장음표시 사용
761쪽
lixa descriptione praetermissi quoque omnibus aliis symptomatibus&circumstantiis sin scriptis Moblervationibus Cnoebban alias fusius deseriptis ac suo tempore uti spero, lucem visuris annotare, Tolum, modo materiam, compositionem Musium in prirnis secretiorum ac fere topicorum remediorum, ex quibus Reg. Majestas aliquando levamen habuit, quaeque pro maximi arcani pro larga pecuniae summa emit,
Quanquam enim Arthritis solis medicamentis topicis curari nequit, dolor symptoma est, quod multorum sententia, primum minime attendi debet, cum curatio morbo tantum debeatur, & ablato morbo eiusque causa, subinde Omnia quoque symptomata evanescant: Attamen quoniam hic marbus ablationem causae, propter nimiam ferocitatem doloris omnes ire dejicere atque vigilias & maior symptomata inducere soliti, semper expectare non possit, utique sui symoto matis correctionem ac delinitionem per anodyna indicat, tunc, ex ipsiusGaleni praescripto, non cunctandum, sed statim ad compescendos dolores animum est adhibendum, relictis etiam tantisper aliis intenti onibus, donec doloris carnificina cesset. Inde ergo factum est, quod ad corrigendum tristem illiam affectum, Arthritidis comitem, Medici Regii illa Empiricorum externa remedia . . Maiestati applicari aliquando permitterent. Utveto podagrae non una tantum est differentia, neque unus simplex modus, verum praecipue ex mente Galenicorum multiplex, pro ratione multiplici humorum aliquando ad ipsos articulos decum. bentium, sic eius etiam natura hos varius est, variamque cepe requirit medendi methodum,aUxiliorum diversam rationem varias remeiadiorum formulas, quales sunt, quae hic sine ulteriore ambage proponere constituimus.
ADHIBUTUSNno 16 6s menseSeptembri, vix medio elapso anno post initum matrimonium cum Regina , Maria Ludovica Gongag , Ser. . Reg. Maiestas denuo a morbo suo podagrico corripiebaturvi per
sex integra septimanas lecto astixus iam in manu, jam in pede, is a dies
762쪽
31 I. BALsAMus VIRIDIS ANTI-ΑRT ARIT Iesus c. dies noctesque continuo gravissimeque cruciabatur. Multis variisque ex ordinatione nn Medicorum adhibitis remediis licet alias ea conducere solebant, nullum penitus Rex expertus est levamen , quin omnia in cassum fiebant. Casu, in quodam alio privato negotio, Magister Capellae, qui pariter saepius arthriticis affectibus cruciabatur, vir a. lias vegetus, aetate aliquot supra quadraginta annos 2 apud S. R. Maj. audientiam habuit,ubi post alis, certum levamen doloris podagrici Ser. Regi obtulit, Balsiamum nempe stibi consuetum .insinuando simul esse
id magnum arcanum uxoris suae . quae nemini mortalium huc usque eius descriptionem aut compositionem communicare voluerit fieri tamen posse ut, si quaedam ex Muniti centia Regia offerretur illi gratia in hoc nempe latebat maximum arcanum, remedium hocce haut grava
Rex natura liberalis Mistius Musici amans,spe levaminis concepta, sumcientem statim remunerationem promisit, modo hoc Balsamum aliquid opis praestaret. Mulier itaque mox recens paravit Balsamum, eius quae essent ingredientia, insciis Medicis, externatalismodi aliat absq;
opi yfacile Regi concedere solitis. Confecto iam & exhibito Bals
mo, at parum calefacto, Pharmacopoetis Regius, partes S. Majestatis dolentes per media horae intervalla, leniter cum penna anserina illinivit, unde revera, mirum in modum dolores sedati sunt, ita ut SerenisT. Rex spatio aliquot dierum, somno ante per octi duum privatus, dormire acquiescere coeperit, brevi medicaminis hujus auxilio convaluerit. Mille itaque aurei, pro remuneratione a Serenismimo foeminae huic dati sunt , ea tamen conditione, ut secretum istius Balsami Regiis revelaret
Medicis, suo Pharmacopoeo quod factum est que ejus descriptio&compositio talis, quae B. Lectori gratis communicatur. F c. alami aromat Si cori citris arant a Sisi herb. ab tb..
rad enui cam. consol maj. si lavendul. sevi L . ii. istisi vi alb. Ivi olei veteris dig.coqv. omnia ad consumtionem humiditatis, in fine adderesin. b. Lssic assi Misc. xfialismum antipodagricurru.
