Ethica Spinozae doctrina cum kantiana comparatur

11쪽

quem Seel dum certam regulam neceSSari Sequitur. Quamobrem cauS Hu cau8ae, qua aliquid fit, ipsa res aliqua est sive factum, quod lege naturae iterum e priore Statu pendet

et sic in infinitum. Mundus sensibilis igitur nihil est nisi

Iisdem e0ndicionibus h0m Subjectus est. Omnis autem causa efficiens characterem habeat necesse est, id est legem causalitatis uae, Sine qua auSa omnino non eSSet. Itaque in h0mine qu0que, quatenus membrum est mundi Sensibilis, habemus characterem empiricum, quo acti0ne ejuS, ut hae-Π0mena, quae intra Spatium et tempus fiunt, pr0rSu cum aliis phaeu0menis Secundum perpetua naturae lege c0haerent, neque ibi paret, sed legi datae h0m adstrictus est ετερύνοριος St.).

Quae quum ita Se habeant, evanescere videtur libertasi 8ta, qua antianam ethicam Diti Supra diximus. Sed admirabili qu0dam artifici eam antius recuperavit et minime in Spin0gae sententia aequievit. Quum enim ubique de principiis quaerat a pri0ri menti humanae i Sitis, in morali quoque d0ctrina id, quod sorte h0minis voluntatem a priori determinet, subtilissimo ingenio indagat atque pr0prietatem, quam Spin0Za Substantiae Soli Vindicat, c. eam tempori n0neSS Obn0Xiam e parte etiam h0mini tribuit. 0mini enim, quatenus membrum est mundi intelligibilis, characterem intelligibilem c0ncedit, quo praeditus tanquam Oumenon in acti0nibus suis ab omni naturae potestate liber ac plane ab-S0lutu Sive Suae St legis αυτονοριος St). Listet certe Videre, quant0pere de libertate humana curaverit antius in the0- retica phil080phia Quum enim spatii et temp0ri Drmas n0na rerum natura data accipiamus, sed e mente nostra ad rerum naturam asseramus, lege quasi huic praeScribimu8, quam quidem vulgari opinionis mutationem philos0phus ipse n0Vae et audaci opernici comparavit d0ctrinae. Majorem autem libertatem homini respectu acti0num tribuit. His enim legem prae Scribere e0ntendit rationem practicam ex libertatis decreto abs0lute imperantem. Ea deni igitur libertas, quae the0retice neque demonstrari neque negari poteSt, rati0ne praetica p0Stulatur. Si phaenomena Sunt e per e, ut X Spin0Zae Sententia sunt, antius libertatem Servari n0n

12쪽

idem Flu At e misitate in ment

quit, qui de irunt videntur

eXtra naturam agere Illa pertum in ii in concis

credit enim Di quidem Sua rat

v0luntas ad haruti0nem e0dem illum lapidem, vi Jam qua DistinXit. jiciunt undem

intell

13쪽

Quae quum ita se ista, qua antianam mirabili qu0dam artifidin Spin0gae sententia a cipiis quaerat a pri0ri -que d0ctrina id, quod i

se ipsum

im amore

S rati0nis imperio In0Scendi libertate

Quam videtur

'liquid

14쪽

posse rectissime dicit: in alitem phasen0men nihil alii id existimantur ni Si qu0 reVera Sunt, Scilidet merae repraesentationes, quae empirici legibuS 0haereant, cauSa praeterea habeant p0rtet, quae n0 Sint phaen0mena. Talis causa intelligibilis causalitate ea, qua phaen0mena agunt, definiri 0 p0test, immo omnino Xtra naturalem Seriem phaen0menorum p0Sita St, effectu Vero intra Seriem quamobrem actio, quatenus causa intelligibili exoritur, libera

habenda est, neceSSaria autem, quatenu phaenomenon St.

