장음표시 사용
211쪽
De linteis lacidis OBSERVATIO CIR
I Xcellentissimus D. D. Camerarius obsierv. a I. Ann. s. Decura II hujus phaenomeni mentionem injicit, aliis tamen circumstantiis, cui hoc addo. Media hyeme Anni 1698. uxor lintea mundanda dabat ancillae, ad exsiccandum aeri liberiori exponebantur in superiore domus contignatione. Quia autem hyems saeviebat, nec lintea bene ex siccabantur, ideo in hypocausto calefacto circa fornacemfusipendebantur. Dum nocte ingruente uxor lintea manibus fricat, in flamma erumpit, iterum fortiuSconcutit lintea&flamma albican copiose per lintea disseminabatur cum adstantium admiratione. Accedo ipse manibus tracto, lintea discutiendo, idemque observo aliquoties repetebamus cum eadem flammae apparentia. Crassiora haec faciebant lintea, quocnempe lectis continendi erant dicata, reliqua non item. Putabam ni intro- sulphuream inhaesisse his linteis materiam, quidem subtilissinam.
quippe quarieni manu tractione per eadem facillime excutiebatur, in fiammulam subtilem albicantem condens abatur. Seminia autem haecce contraxisse ab aere hyemis vapidiore, plurimis hisccmoleculis impraegnato, judicabam, aliam tum non videns rationem.
Griinberga Sile ο Noximbersam misse, OBSERVATIO XCV.
De Pneumonia ex itinerefacta othesi.
Nobilismus quidam Iuvenis M. circiter annorum aetatem agen S, nomine Mons. Coussin de Ladenhei patria Friburgensis Heluetu ex parentibus nobilissimis unicus natus Filius iter in comitatum Tyro lensem peregrinaturus instituit, ibi cum variis corporis motibu S, equita ctionibus, pugilationibus dcc frequentervi nimium sese exercuisset, ac curiositatis gratia saepius in subterraneas cryptas ac fodina deveheretur. atque aestatis tempore continuo sitim potu trigidum in majori quantitate
avidius hausi siet, incidit inde in diuturnum sed gravem affectum Dcc. III. Ma. . UUM. X pecto-
212쪽
pectoris cum tussi, resipirationis dissicultate .febre continua lenta. Varia longo tempore adhibuit remedia a medicis praescripta, sed cum absque successu meliori morbus non sine notabili virium decremento
incresceret, nobilissimus patiens auram patriam armans domum seconserre anxius desiderabat annuere ejus desiderio Medici curam gerentes&consilium pro aeris mutatione conserunt, sed eventu laethali. Abiit enim sibi abhuc satis potens & cum diebus aliquot rheda veheretur, respirationis dissicultas in tantum augebatur, ut maximum suffocationis periculum incurreret, metusque esset comitantibus, ne in via obiret patiens Venerat tandem ad Acronianum lacum, monstantiam circa vesperam vix attigit, hunc opem meam ast sero nimis quaerentem tanta lassitudine & orthopnoea correptum inveni, ut in lecto jacens resipirare haud posset cum summa pectoris angustia & gravitate, nec non uia
si sitiqxe permolesta, aliquali delirio ac pulsu celeri debili Minaequali&c, sicque angustatus eadem nocte juvenilibus annis, non sine maximo nobilissimae familiari uctu stupremum clausit dic m. Altero die cum expertissimo Chirurgo Italo D. Antonio uitti cadaver anatomico cultro lustraVi invenimus omnia viscera in optimo statu constituta, exceptis Olis pulmonibus, quorum unius lobi pars inferior nonnihil sed parum livescebat, ipsi vero per totum intensiissime iubicundi atque adeo distensi fuerant, ac si vesicae instar insumati fuissent, ut totam thoracis cavitatem adimplarent sine ullio tamen aut minimo externi vel interni ulceris vestigio. Ex quo aliud judicare ac concludere haud potuimus, quam aegrum hunc obiisse ex totali ac recenti pulmonum inflammatione seu peripneumonia,adeoque affectum hujus juvenis primo nullam proprie &κατ εξοχην ab ulcere sic dictam phthisin, sed Ie- veni incipientem ab unius ob inferioris obstructione seu coagulati humoris cujusdam stagnatione ortamineumoniam cum febre lenta fuisse, quae postea ex majoxi commotione corporis in itinere per vias laxosas isto talem pulmonum inflammationem abiit. Rationes hujus assertio desurn pti ex anatomi a judicii ad confirma-tlanem asseruntur sequentes Phthisin veram non adfuisse,satis appareteY desectu ulceris, Via absque pulmonum exulceratione nullam phthisia
proprie dictam oriri posse pri suppono ; eum illis vero, qui ex quali.