763쪽
II. ARCANu RusTICA NuM IN PODAGRA,
PRO QUO LADIS LAUS V. Rex Poloniae&α
T 'Rid Calend. Martii Anni 164 dum Regia Mai. dolore poda- - grico summo amicta Mamedicamentis antea consuetis, consilio Ε prudentiaque D nn Medicorum praescriptis, vix quicquam leva
minis haberet, ad Cameram Regiam, commendatione Illustriss. Palatini pomerellae, Domini Caspari celinhovii, quidam rusticus ex Ptussia , iri troductus est. Is suum in curanda podagra arcanum celebra bat, promittendo Regiae Majestati certum levamen doloris, modo sese curationi suae vellet subjicere. Rex dolore pressus, relictis Medicis suis summe doctis, semet curationi istius rustici commissit. Hic ex tem pore, in praesentia Pharmacopoei Regii Maliorum adstant vim suum parabat arcanum rusticum in hanc modum. Extrahebat ex marsupio suo sequentia, quae strophiolo involuta portabat, celando eadem coram
angelicae verae disi angelicae sis fris 3iv. herb. fp. ii super has species crassiuscule incisas inque ollam novam immissas , affudit cerevisi nigrae fortisque Chaec enim omnia secum attulerato mensuras quatuor arsa
vi enses, h. e. l viii Medicinales. Praeterea adjecit pro aromati satione, caryophyllorum parum, applicata alia olla inversa cum spiraculo, misturam ad consumtionem tertia partis penes ignem coqui sivit. Decoctum vero postea Regiae Maiestati exhibuit. Administratio talis erat. Uniciosi decoret quatuor olei olivarum cochlearia remiscuit, ea proportione, ut tribus cochlearibus nam haec rustici mensura erat)Decocti uis num cochlear olei accederet. Epota hac medicina ad promovendum
sudorem , in lecto Regem bene cooperiri iussit quam molestiam S. I .. Mai. perferre, sudando duabus horis, sustinuit. Ecce, eo ipso die remisit dolor& Regia Mai. cum admiratione :applausu mi illorum , melius sese habere coepit. Quis felicior tum rusti co illibet loquebatur de miraculosa ipsius curatione, hominem ipsae Regina Malli cognoscere desiderabant, hinc idem Rufiicus saepius in itecameram vocabatur, qui arcanum suum satis astute aut inflate)ivili commumcare vel prodere detrectabat, priusquam Rex ad tempus
764쪽
vitae , ipsi sustentationem certam promitteret. Et impetravit hoc; nam S. R. Maiestas sex millia florenorum Polon extemplo exsolvi jussit rustico , jam coramRegeri adstantibus juramento asseveranti, semet hoc secretum in simili morbo fructu nunquam destituisse. Nemo rufitico iam divite Doto laetior erat, nec rege quisquam sanior; quippe qui a suo mo-Iestissimori terribili morbo , impetrato tam salubri remedio , sese prorsus liberum fore credebat sed eventu aliud demonstrante. Nam post medium annum,ubi Regia Maj summis iterum doloribus in pede dextro in postea etiam in sinistro corriperetur,& decoctum illud Regi eodem modo adhiberetur,tardior arcani comparuit effectus. Nam prima vice vix aliquid ejus usus effecit, reiteratus tamen sudoribus paroxySmum abegit. Anno nondum elapso, post finitam primam curationem Cinense scilicetSeptembri, Rex iterum in manibus, postea etiam in utroque pede graviter excruciabatur, ubi denuo rustici illius rusticum arcanum hoc enim in aula a Medicis decoctum istud contraxerat nomen persaepiusimam& continuatam iterationem fuit exhibitum; sed citra effectum. Eodem tempore Illustriis. RegniSubcamerarius Des .RILSKIeodem morbo laborabat, idemque decoctum in praescripta formula parilique dosi, cum requisito sudore,at summo cum fastidio, per continuos quatuordecim dies bibebat; sed cum ipsemet quoque nullum inde fructum perciperet medicarnenti pertaesus, usum ejus una cum Rege continuare recusavit. III. Cu RATIO SIN Gu LARIS A R THR ITIDIS,
i SER. REGI VLADIS LAO IV. . M.
