De capella regis utriusque Siciliæ et aliorum principum liber unus auctore Josepho Carafa c.r

511쪽

lam nempe Regiam , ita ut antiquae Cathedrali servaretur dignitas Collegiatae Eccletiae sub titulo S. Mariae. Alia deinde ejusdem Pontilicis Constitutione Divreipraereptoris, edita diea i. Julii, anno II I. in antiquo Episcopio Ulysii ponenti nobilissimum Clericorum Seminarium excitatum est, ubi eccles asticis disciplinis, sacris ritibus, & ecclesiastico cantui ad- distendis pro ministerio Patriarchalis Eccletiae, Clerici darent

operam. Romanorum Pontificum in hanc rem Constitutiones plurimae extant in Bullario Romano , tum etiam una cum pluribus Regiis Chartis tomo quinto monumentorum Historiae

Regum Lusitaniae , Auctore Antonio Cajetano Sousa Teatino. Ex quibus omnibus patet, Capellam Regiam, seu Ecclesiam Patriarchalem Ulysii ponensem , ob summam, ac sere singularem Joannis U. Regis munificentiam, & pietatem, nulli in toto Christiano orbe Ecclesiae, vel Ministrorum copia , dignitate , & opibus, vel sacrarum rerum cultu, & splendore, vel denique privilegiis, juribusque, concedere . Merito proinde Sanctissimus Pontifex BENEDICTUS XIV. cujus eximia est erga Principes de Ecclesia optime meritos munificentia , ut hujus Principis pietatem perpetuo commendaret, illum, successoresque Lusitaniae Reges, hoc ipso anno I 749. ornavit titulo Regis Fidesis i: quo eos insigniri titulo expetiit, curavitque Emmanuel Pere ira de Sampayo, Commendatarius

Equestris Ordinis Christi, orator Regis apud Pontificem , vir amplisis imus, & multiplici nomine de tanto Rege opti

me meritus.

VII. Jam de Liturgia dicendum est, quae olim viguit in

Capella Regis Lusitaniae, antequam Patriarchalis Ecclesiae dignitate ornaretur. Ordinem hujus Liturgiae sub Joanne IV.

constitutum eruimus e monumento quodam Lulitano idiomate edito ab Antonio Cajetano Sousia tomo A. pag. 738. Histo Tiae Regum Lusitaniae. Is ergo ita se habet. Regem in iis sestis solemnjbusque diebus, quum Regia pompa adest Divinis in Capella sua officiis, Magnus Capellanus conscium facit, Om nia in promptu esse, horamque imminere faciendae Rei Divi rae . Tum spectat ad illum , qui est a sumniis imperii nego

xiis, Oratores Principum admonere, ut ad associandum Re gem

512쪽

gem conveniant: Dynastae vero, seu Titulati convocantur ab Ostiatio Regii Cubiculi, quem nuncupant Porteiro da Camera. Deinde hoc ordine ad Capellam itur. Praecedunt causarum capitalium Praetor, Aulici, Patritii, quos Fidastos appellant,& Titulati. Sequuntur tres conspicui Proceres Aulae dicti ορ- fleues da Cana , nempe Magnus Ostiarius Ponebo mor medius inter oeconomum Domus Regiae a dextra edor ) & Architriclinum Mestre Salia ) a sinistra . Magnus Aulae Magi-sser virgam manu gestans paulo ante Regem incedit, etiamsi aliqui Duces adlint. Uerum si adsint Infantes , hi proxime spraeeunt Regem . Cardinales proxime sequuntur Regem , &poli Cardinales sequuntur Oratores Principum, Archiepiscopi, Episcopi. Magnus Capellanus si ex Episcoporum numero 1it, inter Episcopos incedit , sin minus, inter caeteros Aulicos . Praetoriani Milites instructi in acie consistunt in Capellae vestibulo. Ad hujus fores, Archiepiscopus, vel eo absente senior Episcopus, vel si nullus adsit Episcopus , Magnus Capellanus Regem adspergit aqua benedicta . Porro Regis locus in Ecclesia est aedicula quaedam velis seu Cortinis obducta ; ubitum Rex , tum Princeps haeres imperii prope Regem sedent, caeteri Infantes aliquo interjecto spatio assident ; sed Infantum filiis non sedes, sed pulvinaria ad sedendum conceduntur . Spectat ad Praesectum Stratorum , seu Reposeiro mor sedes Regi, & Insantibus admovere , eorumque genibus pulvinaria supponere. Spectat vero ad Praefectum Regiarur Cortinarum milher da Cortina ) vela ducere, ac reduc