cunque Nam pulmonum tum hepatis aliorumque viseerum labe aut asefectu cum febre lenta&consumptione corporis conjundio phthisicos fieri uosse insensu lato prataci fluibu daan conlueto asserere volunt, nihil
213쪽
contendo omnimodam totalem ac recentem pulmonum inflammatio
nem fuisse, ex qua juvenis iste obiit, non solum signa symptomata in casu proposita indicant, sed clarius etiam autopsa docuit , quia
rrulmones intensissime rubescentes in totum distentos, sanguine lag nante turgidos Sinflammatos fuisse aperte visum fuit, quae inflammatio totalis non inveterata sed recenter& paucorum dienum spatio inducta esse debuit, cujus manifesta causa coadjuvans pulmonum vehementiori conquassationi in itinere factae non immerito adscribitur ceu a quis anguis fortiter commotus sed propter praecedentem obstructionem, stagnationem per tenuia pulmonaria vas a sanguisera transfluere impeditus fuit unde malo ejusdem affluxus haerens phlegmonem seu pneumoniam induxit cujus procul dubio jam anteas me quidam latuit cujus 1-gnum lucidus color in unius ob parte inseriore sufficienter praebui cine causis antecedentibus&occasionalibus remotis supra in historia relatis, nihil hic addo vulgare enim esto omnibus practicis notum, quomodo ex intercepto sanguinis motu ejusque tignatione in pulmonibus inflammatio oriatur, cujus causia haustui rigido in aestu avide potato tam in pleurit id quam peripneumonia , indeque subsequentephthisii facile adscribi potest interim pro certo credendum, aftectum nunc etsi abinitio leviorem in se forte non incurabilem ex conquasi satione pulmonum in itinere laborioso facta deteriorem redditum 'o talem ac lethalem pulmonum inflammationem citius adaustam exeitasse. quod inicum est, quod ex hac observatione notandum volui
D mdrope ex usu thermarum mox lethalia
Truat ante annos aliquot in urbe Bibera censi juvenis quillam pauper&Orphanus, malo victu educatus , dum ut ipsemet asserebat. peri plures annos non solum olfam calidam nunquam degustavit, sed tamaz- livo quam hycmali tempore lecto caruit inde factus successive cache- ulcus&tympanitico asciticus abdomine tumido expanso ac insigniter rotuberante nec non capite tineoso per plures anno Silitori cuidam ser- piebat, quo demortuo ad alium civem sutorem quemdam desolatus il efugium quaerebat ubi sept manis aliquot moram agenS, cum malum
uccessive augeretur, thermis Iordanensibus dimidia hora ab urbe
214쪽
dissitis utendi desiderium cepit, credens remedium salutare se inibi inverturum esse. meliouebantur eum aliquoties sed incarsum frequentioribus enim Mimportunis precibus instanter roganti concesserunt tandem D. D. praesecti Hospitalis Biberac ut ad praedictas thermas deveheretur ast pretio satis char Charontem soluere debuit, dum tertio die thermarum balneo vix usus summa pectoris angustia&respirationis dii- fcultate prehensus vitae sipiritum omnino amisit. obtenta licentia praesentibus nullis physicis chirurgis demortui cadaver sectione apertum,
et sequent a latome detexit. Totum abdomen ex omni parte turr e
factum vix aperiebatur & copiosissima aqua magno foetore in altum et Ostiit, ita ut tota abdominis capaeitas liagnante putridolero una e flactibus undique impleta fuerit , omniaque intestina sero innatarent, ac omnium astantium judicio ultra integram urnam O. enlLra continentem aquae quantita effluxerit , Ventriculus totus inanis , cuus reperiebatur, etsi paulo antetulimo seu fame canina laboraret. PancreaSinsignis erat magnitudinis, dissectum vero nihil liquoris praebebat Hepat is substantia compacta di non nihil indurata, extrinsecus colorem sublividum reserebat cum adhaerente vesicula fellea bile totalirer impleta&similiter indurata. ite incrassatuScuru