Gasparis Contareni Cardinalis ampliss[imi] philosophi sua aetate praestantissimi De elementis et eorum mixtionibus libri quinque ... / nunc primum in lucem aediti. Scipionis Capitii de principiis rerum poema

71쪽

' formi ita aestra tria elementa si iis vi comparentum habent se ani materia signis uero forma eorum lus su ex illis mi nimis hiae Sciat Uerum hoc inobis inferius aptiori e dijusi, speretur , Qui de mixtione elementori uerba sciemus praeterea ignis magnitudine sua quam mmensum diffunditur,imitatur corpora mi ba. Nam cum elementa proportionem hac inter si habeat ut aqua fit materia omnium,eami; porportionem habeat elementu num uersum ad terrae elementum , usi habet ad ei tam quandam gleba terrae lam illi ex ea Tneraripotes , nimirum omnibus perstinium est,uel ex minima ligni parte,quod terra longe est,a-rjus,tam magnam ignis copiam gnerari,ut si per A

rare tota ea re impos et simula minis id, ncredit, Iis quaedam moles dissus esse uideretur,quae pse

s vi h fit prodiiset. Hucer ratione pers iram

esse reor,si harum item eximiae magustu litus esse.

Praeterea,ex astrolo erum ration iusta metiunturquenm luna a nobis di flet, quaeinfima omni in s erum es sole compertum erit, sphaiam stim maximum esse oportere A mplius ex aes motu uertis, ne improcul tutio persuaderi potest. Nam motus disse tione itorem facit, te nimium lesciendo,, Suem: ut sensus testitur. Cum stur coeli uerti Fere pertingit etiam ad uniuersum aerem, is es supra altissimos meme oon 'tutus litii dubium spe deis

let, quin maxim pars illius totius corporis circum,

AS,m, rapidissimo dis'et aetendatur, ' igni' fies eu in tura civis construetur. Nementum

72쪽

i ius longe si perat imgnitudine alia elementa mimaudeoq; hac quoi ratione naturam oelestis,orpiri Miratur. A haec ignis elementum particeps quem da iodo es motus di cutirh, in proprius talorum

es . De quo paulo latius est a nobis dis Ferendit. Sphae,

rae nil iuersa drcumastum, motuque in riadum emper uertitur:hum metus tricia musa non est o tura ornasiue hujus elemcti,nes hic metus uere circulari est y simplex , ut alipubus uideri poto . Nam unius corporis simplicis , unus tantum motus simplex natural est, rem corpus esse simplex constat, natum ras, Ferri a medio sursum uer moti ery potis metu

irculari moueri pecunJum naturam neci etiam motu drculari simplici potes uiolenter moueri. Nam motus uiolentus est naturali comi arilis,motis utrin circulari nullus motus simplex on rario spepol l. ni strinis unum tantum contrariam est:ac motu naturaliquid a medio sursum uersis , quem diximus natura conuenire igni, contrarius est motus simplex rectus, quies ad medium. Motus stur circularis simplex neque curishιm naturam ne et contra naturam igni abiretiue corpori simplici attribui postst,praeteri corpori coelesti,cuire naturalis est nutu :Itur motus quo mctima tur elemenim igniύ,non es motus simplex nemque proprio nomine atq; appellatione drcularis appellari potes . Sed uertignis motus es quidam irricularis seu circumassionis,compositi sex pulsu tram: quo fit ut eo motu tot ignis phara non moueatur, ii rmi,eademq; ueloritate jussu d quadaignei elementi partes uelocius, non ullae lentius uertis