re , & hinc prope Regis aediculam adstat, circum fiant Milites. Cardinales insident sedibus cum postergati a cornu Evangelii inter Altare , & Regis aediculam illos sequuntur Episcopi assidentes in scamno tapete tecto, quorum antiquiores pro pius Altare accedunt. Magnus Capellanus , si sit Epistopus sedem occupat sine postergati prope aediculam Regis, a cornu

Evangelii ; & Rege haud in Capella praesente, sedet primo

loco inter Episcopos, etiamsi senior non sit , quia est Antistes Aulae. Si vero Episcopali dignitate minime fulgeat, stat

prope Regias Cortinas. Oratores Principum consident e regione Solii Regii in sedibus sirici vilioli sine postergali, sed Qel q cum

513쪽

petum, ubi procumbant in genua conceduntur. Magnus Aulae Magi ster sedem occupat postergati destitutam & hunc sequuntur Marchiones similibus insidentes subselliis; tum Comites in scamno cum dorsuali fulcro, & tapete . Praedicti tres . Proceres Aulici, Magnus ostiarius, riconomus, & Architriclinus virgas manu gestantes stant e regione Solii Regii prope Oratores Principum. Universis hoc ordine constitutis , Sacrum inchoatur, sique in ipso Missat initio, Fideles sint sacris aquis adspergendi: Magnus Capellanus accedit ad Regis sedem , eoque salutato , eumdem aspergit sacris aquis ; deinda ex eodem loco aspergit Reginam, quae in abside adesse solet , tum Principem haeredem imperii , denique Insantes, horumque filios. At Infantes , & eorum filii tantisper a suis recedunt locis, cum a Magno Capellano asperguntur. Si is ex Episcoporum numero minime sit, senior Episcopus hoc officio sungitur. Inchoato Sacro, Magnus Capellanus prope Regem recitat Introitum, Confessionem, Gloria, & Credo, Divinumque Cursum . Isidem ibure Regem colit, eique praebet Evangelii, pacisque osculum: sed antea Praesectus Regiarum Cortinarum locum tergit Sacri Codicis, sacrique instrumenti, quo pax datur, a Rege deosculandum. Rex , & Princeps har- res imperii sedent, dum osculantur ἱ Infantes tamen surgunt, R aliquantulum versus Magnum Capellanum progrediuntur, ut pacis osculum accipiant. At si Magnus Capellanus ex Epi- 'scoporum ordine minime sit, tunc haec munia praestanda sunt ab Episcopo antiquiore ἱ & a Magno Capellano detergenda sunt loca, quae Princeps osculatur . Si nec ullus Episto pus, neque adiit Magnus Capellanus, Decanus Capellae Regiae hoc ministerium exequitur. Si a Rege facienda sit oblatio, ea hoc ritu peragitur. Praefectus Stratorum Repostiiro mor acce pio, osculatoque pulvinari illud prope infimum Altaris gradum collucat. Tum Rex e loco suo ad Altare pergit, Regem que comitantur Magnus Aulae Magi ster , tresique illi Proceres Aulici, quos vocant Osficiars da Canna. Infantes ex aedicula reccdunt, atque extra eam manent, donec Rex ad sedem suani

