M. Fabii Quintiliani Institutionum oratoriarum libri duodecim, summa diligentia ad fidem vetustissimorum codicum recogniti, ac restituti

821쪽

pRe M rLIT a DECLA. II1. 29 eoni;ngeret, cernere quotidie diuinae virtutis exemplum,

te hortatorem operum habere,ie testem. Et eum haec communis totius exercitus esi et fel citas, dux Marius, tamenta facinus indignum plus reliquis consecuti videbantur, qui . bus tribunus eontigerat propinquus tuus. -nta cura robora militum legeris imperator . ut hostibus prope humanas vires excedentibus opponeres parem delectum, vel ex eo manifestum est, quod cum scires non ex censu esse virtutem, praetet ita facultatum contemplatione, virestare

tum animosque spe itasti. Quid prodest 3 en quanta dele, Qui tuo fit inuidia ' diceris aciuersus Cimbros puerum pro basse. Sed neque te militaris aetas fefellit: cuius certissima mensura est, posse fortirer facere. Neque illa libido fuit saltem vitiis usitata , quae ad obscoenos Veneris impetus for-mα cupidine incenditur ,.sed quidam perditus contumeliae amor ac summa flagitiorum voluptas, inquinare honestae hoc ipsum quod primus ante signa procurrit, quod vel tanoscityro praecedit , quod redit puluere & cruore con cretus, illud, istud quod tam vir est. Vulgaria sunt irritamenta cuni ditatis, forma. aetas : singularis res est fortis concubinus, Illas cicat ices, illa vulnera, illa tot eximiae decora militiae, quid exequar vltrat Imperator, pudet me quod iu-telligis. Transeo oblatam nolenti munerum vacationem,& blandius quam militiae disciplina postulat, adulatum

militi tribunum . imperatas asperrimas expeditiones ut remitterentur, saepe ordinis, saepe ammtatis tuae iactatam gratiam. Confitemur C. Mari, diutius vixit obscoenus corruptor, dum ista miles non intelligit. Non audeo dice te, imperator, concipe animo temporis illius habitum, reforma cogitationes tuas rvin aliis isitan causis permittatur iu- dignitatem rei oratione exaggerare . de iniuria nostra latine queIi non possumus. parcendum verbis est. inhibenda magna ex parte veritas. piae uaricandum mihi est, si pudorem habeo. Collatis cum hoste grauissimo comminus in stris, cum totum bellum quodam genere ad pedem Veni siet, Se omnium mentes imminentis pugnae cogitatio implesset, circumfremente undique barbari eo vlulatu, ROMmano militi pro vallo excubanti, meretriciam abs aelibidinis patientiam aliquis imperat Suum quisque habeat

fortat se iudicium e mea sententia non satis pudicus est mi-lς , qui armatus tantum negat. Hoc expostrionis loco in o

822쪽

perator, malo accusatoribus credas. Illi narrarunt rem de Romano milite tuo dignam, lairiumque noti ardoris luminum, horrorem capillorum , fremitum indignations ante oculos dicendo poni erunt. Ad primiam statim obscoenae libidinis sermonem, non aliter quamisi in hostem classicum cecinis let, gladium illum quem a te pio pudicitia nostrarum coniugum accepetat , per pecti s infandi corruptori, ςxegit, & in latus vltra pedem. Si omnes milites tales habem Us Miri vicimus verebar equidem ne fugandi corruptoris caussa fetium strinxisset,& quod accidere interim solet dum

alter recessurum putata, alicx percussurum non putat, tam

honestum opus casus fecistet. N eque enim ut opinor hoc

quoque exigendum fuit, ut cum caecus arnentia corruptor per vulnera ipsa rueret ad prendendos amplexus, miles eiu

gladium reducerer. Ego vero parum viriliter istum indignatum puto, si in tanto dolore tribunum potuit agnosce

re. ipse nihil excusat. Percussi, inquit. Gratia Marti; sinisque. Occidi, hausi noxium ultrice dextera sanguinem,

