장음표시 사용
161쪽
sitiiset. lira diligentia siue fortuna viros, qui uniuersum orbem erant missuri
omodo oppidanis inferantur insidiar. Cap. XXVII. Non solum in obsidionibus,sed in uniuerso genere bellorum,super omnia
ducitur, holitu consuetudinceXplorare diligenter ac nosse.Oportunitas enim insidiarum aliter no potest inueniri, nisi scias quibus horis aduersarius a laboris intentione discedat,quibus reddatur incautiominterdum medio die,interdum ad vesperu,saepe nocte,aliquando eo tempore quo sumitur cibus, cum virtus,partis milites ad requie aut curada corpora dispergiatur .Quod in ciuitate sim coeperit fieri,obsidetes astu se a praelio subtrahunt, ut aduersariorum negligetiae licentia tribuant. Quae ipsa impunitate cum creuerit,repete admotis machinis,vel appositis scalis occupant ciuitatem. Et ideo in muris saxa caeteraque tormenta ponuntur in proptu,ut cognitis insidiis occurrentes,admanus habeant quod supra capita hostium euoluant atque iaculentur.
Quid faciant obsidentes ne ab oppidanis patiantur insidias Cap. XXVIII. CVm negligentia interuenerit paribus insidiis subiacent obsidentes . Nam
siue cibo siue sono fiterint occupati,siue octo aut aliqua necessitate dispers,tu oppidani repente prorumpunt,ignorante perim ut,arietes,machinas,ipsos 3 aggeres ignibus concremant, omnia, in perniciem suam fabricata opera subuertunt. Propter hoc obsidetes ultra iactum teli fossam faciunt,eam, non solum vallisac sudibus,sed etiam turriculis instruunt,ut erupentibus ex civitate possint obf:stere,quod opus Loriculam vocat,et saepe cum obsidio describi ricvi tur,inuenitur in historiis Loricula urbem esse circundatam. o genere tormentorum defendantur ciuitates Cap. XXIX. SEd ex alto destinata missillia,sive plumbatae,vel lanceae,veruta,vel spicula in subiectos vehementius cadunt. Sagittar quos arcubus missae,ac saxa manibus,sundis,sive fustibalis directa, luato de excelliori loco exeut, tam logius penetrant. Baliste vero Monagri,si aperitis diligentissime temperentur, uniuersa praecidunt, a quibus nec virtus vlla,nec munimina possunt defendere bellatores. Nam more fulminis, quicquid percusserint,aut dissoluere, aut irrumpere
Quemadmodum mensura colligatur ad scalas vel machinas faciendas. Cap. XXX. D capiendos muros scalae vel machina plurimum valent, si ea magnitu- dine compacts fuerint,vi altitudinem exuperent ciuitatis Mesura autem colligitur duplici modo:aut enim linum tenue 8c expeditum, uno capite nectitur in sagitta, tu cu ad muri fastigia directa peruenerit,ex mensura lint,muroru altitudo depreheditur aut certe cia sol obliquus Vmbram turrita murorum que iaculatur in terra,tunc ignoratibus aduersariis,umbrae illius jactu mensu
162쪽
ratur, tems decempeda figitur,& umbra illius similiter mesuratur,Quo collecto numero, nemo dubitat ex umbra decemped inueniri altitudinem ciuitatis,cum sciatur quat altitudo,quatum umbrae mittat in longum. ad oppugnandas vel defendendas urbes autores bellicarum artium prodiderunt,uel qu recentior necessitatu usus inuenit,pro publica ut arbitror utilitate diges.st,illud iterum iterumque commonens,ut solertissime caueatur,ne quando aut potus inopia emergat,aut cibi,quibus malis nulla arte succurritura deos intra muros tanto plura condenda sunt, quanto scitur clausurae tempus in obsidentium potestate consistere.
Praecepta belli naualis Cap. XXXI.