Sic igitur h0m0, partim Se pSum tanquam phaen0meΠ0Π, partim tanquam intelligibile objectum considerare p0test. Jam illa causa intelligibilis in ratione p08ita est, qua h0m0

est praeditus. Hanc autem rationem cauSalitatem habere ex eo elucet, qu0d ab S0lute, quid facere debeamus, imperat. Quamvis enim multae sint causae naturales, quibus ut Velim impell0 et quam 4 multa enSuum illecebrae me commoveant, tamen efficere eae nequeunt, ut debeam. Unaquaeque autem acti0num humanarum, quatenus e empirico hominis charactere emanant, antequam fiat, praestabilita

est; at pro intelligibili charactere nihil eam sequitur, nihil eam praecedit. Quamobrem omnis actio, nulla temp0ris ratione habita, immediat ex intelligibili rationis purae charactere effluit. Libera revera est et recte quidem positivam antius hanc libertatem n0minat ' Quum Ver Sit

invenitur The0retice quidem, ut jam antea diximus, haec libertatis n0ti dem0nstrari nequit, est, ut antii Verbi utar, idea transcendentalis sequitur ver ex legis m0ralis imperio ab80luto, Sive est, ut antius ait, neceSSarium rationis praeticae p0Stulatum. Qua jam libertate posita, Sequitur, ut 0mines acti0num Suarum rati0nem reddere debeant; quae perpetua est con Scientiae nostrae adh0rtatio. Apparet denique Suum ipsius legislat0rem h0minem esse. Sibi ipse

15쪽

imperat, ibi ipse obedit. Quum ver rati0nis sit lex illa summa, in hanc Drmulam antiu eam redegit: Handienu nach de Maxime, dureli die dii Ugleich W0llenaantist,

das si ei aligem eine Geset Uerde. H0 1 0d0 antius Spin0Zam supera8Se Videtur. Sed, si accuratius rem Spectaverimus, etiam Spin0gam de h0minis libertate verba facere reperiem IS. Liberum abs0lut nihil erat nisi substantia, qu0d ex Sola Suae naturae necessitate exsistat et a Se 0la ad agendum determinetur, Verum h0mo qu0que libertati particeps esse

p0test. Nam is ab aliqua re liber et ab80lutus est, qui chiram ejus et distinctam deam habet. Ergo Spin0ga inc0gniti0n sive intelligentia libertatem p 0nit. In libro quint0, qui de rati0ni potentia est, ostendit, quantum et quale imperium in assectu ad eos coercendo ac m0derandos homo liber habere p0ssit et quid mentis libertas seu beatitudo sit. Spin0ga enim tria cognoscendi genera distinxit et

quidem primum genu c0gnitioni8, qua re mutilate et confuse percipimus et rerum inadaequatas idea accipimus, imaginati0nem V0cat. Secundo autem cognitioni genere, quem intellectum nominat, notione commune rerumque proprietatum ideas adaequatas habemus. Denique tertium sive scientia intuitiva ad adaequatam cognitionem essentiae rerum refertur cf. Eth. II. pr. 40 Schol.). Formamus autem ideas adaequata S, quum rerum dearum perlaeta cauSasumus sive re intellectualiter c0nsideramus SiVe Sub aeternitatis et necessitatis specie et ad Deum relatas et quidem in rdine percipimus. Planius de mentis in affectus p0tentia Eth. V. pr0p. 20 Schol agitur. Quicunque h0 m0d quum re tum affectus c0nsiderat, e0s ex Secund et tertio c0gniti0ni genere cogn0scit sive liber homo n0minandus est in affectuum autem c0gniti0ne tota Spinogae ethica est p0Sita. Ita Spin0ga 0mini libertatem quandam positivam in cogniti0ne positam tribuit, quum antea libertas nihil aliud esse Videretur nisi independentia essentiae et actionis Sive negatiValibertas. 0mini haec per se non est, quum tamen illam c0n Sequi p088it, Sed in De utrumque libertati genus e0njunctum St. Mens autem humana quaedam agit, quaedam patitur, nempe quatenus adaequata. habet ideas, eatenus