S, exrerne materia albicante obductus mentum tenue cum notis putredinis hinc inde apparentibus. Glandulae mesenterii, prout renale seu renes succenturiati prorsus tumidae& copioso sero impletae, asia autem circa renesis vesicam seu ductus Urinarii materia inuadam viscida crassa referti&obstructi fuerant. Ad haec in dextro pulmonum iobo in. veniebatur abscessus inveteratus seu vomica viscidissima, pulmones ipsi hinc inde materia quadam viscosia albicante partim obducti confliciebantur: Cordis substantia tam interne quam externe lene constituta apparebat, sed pericardium aquolo humore destitutum erat. Caeterum quoad externa praeter tineam capitis supra memoratam pedes tumidi erant cum maculis sublivescentibus, brachiorum atrophia,
Ex hac observatione praecipue occurrit annotandum quod ab iis, quorum corpora destructa seu viscera interna male constituta sunt, adeoque in genere omnibus cachecticis, hydropicis, tympaniticis, phthisi is,asthmaticis c. thermas quascunque in usum non tacite vocandas esse.
De althmaticis plura exempla dispecialiter unum in Illustrissimo Coinis mendatore quodam de Eggen cli observatum asterre postem , ther.
215쪽
' rope ex usu heumarum mox Iethali.
marum usum ad membrorum arthriticorum confbrtationem adhibitum,
ratione astmatis adeo fuisse nocivum, ut eventum funestum post se traxerit. Id quod in praxi versatis quibus hae cautelae alias notae sun in non scribitur,sed a medicis iunioribus experientia necdum satis instructis annotari haud inutiliter poterit.
Demariolis ab exterari aeris frigiditate retropulsi , misera interua occupantibus er lethalibus, per autopsiam
DUmannis praecedentibus in urbe totaque Vicinia Bibera censi variolo epidem ice grassarentur, Mnon solum infantes plurimi, sed
haud pauci etiam ad ultiores homines iis decumberent, non de tuit, quin e tanto aegrorum numero nonnulli libitinarii cesserint; qui tamen senestiis eventus non tam morbi atrociae aut malignitatis vehementiae, quia potius nocivo aeris regimini adscribenduS fuerat, dum multae mulierculae sinistra opinione persuasae cubiculain hypocausta, ubi variolis laborantes decumbebant, ade calefecere, ut summe aestuaret, quasi insudatorio squalidus&exhalationibus isti dis refertus aestus perciperetur, in luperque patientes multis stragulis 3 integumentis cooperto prope fornaces ferme candente ponerent, persuasum sibi habentes, variolarum eruptionem ab externo calore facilius procedere unde tanta in corporum humoribus adaucta est effervescentia, ut longe raciora solito supervenerint sympho mata non solum vehementes partium externartim inflammatione ola acriore a variolis con-nuentibus alterationes, e etiam haemorrhagiae pilepticae convulsiones&deliri a&c subsecutae stati iti peccarunt in excessu, sic habetieMiber triben. Aliae e contra matre S muliere auream mediocritatis re gulam observare nescientes peccarunt in delecti, dum incaute, misinfantes sic, variolis assectos aeri frigido exponerent, unde necessaria ista phor est variolarum eruptione impedita firmentum malignum repressi imitati a nobiliora viscera invasit, in iisque lethales inflammationes icitavit. Ex hoc error obierat Carmentarii cujusdam liliolus quinquennis, ad quem cum postincipientc exm thematum eruptio in m ad stigidus saepius dilacistius admicterctur, e Vanuerunt pust illi,
216쪽