73쪽

anem illam consequuntur aliae mi frena pinuentur conglobentum,contra aliae dissoluuntur. Quamin autem minime oncedas metum hunc non simplice, quo ircumaginis naturalem igni, quia corispis simplex nutura motu simplia mouetur,non aut motu composito, tamen motus ut olentus est. Nihiletera in molentum potes perpetuo perfuerare,perpetua tamen urat ne elementum iarctima tur:eritiatur metus hic igni ei contra n turam ejus,nes Quidum natura , si utina dicam es praeternaturam, necnon etiam praeter molentu . Causa uero es Des

huius motus, nulli dubiam quin sit corpiu clx fie

rirculariter motum cui passi autem mihi mouere

tu moveatur, neque miquam a Sue t in quampia

partem,yiam im alium,itemci habeatAperfidem conmmuam tam mam omnia nulla est rum, nihil est

quod emineat, aut intro reordat dubitare ali uri minrito pol nuerum si redi attendumus ea quae loco misturali conuen mit, non dissule erit nobis hanc qui Jovem dissoluere . Locus sim contineat oratium, habet ad corpus contentum ut si ma ad male rium, seu ut totum ad partim Mirum ere nulli se debet sinu a uiri ex coniunctione tamen qua estir ignem, aeti concinuum donim miliam naturaratim ignis,mium singorum moueat ignem comm sibi

proximum' ab extrinsto uturpi mihi es hic motus, mi inquam,quod pecum ducit diem coluncisi. Possemus huic non me addere alium missum qualida item fata flem,illa,qua omnia elementa fouentur,

74쪽

m xm corpora derantur: quae cum e rael furit cono tinenter , ab eoi conseruetur in lumine cons irim 'M:nimirimi incredibile neci quam es si coro macto coelo ac pro 'irrea resimae i ualidite huc , ab ea In s momitur in I runt. Nam n im tu quoque aquei elementi O maris ocreant, ut bis a docebimus multa is

humus. Irri potest praeter huius inod quelitatrineatia sum omnia elementa imis snsu motum reli risculare,praeter turam tamen eorum, nec minus praemter uiolentiam, ain terram excipio, et eam elementorum portionem quae continetur intra terrae reressus. Nam terra tum quo Viam ritu em centri, quod sinmotu phaera hvmobile , tum etiam suo pondere con si patione metu cuiuis inepta est si in proprioratural si loco con literit: tu ergi non adficitur terractaelorum motu, manu . quae intra rem reo Dum conistinentur, inter piuntur ab e partibus eminenisti Vivus summis saliret montibus Motu hoc est cum Iurid formi mi aptati siphaera ignias rem macta, necte eis intersum partes eris conglobari et cor limpari: uod cum cndit,consis bini lendorem miti nec resibiit, quod prius pro summa ignei corporum ris raritate sciere non poteram , shq imitamur pedes a rae. Uerum aerii corpus igneum natura thi L in

suum rarintem calor i constipatus resolueto rare sciat, rursus si luuntur partes issae, et aes e, des evanescit Quinetiam inctus uertist xli,cuius in con 'pata sint, ea demum eadem fi liut rare scit acta At irregum remeti ut exhalatio foret a terra resoluta,cu ad reponem igno frenderit,i ha

75쪽

rae mi ammetur, ii eram extremo ad finem usi breui percurrat,hoci me of tits lia currctes. Easpriretur etiam, ex viis attollas. perioris aeris uaporis siodsi exhalatio ea arida terram uersus,quae tram sciens 'ecem lissae edd=ttis nobis restri Verum cum si haru item fictu ferit ea constipatio partiumst ut oratio, ea ut de

soluatur,exhalatio item a 'ra resoluta somcntum Ipraestet,iuiic' comta,cteterae; ibi Veteris Cometaec aes t pedes A tera eorum qui constituuntur parte huius elementi ignei, de quo a us,insiliori. hi cometae. s. parem msssi errantium fixartatu Al

rum coniunS,ac quamvis drculari motu moveantur,

desunt tamen a motu coeli, simperil retrocedere uim dentur. Imo obseruaui e proxisse ametis hujus gnoris comtam , qui quom uesperi aedebatur musis a re seu polum si tentrionaem risu.C u rras promptu est(ut reor eq). Num uerisimile est cui eius sthara Viam itur a coxi ueri ne, si mi tamen motu, nimiore eius partem tard iis moueri os operiore. Neq; etiam niti uni est a ueret ne maximere iuno Sub orculi, coeci medii propellantur eram partes plentrionem uersus ubi uerti et minor. Alitera aut cometarum si e res se, si coni pati partium ius,illa qua diximus, s D ferum superiora parte elementi ignei coel oci propinquiori ubi ommodo is

mei cuiuslita' aefixa errant sue in ea ueluti mi eculo quod iram quia em non restrat, uin lumen reflectitur pia flexione luminis radius in