uelicuiti siue non licuit. Atque utinam plures mortes CC-pisset, ut impurum spiritum renascens poena torqueret. Parum seuere militarem redeuntibus suppliciis disciplinam eontinemus si tribuno post hoc factum bene cessit quod o cisus est. Reum ergo caedis non inficatione defendam. Viro forti praesertim & innocenti nihil facere convenit quod .negandum sit. Non abnuo crimen et immo si accusatores tacerent, ipse narrassem. Obiicite igitur, sed, ut delatotes decer, totum. Verecundissimum enim Militem apud Lanctissimas i mperatoris aures minus pudet confiteri quam queri. Parumne dedeeoris subimus, quod non de honoribas forti imi viii quaeritur Z &, ut longissime vota procedant. rem honestissi inam militi fecisse impune erit Z Damnetur e iam, & pudicitiam supplicio pendat. Conuenite legiones, intendite animo sancto contracta undique auxilia. Lex dicitur castris , nec pauci sunt qui hoe nolint licere . illud velint. Non mehercule possunt tenere, quo minus in accusatorem dolor meus erumpat. Quid dicis' tu si tribunis es, hoc fecisses r Similis esses, hoc tulisses 'Date Proe cepta, componite disciplinam. Miles hac contumelia percussus est. indignis vero vocibus contaminatus, nihil

Plius aget, quam renuetr Et quis non illum inter pronit -

823쪽

tos nabet, si commiserit ut possit iterum appellari Neget in mea, &vltionem iniuriae suae disserat. Ita puto. cum 1l luserit tribunus , que etur. Iniicitur manus & ab assignatR statione miles abducitur, ut stuprum patiatur. vos inzerro go accusatores, quid faciet feret libidinosas manus vulnera sua tractantes deponet arma. anteponet vir est eum, autorem habet, hoc primi ordines iubent. AEquum est, tribuno militem parere: in diem sperare etiam proeeffuse test, pro hoc merito accipiet fortassa vicem, Oidines ducet.&sub illo alii militabunt. Si haec conditio causae est, si de sensio sui non permittitur .indieate, praedicite, si corruptorem non licet feriri, seret. non enim potest nuda manu repelli. Mementote . corruptor armatus est. Implicitus tamen infando nexu, cogitate quid sibi fecisset, virum id, si plura dispiciat, immo, ii videtur, quo iustius queri posse,patiatur. Istud vero flagitium in conatu pereat. Namuli bido ad votum obscoeni corruptoris processerit, duo occidendi erunt. Libere itaque dixerim C. Mari, quam de sortissimo milite sententiam feras, magis tua interest. Huius

quidem gloriae nihil plus adiici potest. quam si pro re tam honesta moriatur: hunc miraba tur sola virtutum incorrupta ζς-

stis vetustas hoc factum patres liberis vel poli poenam praecipient. Tu cogita quid te sensisse homines sciant. Hoc ex cmplum in neutram partem potest taceri. Cogitare L tum est id quenque cum iudicat, probare quid in te simili Ipse fecisset. Omnibus enim ad virile robur per pueritiam iis ter est, dc iam contra libidinem maturuisse non prodest. R

Cognosce incrementa tua , Ac honestam tantae magnitudiam memoriam pristinae tenuitatis. sine dubio te ad tot onsulatus . & alios aut destinatos uiumphos diuina Mirtus tua sustulit. Memento tamen, & tu sub tribuno milliasti, nec . id hoc fastigium dignitatis tam breui tibi venire contigisset. siserosoepisses. Dicam nunc ego praecipuam iam

νer Cuzam Romanis moribus pudicitiae ibisset Reseram .ucretiam, quae condito in viscera sua ferro poenam a s Iecessitatis exegit. Sc, ut quam primum pudicus animas aplluto corpore separa: etur, se ipsis percussit, quia corrutorem non potuit occidere si nunc placet tibi miles, qui ako Viiginium narrem, qui fit ar virginitatem , qua sola Dccx x a mo te defendit, raptumque de proximo serrum

