Jo. Alberti Fabricii SS. Theol. D. & Prof. Publ. Bibliographia antiquaria, sive, Introductio in notitiam scriptorum, qui antiquitates hebraicas, graecas, romanas et christianas scriptis illustraverunt

691쪽

LUDI HERREORUM.

I38.139.i6O. N Annam Comnenam pag. 33s . R. 383. Hieron. Magium Miscellaneorum libro S capite primo. HI .Schurtzsseisichium adThaddaei Dondolae de patria Propertii p. JS.R. DeRogero Bacone qui pulveris nitrati vires primus Europaeis monstrasse dicitur, defunctus A. Qi191.& q vi usum illius perfecerunt atqVe in granula cogendi modum docue ore. Ancklitrio de Friburg dc BertoldoSchwarietio,videGabrielem Grodiadechium τον in erudita dis de eo quod justum est circa tormenta bellica , Gedani I7O8. Memorat &Abraham PeritZol in itineribus mundi p. 9Σ. & 94. mecassa cara adpraejiciendum lapides per vim ignis, sad perdendum quampis habimtionem s munimentum. Scripsit A. isets. De tubis opticis qui reperti perinde locupletarunt Astronomiam, ut pulveris pyrii inventio rem bellicam, pyxidis magneticae nauisticam, & typographia literariam alia facie induit, dixi tib IV. Bibliothecae Graecae cap. Iq. ult. ubi etiam de sphaeris, globis, astrolabiis , aliis Mathematicis instrumentiS.

De Veterum Ludis, Luxu, AEdificiis, Supellectile, statuis ac monumentiS.

De ludis Hebraeorum. I. Aliorum populorum Orientalium. Σ. Graecorum, Romanorum GH. Alea legibuι petita. q. De ludo talorum, cottabo, aliisque ludis convivalibis. s. De ludis s exercitiis omnasticis. de Amphitheatro. 6. De luis Circensibus. 7. Ludo Trojae, aliis ludis equestribus, Henatione sc. 8. De fanambulis, s omni genere Θαυματοποιων. 9. De ludis theatralibus f thymelico. M mimis, pantomimis s γελωτοποιοῖς. IO. Tis luxu veterum. II. De aedificiis N partibvi aedium. I 2. II. Baingis. I . Statuis. I s. M pario genere suppellectilis. I5. m vita primata ordinibus hominum privatorum, costgiis opificumqc. I7.

DE ludis apud Judaeos usitatis altum sere apud Scriptores silentium est, praeter pauca illa, quae notarunt viri praestantissimi Joh. Henr. Otto in Lexico Rabbinico, voce , S inagen

stilius in libro de Norimberga cap. χχ. Libellus NioLllt 3 recede

692쪽

638 cap. XXV LUDI ORIENTALIUM, GRT CORUM

receis a malo, sive dialogus inter Medadum, qui laudat, & Eldadum,q vi reprehendit lusum, prodiit cum B. D. Augusti Pilaisseri versioneNitebergae 166s. . Confer Buxtorfii LeXicon Talmudicum pag. 2 49. 8c

Clarissimi Collegae mei Ioh. Christophori Wolfii Bibliothecam Hebrai.