16쪽

quaedam neceSSario agit, et i latenus ideas inadaequatas, eatenu BeeeSSari fluaedam patitur Eth. III pr0p. 1). Hinc Sequitur, mentem e pluribu paSSionibus SSe bn0Xiam quo plures ideas inadaequata liabet, et e0ntra e0 plura agere, quo plures habet adaequatas. Quae cogniti0nis p0tentia est 110Stra libertas, cui Servitus opp0sita est; nam libertas et Servitus eandem rati0nem inter Se habent ac c0gniti perfecta sive steti et e0gniti imperfecta SiVe pa8Si0. Itaque ideas rerum et corp0ri affectuum adaequata formemu neri cesse est asseetu enim, qui paSSi0 Si deSinit 8Se passio,

Vera cognitione e0BSistit, nullum praestantius aliud, qu0 an0Stra potestate pendeat, Xe0gitari p0test, quand0quidem nulla alia menti p0tentia datur, quam e0gitandi et adae quatas dea Drmandi. 8, qui ex terti genere re c0gn0Scit, id eSt rerum necessitatem c0ncipit, est revera h0m libertatis particepS, nam quantum p 0teS in Su0 SSe perSeVerare conatur, e Virtute absolute agit Sive ex rati0nis dictamine

vivit haec tria idem Significant).

In SenSum J Sticum h0 m0d sive religi0sum illud Spin0gae intelligere videmus abire. Qui enim Deum c0gnc Verit, pia eum reSignatione Dei 0luntati sive necessitati se tradet et eum amabit. Nam qu0 intelligere v0cat pin0Zaqu0dammodo et theoreticam antii et praeticam rati0nem e0ntinet. Initi quidem ethicae intelligendi facultatem nullam nisi l0gidam et theoreticam Statuere Videtur; 0Stea Vero intelligendi p0tentia exaltatur fitque Vera rerum cogniti0, quae simul est necessitatis sive Dei c0gniti moralitatis i0ns et 0rig0, quum c0ntra imaginati Servitutis i. e. intemperantiae et impietatis causa evadat. i. Trendeletibur Historische Deitrage ur Phil080phie II p. 94, 8 sqq. Quatenus intelligimus nihil cupere possumus niSi id, qu0d neceSSarium eSt, et eatenus conatus melioris n0Strae partis eum t0tius naturae ordine con Venit. Quo magis igitur n0Str0 affectus et res intelligimus, e magis Deum intelligimus et amamus, ac quatenus Deum contemplamur, eatenu agimuS Summum

autem h0minis b0num est Dei 0gniti0, ex qua intellectualis

17쪽

mentis amor erga Deum ritur, qui, quum Deli 0mne SSein se amplectatur, pars est infiniti am0ris, qu Deus se ipsum amat. Quare in hoc c0nstanti et aetern erga Deum amore nostra salus sive beatitud Sive libertas consistit. Iam quum ex antii doctrina libertas in S0lius rationis a sensuum et affectuum, imm a naturae rerum imperio liberatae spontaneitate, ex Spinogae doctrina in cognoscendi consummatione posita sit, unum et idem fere de libertate ambo sentiunt. Quum enim initio extrinsecus inter se diserepent, ad Xtremum re ad Simillimum exitum pervenire videntur res est eadem fere, Sed alium pr0 diverso utriuS-que phil080phiae consili et c0ntextu hic illic praebet aspectum. Ceterum facere n011 08sum, qui Spino gam ibi delibertate humana non prorsus c0nstitiSSe moneam. Quam enim intellectui tribuit p0tentiam, opp0Sita mihi ea videtur esse Sententiae nec corpus mentem ad cogitandum nec mentem c0rpus ad m0tum nec ad aliquid aliud determinare p0SSe; nam men et 0rpus una eademque re eSt, quae jam Sube0gitationis jam Sub extensi0nis attribui concipitur. Unde fit, ut ordo Sive rerum c0ncatenatio una Sit, Sive nainra Sub hoc sive Sub illo attributo c0ncipiatur, conSequenter ut 0rd0 actionum et passionum corp0ris n0Stri simul sit natura cum ordine acti0num et passi0num mentis. Ergo utraque c0gitati et extensi0 se ipsa rdinat et quidem Simul Atque huic sententiae est c0ntrarium intelligendi potentia aliquid ordinari. Hic enim intelligendi facultati sive menti in se