COMMUNICATA sa quodam Nobili Curiando. Enerat ad Aulam nostramNobilis quidam,vir alias humanus,in
arte chymica bene versatus, aliisque dotibus instructus, nomine Nicolaus son icten qui ab Illultri sis, Exceli Domino Generali Spar omni meliori modo regi commendatus, etiam ad Cameram
765쪽
SER REGI VLADIS LAO IV. P.M. COMMuNIC.&c. 19 meram regiam introductus est: quidem hoc nomine, quia certum in arthritide eiusque speciebus posisti debat secretum, quo parentesin multi alii anteces res suae familiae, tanquam a morbo haereditario integre&fundamentaliter fuerant restituti, quin & alii plurimiNobiles hac curatione usi, praecipue illi, qui in tempore&tenella morbi aetate id adhibu-cissent, antequam materia tartareain morbosa in magnos ophos concrevisset, alias, vel ipse asserebat, valere liud Catonis &Ovidii, Tollere nodosam nescit Medicina Podagram. S. Regia Mai nunqua talia, maxime a viris graviorib laudata, rejicies, instabat apud Generat .ut secreturi posses re pro certa aliqua stricta, seu alio regio honorario habere possetam petravit id facile Illustr. Dn. Epari dictumqueNobilem Curiandum, in Cameram regiam adduxit. qui habita audientia Sereniss . regi non finium suum secretum explicavit, verum etiam in scriptis totum processum porrexit vicissim Reg: Mai. in testimonium gratitudinis & recompensationis ipsi mille flore nos alii mille imperiales volunt exsolvi jussit.
Secreti descriptio Mutus erat talis: Peractis universalibus iarticularibus evacuationibus quae Medicis relictis, praecedere omnino debebant Nobilis curam suam instituit illo praecipue tempore, quando patiens ab omni dolore, tumoreae alia molestia morbi est liber, per embro chas Hotiones tali processu:
Primo praeparetur Exivium, quod filis coram mi nitri puris .camphorae ivsq. piri vin. dissolutae cine zmfagi ij. quae mixta in quartis tribus M vj. aqua fluviatilis, vel liquoris Betulae clarificati, coquenda ad remanentiam duarum partium, quod li-Yivium postea clarificandumviri lirandum ut artis est. Porro paratolixivio sequenti modo utendum: Patiens nudo corpore sedeat in humili quodam labro; super sellam altiorem tamen, corpore elevato atque erecto prope focum seu in cubiculo calefacto postmodum partes omnes & loca morbosa foveantur&laventur cum spongiis , lixivio calefacto prius imbutis incipiendo a parte superiore, nempe ab axillis versus manus & extremitates digitorum pergendo sic ad inseriores seu pedes, per spatium media horae vel ulterius. Notandum hic tam in prima adhibitione quam postea
semper , lotionem, praecedere debere stillicidium liquoris dicti ixi Via-
766쪽
;16 III. Cu RATIO SIN GuLARI ARTHRITIDIs,li; Yspono per partes assectas, inprimis uncturas ab alto quasioluat, ut namque sic spiracula cutis reserantur, partes relaxentur, hu: mores, materia morbi attenuentur,&a centro ad peripheriam evocentatur, unde via sequentibiremediis sit expeditior,& tartarus jam resolutusue insensibilem trans spirationem uti Murinam promoveatur.