T Raecepto maiestatis tuae,imperator inuicte, terrestris praeli rationibus ab lutis,naualis belli residua vi opinor est portio: de cuius artibus ideo pauciora dicenda sunt quia iamdudum pacato mari, cum barbaris nationibus agitur terrestre certamen Romanus aute populus pro decorea utilitate magnitudinis suae, non propter necessitate tumultus alicuius classem parabat ex tempore: sed ne quando necessitatem sustineret,semper habuit,rsparatam. Nemo enim bello lacessere,aut facere audet iniuriam ei regno Vel populo,quem GPeditum Sc promptum ad resistendum vindicandum 3 cognoscit. Apud Misenum ergo Sc Rauennam singulae legiones Romani nominis cum classibus stabant,ne longius a tutela urbis abscederent: Sc cum ratio postulasset, sine mora, sine circuitu ad omnes mundi partes nauigio peruenirent. Nam Misenatium classis, Galliam, Hispanias, Mauritaniam, Aphricam, Aegyptum,Sardiniam, atque Siciliam in proximo habebat.Classis autem Rauennalium, Epiron, Macedoniam, Achaiam, Propontidem, Pontum,Orientem,Cretam,Cyprum petere directa nauigatione consueuerat: quia in rebus bellicis celeritas amplius solet prodesse quam Virtu S.
Nomina iudicum qui praeerant classi Cap. XXXII.
Iburnis autem,qus in Campania stabant, pra sectus classis Misenatiuira: - erat. Eas vero quae Ionio in mari locatae fuerant, praefectus classis Rauena natium retinebat,sub quibus erant deni tribuni per cohortes singulas constit v. ti. Si guloautem Liburnosingulos nauarchos, id est,quasi nauicularios hab v karibi. bant, qui excepti csteris nautarum officiis,gubernatoribus atque remigibus 8 sauicκ militibus exercendis,quotidianam curam 8 iugem exhibebant industriam.
Vnde appellentur Liburna: Cap. XXXIII. DIuers autem prouincis quibusda temporibus mari plurimum potuerunt,
Sc ideo diuersa eis genera nauium fuerunt. Sed Augusto dimicante Aetlacoplitio cum Liburnorum auxiliis prscipue victus fuisset Antonius,experimento tanti certaminis patuit Liburnorum naues steris aptiores. Ergo similitudine Si nomine usurpato, ad earundem instar classem Romani principes texuerunt. Liburnia nans Dalmatis pars est Iadertin subiacens ciuitati, cu-L sumi
ius exemplo nunc naves bellice fabricantur,& appellantur Liburns.
163쪽
Oua dilidentia fabricentur Liburnae. Cap. XXXIIII CEd sim in domibus struedis harenae vel lapidum qualitas requiratur tantoc ab leandi, nauibus diligenter cuncta urenda sunt, quanto maius Periculum est naue vitiosam esse quam domum . Ex cypresso ergo pinu
etur: amplius dura luctum obatur aΓrre.Nam ferreos clauos tempo et ii more celeriter rubigo consumit aerei autem etiam in fluctibus Propriam substantiam seruant. Qua obseruatione sit caedenda materies. Cap. XXXV. Bseruandum praecipuὀ, ut a quintadecima luna, ad vigessimam terebo: inore, pracidantur,ex quibus Liburnae contexendae fiant. His enun glebu, rasa materies immunis seruatura carie reliquis autem distitur quod ars ipsa vomnium architectorum quotidianus usus edocui 3 co. Ringi. . platione ipsius religionis agnoscimus,quam pro sternitate his tantum die-
'mensesnt cadendae trabes. Cap. XXVI. Aeguntur autem trabes utiliter post solstitium astiuum, id per mense Iulium Auetustum 5 per autumnale aequinoctium sque ad calendas hilari . mi, ne que ensibus arescente humore sicciora Mideo fortio-tant Ii na. Illud etiam cauendum,ne continuis vi deiecta suerint trabe t oritur vetilatim ut sectae fuerint mittantur in naue Si quide adhuc solidae
eetrahuntur: imas faciunt latiores, quo nihil est periculosius nauigatibus. De modo Liburnarum. Cap. XXXVII. Vniag maenitudinem pertinet, minimae libumae remorum habent sa-
164쪽
Nomina ventorum4 numerus. Cap. XXX VIlI. QVulcus exercitu armatis classibus vehit,turbinia signa debet ante praenoscere.Procellis nans&fluctibus liburnae grauius quam vi hostium saepe perierui. In qua parte,naturalis philosophis tota est ad hi da solertia, tua ventorum d tempestatum coelesti ratione natura colligitur. Et pro acerbitate pelagi, sicut cautos Scirovidos cautela tutatur, ita negligetes extinguit incuria. Igi.