II. De aliorum Orientalium ludis, Indorum, A rabum, Chinensium Thomas Hyde in libro erudito de Scachi-Ludio ' &Nerdiludio sive Ludo latrunculorum Dam Epiet) quem a Scachi Iudio diversum ostendit. Oxon. I 69 . 8. Idem promisit appendicem de Charti-Ludio Iudisq ve arithmeticis, & de fabula Celita '' & Dimiae, sed quae appendix edita adhuc non est. Subjunxit autem Hydeus Hebraice & Latine R. Abraham Aben Errae poemarythmicum, oc R. Bonsenior AbbenJachiae &Anonymi delicias Regum, qui ambo prosa Schachiludium descripserunt. Conserenda etiam illustris Leibnitii annotatio de quibusdam ludis, inprimis de ludo quodam Sinico, disserentiao Scachici & Latrunculorum & novo genere ludi navalis, in Miscellaneis Societatis Regiae Berotinensis tomo I. Anno IIIo. q. pag. 22. R. III. De ludis Graecorum consulendus Julius Pollux IX. 7. atque e recentioribus Ioli. Meursit Graecia Ludibunda, quae cum supplemento ex Salmasii notis ad Vopisci Proculum c. I3. S Danielis Souterii Palame- de sive libris tribus de tabula lusoria, alea , variis Iudis, ex editione NLugd. Bat.I623 .8. recusa est tom.VII. Thesauri antiq vitatumGraecarum. Vide it Jo. Frid. Gron ovium de sestertiis III Is. & Io. Potterum II. 2I. seq.' Archaolog. In eodem septimo Antiq vitatum Graecarum Tomo occur- titJuliiCaesaris Buten geri liber de ludis veterum,ex editione Lugd i 627. 8. 6c Coelii Calcagnini de Talorum S Calculorum ludis ex more Ueterum , Andreae Sensilebit de alea veterum libellus,qui Lipsae lucem viderat 1667. 8. De alea videndi praeterea Alexander ab Alex. III. Σi. Coelius Rhodiginus IV. i I. XX. 27: Antiqv lecto. Adrianus Turnebus XVIII. XXVII. 3. Ad vers Adrianus Junius II. q. animadvers. 8c Jo. Guil Bergerus in eclogis Archaeologicis ad dolum aleae veterisWiteb I7ι 2. Elegans S Clarissi Seguini numus p. Iῖ. in quo tali quatuor, adscriptis verbis: qui Iudici

693쪽

ludis, Bryam det quod satissit. De Scachi ludio plurimos striptores laudavit Hydeus p. I92. R. Notum praecipue Marci Hieronymi Vidae, ' Cremonensis elegantissimum carmen heroicum de Scachia-Ludo, quod Cosmus Gragmus emendavit S Hetrusco poemate expressit Florent.

xso . . Gusta vi Seleni si ve q vi sub hoc nomine latet Augusti gloriosae memoriae Bruns Wicensium Ducis opus, Aurelii Severint de Tarsia liber Italice editus de Ludo Scacchorum , veteri Pettia, & quod Palamedes ludum Seachium non invenerit. Qui liber recensetur inEphemeridibus Literariis Parmensibus Anni i69O. pag. 2 18. R. vide oc Cangit glossar. in Scari lc Oτρίκιον, Annam Comnenam Alexiados p. 36O. Menagii origines linguae Gallicae in voce Echecs, &Jo. Franciscum Sarasinum in Epistola ad Arnaldum Ducem exercitus, Gallice Scriptam de ludo latrunculorum, Davidem Clericum orationeVll. Petronium Clari C. Burmanni p. I 29. Salmuthum item ad Pancirolli deperdita p. 23 . Part. I. Ubi ininvehitur in eos quibus Calliopa potior Tabliope est, sive qui literas pro fessi ludis potius quam librorum studio ducuntur. Chartarum lusoriarum usus non ante trecentos annos Zc in Gallia primum obtinuisse videtur , ut ex Menetrii Bibliotheca curiosa 88 notatJac. Bernardus in no vellis Reip. literariae Iios. tom. I. p. 3 i q. R. De puerili ludo Arowικι via sive testae teretis super undis exilientis rotatione Minucius Felix. cap.

Pollux IX. 7. sere II9. Leopardus VI. 8. emendationum it Meursius Graeciae ludibundae pag. IS. IV. De alea legibus Romanis vetita videNic. Abramium ad Orat. Ciceronis Philippicam r. c. 23. Quae veteris Ecclesiae de ludis sententia fuerit, expony Jo. Baptista Thiers libro edito Paris 1686. cui titulus:

traite des Dux s des divertissemens quipeupent erre permis, ou qui dolvent et re

defendis auae ciretisns felon tes rogos de I' Quesse s issentiment des Peres. Ne m-pe ludos qui sorte constant, tanquam vanam nimis N periculosam relaxationem animi rejiciunt plerique omnes, quibus addendusTremblaeus in libro Gallice edito Pari s I 68 q. qui inscribitur Conpersations morales surier Ruxs os divertissemens, quem librum si legisset, severiorem deludis sententiam laturumVirum ClarissJo. Barbeyracum existimant illi,'''qui

non Laudat Eobanus Hesus p. soό. farraginis poematum ' Titulus libri est: Bibliotheque curieuse & instructive de divers ouvrages anciens & --