76쪽

DE ELEMENTIS

Fi reseat, ac uisibilis fiat, tunc eterum in stur Assae erranti su mobili addita fludes, siue crinis a Directus, quomodo iunt cometae alterius ordinis coir- e uuntur si cometae motum stellae , aut se parum de Dunt, ut sensu buli post trium tempori tium deprehende non queat. Huiusce rei ratio illa si, uommam con 'pa' ea pars ignea sitae suprema, pone bene elementes,qua Vel prophequa, omnes alia sco emtas partes celeritate superat. Potes attamen inter

dum crassere ut priori destituta et res te, alia pars uersus viij lvetur ob eandem si eclem

reserat,meam ius alia,non autem eadem uere ex lat.

Eiusdem modi ex bina ist Ar se esse uiam tu am: se quoniam eius uias e les perpetra est immum tabilis , pos riores Peripatefici complures eo in loco praeceptorem minime quuti sunt. Mirmii me Heredibile uisimi es eis, consi Antium corporis igneim ab a semper eodem modo perseuerare, neq; in parit, a Q immutari. Ideo hi omnes in eam lent rutiam delicti sunt,utputarent uiam a Gram accidem quo dum ei corpori aethere ob in titu Gem rem mcram arum ibidem ex sentium , quae adeo sunt

minutae, si ear in corpora a nobisi Issatim persi ire nequeant: ita limen con F idantur siqnsa omnia earum lumina, quae nobis reser trandorem tam omesse etiam densiores ibi partes sunt cloeli,ni sudis luismen ear m lassarum refracto sudat, ut, Iuram sole delictum lumen Pratore ipso quos coelis armies densiores iuste tura ipsendidioressiunt, ideoq; non rimum ' ne alieno lumine iuerum etiam perse

77쪽

silensent. Sed de his satu, rediamur in brutum nobis opus de elementiis de quo sitis dictum underis' fit hoc mire additiis ferit Simplexsul,

cet et puri suim limenti corpis ueniri tantum iuxta orbes aether eos. .im qua partem aetheream

attinet iri usimn uerti non debet quin i crus hvum

retusit, sicut etiam etera omina element apud nos purasunt,ut infra dicamus:m sit oriri si ea pars semraesit pura , quae juxta intrum sit in e cum adla, uim adhonem l aliorim elementorum non admittit.

EF miratione ,his scite hoc per si potest.

Nam cum elementa usi sim adures v con raria sint, nutur; si coenetrarium omne et in rem contrararium,qua non met ab eo distit,ittam ut eo ius eius

possit 'ert ingre in rari qui maxime hum us est, proculsibi sui humi ta ea fidet proximum cem, qui propterea gravior fictus a Fig Aorem octo

defendens, et ac mus auescem .m avio rimbres aeris partibus uapore mixti s , in centri loc dentitis mixtari seri ignerationem adt. Is nam squi apud nos est ignis remm impuris ex hi alie naci materiae immixtus siue fimus acri us laniniuesecerit,aut 3rbo huiusmodis alta instiis ferint. Sed si ius longe plura de hic. Hoc ery elementum

neu impurum qua pertinet ad aerem:contra in

ro u corpus cretes attingi, uerisimile est purum simplexs se. Nam ibi nil contrarium es igni, quod ipsum afficiere queat simo in loco nesturali isthmi, et eos grum maxime aptus sit fouere igneum corpus, tum lumine se, litus ast dimissa, tepore D