Patiens uti superius dictum' in applicatione illa stillicidii Joiionis Batio mediae horae vel diutius perduret, pro conditione scilicet constitutionis sui corporis , vel ipsius morbi ex dispositione Medici adstantis, quem Regi semper adesse Nobilis ille suadebat. Deinde se in lactum recipiat, corpus abstergi curet, , ne ab aere ambiente4 frigido Iaedatur, bene sese tegat, si sudor supervenerit, non impediendus celt, quin immo promovendu . .
Tempore curationis licebit aliquando unum alterumve diem interealare, interim lamen medicamenta diu retica non omittere. Quod si contingat,ut durante curationes quod saepius solet accidere dolores ino arte aliqua supervenirent, patienca illis vehementius corriperetur,
stillicidio&lotioni non amplius fatigandus, sed quies ipsi imperanda; atque ne materia dolorifica ad partem a Dctam a copia repentineo ossit irruere, studiose praecavendum intere , tamen dolor mitigandus
liquore sequenti antipodagrico externo:
Phlegmatis vitrioli non an rectificati Ihi. Tartaricia albedinem usi Si iij. Mista stent in loco calido, & post dissolutionem salis tartari liquor filireturvi ad usum necessarium reponatur, tunc tepide penna loco dolenti illinendus,&quidem saepius in die liquor in suppositam patinam Quae vitrea aut terrea aut cuprea esse debet defluens colligi, simili modo denuo adhiberi poterit. Si vero dolor vehementior dictum liquo rem sperneret, latrocior fieret , applicandum est sequens cataplas- e M sissipanis tritice pum omnium florum is a tali tempore est ercore vaccae praeparatita. . .
Coqu. cum aquae 'Foscyami f. q. ad spissitudinem pulmenti, cui ad
miripuis. Si amphorae Sti croci Div. dolore nimis saeviente vii q. pl. pro di positione Medici. F. cataplasma. Quod tepide partibus dolentibus applicetur & quater in die renovetur, continuando tamdiu, donec dolor cesset Advertendum hic quod
767쪽
SE . REGI VLADIS LAO IV. P.M. COMMu NI C. c. quod cataplasmata non sunt relinqv h ur, alia , instar glutinis, uti rtiter adhaereseerent, ibtione novi doloris causa existerent;evitari autem he,' - u
terit, si cataplasmati aliquid olei hi 'Τψ μμ ρο-
Talis est tota curandi morbi Arthritici methodus a supra dictoririmino Nicolao voraraicien I S. R. Mai. communica iam idiomate in Latinum translatat cui vero a S. R. Maiestate propositae Medici regi omnes acriter restiterunt, timentes majorem onbme frictione seu otione cum liquore illo lixiviali, ad partes seu Icua os ex dolore infirmos Inmemoriam enim revocabant imitem e britum antehacRegem ab usu thermarumBadensium expertum fuisse Re
In hac Medicorum suorum sententia, Reg. Majestas non plane aequieJit; proinde cum brevi post gravissime ue iam doloribus hod Icis divexaretur, curatio n. von Ziam denuo D n. D. Cncessielio oui novissim tunc ex Prussa ad aula, jusssu Regis pcrconia narium fuit proposita. Ille vero respondit, sib remediat esse satis stimesentia, ut talistnod communicatis non indigeat;dummodo Restia a 3am expertis suis medicamentis velit confidere, & constanter eorum usum continuare, dereli tione sanitiatis dubitandum non esse. Hisce Regia Mai persuasa, meaicamentaCntast eliana iterum ad usum reVoenuit, paulo post convaluit. Caeterum curationis propositam methodum, a Rege caro 'rest ri emtam , hic gratis annotatam esse, L aequi bonique consulat. SECTIO VENAE AD LIPOTH TMIAM Us QIis
P o mitigandas curanda Podagravi A DIS LAO IV. REGE POLONIAE . .