Vide Ephemerides Parisienses Λ. 1711. Tomo a. p. 47I. & Rev. D. Buddei Theologiam moralem cap. 3. se R. s. a 6. p. 737. h

694쪽

non modo eos lusus detestantur qui lucri cupidine vel fallendi suscipiuntur animo, quibusqVe magna pecunia & multum temporis melioribus rebus impendendum perditur, sed quibus totum istud quod abusibus maximis adeo obnoxium est, in Christiano homine videtur improbandum. Quibus vero persuaderi id vix ac ne vix quidem potest, utinam modo hi illis cancellis circumscriberent ludos suos, quibus illos definitos cupiunt Io. la Placette libro Gallice edito Dux de hazard ejus que Apologia adversus Joncourtum: Daniel IVlitibus in Ethices compendio Lond, i 7s J.8. p. I69. seq. dc laudatus modo Barbeyracus, cujus Historiam Ludorum, quam p. q87. atque aliis in locis eruditi sui libri' promittit, avide exspectamus. U. De ludo talorum diligenter disputat Octavius Ferrarius I. r.electorum c. i6. ubi lonerem dictum observat jactum, cum quatuor tali diversa facie singuli caderent. Graecis jactus similis Midas vel Herculta:

vide Scholium ad proverbia p. 292. Senionem cum omnes tali in latus concavum caderent, vel duo in conVeXum, duo in concavum. Canicuis

Iam denique cum omnes quatuor tali surrexissent si ve recto gradu stetinsent. Qui venerem jecerat, omnes numos tollebat, qVos ponebat qui jecisset caniculam: qui senionem, in ludo simplicinumum perdebat, in operosiore numum lucrabatur. Conser interpretes ad Suetonii Augustum c. I. ubi & de eo quod vocabant ludere par impar, Graeci ἀρτιας ita Deo, βιis ludo convivali vide Schol. Luciani tom. I. p. 38. Meursum de ludis Graecorum p. 28 seq. dc Stuckium lII. I . Antiqv. Convivat. p. 3 s. De aliis ludis ad convivia celebrari solitis id. III. 21. De Ludo aut capita aut naves, scroix ou pile) dissertations fur diverses matteres par

Mr. Tilladet, tom. Σ. p. 294. Chartas lusorias ante trecentos annos in Gallia repertas disputat Menetrierius Bibl. Curiosae Gallice editae Treὐollii x7Oq. ΙΣ. tom. 2. capite ΙΣ. ubi Sc alia de ludis, S de recenti invento disciplinas chartarum lusoriarum adminiculo tradendi UI. De pilae lusu& aliis gymnasticis veterum exercitiis, Hseo, lucta, cursu, saltu, agunt e veteribuSGalenus secundo μ νων si ve de valetudine tuenda: e recentioribuS Hieronymus Mercurialis Si Petrus Faber in libris de arte Gymnastica, Vossius in lib. de quatuor artibus popularibus. Buretius in Memoriis Trevoltinis A. I7O6. p. 1612. sq. Conserenda his

sunta

695쪽

sunt, quae de pila sive sphaeromachia Barthius ad Statium tomo I. pag. I. pag. 3s I. Viri docti ad Pollucem IX. 7. sect. IO3. sq. & Franciscus Maria Turrigius ad inscriptionem Ursi Togati, tomo I 2. Graev. p. 397. R. ubi etiam de pila vitrea, & ludo latrunculorum e vitro vel gemmis. Inscriptionem illam ediderat Gruterus p. 637. I. Turrigit diatriba prodierat , i