indeque suborta tulI Se respirationis dissicultate obiit misellus, quem ad interna inspicienda curiositatis gratia Sectioni anatomicae subieci, inveni pulmone turgidos, inflammatos, jamjam gangraenosos & plurimis pustulis ac maculis lividis nigri cantibus copiose conspersos, quarum aliqus ipsum hepati parench ma diaphragma jamjam aggresia videbantur, caeteris tamen partibus adhuc illaesis. SCHOLIUM. Si de variolarum subjecto loqui velimus , omnibus constat, eas ordinario&potimurnum corporis aeternam superficiem ac cutim pustulisac exulcerationibus invadere , atque exinde nomen sumpsisse vi lentur, dum a Germanis vulgo bi: Dilros a lagien eo quod per externum corporis habitum& cutim foras prorumpant. aliis die Piubes Mateleta. eo quod morbus infantibus maxime familiaris sit. appellantur' praecoeteri autem partibus externis, licet ab initio dorsum petant, in progressu vero a potiori faciem , nec non manus pedesque occupare solent, quia nimirum in facie cutis tenuior subjecta caro mollior ac glandulosior atque idcirco ad humorum acrium effervescentium affluxum in se recipiendum aptior existit;manus&pedes vero, quia ipsius naturae vires quidquid noxium de perversis succis in corpore detinetur, id a partibus internis & nobilioribus ad externaso remotas atque ignobiliores partes expellere moliuntur, quae, si res bene luccedit, pro variolarum benigniorum subjecto ordinario constituendae stanti Ast vero ubi humores di praecipue lymphatam quo ad quantitatem quam qualitatem sunt nimis
corrupti,seu fermentum malignius existitiamuhi motus ill e fermentativus in humoribusminus debite procedit, aut variolarum expulsio&dia-phoresis a causa quada externa impeditur, materia morbifica hostilis necessari internas partes aggreditur tanto majori cum periculo quato plura&nobiliora sunt Viscera, quae invadit aut in quibus influitiationem vel exulceratione inducit uti hoc luculentissime apparet non lum ex praesenti observatione , sed muliorum illustrium hujus iaculi me licorum
scripta affatim contestantur praeter alios confirmat praeclarissimus Dolaeus in sua Encycloped. 'ded. 64. de Febb. cap.6.9. a. qui in interioribus corporis partibus seu vi sceribus, pulmonibus, diaphragmate,
ventriculo&c corruptionem S circa interiorem membranam adnatas
quasi variolas nigerrimas in dissessione ad verum variolis desunctorum
217쪽
De ariolis ab externi aeris fruiditata retropul is viscera sci Gobservavit , quod idem in descriptione mea Variolarum anno 1688. p s edita, sub titulo de partibus affectis adduxi fusius ostendi. Et hoc idem constat ex Schenckio nostro, qui in suis observationibus ad si
ne fibris saeculi jam editis annotavit. Variola omnia viscera interna obsed si e uti r tertex Fernelio&Pareo L. VI observ. o c. Caeterum hoc in praxi bene annotandum, quod etiam ostissi mus sydenhAm aliique accuratiores monent practici, in cura variola rum melius ac tutius nihil esse, quam aerem moderate calidumis tem peratum, ex cujus solius debito regimine plurimos sine alterius remedii ad hibitione feliciter ea sisse comperi dum e contra ubi in hypocaustis nimium cateiactis aer aestuat, vel interna fortiora diaphoretica volatilia sine urgente necessua te adhibentur, a gri notabiliter loeduntur, variolae copiosiore S redditae confluunt, majorem antem efficiunt no tabilia fovearum profundia impressarum vestigia perpetua variolarum testimonia post se relinquunt, aliaque graVi Ora symptomata variis parti iabus inducunt. Sic econtra frigus e ternum parice maxime nocivum, quia naturae modum impedit, peus mametastasi materia minor hincam a circumserentia corpori, ad centrum tran, seri, Vel ubi sufficiens vario Iarum eruptio ac necellaria diaph Oresiis nonnihil impeditur , tunc sine. ratis licet variolis tumore duri indolente in membris sub Requuntur, qui postmodum quandoque in abscessu abeunt, quorum materia acris corrosiva ipsa non ii quam Ossa aggreditur, ac cariem ii curabiles fistulosos simis e scit, quorum exempla plura hic reserre possem, quo super vid. Ephemerid German decuro, Ann. 3. ObserU. 26.&c.