PERACTA. Bruto iterumSer.Rege menseSeptembri Ann.464 . atrocissimis doloribus odagricis longeque gravioribus quare und manteliam remedii etiam omnibus, quae alias conducebant, ni-h e entibus, ad id tandem impatientiae deventum est , ut Rex, furibundus quasi, prae mini cruciatu Omnes suae Camerte famiti liareS,
768쪽
Iiares, immo&ipsos medicos ex Camera regia repelleret. Ad tanta miseria alflictum nihilominus accessit Regina, secum ducens, aut verius pertrahens Medicum Consiliarium suum, Excell. D n. Augustinum Corradum, Amicum meum maximum, a quo proposita fuit venae sectio generosa, quam Sereniff. Regi suadebat, allegando autoritates multorum&enarrando, quae ipse urin silmili casu per praxinobservaverat.
Hoc consilium, quod reliqui quidem Medici in Regio subjecto experiri
abhorrebant, ab ipso metRege fuit comprobatum, eundem stimulante
animante Regina, quae sola a partibus sui stabat Medici. Secta igitur est vena basilica dextri brachii ex illius enim lateris pedeRex magis laborabatha chirurgo, sangui ad Lipothymiamusque extractus est; non sane sine effectu vix enim seracta sanguinis missione, immo in
ipsa, dolor recessit, Serenissimus Rex factus quietior, sequenti nocte bene dormivit, altera die xsequentibus ab horrendo intolerabili hoc paro xysmo liber fuit, sic, ut renatus sibi videretur. Caeterum pro roboranda & firmanda parte affecta embrochaeri lotiones ex vino bal amico Amyrrhi sato consueto cubitum ituro quotidie fuerunt administratae.
Antipodagricum Turricum. Nno DCL a Thesauri regni Notario D n. clanen olorus ἱρ- cum D. Circenelio ad prandium, ipso s. Stephani festo invitati ea n tam usu ibi cum discursus de podagra eo usque curatione propositus esset, idem dictus Dominus Notarius, eodem malo saepius infestari solitus, sancte asseveravit, sibi e dolore pedum infirmanti, notabiliter semper profuisse Topicum sequensTurci cum, a quodam Armeno, Constantinopoli allatum. Est planta quaedam seu frutex, Turcis vocata Gna, sive Gena, vulgo nostro A , prout & Turcicae vocis e ymon sonat cuius usius ut varius, sic apud Asiaticos familiaris & quotidianus est , uti infra dicetur. Eadem planta Turca podagra curare solent, quod malum vernacula sua lingua AJAitara'Lydicitur, i. e. dolor pedum am ΤΑΚ, dolorem,S vero pedes significat. Applicationem iam dicti remedii ex relatio
ne laudatimn.Norarii talem esse percepimUS.
Turcae, nec non Persae, plantae illius in subtilissimam farinam red-
a xii sic ero praeparata ubique in apernis Constantinopolitanis, venalis
769쪽
ΑNTt potio Rrcui Tu stercu i snalis invenitur in alterive cochleari , parum fellis bubuli, lini generosi tantum, quantum pro consistentia massae mollioris sufficit, reis miseent. Hanc super linteum extensam pro cataplasmate loco dolentie alide applicant, renovando illud in die tribus vel quatuor vicibus,
nonnunquam eousque donec omne dolores recedant, aeger sese in meliori statu animadvertat; quod secunda,lertia vel quarta plerumque,
aliquando prima die, ac saepius statim post primam applicationem evenit , quod Dn Notari ν semetipsum requentius expertum esse confirmabat.