824쪽

M. FAB. Q INTIL 1 si non recusanti puellae immersit 3 Diuisit illi solum A pi quem tamen populus Romanus secessione apitribus es pe ciuili bello persequutus , in vincula duci coegit: nequivlla testam magis indignationem plebis commouit, quam quod pudicitiam auferre tentaverat filiae militis. Haee suiu honena, haec narranda foeminarum exempla. Nam viliorum quae pudicitia est , nisi non corrumpere' N on sit mihi forsitan quaerendum auersis auribus , seculi in tantum ritia

regnare, ut obscoenis cupio itatibus natu acesserit, ut pol latis in emineamusque patientiam maribus , incurrat lana

libido in sexum suum. Finem tamen aliquem sibi vitia ipsa

exceperunt, ultimumque ad hoc huius flagitii crimen it, corripuisse futurum Virum. Hoc vero cuius dementiae sis Iu eoncubinatum iuniores leguntur, &in nauliebrem alientiam vocatur fortasse iam maritus. Ego ero gratui

militari disciplinae,gratulor opinioni castrorum , si huius

mentis tribunus in fiunc primum incidi t. Itane tandem iuuatetiim velut praesentis insequi furorem in scorta ilia stipe dium merentur,& sub sigms exoletos trahis3 Ideo meretrices ab exercitu summouentur , intrare castra foeminis no licetὶ Ita puto,non opus est militem,hoc est plusquam virum, iamiamque in acie statutum , cui pro virali portione salutem suam patria commisit, appellas. Fortasse classia osonante ideo stationes circuis, ideo vigilias ambis. Et quem tribunum faceres, cum praetextatii litabunt 8 Noa hie prorsus est furor' non manifesta dementia est 3 V.-des munitum gladio latus , loricam ferro asperam , clausam galea faciem, & ad terrorem belli cristas minan tes , inscriptum in scuto C. Marii nomen totum denique virum Martio habitu horrentem. Hie tibi cultus prostituti videtur 9 Αρpellabis de stuptor vim agetes rQuid deinde expectas ut ille te tribunum putet, cum tu ilIum non putes militem Vacat enim vitiis nostris, S ad 6mee votum fluente fottuna lasciuit ocium t aut in eo saltem statu respub.est, ut ad restituendam eam satis sit milites impudicos non esse. Non de prolatando tibi imperiores est, nec trans marinasi vi nuperj prouincias petimus : de Italiae possessie-

ne certatur, pro aras focisque constitimus: ah haec omni igni ferroque vatientur , an nobis caput barbarus hostis excidat, an Cimbrice loquendum sit. Vita omnium nostium

M salus spatiuaa queat Hid ne sub hosta quidem viri time

825쪽

i ltimum discrimen ad dircitur. . Influxit Italiae in ultitudo, quam ne ea quidem poturi sustinere terra,

: inusitata corporum magnitudo , mores etiam Strage nostrorum campi latent. Iam fugato

atque syllani sub comparatione felix militia ,e pythamisi um Scaurus exercitum s ciuilii M inlu- et cum t legionibus castra perdidimus. Gens malo

partem vi istoriis peruagata, tantum in Marrio ptit. laianter te imperator interrogo, in hoc rerum statu milites habere malis , an tales tribunos 3 in tanto belli eursiis, 'ne concessae quidem vecieii dares veniam. Namo adaltiorem quisque honorum gradum extenditur , ma- in 'Eniplumipectantibus patet. . Cum alii excubent ar-

ti, diu laustra portarum tueantur, alii vallum fossasquetis innitieingant cibum ipsum stantes capiant, tribunus et seorta volutabitur & has solas vigilias aget y ae ne id , qui eman euem , saltem frugalitatis perferet simulatio-m, -hai illum faeere milites sciant age porro si viueis

trifc ia hoc a the factum imperator, deferremus, et '. astaret uniuersus exercitus, nec hac militis contumeliam, militiae putaret, . quid agerest quid constitueres 3 Br- ictu in accepisti Mari .. beneficium non habes necesse piri quum tuum occidere. Nam si verea:Itimemus. im-iunt 'opuli Romani ad hanc diem militari disciplina sta-N on enim nobis aut multitudo maior est , quani cae-sgqntibus aut vehementiora corpora , quam vel hi sec- imbris , aut maiores opes quam locupletissimis regnis, mortis contemptus facilior quam pletisque barbarissiam vitae non habentibus. Principes nos facit seueri. icistitutorum, ordo militiae , amor quidam laboris, de . ,ridiaqa exercitatione assidua belli meditatio. Ιxaque a pene motibus quam vitibus visimus, cum captiuae quo La octe habebatur & contumelia etiam hosti aberat. Lae si a longa supelbae nobilitatis intermissa luxuita, tui iis mores retulerunt. Dii profecto magnitudinem tuamint imperator, e ac dirigunt, qui tibi super caelaras lau- obtulerunt tam honestae sententiae occasionem. quod 'dis fortiter fecit, si absoluis, tuum exemplum est. Niste hoc me perturbari putatis, quod tribunus fuit. Ide ortu turpior, ideo morte omni dignior. Haec ciam con- ditio