514쪽

tuam redeat. oratores quoque Principum, &Antistites surgunt, ac aliquantulum a suis recedunt sedibus, pariter donec Rex suo se loco restituat. Idque totum observandum est, semper ac Princeps e sede sua ad Altare , vel alio progreditur. Regi ad Altare provoluto in genua Antistes sacra faciens osculandas exhibet sacras Imagines, sique sit Episcopus, anulum . Eleemosynarius vero Oblationem Regis in bacili politam porrigit Antistiti , demum accepta ab Antistite benediistione, Rex sedein suam repetit. Tum Princeps ira res imperii, caeterique Infantes ad se ciendam Oblationem accedunt; sed Infantes genua flectunt extra infimum Altaris gradum . In Epiphania Eleemosynarius praebet oblationem Principi, Princeps Regi, Rex eam suis manibus in concham iniicit: cieteris vero diebus, Oblatio Regis porrigitur ab Eleemosynario. In sesto Purificationis cereos ab Antistite Sacra faciente accipiunt primo Praesules, tum Capellani, deinde Rex, Regina, Infantes: acceptumque cereum Rex tradit Magno Capellano, a quo rursum ei porrigitur supplicatione progrediente, quam

Rex stipatus Equitibus ordinis Christi sequitur post Antistitem sacra facientem. Eodem modo res se habet in Dominica Palmarum. Caeterum in aliis sacris Processionibus, cum a Rege deferendus est cereus, is ei a Magno Aulae Magistro porrigitur , quod non fuerit ab Altari acceptus. In die Cinerum, Rex, Regiique Principes ad Altare asperguntur cinere ab Antistite stante & sine Mitra ; qui deinde accepta Mitra adspergit cinere Oratores, Duces , Marchiones, Comitesque; sedens deinde cieteris hoc officium praestat. In magna Hebdomada, Rex, & Equites ordinis Christi induit Uestimento ordinis adsunt Divinis ossiciis ; & in Parasceve ad Crucem

adorandam accedunt primo Anti ilites, deinde Capellani, tum Rex, Princeps, In sentes, Oratores, Duces, Marchiones, Comites, Patritii. In Paschate Eucharistia cireumfertur ab Antistite, quem sequuntur Equites ordinis Christi induti Uestimento Ordinis, eosque Rex sequitur, cujus tamen Vestimenti syrma haud a Cubiculario desertur, uti caeteroquin si, quod in iis Processionibus, in quibus Eucharistia circumfertur, V stimentum Regis ad terram usque demittitur . Eo die, Rex,

515쪽

ωerique Equites Christi Eucharistica eommunione donantur. Regi Eucharistiam Antistes porrigit, Magnus Capellanus purilicationem ; aut si Magnus Capellanus Sacris operatur , De canus Regiae Capellae: duo Prietecti Regiarum Cortinarum , suffulciunt mappam : Priefectus Stratorum supponit Regiis genibus pulvinar; sed Rex solet nuda humo procumbere. Atque his praecipue ritibus olim solemnis Liturgia Palatina agebatur in Capella Regum Lusitanice sub Joanne IV. & succes.soribus Regibus. VIII. Nunc vero temporis, quod Capella Regia sit simul Ecclesia Patriarchalis, quod ibi Patriarcha Sacris operetur, quodque eccletiasticum ministerium ex Clericorum divertis ordinibus, privilegiisque, majori splendore, & pompa peragatur, alii & diversi ritus obtinent. Itaque stata ad Liturgiam agendam hora, Patriarcha induit secra ornamenta , & praecedente Cruce , in ligni Clericorum, Principalium, Protonotariorum, Assistentium comitatu progreditur ad Ecclesiam; quo pariter Rex e suis aedibus, Aulicorum praeeunte multitudine, se consert. Ubi Rex , & Patriarcha sibi invicem occurrunt, mutua salutatione facta, praecedunt Aulici, sequuntur Clerici cum Cruce , Patriarcha cum Principalibus, Protonotariis, & Assistentibus, Rex denique , ad Ecclesiam accedunt. In huius limine, olim Cardinalis Patriarcha accepto a Sacrista aspersorio, adspergebat Doris aquis Regem , Regiosique Principes: sed hanc caeremoniam nunc desiisse accepimus . Tum in Ecclesia primo ad Sacellum, ubi asservatur Eucharistia brevi fusa oratione , deinde ad Aram principem procedunt universiὸ ubi Patriarcha in sua sede precatoria genua submittit ; Rex Solium constendit, ibique procumbit ingenua. Dum vero Liturgia celebratur, Rex stat, aut sedet, vel procumbit in genua; stantibus, . Vel sedentibus, aut genua submittentibus sacris Ministris. Decantato Evangelio, Subdiaconus sacrum Codicem Patriarchae osculandum exhiber, deinde accepto altero Evangelii Codice a Priesecto cieremoniarum, hunc osculandum praebet Regi, Regiisque Principibus . Ad offertorium postquam Patriarchae thus datum fuerit a