Rom. I63O. . De lucta Iac. Lydius in agonisticis sacris cum Joh. Lo-T '

meieri additamento Zutphaniae A. I7OO. 12. recusis, disserit ad loca Scriptum ad Athleticam & gymnasticam veterum alludentia, Octavius item Falconerius in Inscriptionibus Athleticis, Rom. I668. . quae cum

notis Falconerii recula sunt tomo 8. thes Gronoviani, & Justus denique Lipsius in Saturnalibus sive libris Σ. de gladiatoribus, S aliis duobus scriptis de Amphitheatro S de Amphitheatris extra Romam. Joli Bircherodius in exercitatione de Ludis Gymnicis, praecipue certaminibus Olympicis, Halaiae 1664. . DeOlympicis, Nemeis, Pythiis, Isthmiis- 'que Graecorum, reS nota vel ex Poltero II. Σχ. R. & iis, quae ad Pindarum viri docti annotaverunt. In Olympiis Antagonistae sorte dati, ut notatS.Chrysostomus ad Jeremiam in Catena Ghisteriana tom. 2. p. I q. De Amphitheatro Veronensi videndus Torellus Sarayna lib. de origine Namplitudine Veronae, Anno IS AO. fol. In Nemausense, Alber ii Daugieres S. I. poema Venustum in eius carminibus tertium jam editis Lugd. I 69q. I2 p. 2I7. De Arelatensi Iosephus Guis, Oratorii JESU presbyter in descriptione Amphitheatri Arelatensis. Description des a renes ou de l' Amphitheatre d'Artes, Arelate I66s. q. In tabula adiuncta 8c sere descripta, pulchre exprimitur καθισμα ζβοισι ως, sive thronus e quo spectabat Imperator, qualis etiam in Circo. Vide Bandurium p. 49 O. VII. De ludis Romanorum in honorem Deorum aut defunctorum, Iacobus GutheriuSIII. I 8. R. dejure Pontificio, tomo V. Grav. De ludis saecularibus plures laudavi scriptores supra cap. X. 9 8. qvibus addenda Rain uti diis ad duodecim numos in ludos syculares Domitiani, Acta Eruditor. A. I 68 . p. r. De ludorum curatoribus, qvi freqUenter erant aediles, Everhardus Otto lib. de R dilibusColoniarum capite X. De ludorum Circensium ' apud Romanos ratione singularibus M m m m scri-

In honorem Solis ejusque in quatuor elementa Imperium, instituti hi ludi annui die as.

Martii a Pisiensium Rege Oenomao, tempore Romuli. Chron. Paschale f. Ii o. seq. Matuor colores agitatorum reser arat totidem elementa: Iz. domus in Circo erant

pro totidem signis Zodiaci, Euripus mare: flexus per januas, Oriensilexus ad metas, occasus: septem stadia cursus septem planetarum. Adde Malalae Chron. Tomo I.

696쪽

LUDI CIRCENSES.

1criptisegerun t tom. IX. Graev. recusis Onuphrius Panvinius, notisIo h. Argoli illustratus, Patav. 16oo. sol. Iulius Caesar Buten gerus, qui Chrysostomi homiliam ludis his oppositam praemisit, T. 2. Opusculor. Lugd. I 626. fol. His addendus Cl. Salmasius est, qui diligentissime de Circo S Circensibus agit in Commentario ad Solinum, Sirmondus p. 262. R. ad Sidonium & Marcus Uelserus in Opp. p. 4O2. sq. ubi inter alia Hippodromi Romani formam & factiones agitatorum, albam, russatam, venetam Sc prasinam expositas invenies,lc de circis aliarumCivitatum,qui tamen praeter Romanum, Constantinopolitanum, ac Mediolanensem

rarissimi fuerunt. Anselmus Bandurius ad Antiquitates CPol. p. 662. R. ubi etiam ineditum ut putat Graeci scriptoris de Hippodromi origine quam a Circe repetid fragmentum,quod vulgaveratStephanus leMoy-