826쪽

ditio superiorum est. vi quicquid faciunt, praeciperetur: Sc perniciosissimus est malae rei maximus quisque aut Quis continebit militiam 3 Quis castrensis disciplinae praeci

piet leueritatem Z Quis te imperator maioribus curis distit . Eho, ,elicta militum coercebite 'Tribuni corpus & peccaturii eorriget i ad quem confugiam' cuique iatr Sic sit ut necesse habeamus i punos vindicare. Tribunus fuit, & hie miles fuit. Tribunus, Hoc dicis, cui parere caligarum lex iubet,qui non solum militibus, sed centurionibus praepositus, partem quan

dam imperatoriae potestatis obtinet. i Ita, opinor, contra iura castrorum fecerat miles, etiam si tantum negasset. x scieqtio distius honoris fastigium , quae potestas ordinis: tyro est. Age si ad te C. M ui aliquis impudicum militem et u- Iiget, set res dicentem, tribunus me iussit λ QAod si patia v-traque parte delictum est, hoc tamen crimen militem saltem deeet. Tribunus fuit. videor me hercule imperator, oblitus mediocritatis meae, cum vix unius defensioni sufiiciam, quaedam pro uniueiso d ctu us exercitu. Omnes has quae eircumstedere legiones, fiolem Italia ciuium, socio iumque Iobora, una voce proclamare a Fud tribunal existima , Npn ignominiae tribuni parere possumus, nemo nostrum recusat itinerum labψrem, nec inuisum superarma fassem,

disti ut solis ardorem, nec sub pellibus actam hyemem , se xienda sit fatigato fossa, pro vallo porciisque vigilandum, fortiter ancipites inibimus pugnas , vulnera laude pensabimus, mors eri gnominia potior. Quidquid in pugna patimur,

virorum est. Impei et alperas trib. expeditione, si quo vettice montis hostis pellendus est, si inter infestos armatis saltus speculandum : laeuiat denique in terga verberibus exigat seruilem plagarum patientiam, leno etiam seruisexcipitur , fortasse hac lege captiuos vendens. Si meretricia imperatur necessitas, si aduersi sobscoenam vim corrup o ris arma tantum contumeliae caussa habemus, potius castra

capiantur, & vim tribuni interpellet Cimb . Nihil tigenouere Germani, & sanctius vivitur ad Oceanum. Quid suturum est ii perator , si ad pudicitiam militum pertinet vincit An ignoramus impetator quanta quondam populi Romani exarserit sedulo, cum ex domo foeneratoris addi ctus lacero verberibus tergo prorupisset in publicum , Mi Ias suppliciorum notas tulisse se quereretur , quod vim coz

827쪽

PRO 'Mi LIT a Dac Lλ. III. 3 upth pati noluisset y Et ille tamen quanquam hoc flagi-iuili natos in add: Ro ac pene seruo, & vix libero videba uris aliquat us memor fuisse Romanae sanctitatis. qui

im obscoenissi inam non tentaverat nisi aduersus alligatas nanus et eo tamen usque populi Romani vindicta processit, tardentibus bello finibus, ad delectum nemo responderet, . ii si&poena corruptoris , & abrogatione legis satisfactum iter. , Nolebant mili rare, quan uis hanc iniuriam non mi-

is acceperat. Mid de Fabio Eburno loquar, qui filiumn pudicum cognita domi caussa necauit t Iamiam comittito quicunque casus manet , etiam si te imperator damaturus est, habes solatium, saltu, estquam a patre occidi. t propinquus C. Marii fuit. Corrumpitis iudicem & aniuio uioqui ilauigrat hyondus imponitiis. Propinquus tuus iit. O rem ora hibia, narrandam, cum abs ueris. Nam quid tibi iudieandi fides tua caussa iacere permittit, cogi. sprofecto quantum tibi hoc ipsum apud φmuIos , quos

