장음표시 사용
21쪽
Ut adeo causae suae distidere mihi semper visi fuerint illi, qui studiis consiliisque suis id allaboraSSent, ut ingeniis compedes iniicerent et ho- nas obscurarent literas. Pravis quidem gentilium religionibus et superstitionibus literas fuisse noxias nemo inficias iverit; legimus Socratem Philosophorum principem capitis damnatum et Philosophos , Rhetores , Mathematicos Romae
ipsisque Athenis eiectos, quod praeter ConSuetudinem et morem maiorum novum genus disciplinae instituerent. Facile etenim pervidere erat studiis illis semel accensis aboleri auguriorum et auspiciorum superstitiones innixamque his religionem et antiquam disciplinam Stare non poSSe. Ecquis vero sibi persuadeat purioris religio.nis et pietatis interesse, ut luculentissima in nos
his aeternae sapientiae imago vel, ut Cardinalis Bombus loqui amat, divinae mentis aura ossinsis ignorantiae nebulis deleatur, hominesque rationis cultu praediti divinum hoc munus, quo
22쪽
tirutis animalibus praestant, sibi eripi patiantur Religionis certe citristianae ea est indoles et Conditio, ut huic sacem accendisse bonas literas et earum cultum propagandae inter gentes luci
evangelii confirmandaeque doctrinae citristianae maximo semper adminiculo fui SSe, nemo ESt,
qui nesciat. Unde insensus Christianis Princeps Iulianus religionem christianam occultis cuniculis
eversurus, idque more tyrannorum assectans callide ut ne vim adferre videatur, cum adferret ma
xime , inter arcana dominationis habuisse fertur,' ) ut Christianos a lectione librorum gentilium et ludis literariis prohiberet; Sub Domitiano
Christianorum persecutore autem non modo phi
losophi omnes urbe Italiaque submoti sunt, ' i sed in libros quoque saevitum est. ' ) Intelligebant
nempe arcem religionis christianae invadentes, liano literarum sussultam praesidiis everti, ae'
a. Vid. Iae. Gotho laedi orat. de arcania Iuliani Imp. artibus ad profligandam Religionem christianam, inter eiusd. opera minora, Pag. 3 S. v. Suetori. io . et Dio LXVII. as. a.) Tacit. Agric, a.
23쪽
censumque purioris religionis , sive cultus Dei rationalis, in animis hominum lumen extingui non posse, nisi prius abolitis literarum studiis lumen rationis extinguatur. Confirmat hoc Paulus II. P. R. litteris, quibus An. MCCCCLXIV. facultatem studium generale sive Academiam in quacunque civitate IIungariae ad instar studii Bononiensis erigendi impertitist, in verbis : ' si Ro-,,manus Pontifex, Coelestis Regni Claviger et Christi Vicarius, provide considerans, quod persilitterarum studia profugatis ignorantiae tene- bris commoda tam privata quam publica, , spiritualia et temporalia proveniunt universo, divinus cultus et sides catholica augentur, ani-simarum saluti consulitur , insurgentes controissiversiae deciduntur, pax et tranquillitas terristaeonservantur, ete. No S igitur, qui nostris tempo- ,-ribus ubique litterarum studia florere ad ipsius
24쪽
XUtas dei robur intonsis desiderii S assectamus , etc.
Illi denique, qui iudicii praecipitis festinatione
saevientibus cum maxime civilis insaniae procellis litteris vitio dandum esse putant, quod hominum cupiditatibus aliisque vitiis tribuendum ESt, et noVarum rerum motuumque popularium causas a litteris et ingeniorum per eas cultu repetunt, dum vitant vitia in contraria currunt et incauti a vero longa via aberrant. Viri quippe prudentes rerum periti et moderati satis iam docuere a bonarum litterarum cultu ac doctrina nec prosecta esse nec proscisci posse mala, quibus aetas nostra laborat, ni Si sorte quatenus literae aut non satis niuitum aut, aliis hominum rerUmque vitiis non recte excultae fuerunt et Cum multa litterarum monimentis ad civitates hene Constituendas, ordinandas, salutaribusque institutis ornandas et iuvandas tradita sint praecepta et adminicula, quibus tempori et praesenti cuiusvis civitatis fortunae accommodandis vel
x. Cel. Chr. G. Ηeynius. Ialinae in Germania eloquentiae stator, Pereleganti prolusione de literarum bonarum studiis, tamquam imperiis infestis perperam Proscripti', Duitired by Coos e
25쪽
socuritati communi vel utilitati consuli possit: s
literis florentibus et recte cultis miteSeere ingenia atque animos ad humanitatem informari, morum asperitatem emolliri, opes civitatum iaugeri, rerumque commercia provehi, notior ex omnis aevi historia res est, quam ut pluribus demonstrare operae Sit pretium, ' ) magnUmque ad firmandam pacis bellique artibus imperii
maiestatem et augendam potentiam habere momentum literas nationumque per eas culturam, ut vetera Silentio praetereamuS EXempla, no Strapatrumque nostrorum memoria documento est
Russia cum immortali nominis Petri L et Catharinae II. gloria. Mirari proinde licet, in hominum animos venire potuisse has ipsas literas imperiis et dominationibus esse inse Stas, qUas nuper in populari Francorum licentia plebi blan-
,- ingenuas didicisse fideliter artes Emollit mores, nee sinit esse feros.
cupiditatem, in qua excellere pulchrum putamus; labi autem, errare, nescire, decipi, et malum et turpe ducimus. Cicero de ossic. Libr. I. e. VI.