ne tom. I. Var. sacrorum pag. 3 O3. N Camillus Silvester ad Juvenalis Sat. III. 6s. Color χλοωδης prasinus sive viridis terrae acCereri, κυ- ερο veneistus caeruleus aquae & Neptuno: russatus igni,albus aeri sacratus erat,unde

diversae agitatorum factiones. Conser Sponii Misc.pag.6s. Gruteri inscripti pag. 33 I. R. Langium lib. I. Epist. Medicinal. 78. Chausseum in Graevii thesauro tom. s pag. 322. Cellar. ad Plin. IX. 6. Epist. Damascenum tom. Σ. edit. Michaelis te Qui en p. 698. Goarus notis posterioribus ad paginam Cedreni 36 . Philippum Rubenium lib. 2. cap. 27. electorum &Bandurium p. soI. R. De duodecim ostiis Circi videAusonium Tollii p. 6 . De mappa sive signo dato, Pitiscus adSuetonii Neronem cap. 22. Mappam Circensem manu tenentes Consules vel Imperatores in numis observat Pagi ad A. 39 . 3. Conser veterem iconem in Philippi Rubenii electis lib. i. cap. 3O. qui ibidem dextram Circi partem latiorem sinistra fuisse observat. Idem lib. 2. c. I8. videndus de lustratione equorum in Circo certatorum. Κελ φις etiam desultores dicti, videValesium ad Sozomeni VI. 1. De Ovis & Delphinibus in Circo, Octavius Ferrarius II. IS. electorum. De universo hoc argumento non praetereundus quoq ve est Petrus Faber, qui in Athleticis suis Ludos veterum non tantum gymnicos, sed Musicos quoque ac Circenses persequitur, utiXysticos & Thymelicos Alexander ab Alex. III. 9. Omnia sere genera agonum ac certaminum edidit Dionysius Heraclae tyrannus teste Memnone apud Photium Cod. χχ q. p. I 67. επιτελει 3-αγωνας ι -δε,-ὶ παίς j1 μονον αλλά mus σκηνικους i s Θυμελικους - γυμνι-ους. De Ludo Apollinaribus Romanorum Livius XXV. Ιχ. & Nicol. Abramus in notis ad

Cice- P. et a L Cedrenum p. 1a I. Septem quoque gyris agon ille peragebatur, & qui septimo praeibat victor erat, licet caeterio cesseset.

697쪽

Ciceronis philippicam II. cap. I3. Ethnicorum ludos theatrales,Circenses, Venationes & munera adire Christianos prohibuere Tertullianus 6t Cyprianus libris singularibus de spectaculis. Et Cyrillus Hierosol. Catechesi I. c. 4. explicaturus pompam Diaboli cui in baptisino renunciavimus, ait esse Θεατρομοιῶιας ἱπποδρομίας , κυνηγεσιαν κ πἀσω τοι αυτρο ματ οτητα, ad quem locum vide Tho. Millesium. Circenses

ut rem inanem spernit etiam Plinius VI. q. Epist. quemadmodum venationes & caeterum ludorum pompam Cicero VII. I. ad familiares. VIII. De equestribus, decursionibus & puerilibus Troianis ludis Io. Iacobus Draco lib. i. de Orig. &jure Patriciorum BasiL i 627c . c. I i. p. 73 . R. onustius de ludis Circensibus Il. 9. tomo IX. Graeri p. 622. R. & Camillus Silvester ad Juvenalis Sat. I. vers i9. De Spectaculis Ludisque equestribus 8c Naumachiis, Franciscus Modius in tom. I. Pandeinctarum Triumphalium L. III. qui integer insertus est tomo XI. thesaur. Gronoviani, S de septentrionalium ludis equestribus aliisque pariter disserit. Hermannus Hugo libro de militia equestri cap. I. Idem Modius in Pandectis Triumphalibus Francos 1686. l. excusis tomo 2. lib. r. agit de Hastiludiis 6t Torneamentis per Germaniam & Europam universam celebratis, S prima' Torneamenta in Germania habita notat Anno Christi 939. Magdeburgi sub Henrico Aucupe. ConserGeorg. Ruxneri sturnier Euch Francos 1676. I. Menetrerium libro Gallico de torneamentis Sc deludis equestribus diatribamGeorg. Schubarti editam Jen. I689. Cangium& Menagii Origg. Gallicae 6c Italicae in Quintana & Torneamentum, Tournois Io. Antonii Campani Carmina pag.