irtutibus ostendis , allaturum fit inuidiae cum videberis autorruptorem militis iudicare 'innocentem, aut pro psnquum tum etiam vindicare noeentem. Olim iam Imperator iter fulgentes virtutes tuas liuor locum quaerit, & natura a idem omnibus nouitatis inere mentis aduersa' nobilitas, is tamen laudibus pressa & obruta imatur occatonem eri

inum mod si bene inuidiam noui, hoc quoque tibi iicietur, quod sales istiuopinquus tutis peccauit. Quare,dicandus de eiurandus es non tuus sanguis. ceste nihilinus committendum quam ut ulciscaris hoc flagitium iax praesertitis, qui apud malignos poterit videri te permitteα- fecisse. An ille si unquam cogitasset se esse propinquumti' ri , inon has vi mites tuas, inter quas fori a tua minimat, cum ei velut tropius contemplari l cuisset, toto pectore

iurare debueratὶ Non huie assinitatis suae felicitati giesreati stri Milites e melius imitantur. Q od si posthanoentem viveret tribunus , neeessariumsi sit a prat hacioque esuri premi inuidia, quod ista secisset Marii pro--:aquus, quod ex ipsa stirpe virtutum sustulisset se flagi- soboles. Nam cum bene sit liberata probi o familia, id attinet illud subinde Mario obiicere Optimum erat non habuisset tilam proximum, auc libenter perdi-

828쪽

M. FAB. QVINTILIANI Perorata imperator, ut mediocritas ingenii mei tu

eaussa, scio commendarionis partes 'esset eliquas : sed hi superuacuas facit lanctitas tua. Quid enim verear nec geat reo humilitas apud te , cui Vel gratior potest esse nuda virtus , apud quem maximum est ex se coepisse Commendem tibi ordinem caligati militis. quem veli et increment xum tuorum natalem libenter ab alto respicisὶ Adhuc sertas. se patricium valumit genus , sed ductum eius lonν serie dignitatis ordinem ipsa virtutum conditione me Iorem fecisti. Nondum potuit altius procedere vir adhuc hui us aetatis.Tamen cum virum fortem, cum dignum tuis castris, tuis ausjiciis probarim, commendo tibi quicquid melius miles fui potest. Hoc quidem prosecto non expectas, ut ici exit: actione miserabili fletu & humili obtestatione vitam serae. nixus petat a nec tu rogari ab innocente exigis,nec viro ni opus est preeari absolutionem : unum rogat, ut siquid de caussa illius dubitas , des dilationem usque ad proximunt praelium. Pone in prima acie: pohe ante ligna ituet dixe-xim non inter tyiones, ubi hius periculi, quo maximus h stium globus ingruet: specta pugnantem, affirmo, tunc minus ignosces tribuim. Liceat ire in aciem, codgredi eum hi stibus. Si perire debetirogat te, imperator, mares tuus; opera mortis suae v taris selinter.

MATHEMATICUS

. DECLAM. IIII.

mortis in senatu non reddiderit, in epulim abdiciatur, midam de paνtu uxoνis mathematicum consuluit. D resonini virum 'rem futurum qui nasceνetur, deindeΡrricidam. Cumariti. Misses qui eνat natu , bellopatria fortiterfecit. Reddu causμι iantaria mortis. Patereomradicit.

Pro filio contra patrem.

829쪽

os ITYs, P. C. mea conditione tristissimae sortis,. ut nec morte dignus sim ,, nisi me parricidam putetis : nec praemIo, nisi innocentem adeoque ludibriis miserae druersitatis vel neeessitatis implicitus, ut impetrandum a Vo- is habeam odii mbifauorem e quaeso praeter omnia , qui Ite hoc tempus circa nos ordo praedictae veritatis expli iit, hae utilia me credatis vrgentium malorum probati e m. De parricidio venit, quod occidere me possum e defi- quod mihi non licet moti. Non solus mathematicus se ito temporibusque praedixit has manus, sed & ego me par et idium credo facturum. plus quam responsum, quam sacrae

eis praesagium, triste est, quod mihi sic minatur animus eus. Non habeo infelix in cogitationibus meis, unde non meam,&ncinus, quod sibi pro me pietas patris, quodque