26쪽
: dientes declamatores omniaque infima summis di paria lacturi, tamquam libertati et aequalitatii, civium noxias, civitate expellendas esse edixen runt: quibus scilicet olim Augustus, postquam et verso reipublicae romanae Statu cuncta discorist, diis civilibus fessa nomine Principis sub imperi-S tim accepit, ad firmandas Stabiliendasque suae, ii potentiae vires usus suit, ut districtos novarumio, rerum curis Civium animos literarum studiis et t. dulcedine otii pelliceret, efficeretque ut his dein liniti tuta et praesentia quam vetera et periculosa mallent. Ut adeo natas florentesque cum im- Ch perio Romae literas iure dixeris; nec unquam bolidi nignior litteris earumque cultoribus in urbe fortas tuna affulsit, quam sub Augusto summi imperii bis vindice et statore eodemque ingeniorum fautoreas, maximo ; tandem vero sub Nerone omne studiorum genus paullo liberius et erectius periculosum servitus secit. Utinam ergo homines inextricandis, quae aetatem nostram premunt, ma-
27쪽
XUIII lorum causi S SELuluit tu vituS EL Corruptis moribus emendandis acutius cernant, et his in-xumi Scentes, vigilando, agendo et bene consulendo, animum ad quaerenda opportuna remedia advertant i Expers etenim curarum et doloris malorum prae Sentium Scia SVS maiora portendit.
Eaudquaquam tamen subtile i Stud et Spino- sum disserendi genus, quo hominum umbraticorum ingenia delentur, anxibamque scholasticarum disciplinarum adsectationem hoc loco laudamus, sed cum vitae non scholae discendum sit, artes duntaxat ingenuas et libero homine dignas, quae tamquam optimae ingeniorum nutrices erectae mentis Spiritus alunt augentque, intelligi volumus, quale quidem doctrinarum genus in Xeno
phonte , in ScipionibuS , Cicerone Caesaribusque
a) In specie fietae simulationis, sicut reliquae virtutes , ita Pietas inesse non potest, cum qua simul et sanctitatem et religionem tolli nee esse est: quibus sublatis perturbatio vitae sequitur et magna eonfusio. Atque haud scio, an pietate adversus Deos sublata, sides etiam et societas generis humani et una excellentissima viristus, iustitia, tollatur. Cieero de Nat. Deor. l. v. Di siligod V, Cooste
28쪽
eae lis Augustis fuisse suspicimus, quodque optime cum rerumpublicarum administratione bellisque adeo gerendis consistere posse, nemo facile inficias ive. rit. Manet igitur certum ratumque literarum Seientiam veramque et liberalem eruditionem tanquam singulare munus Dei hominum generi non Solum ornamento, Verum etiam maximo fuisse Semper emolumento et quemadmodum reipublicae indoles ad hominum mores sormandos felicitatemque iuvandam summam vim habet, ita vicissim recte temperato rationis et intellectus cultu homines in osscio contineri et civitates ipsasessiorescere. Idcirco nihil mirum est in cultissimis quibusque gentibus et nationibus bibliothecas velut eruditionis instrumenta Summo in protio ab omni aevo habitas fuisse hodieque plurimi fieri. Quemadmodum enim veteres Stoici vitam sine studiis nullam esse ducebant otiumque, ut inquit Seneca Ep. 82. Sine literis mors est, ita literis vigentibus civitas bene beateque se
ubio habet; neglecto contra earum studio similis sit or
29쪽
XXbi Sole carenti: Siquidem omnium artium, quihus civitates praecipue conservantur, pietatis, iustitiae, fortitudinis, inprimisque prudentiae quasi
semina literarum prodita sint monimentis. Et certe, sive spatium praeteriti temporis omnemque vetuStatis memoriam respiciamus , Sive haec ips,, quae vivimus, tempora ConSideremUS, fortunam reipublicae cum fortuna rei literariae coniunctam esse et quo quaeque gentes natio-
siesque, optimis legibus, institutis, moribus ad omnem humanitatem excultiores politioresque lfuerunt, hoc magis easdem librorum ac biblio- l
thecarum Studiosiores exstitisse reperiemUS. Nam,
ut populos Orientis locis et temporibus nimium disiunctos atque remotos silentio praetermittam, s
certissimis historiarum monimentis confirmatur
antiquitus Graecos et Romanos, rerum dominoS, omni elegantiae culturaeque genere CunctaS
sui aevi nationes antecessis Se eosdemque non
modo plurima ingenii monimenta scriptis consi
gnata in vulgus edidisse, veram etiam copio-
3. Mureti oratio II. de Laudib. literae.
30쪽
XXI Sis in omni genere voluminibus refertas adornavisse bibliothecas, quarum in mimero hodieque fando celebrantur Pisistratea, Aristotelea, Ale- xandrina, Attalica sive Pergamena, ut de Apamensi, Cnidia, Smyrnaea, tandemque Constan-: tinopolitana et compluribus aliis nihil addam,
, quae quidem ex eodicibus maximam partem grae: ca lingua scriptis constabant. Iam vero, quod ad Romanos, principem terrarum populum adi tinet, cui non sunt lecta , vel saltem auditai egregia in libros Studia fortissimorum et claris.
Simorum apud Romanos civium, Aemilii Pauli, i Lucii Luculli ipsiusque adeo Sullae, qui ex dei victarum ab se gentium spoliis librariis priva, las Romae condidisse bibliothecas omnium pris mi Commemorantur, quas deinde Secutae fue- , runt in usus publicos constitutae et utraques lingua loquentibus ingeniorum monimentis com-
Pletae, cuius generis erant Asinii Pollionis in . atrio libertatis, itemque Bibliotheca Palatina , . Octaviana, Ulpia, Capitolina, Gordiana, praeter villicas in coloniis et municipiis publici iuris factas. Sed et nostris temporibus gentium fio-