78쪽

DE LENENT Is

aethere , tot metu elerrimo terti ne rapis 'ia . Uodsi quaris, an partes illae stim pura perpetuo immortales perseuerent : aut sit mo mira fies, tu nam p. icto corrumpulitur , cum missu, ibi coenerarim existit, a quo corra pi queant Res on- Amri, quod uertiti a qua di cuniluestur ignis , dii si misi est, ac propterea parse fluctuant, ex quo fiat ut deorsu in pelluntur parse ignis ullae etiam quae corpus aetheream contin ne quae tangem tenduntur aerem uersus, a quo seciae descendant demors inique ad terram Frantur sicque oorrumpantur

Cy intereant. Plaec te stius elemento prout uiuis

uersini coni tuit, futtis sint dicia. Post corpus ij, Idem , acris elementim nob oocurrites quod sui, pra diximus non omino leue esse , e ponidum qui praue Num aer in ius si haera des tendit in proprio euam rituralique loco si impellatur pron a deos mi Atur quam sursum . Elementum oeacrisposim stumque est in strigetem , aquam , serram , nulla sim pars seu reor est simplex pura in , e tabem qualidis asserim , ut alienis

orporisbae nixtum. Rego nunque ea aerisque

igni proxima est, ab igne simper affictur, ut ista, que ignem a ficit , ut uera diximus , quamobrem faenor es iusti. Item La coeli uertignes 'Ita etiam forense ullo es rarior . At pars abis quae

terra aquam contingi a frigibi sinis elementis praeter naturam afficitur eximia fria litate , adeo ut

esse sentiatur ubi radii solis in pirat m

79쪽

tinent pris ex omni parte aliena haec corpora mixta sunt aeri. Quamobrem reore his ration

bus ut cessisti iter et 'sim esse mersum rura esse ac fortasse nussum rem partem superesse,

quae non sit abem corporibus immixta , aut aliam

qualieste spatii. Idem sensus Utitur: num ' ea

quae in aere apparent , ut iris Lare , hi ea

quae descensunt in terras, undine in , prima,pbistae , rores, uentorum quoque impetrum , rabes tonitrua , Fulminae, currentes flessae pereno coelo , ceratissima argimentas mi magna alienorum corporum copiae acri mixtorum simpliciem uero aerem si ratione e mente dis idamus quendoquidem sei bus simplex o Ferri non potest corpus quo Iam tali umerit, praecipue t humilimsi igne densius, sed longe rarius qua ' etiam uapore queon quod neque ita Finx es in a iiD , sicut ignis . humiditate serinim stilo obtunditur neque ita obuium passioni ut ignis , utpote quod malis contumax de materia crassim sit quini Ums . Hoc e duobus mediis se, mentiis prius est, quo igno iure et terrae conianis D

80쪽

DE PLENENT Is

rtum. Num ilissum est, ac propterea igni co trium tum citem humidum est, ac ideo cum acto conuem mi necnon tim terra etiam eii dum habet usu tatem , quamuis terra res sit, aer humilis, quomum humi A tu, 'u ps es ait si ditati,quam coelori, quem e mira ob humid intrin ara quo, dummodo conuen: cum terra quaeis frie da. Huius a corporis acri lentia, quae uoti nobis se,rmit, paucis perstringinus. Horum quaedam uims itur tantum parem. Ibi uero in acre conflant. Nonnulla autem uere in aere conserint, ac in eo risi imitur di rioris eneris turis , areari sim les tui, ac term interdum surgas: ommum homi um a quaedam nere est causa res exi in uum radiorum solis ac tergum mi , itemque aliorum s derum insignior uni rarius tamen . Nam imi in unum ac o Gunquam oriri solent, quam im id raro de sole continet,con hi erit di gnosus ver exhalationi uaporique immixtus, ideoq; ex minutis corporibus compam , ut eorum in la asseantur uela, tissaecula quae olorem tanum deris reserant circete quodsiit filarum uero nequeant refri, ob ex istas irca id ossus area oons idtur , cuius f-Prae ratio in Metheoris ab Arcti ex propositioni rumbus mathenisticis es explienta . Quod si quando ita ferit comparis aer exhalatione , ut restrius ualide, ut it , exterius uero diapham et uis , amdeoque simul coacta ut non plura pecula e dantur, sed immuniatum , mirum si eculis illud colori