tu ventorum numerum ais Vocabula ars nauagad primum debet inspicere- Veteres autem iuxta politionem cardinu tantum quatuor ventos principales a
singulis coeli partibus flare credebant,sed experimeto posterior stas duodecim coprehendit. Horum vocabula ad submouendam dubitatione non lum Graeca,sed etia Latina protulimus,lta, ventis principalibus declaratis,eos qui ipsis dextralsua iuncti sunt indicemus. A verno itas solstitio, id est, ab orietati
cardine,sumimus eXOrdiu,eX quo crus orituramiλιωτώς, id est,subsolanus. Huic a dextra adisigitur αλ αρ. 'sinistra It siue Vulturnu, Meridianuautecardine possidet i , libr.id est,auster. Huic a dextra iugitur λει ολreet,id est,albus notus Asinistra xigo id est corus. Occidentalem Ver cardinem tenetic pet . Huic in
alextra lingit ur x siue Aphricus A sinistra, απι siue Fauonius.Septentrionale vero cardine fortitus est Aparcitas siue septerio, cui adhaeret a dextra μ' et e lai si uel Circius A sinistra Reας,,id est, aquilo. Hi saepe singuli interdu duo,
magnis autem tempestatibus etiam tres pariter flare covsueuerunt. Horum impetu maria, tuae sua sponte tra quilla sunt & quieta, undis aestuantibus faeuiut. Horum flatu pro natura temporum vel locoru ex procellis serenitas redditur,& rursus in procellas serena mutatur. Na secundo spiramine optatos classis inuenit portus,aduerso stare vel regredi, aut discrimen sustinere compellitur. Et ideo dissicile naufragium pertulit, qui ventorum rationem diligeter Inspexit.
Quibus mensibus tutius nauigetur Cap. XXXIX. SEquitur mensium dierum, tractatus. Nes enim integro anno vis alba cerbitas maris patitur nauigantes,sed quidam menses aptissimi, luidam dubii, resiqui classibus intractabiles sunt lege naturae. Phaenitae decursu,id est,post ortu Pleadu a die sexto Kalendas Iuni us 3 ad arcturi ortu,id est,in diem SKale
das Octobris secura nauigatio creditur, quia aestatis beneficio ventoria acerbitas mitigatur. Post hoc tempus vi is in tertium Idus nouembris incerta nauigatio est,& discrimini proprioripropterea quia post septembris Idus oritur arcturus vehementissimia sidus Octauo Kalendas Octobris aequinoctiales euenit acerba tempestas.Circa nonas vero octobris cedi pluuiales, quinto Idus eiusde Tau. rus. A nouembri autem resecrebris tempestatibus nauigia conturbat Vergili. arum hyemalis occasus. Ex die igitur tertio Iduum Nouembris, si in die sextum Iduum Martii maria clauduntur. Nam lux minima,nox p prolixa,nubium densitas,aeris obscuritas,ventorum, hymbrium,vel niuium geminatis huitiano solum classes a pelago, sed etiam csimeantes a terrestri itinere deturbat. s.;sis
Post natalem vero ut ita dicam nauigationis qui solenni certamine publico ' ὀ spectaculo
165쪽
spectaculo multarum gentium ccle atur, plurimorum siderum ipsus, m- ratione usque in dus Maias periculose maria tentanturmo quod nego-zo u esset dustria, sed quia maior adhibenda est cautesa,quado Gitus nauigat cum liburnis,quam cum priuatorum mercium festinat audacia. emadmodum tempestatum observentur signa Cap. XL. ORaeterea aliquorii ortus occasusque siderum tempestate vehementissimas I commouen in quibus licet certi dies auctorum attestatione signetur, tamε oui diuersis calibus aliquado mutantur,confitendum est quod coelestes causas umana conditio ad pleni scire prohibetur. Nauticat igitur Obses ta 2 si im, itariam diuidunt. Aut enim circa diem statum, aut ante,vel postea tem-