Post haec accidit Ann. G3 dum cum Sereniis Rege, Johanne Ca-simiro, p. m. Domino meo Clementissimo ego Leopoli in Rustia rubra
morarer,ut tunc tempori Generosus Dominus Capitaneus Rossi, ami cus meus singularis, cum uxore liberis duobus ex captivitate Turci carediret, atque farinae illius plantae bonam quantitatem secum deferret, quam cum aliis rebus curiosis mihi dono dedit, a me iterum in tres par. te divisam distributamque:Unam namque partem Reg. Maj. Ludovicae
Mariae p. m. quippe quoad res hujusmodi exoticas valde curiois , dedi , alteram Magnifico D n. 'acobo Br nioDantilauiae misi; tertiam mihi, in futuros usus .essicaciam ejus pulveris expertur reservavi. Nec desu it occasio tentandi quod animo Volvebam experimenti Brevi enim post in amico quodam podagrae doloribus optimum & felicissimum de prehendi successum,cataplasmate nempe hocTurcico, ex pulvereΚna sive Gna dicto modo paratois applicato, non solum prima nocte dolores sedati sunt, sed & tumor disparuit. Jam ego semel experimentum successisse,haut eram contentus,quin in alio quoque podagrico Priore quodam Patrum Bern hardinorum Monasterii Leopolitani yejuSdem cataplasmatis usum repeterem, quidem tunc, cum aeger iste summis affideretur doloribus, ecce sequentidie cum Patrem istum iterum visitarem, fassus est, se non amplius ita ex cruciari, seque quietam transegisse noctem;reiterato ergo remedio,mox omnis dolor penitus evanuit Libentissime pluribus exemplis, irtutes
xe seaciam ut veris illius experiri conten issem, modo defectus ejus id
non prohibuisset. Quippe Armeni nostri, qui alias cum Turcis Ter sis commercia habent terras illorum singulis fere annis peragrant ac Constantinopolim adeunt, olim pulverem, saepius nominatum, in prae amplis saccis una cum aliis mercibus afferre solebant, jam proptertio crude-
770쪽
crudele bellum aTurcis contra nos inceptum, ab istis itineribus & mercatura feriantur. Quaeritur nunc,quidnam tandem hocTurcarum Gena siveΚna sit, an herba. arbor vel frutexiti utram pulvis ex radicibus aut liis paret utpPerlectis scriptis multorum, inveni tandena,quod hoci sive Gena Gna nihil aliud est,quq m Arabi, Alritana seu flemana Albannam uodque apud eos, qui crassitis vocabulum pronunciant spiritum asperum addunt, At anna Sc Autova exorimitur atque hoc Vocabulum Alcanna
Min antiquis codicibus invenitur,& in ossicinis Pharmaceuticis hodienum servatur.
Mauritanis dicituricinne Henne AEanne: AEgyptiis Ethsnne Dodonaeus vult a Turcis vocuj Henne.Henne vero &Alcanna apud Sera pionem nihil aliud sunt, quam Cy rus Dioscoridis Prosper Alpinus etiam Cyprum Ethanne vocat, cum aliis autoribus, in AEgypto nasci scribit. Sunt etiam, qui eius species duas proponant, scilicet aliam latifoliam, aliam angustissiliam. Abanna vel Alconae meminit etiam Guit. Johnsonius in Lexic. Chimici; Alcanna vel Alcona, Inquit uni arboressubtiles, longa labentes nodos sicut cannae, quιbus hasarum loco utuntur Arabes: quam descriptionem proculdubio autor exsono tantum vocis compilavit, quod abjecto articulo Al, Latinum Canna in promtu esset; sed perquam male. Bellonius fruticem esse vult,non arborem vel herbam, ut alii somniant, qui unam plantam cum altera in interpretatione confundunt; Observavimus inquit l. a. c. q. in AEgypto Fruticem Alcanna nuncupatum, quem diligenter colunt, at Lex eo egregias ad Iasilvulas parant. De loco huius fruticis natali omnes , quod sciam, Autores conveniunt, in Agypti Tripolitano tractu, Cairo eius copiam inveniri, tradentes: Provenire tamen ipsum etiam inJudaea,Josephus autor est Eundem Turcas Mauritanos propter gratum suavem odorem, Moschi similem, qui linque fores exhalant,diligenter in vasis custodire, hieme etiam, ne fragore pereat, in cubiculis uocis subterraneis servare, apud Rauvvolmum videre est annotantem in luper, quod quia is frutextardius, Augusto videlicet demum mense, nova protrudere soleat folia, quibus da usu venire, ut radices aqua sapone infecta irrigent, aut eis calcem admoveant, quo citius regerminetis floreat Tota quoque idem frutex hieme, irescere dicitur, quod sub proprio climate, in alio non item contingere credo; quemadmodum malus aurantiavi citria in Ita-