vinius p. 773 ad Niceph. Gregoram. De Majumis, Majicampis, Roncaliis S similibus ludicris animorum relaxationibus publicis, singularis Andreae Rivini exercitatio nuper excusa est in Syntagmate Graeviano Ultraject. 37OI. . cui addes Malalae Chron. p. 373. Jac. God Osredum ad Codicem Theodosianum tomos. p. 3s8. R. Antonium Pagi ad A. 399. Jo Clericum Bibl. Mectae tomo 8. p. 273. R. Dedecursionibus Veterum, dissertatio inserta Memoriis Trevoltinis A. I7O9. Apri L p. 6 i. sq. IX. De saltationibus '' veterum Graecorum, Romanorumque

Nundinae decursiones militares.

Saltationes adversua Aristidem laudandas in se suscepit Libanius tom. a. p. 47r.

700쪽

multa docebuntLucianus singulari libello de hoc argumento, A thenaeus in Dipnosophisticis, Schol. Homeri Iliad π. 6i7. e recentioribus Stuis chius III. ΣΙ. Convivat. Jo. Meursius in orchestra tomo 8. thec Gro-noviani recusa, sive libro de saltationibus Graecorum: Iul. Caesar Bulen-gerus in libro de Theatro, Scaliger lib I. Poetices cap. I 8. Petrus Faber lib. I. Agonisticon cap. I 2. Petrus Tassinus, lib. I. de Iudis secularibus cap. ultimo, tomo VIII. AntiqV. Romanarum p. Praecipue Mene- trierius in libro Gallico de saltationibus et choreis musicis veteribus ac recentibus. Paris I 682. I 2. Octavius Ferrarius elector. II.f. ubi illustrat locum Livii VII. 2. quem male sollicitaverat Salmasius ad Vopisci Cari- num. saltatione religiosa Matthaeus Bro verius deNiedech c. 17. libri . de veterum adorationibus, &Tobias Guthberletus libro de Saliis. De I-- - Pantomimorum saltatione agunt Uossius lib. 2. Inst. Poeticarum S Baylius in Lexico voce Bat 'situ. Modulatam S inter se convenientem in armis saltationem a Curetibus di Corybantibus repertam scribit Prosper in Chronico p. 689.

De lanambulis, ' schoenobatis, neurobatis, cremnobatis, sive oribatis praeter Barthium U. I9. Adversa r. Butengerum cap. 62. libri de theatro, Jac. Godos redum ad veterem expositionem Mundi pag. 2O.'. BZovium ad A. C. I3ΣΣm. 3 . di Sponium in lib. Gallico Recherches det Antiqui te p. 4O7. adeunda singularis diss Gabr. Grodechii, Proses ris

Gedanensis, ακκτου, cujus argumentum prolise recensetur in novis literariis Maris Baltici A. I7ΟΣ. p. 3s6. R. Meminit & Nicephorus Gregoras VIII. io. Hist. De variis Θουφιατοποιιοῦν & μφοστ αι apud veteres generibus di praestigiis, operae pretium esset diligentius exponi quae breviter innuit Ic Casiaubonus in Casaubonianis p. 12. R. De Petaurissis, Ephalmatoribus, Petaminariis, Parabolis, Saltatoribus, Orchestopo .lis,N Orchestopolariis Salmasius inCommentar. ad Solinum p. 986. edita Parisiensis. De Elephante funirepo sive per catadromum decurrente meminit Dio Cassius S Suetonius in Nerone cap. XI. Specimen artis Iudicrae hominum super alios as gentium pyramidis forma, atque iterum celeri saltu desilientium de qua Claudianus meminit de consulatu