estates fieri compertum est. Unde praecedentes bis ' nascentes pie solent Libo: uris subsequente nis duae, pigraeco vocabulo nucupauerunt ed omnia
E , nominatim aut ineptum videtur, aut longum,cum auctores plurita sollim mensium,sed etiam dierum rationem diligenter expi si rinx, mue siderum , luc planetas vocant, quum praescripto cursu diei arbitrio in oti, suseipium sign vel deserunt, frequenter assolent serena turbare 'unio ui autem die, tempestatibus plenos, & nauigantibus quam maximo
metuendos,non solum petitiae ratio,sed etiam vulgi usus intelligit. Te prognosticis quibus noscitur serenitas 5 turbatio aeris. CAP. ALI.
MVltis quoque signis de tranouillo procellae, de tempestatibus serena produntur, quae velut in specu o tuns orbis ostendit Rubicundus enim
color ventos,ceruleus indicat pluuias. EXVtroque commixtus,nimbos&fure
tes procellas. Lstus orbis ac lucidus serenitatem nauigiis repromitti quam gestat in vultu:praecipue si quarto ortu neque obtusis cornibus rutilat,neque inius fuerit ut re fuscata.Sol ouoque e coriens vel diem codens, ualibus gaudeat radiis, an cineu nube varietur,utrum solido splindore tulpidus, an ventis vrgentibus igneus, neve pallidus vel pluuia sit impedentem Iulos s. Aer veroti mare ipsi nubilis magnitudo vel species olicitos influit nautas. Aliquanta ab auibus,aliquanta ignificantur a piscibus quae e gibus in Georgicis diuino pene coprehendit ingenio, Narro in libris naualibus diligenter excoluit. Hae gubernatores sese scire profitentur, sed eatenus quatenus eos imperitie usus instruit,laon altior doctrina firmauit. De aestuariis,hoc est,de rheumate. Cap. Vi v Lementum pelagi tertia pars est mundi quod praeter ventorum flatum tuox quoque spiramine motuit vegetatur. Nam certis horis, diebus pari λς noctibus si v qilodi quod rheuma vocant vltro citroquepcurrit&more torrentium flumini nunc exundat in terras,niic refluit in altitudine sua. Hs ocatis meatus ambiguitas,cursum naui secuda qcae dimicaturo magna sunt cautione vitada.Nes enim auxilio remor ii
166쪽
malis impetus vincitur, cui interdum cedita ventus. Et quoniam in diuersi, regionibus diuerso luna crescentis minuentis, statu,certis horis ista variatur ideo praelium nauale gesturus,consuetudinem Pelagi vel loci,ante congressum
De locorum notitia siue remigibus. Cap. XLIII. Autarum gubernatorum ipsolertia est,toc in quibus nauigatur,portuss cognoscere,ut infesta prominentibus vel latentibus scopulis vadosa ac sicca vitentur. Tanto enim securitas maiorest,quanto mare altius fuerit. In nautis diligentia, in gubernatoribus peritia, in remigibus virtus eligitur Propterea quia naualis pugna tra quillo committitur mari , liburnarum s molestio vetor flatibus, sed remoria pulsu aduersarios cuti rostris,eorums rursu impetus Vitat. In quo opere lacerti remigia, Sc ars clauu regetis magistri victoria praestat.
Deiclis tormentis, naualibus. Cap. XLIIII.