516쪽

thure eoiit , ter singulis ducto thuribulo . Sed sacris operante Patriarcha, Diaconus ipse, qui ad Altare mi ni itrat, hoc offi-eio fungitur . Pacis osculunt Patriarchae primum, tum Regi, Regiisque Insantibus aliquis e Principalium ordine exhibet ;& Rem Divina n faciente Patriarclia, itatim post acceptam a Celebrante pacem, Rex, & Infantes donantur osculo pacis. In Epiphania offeruntur a Rege in Liturgia aurum, thus, &myrrha, quae in argenteis valibus a tribus Aulicis delatis posita ab Eleemosynario accipit, porrigitque Patriarchae stanti in Solio, is Diacono; interim stant Regii Principes, donec ad Solium redeat. In festo Purificationis, ac Dominica Palmarum, Rex, Regiique Principes accedentes ad Patriarchae sedem, flexis genibus quod tamen religionis causa fit, ac praeter ordinem ) Cereum, Palmamque ab eo accipiunt; sequuntur Principales. Sed in die Cinerum, hi adsperguntur cinere ante Regem, Regiosque Principes. Pariter in Parasceve Sanctarn Crucem Principales primum, deinde Rex, Regiique In finies adorant; & a Magno Eleemosynario aurei centum pro oblatione Regis donantur. In festo Corporis

Christi, ab Ecclesia usque ad definitum locum, Rex, Regii Principes, Equitesque ordinis Christi deferunt baldaeehini

hal as, cum Eucharistia circumgestatur; easque rursum in de finito loco accipiunt, redeunte ad Ecclesiam supplicatione P. Porro Rex Lulitaniae consuevit solemni pompa adesse Divinis Offieiis in Epiphania, Die Cinerum, Festo Purificationis, Dominica Palm irum, Feria quinta in Coena Domini, Parasceve, Paschate, Festo Corporis Chri iti, hujusque Festi octava

die ad Uespertinum ossicium, Festo Coneeptionis Beatis Mariae Uirginis. Praeterea intervenit Sacris Rebus in Ecclesia S. Uineentii, die i6. & I8. Januarii, cum ibi Divina Eucharistia publicae adorationi exponitur. In lignis quoque est Ioan nis U. Regis erga Beatam Uirginem sine labe conceptam pie tas ; cuius sestuin diem solemni ritu celebrandum in omnibus Regni Eceleliis statuit lata lege anno I r7. Neque id solum: si quide ia anno II 3. die II. Decembris, in Cipella Palatina