80li consideratae ea potestas tribuitur, quae ad ordinem e0r-Ρ0reum ordinandum multum valeat. Neque Spin0Za revera

de c0rporis affecti0nibus dicere p0test, quibus intellectus impediatur, qu0 autem facit ei Eth. 4r0p. 10 etc. Itaque fluctuatio ritur, in primis ethicae libri caeca materiae cauSapraevalet, in libro quint autem illius causae cognitio ma-j0ris p0tentiae St. Etiam Spin0gae pprobrio fortasse dari p0teSt, qu0dv0luntatem et intellectum unum et idem esse c0ntendit et virtutem sive libertatem in intelligentia p0nit. QuatenuSS0cratis illius est simillimus, ex cujus sententia rirtutem eSSe cientiam c0n Stat, atenus c0ntra Spinogam idem fere dici potest, qu0d Aristoteles c0ntra Socratem auimadvertit,

18쪽

Virtutem qiuamVi e0gniti0ne null0 pacto carere p0SSit tamen n0 idem esse atque c0gniti0nem, p0tiSSimum esse in virtute v0luntatis directi0nem namque e cogniti0ne40ni40 Sequi neceSSari0, ut quis bene agat, Sed tum bene agit, ubi ad 0gnitionem liberum mentis decretum et Voluntas accedat. Spin0Za enim eum, qui b0num cogn0Verit, id etiam acturum

Spin0ga ad libertatem Servandam impulsus fuerit credo eum valida m0rali conscientia adductum SSe, ut libertati faveret. Sod haec hactenUS. Cum negata aut affirmata libertate n0tiones finis, b0niet mali, meriti et peccati, perfecti0nis et imperfectionis, virtutis et vitii etc. artissime c0haerent. Jam igitur, quae Sitharum n0ti0num rati apud pin0gam et apud antium, videamus. Ante muta autem de fine agamuS. Spin0Za, qui, ut Supra diXimus, homini libertatem ab-judicat, consequenter etiam Omnia cauSae finali genera, et naturalem et moralem finem, rejicit. CauSa autem, eurc0mmuniter h0mine Supp0nant, mne res naturale ut ipS0Spr0pter finem agere, in e Secundum Spin0Zam c0DSistit, quod e liber08 SSe opinantur et appetitum Suum utile quaerendi habent. Unde fit, ut Semper rerum peractarum estusas finales tantum Seire Xpetant. Si autem ea eXali audire nequeunt, nihil iis restat, nisi ut ad semet Sec0nvertant, et ad fines, quibus ipsi ad similia determinariS0lent, reflectant, et Sic e su ingeni ingenium alterius neceSSari judicant. 0rr quum iura et eXtra Sem0 pauca reperiant media, quae ad Suum utile assequendum multum Onducant, ut culos ad videndum, solem ad illuminandumetta, hinc factum est, ut omnia naturalia tanquam ad Suum utile media c0nsiderent, et quia illa media ipsis oblata, 110 nautem ab ipsi parata SSe Sciunt, hinc ausam credendi habuerunt aliquem alium Sse, qui illa media in eorum Sumparaverit. E mediis autem c0ncluserunt esse aliquem Vel aliquos naturae rectores humana praedit0s libertate . qui

19쪽

ipsis omnia curaverint et in eorum Sum omnia fecerint, atque Statuerunt de08 omnia in h0minum Sum dirigere, ut h0mines sibi devincirent et in summo ab iis h0n0re haberentur. Atque ita h0 praejudicium in SuperStiti0nem VerSum est et altas in mentibus egit radiceS. P0Stquam hoc m0d Spin0ga, cur h0mines in h0 finis praejudici acquiescerent et mne nat a de propensi essent ad idem amplectendum, explicuit, hac de fine d0ctrina 0mnin totam naturam everti e0ntendit. Nam id, qu0dreVera auSa St, ait, ut effectu c0nsideratur et c0ntra id, qu0 Supremum et periectissimum est, redditur imperiectissimum. Ille effectus enim periectiSSimus est, quia a Deo immediate producitur et u pluribus aliquid causis inte mediis indiget, ut pr0 ducatur, e imperiectius est. At ireS, quae immediate a De productae Sunt, ea de cauSalaetae SSent, ut Deu finem aSSequeretur Suum, tum BeeeS- Sari ultimae, quarum de cauSa pri0re factae Sunt, rutilum