AJ Vlta quide armorum genera praelium terrestre de*derat, sed nauale cera tamen non solum plures armorum species,uerum etiam machinas,et tormenta flagitat,tanquam in muris dimicetura turribus. Quid enim crudelius congressione navali, ubi Sc aquis homines perim utu HS flammissPraecipua ergo esse debet tegmili cura, ut catha racti vel loricati, galeati etiam Sc ocreisremigis muniti sint milites. De onerenaque armorum mo potest 5queri, tui stans pugnat in nauibus Scuta quos validiora .ppter ictus lapidi 8 aptiora suman- tu rapter falces,et harpagones alias naualia genera teloria. Sagittis,missilibus, fundisiiusti balis,plumbatis, onagris,balistis, scorpionibus,tacula inuicem diriguntur saxa:8c quod est grauius qui de virtute prssum ut, admotis liburnismiectis pontibus in aduersariorum traseunt naues,ibique gladiis manu ad mania ut dicitur cominus dimicat. In maioribus et i liburnis propugnacula turresque constitu ut, ut tanqua de muro ita de excelsioribus tabulatis facilius vulnerent 'erimant inimicos . Oleo incendiario, stuppa ,sulphure,5 bitumine obuolutat&ardentes sagittae per balistas in hosticaru naui ualueos infiguntur,inuctus, cera et pice de resina tabulas tot semetis igniu repete succendui. Alii serr interim situra saxo,alii ardere coguturin fluctibus: inter tata tame mortium genera,qui acerrimus casus est, absumeda piscibus insepulta sunt corpora.
Quemadmodum nauali bello collocentur insidiae Cap. XLV.
Dinstar autem terrestris praelii superuentussiunt ignorantibus nautis,uel circa opportunas insularum angustias collocantur insidiae. Id, agitur ut impςrati facilius deleantur,si longo remigio fatigati sunt hostium nauis si vento urgentur aduerso, si pro rostris est rheuma,s nihil suspicantes dormiunt inimici, si statio quam tenent exitum non habet, si dimicandi optata venit occa. sio fortuna beneficiis iungendosunt manus, Sc ex opportunitate praelium conserendum. Quod si cautela hostium, euitatis insidiis, publico Marte confligat, tunc liburnarum instruede se ut acies,no directout in cam, sed incurus ad limi
167쪽
litudinem lunae, ita ut productis cornibus acies media sinuetur ut si aduersarii
prorumpere tentaverint, ipsa ordinatione circudati deprimantur.In cornibus autem praecipuum robur Sc liburnarum collocetur & militum.
d fiat cum aperto Marte nauale committitur bellum Cap. XLVI. PRraeterea utile est,ut alto et libero mari tua semper classis utatur,inimicorii
vero semper pellatur ad littus quia pugnandi impetum perdunt,qui detruduntur in terras. In huiusmodi certamine tria armorum genera solent ad victo Assis riam plurimum prodesse,asseres,falces,bipennes A se dicitur cum trabs subtilis ac toga ad similitudine antenae pendet in malo,utroque capite ferrato. Huc sue a dextra siue a sinistra parte aduersarioru se iunxerint naues pro vice arietis vi impellul,qui bellatores hostium siue nautas sine dubio prosternit ac peririn mit ipsamque nauesspius perforat .Fata autem dicitur acutissimum serru cum uatum ad similitudinem falcis,quod contis logioribus inditum,collatorios funes,quibus antenna suspenditur,repente praecidit, collapsis 3 velis liburna pi-Mm 3 griore S inutile reddit. Bipennis est securis habens ex utraque parte latissimuxacutissimu serrum .Per has in medio ardore pugnandi peritissimi nauta vel milites cum minoribus scaphulis secreto incidui funes,quibus aduersariorum
ligata sunt gubernacula. Quo facto,statim capitur tanquam inermis & debilis nauis. jd enim salutis superest ei amiserit clauu Lelusoriis, queis in Danubio quotidianis utuntur excubiis, reticedum puto quia arcis amplius in his
frequentior Vsus inuenit, luam vetus doctrina monstrauerit.