Brigantinorum Ducum, edito sic ramento , una simul cum

Sociis Regalis Aeademiae Historiae Lusitanae, tuendae, ac vin

517쪽

dicandae Immaculatae Coneeptioni Virginis Dei parat fidem, obligavit sitam. inod etiam praestiterat Ioannes IV. an. I 6 6. cum & in Comitii, generalibus Regni sancivit Beatam Mariam sine labe conceptam totius Lusitani imperii Protectricem habendam esse. Sed & Sancti Joseph solemnia agi, tum in Patriarchali Ecclesia, tum in omnibus Ecclesiis Regni, praemisso sacro novemdiali, Joannes V. curavit , imperavitque. Festum quoque diem S. Francisci summa religione in Franci scanorum Ecclesia S. Ioseph de Riba-mar singulis annis colit peractisque sacris rebus consuevit eo die cum Coenobilis discumbere. Postrema anni die, in Iesu itarum Ecclesia adust solemni gratiarum actioni, Patriarcha sacris operante: & alia plurima pietatis in Deum, Divosque argumenta Princeps religiosistimus edit in diem.

IX. Regiae sobolis Baptismata solemni pompa administrantur in Aula Lusitana; uti plurimis exemplis constat libris L ptimo, & octavo Historiae Regum Portugalliat. Et quidem

primo solemnis gratiarum aist io cum Liturgi a , & Hymno Te Deum haberi solet in Ecclesia Palatina, praesente Rege cum universo Aulico Comitatu , & Oratoribus Principum. Quan doque etiam Coenobitae ad Ecclesiam eamdem se conserunt, ad gratias Deo agendas, quemadmodum in nativitate Ioannis Infantis filii Petri II. Regis, die 3 o. Augusti I 688. qui pau cos post dies obiit, factum esse refert Sousa. Deinde elapis snonnullis a nativitate diebus, Regius Puer baptisiatur in Ecclesia Palatina , olim quidem a Magno Capellano , nunc a Patriarcha . Spectat ad supremum Praesectum Domus Reginae ulnis suis complexum ducere Regium Puerum ad Eccletiam ἱillo absente , oeconomus Domus Reginae ador da Casa da Rainba fungitur hoc officio. Ducitur vero sub baldac-chino a sex Magnatibus Aulicis, ut plurimum supremis Conli

liariis , delato . Praecedunt Caduceatores , quos vocant Por Ieiros das Masas, Feciales , vulgo Reges armorum, Prae cursores dicti Pasutantes, Nobiles viri, Oisciales Aulici, Magnates. Sequuntur detecto capite nonnulli Proceres dese rentes instrumenta administrationi Baptismi inservientia, quae

ab Hispanis insignia , a Gallis honMura dicuntur: eaque sunt

518쪽

cerem, malluvium, manutergium, salinum , Chrismal . . Sponsores, seu qai procuratorio nomine sponsores agunt proxime incedunt ante Puerum bapti sandum , hunc vero proxima sequitur Educatrix , clauduntque agmen Matronae Aulicae. In Ecclesia dum Regius Puer sacris aquis abluitur, circumstant nonnulli Aulici, quos Mosos Solos appellant, cereos accensos in inanibus habentes , quemadmodum faetum legitur in

Baptis no Insantis Isabellae filiae Petri II. Regis, & Maria Franei at Sabaudae Reginae, anno 1669. Rex , Regina, Regiique Principes adesse solent in abside, seu aedicula , ut ajunt incogesto. Attamen in Baptisino Infantis Mariae Franciscar Isabellae filiae Principis Bralileensium , die 9. Ianuarii, anno I 33. Serenissimus Rex Ioannes U. dc Regina ejus coniux solemni pompa Solio inlidentes interfuere, atque dum Insantula ad Ecclesiam deducebatur ulnis excepta a Supremo Praefecto DImus Principis Bralileentium , simul sub umbella incessere ; precedentibus umbellam Regiis Insantibus, sequentibus Regiis seminis. Atque hoc sere ordine in Ecclesia Palatina Lusitana Baptismum perceperunt Alphonis UL an. 16 3 Petrus II. anno I 6q8. uterque Joannis IU. filius, & Portu- galliae Rex , ab Emmanuele da Cuntia Magno Capellano: I bella Insans Petri II. Filia , anno I 669. a Francisco de Sotto- mayor, Episcopo Targenti, & Decano Palatinae Capellae: Ioannes V. ejusdem Petri II. Regis filius, anno i 689. a Ludovi eo de Sousa Magno Capellano et & Infantes D. Franciscus, anno I 69 I. D. Antonius, anno I 69S. D. EmmanueI, anno i 697. D. Francisca, anno I 699. ab eodem Ludovico de is

