etenim in estis enis di bri, gigni certum est; attamen , quia etiam in armis fluminum reperitur auram, Albem ius ibi seri putat, quemqmdam sectili cum sis fluviorum ebus meracti fertilitate immxerunt. Sed tirtim ibidem nou giguitur: Vertimes aut ira amnium in ri oram mones di impetus a moutibus abripiundi an fontes ex bris di eius montium eff- tinctu rivos di amnes. Et paulo imserius in eodem capite pergit Itaque aurum a vetas ct bris abreptum eo di iasaineuis, in eis non gignitur Arenae enim fibris carent, in quibus humor, ex quosa aurum , contineri posse At sub reuis,

si fuerint De in eis aurum gigni potes, tit etiam sis paludibus Aqua enim com