ΠClypsi Solis, quam Virgilius QPlinius Solis Laborem vocant
rem esse in tota contemplatione naturi malit me miram, ostento
similem sentit jam citatus naturae mystam. N. L. LI. C. X. qualiter hic Labor Phoebi fieret, ridicule explicavit Antiquitas citante Plutarchoce
218쪽
de placit philosoph. L. II C. XXIV. Notior nunc est praedictus magni astri Labor, nam terrae aut ejus cuidam spatio ad breve tempus dent Lur illus Urim radiorum solis aspectus ob terram inter& solem veni-cntem Lunam, ut ita terra sit in umbra Lunze, hinc aptius diceretur
kchis terre, quam Solis. De hac Eclipsi, ut erat diversus discrepans
astronomorum calendariographorum calculus sie plerorumque erat error, proximius tetigit celebris iii Guben Saxoniae hexapolios urbe Astronomus Gothe ridus ircb, nam etia mihi nec turris speculatoria instrumentis munita astronomicis, neque Camera obsura, neque laudam ti Aut horis Micrometron, placuit tamen oculo attento solem coetu quemlueri&adsidera tollere vultus. Itaque ea ipsa die, quae erat a g. Septemb.anni& faeculi occumbentis I 60' .ae quidem ut prioribus diebus serenu Serat, putabatur tamen vel tenuissimo velo obductus, ut silis lux appareret pallida. Hinc inde etiam clarae lucentesque nubes per coeli Spatia errabant, sed soli minime no Civa. Juxta compassum accuratum argenteum quadrante ante nonam sol incepit obscurari loquor
apparenter in superiori parte solis, quae nostrum Zeniti respicit, seu potius quae vergit occasum solis aestivum medio decima juxta Compastum partes solis septem si diametrum disci solaris in Iaar divisum eo erant obscuratae, atque ita jam tum ultra medietatem languebat
maximum sidus Quadrante ante decimam partes solis novem erant in deliquio, a que haec fuit huic locorum summa obscuratio. Pars vero solis deni grata vertebat se versus septentrionem tars solis lucida resipiciebat meridiem; tubus astronomicus ostendebat cornua solis lucentis esse obtusa, non acuta, quasi corpus lunae non esset accurate rotundum, seu
Hora decima decreverant tenebrae solares & adhuc sub Eclypsi erant partes octo media Par vero obscurata resipiciebat orientem aestivum. Quadrante post decimam adhuc partes solis ex Medio undeeima adhuc quatuor. Quadrante ante undecimam partes duae Ianguebant hora undecima&quinque iriter minutis cessabat ultimum Eclypseos momentum quod resipiciebat orientiem in tropico Capri corni, ut ita linea recta, ubi inciperet primum momentum in corpore solari eclypsiari desineret ex adverso Nisi oeulus fefellit. Atque haec simplex nostra obsiervatio peracta fuit coadjudante blertissimo Domino
Ioa e Ludovico de Bargon Serenissimo nostros tacipitauctori a servitiis
219쪽
camerae. An Astronomis Calculatoribus usui sutura sit vostra obser-yatione sciolIam aliquot diebus ante Eclypsin magiaa erat inter plebeios mo&inter magnates mussitatio de veneno cadente ex aere tempore Eclypseos, puteos, pascua , animalia, homine inficiente, verum ut jam ante apud Serenissimum meum Principem Electorem egeram Periclem, de quo Historiae , quo i, cum obscurato repentes le inusitatis persu ,, sae tenebris Athenae sollicitudine angerentur interitum sibi coelesti de nuntiatione portendi credentes, processerit in medium quae praeceptore suo Anaxagora pertinentia adlati S&Lunae cursum acceperat, dii seruit, neque ulteritis trepidare cives suos vacuo metu passus est;