gulo ninnocentia rogat sentio, patior, agnosco: Ne ais trie tamen labotare putet miserae persuasionis errore, :cipue curnon possim dubitare de fato. Parricidium cre-j e qui sectimis est: non timet qui periturdi es Ante omnia: itur a glauitate publica peto, ne pro tota innocentia mea intenti utis hoci quod volo mori. Nec quia videor conten-: recum mathematico,Vincere necessitates , expugnare is

m, deo mihi becie eredi putetis& vitam. Aliud est, facinus inesse facturum , aliud mori velle nefacias. Quinimo sita esst fides hoc quod vos constantiam putatis , infirmitast: quod ad suprema confugio, aninissin meum noui. Nouliana victae mentis integritas est in mea potestate , brevi n habebo nee mortem. Fidem vestram P. s ne quidamus de misera pietate speretis. ' Qui mori volo ne parriet iam admiream, non inuenio quemadmodum illud posin non fico evicturus. Nam quod ad patrem pertiner

ii me retinet Huere nolentem, non minor quod adhuc re

nil ooriae nostra: saudio stupet, fle i. opera mea totus q

lis imoque conuersus parricidam non videt per virui hrtem Hic est animus, quo me qua is denuntiatum praedi1mq; seruauit i& cum iis certis adhue dubiisque usttutibus esti terit ut viverem, praestat metitis acti'. ne Aotiar.Nuc , quod pietate, quod videor ipsius perire reuerentia,voe: hrricidrum suum:&in orbitate, quam ficere sibi videturn εnedium meum. sed suum spectatao ctum. Filius qui vultori ne parricida sit, aliter sibi videtur remunerarinon pota./ C 3 se,

830쪽

3s M. FAB. Qv IN T IA NIse, quam Vt ipse moriatur.Merito prorsias, merito miseractistes solici rudines & praescii metus ad matbematicum M te sponsa miserunt. Debui vii fortis minciari. parricida praedi ci.Siue enim miserat coniugis prodigiosa tacunditas tu an uia tuosis pulsibus marti tes inquietavit amplexus, siue per an arias noctes dirosq; somnos feralibus senex imaginibus agitatus dicitur ad notissimuin sacrae artisantistis :m, non spes, non auida vota, sed suspixia, merus, & praesagium mappi nescio cuius incerti detulisse pallore quid aliud hoc esse vultis P. C.,

qua Fri ocimam fatalis instinctus necessitatem 'De partu veto Tis non potui t non interrogare. deinde non credidit. Resitan Munc P. C. curias artis, cuius fuisse dicatur autoritatis, que pu- ltauit adeundum qui timebat Homo quu quod certum tabeo, plurimis mς inerat experimentis , Vr ad illum velut ad

oracula deorum, plenumque sacro spiritu pectus, hominum solicitudines metusque confugerent 'i dicituriospecta totiusElxatione caeli,digestis sideribus in numeros, ad publici priua- ltique fati stupuisse conspectum: & taut prosperorum trini umque conger manu ipso contudiose perterrito. non commisse verbis,quod videbat. Sed,6 Uru ingrauitatis an . tiquae, d gnum quacua se fatorum arcana nudarent. Cum par. xui de quo quaerebatur, multa praestaret propria proipe,

Ia, laetos incipientes acinos, non ει Icontentus meliora praedicere, sedc quae certissima est vera proserentium fides aquicquid deprehenderat , protulitan medium & proci mauit suturum virum. sortem, dei de parricidam. QuisVnquam P. C. . fiducia maiore respondit 8 Cum sumnium facinus denuntiaret, ante se clixit probaturum. Fecerat profecto P. t C. interrogando mathematicum pater rem non edueaturi si quid triuius comperisset , nisi lioe primum de fato fuisset, ut viverem. Sed nee mathematicifides circa momentum aliquem uecessau tordinem e non numerus se- fellit, non sexus in partu, non iuuenta, Gon robur. Illa qumque quae velut ex xi insecus consentiebant, affaere responso, hellum, hostis, aciei ad illam ipsam qua fortiter facere pγ- eramus, artatem. Pater ero periculi sui denunciationen territqs,arN mihi, pro tristis necessitas, arma ipse citc dedi t, & suis ad pugnam manibus aptauit, tauquam mathematico iam crς didisset. Quis mitetur 'uod relponsum non contempserit, dum simabat ut fortiter facerem Mori meson vuli, &iam noriperest nisi parricidium. O mors laudanda