Sousa Magno Capellano, Cardinali, Supremo Fidei Vindice & Archiepiscopo Ulyssi ponenti. Eodem quoque ritu Infantes Ioannis U. Lulitaniae Regis filii, Maria Barbara, nune

Hispaniae Regina Clementissima , anno 17 II. Petrus Prin-eeps Brasileentium anno IIII. Ioseph itidem Brasileensium Princeps ob illius mortem, anno III q. & Carolus , anno

I l6. sacris aquis abluti sunt a Cardinali de Cunha Magno Capellano. Et post Ecclesiae Patriarchalis dignitatem additam Capellae Palatinae, limili ordine sacrum Baptisma colla tum est a Thoma de Almeida Patriarcha, deinde Cardinali

519쪽

Infantibus Alexandro, anno I 23. Mariae Franci sicae Is bella anno IIII. Mariae An iae Franci sicae anno II 36. uti ex laudata Historia colligitur . Hinc patet, solemne esse in Aula Lusitan a , ut Regii Principes , paucis a nativitate diebus, etiamsi haeredes imperii minime lint , magna pompa sacro regenera tionis lavacro abluantur. Quum vero Principes imperii haer des in vitam veniunt, ad hos solent Romani Pontifices honoris, & benevolentiae causa fascias benedictas trasmittere, quibus Regius Puer involvatur, quod Innocentius XII. anno I 69 I. cum Ioanne Principe, nunc Lusitaniae Rege , &Clemens XI. anno IIII. cum Josepho Principe Bralileentium p estitere. Id quoque officii, aliis Christianis Principibus praestant Romani pontifices, cum successores paterni imperii nascuntur. Sed Regum Lusitanorum pietati singulare est, quod nati Infantes solemni quodam ritu Deo offerantur in Ecclesia a Regina eorum parente , Magnusque Capellanus Pontificalibus indutus ornamentis Regium Puerum ad Altare admovet, dum interi in Hymnus Te Deum decantatur. Hac insigni religione Mariam Sofiam de Neoburgo Reginam Petri II. conjugem natos suos omnes Deo obtulisse testatur Sousa; illiusque pietatem ad Mariam Annam Austriacam Joannis V. Regis uxorem traductam. Quo autem ritu Joseph Princeps Brasileensitim natus die 6. Junii, anno I7I . baptisatus , ac Deo oblatus fuerit enarrat his verbis laudatus Auctor lib. 7. cap. I.

pag. 3 36. Hist. Lusit. o dia 27. de Agoso recebra o Infanteo Magrato Bautismo com o nome de Dom Ioseph Francisco Antonio Ignacio Miserto Agosiinti , que ibe conferio o Cordeo I da nos, Capetuo mor, a sindo os Bispos de Visu D. Iero- vino Soares, de Leiria D. Astaro de Abranches, do Porto D. Tuinas de Almeida , de Suas Dom Feruando de Furo , de Togasti D. Mamel da Ssva Froncea , de Iononia D. H. Ioseph de iniseria, e de Patara D. H. Ioseph de Iesus Maria. μγ Padrisho et fio Luia MV. de Franga, e com procurassio fua Ronaldo de Morno, Abbade de Orieam , seu Emlaixa

520쪽

Mur uer de Casian D. Mamel de Casero, o Conde da Ribelra

Mixando no Paso se , e outros devotos exemplos de exerculos ,

Petrum quoque Insantem genitum die 29. Augusti anno III 7. eadem pompa bapti situm , oblatumque Deo idem Auctor seribit lib. I. cap. 9. Praeterea Lusitanorum Reginia filii in prima