sic ego particulari scripto praevie edocueram timorem hunc cadentis ab Eclypsi veneni vanum esse & nullunianter alia hoc motivo usus Eclypsin nihil aliud efficere nisi quandam particulam noctis, noctem docente Plinio l. c. non essenisti umbram terrae ut jam a nocte nil veneni iis meas, sic neque ab Eclypsi quidquam pertimescendum. Ῥosse tamen
permisi vanum an utilem terrorem serio conceptum in hominibus morbos causare sed non vi veneni ab Eclvpsi Solari, sed vi persuasionis&excandescentiae spirituum ab innoxio solis deliquio. Eventus vero in nostra hac Eclvpsi docuit aerem mansisse serenum&lucidum etiam post Eclypsin , nullamque insectionem secutam esse. Astrologi volunt tot annis durare effectum Eclypseos, quot horis est allium in obscuratione etiam audacter asserit Proclus si Eclypsis solis contingat in primis decem gradibus librae inerem corrumpit, pestem suscitat, annonam flagellat, caramque reddit Eclypsis no iastra duravit duabus horis quadrante eoatigitque sub secundo grada
librae. Verum haec mala futura tam Dei misericordia, tum etiam principum vigilantia praecavebuntur. Annona caritas quae hoc anno fui e&eciam n tam pertererat, mere petulans est, di vagorae Dei iram juste provocet.
220쪽
DN. D. IOHANNIS THEOTORIMO EREM
si 'quid hic astrologicae vanitatis exsipectes, a medico Medica potita
L hahe. Nam ne dicam de alici, quorum plures clypsin intuiti
sunt, quod passi fuerint aliquam obfusicationem oculorum etiam aliquot horis post finitum phoebi deliquium . me me atque coobservatore in priori observat. memorato possum contestari quod insequentibus post Eclypsin diebus tribus aut quatuor parum abfuerit, quin plane coecuti erimus. Eteni in cum irreto tis oculis & animo cupidis sina Eclypsin solis identidem aspexerimus taediosum hunc effectum experti sumus quod sive in tenebris sive de die quocunque nos verteremus, nihil oculis obversaretur ni fi Eclipsis, nisi obscurus sol, & tenebrosius circulue, ita ut ad paucos passus vix quemquam dignosceremus, imo in libris prope admotis, minus praesente candela legere potuerim, cum dissicultate quadam convocati ad pupillam spiritibus conniventibus palpebris scribere potuerim, ob volitantes ante oculos circulos nigros in sese coeuntes Illa obscuratio aeris, quae reali fuerat stante Eclypsi etiamnum
post Eclypsin duravit in oculis nostris. En effectum clypsis solaris
mihi satis odiosum. Ad praecavendum hocce visu disturbium suadent Authores varios observandi modos. Seneca Nat. Quaest L. I. C. XII. vult aestimandum solis deliquium in pelvi aqua plenetis imi nota. Sed nunquam aqua ita quiescet, quin non levissime moveatur a circumstante aere, ut hinc suo usu di vaga radiorum Solis resultatione non leve adferat oculis nocumentum. Telescopsa cum asstri ori ita aucta auget in
splendorem. Magno Astronorniete principi laciolo placet, pro observatione tuto facienda vitrum viride concavurn, quo oculus ob luminis violentiam muniri cbet. me judicio camera obscura non solum hi issicultatem hanc illustrationi scit solaris Vehementiaris evitat, sed insuper pharno me Lo hocce coelestu acuratius Observare facit. Nos in desectu itri viridis concavim camerae ob sicurae praeter tuburn coelestem substituimus pile' nostros, quorum limbos acuto foramine perfodimus, utque per haec solem patientem observavimus, sed ut dictum cum noxio effec tu oculorum4ssiror uua disturbatorum, seu po