praeStantissimae essent. Deinde haec d0etrina Dei perfecti0nem t0llit, nam si Deus propter finem agit, aliquid

neceSSari appetit, quo caret. Nec hic praetereund 1 Ste08, qui hanc doctrinam Secuti auSarum cauSaS Xquireren0 eeSSant, ad extremum ad Dei V0luntatem h0 est ign0rantiae asylum confugere ei Eth. I. app.). Itaque causa finalis, quae h0mine in agendo determinat, nihil aliud est, praeter ipsum humanum appetitum, quatenuSi alicujus rei veluti principium Seu causa primaria e0BSideratur. Exempli gratia quum dicunt habitationem causam fuisse finalem hujus aut illius d0mus, nihil tum sane intelligunt aliud quam, qu0d 0mines ex eo, qu0d ita domesticaec0mm0da imaginati sunt, appetitum habuerunt aedificandid0mum. Quare habitati0, quatenus ut finalis causa c0DSideratur, nihil praeter hunc Singularem appetitum St, qui reVera caUS est efficiens, quae ut prima c0nsideratur, quia h0mineSSu0rum appetituum causa e0mmuniter ign0rant.

Neque mirum est sane h0 m0d Spino gam de fine judicare Deus enim Seu natura naturan eadem, qua X SiStit, necessitate agit Rati igitur Sive causa, cur DeuSagat et cur eXSiStat, una eademque est. Ut erg0 nullius finis cauS AEXSistit, nullius etiam finis causa agit. Ite autem

20쪽

0mnes ex data Dei natura necesSari Seqliuntii et X neeeS-sitate nati irae Dei determinantur ad certo mod exsiStendum et perandum Summaque perfecti0ne Vadunt. C0haeret praeterea haec finis negati cum Spin0gae Sententia, naturam De c0ntinuationem Seriemque rerum mathematico m0d ordinatam esse Mathematicam enim contemplandae naturae rati0nem opponit rati0ni, quae te-leol0gica v0eatur; mnia igitur in natura ut mathematicae pr0positione e aliis, Sequuntur. Nihil igitur magis in ejus phil0sophia et ethica ullus finis est quam in mathematica doctrina finis esse potest. Ad hanc Sententiam constituendam ejus Studium et amor mathematicae doctrinae plurimum aluerunt, quae ei Summum certitudinis gradum praebere Visa est. Qua de re ethicam m0re geometrico tractavit atque eam definitionibus, quae phil080phiae quasi nervi Sunt, XiomatibuS, dem0BStrationibus, Sch0liis, cor0llariis, lemmatibus etc. ut Euclides matheSin exp0suit. Rem0ti finis c0nsecutiones in ethica dilucide et multifariam iteruntur. NeXus rerum organicuS, ut Verbo utar, a pin0gae phil080phia alienus est neque ullae organicae, sed solae mechanicae cauSae agn0Scuntur. Nam de c0rp0ribus lemmata, Xi0mata, p0Stulata, quae pin0Za in Secunda parte interp0nit, pr0rsu mesthanicam rerum cognitionern

ostendunt. Eth. II 0stui I dicit 0rpus humanum e0mponi ex plurimis diversae naturae individuis, qu0rum unumqu0dque Valde e0mp0Situm sit. Alio l0e in materia nihil

praeter mechanicas texturas et perati0nes dari ostendit. Omnin Spin0ga nullam internam rerum naturalium On-Venientiam agno Scit, quum re n0 nisi respectiVe ad BC Stram imaginati0nem pos Sint diei ordinatae aut 0nfuSae. Ρ0rr quum Deus tantum efficiens causa, quae deis determinatur, n0 Ver finalis Sit, omnia ad unam Substantiam reVocantur, quo fit, ut rerum particularium Vi ac p0

pugnat, qui Statuant Deum omnia Sub ratione boni agere, ut Plato, hos enim aliquid Xtra Deum ponere ait, qu0 a Deo non dependeat, ad qu0d Deus tanquam ad exemplar in 0perando attendat vel ad qu0d tauquam ad certum Sc0pum