De thermis herculanis nuper in Dacia detectis Paschalis Caryophili : dissertatio epistolaris

41쪽

nias ilIas Daciae Thermas, quarum meminit Pto laenaeus Alexandrinus floruit enim Trajani, dc T. Aelii Antonini aetate) easque Ta1τά AQUAS nuncupavit ac post Sarmigethusam statuit: quamvis situm , de distantiam clarius exprimat Tabula Peutingeriana a Clarissimo M. Velsero typis edita , ac nuper delata in ornatissimam & locu

pletem CAROLI VI. SEMPER AUGUSTI Bia

bliothecam qua locus ille Aquarum describitur XIV. millibus distans a Sarmigethusa ad Orientem vectus : quae nunc mar heliuS nominatur , argumento petito eX ruderibus ac Inscriptionibus ibidem enossis , quae ad urbem illam Veterem ,

& Daciae metropolim spectant , nomenque ejus praeseserunt. Sed , quod mirum, hae aquae, quarum meminit Tabula Pe ut ingeriana , & Ptolae- meus, sine speciali regionis nomine adpellantur , ut haud facile recentiores scriptores divinarint , quo in Daciae loco erant positae, vel incerti alibi collocarint. Romani quamvis salubrium aquarum loca plerumque AD AQUAS dixerint, regionis tamen locum adjecerunt , ut ab aliis possint discerni . Itaque Antonini Itinerario Aquae Tarbellicae a Tarbellis in Aquitania recensentur.

Aquae Bilbilitanae in Hispania a Bilbili denominatae , salubres ob serri metalla , quibus locus ille

42쪽

Ulpiam

ille assi uebat . Antonino, item, A quae Celeniae in Aquae Cumanae ad quas pro sectus Cn: C6rnelius Consur. Aquae ' Cutiliae optimae stomaclio,. nervis& universo corpori, ubii. Vespasianus , quum eas Taepe frequentaret lTIOrtem obiit Quandoque aquae, a Coloniae condit Ore cognomentum accepere uti Aquae Sextiae de quibus: in Epitoma Livii c. Sextius Proconsul victa Salviorum gente , Coloniam condidit, ab Aquarum copia oe calidis o frigidis fontibus , . atque a 'nomine suo . H asce A quas rin antiquis monumentis celebratas deprehendimus: uti in nummo, Vespasiani, COL. AQUAE SEXTIAE.

LEG XXV. Et in lapidibus A UIS SEXTIIS . veL A UIS JULIS , . aut COL. JULIH AUG. . A UIS SEXTII S.

Ad hunc: Daciae locum AD 'AQUAS dictum referri videntur antiquae duae Inscriptiones COLONIAE A UENSIUM , quarum una effossa

extra Clausemburgum 3Trajani j temporibus Colo- - niam: Napocensem: adpellatam , , ut adserunt non-

nulli I. Ο Mi V. VL. CORPRO SALUTE SUA. ET SUORUM JUL. AVR. DECORAT DEC COL

43쪽

PERPETUO. ET. CORIOLANO

VIII. IDUS JUNIAS ubi Ad VES degendum AQVENS, Sc CORNELIANO pro CORIOLANO . Lapis positus

Α. V. C. sso. christi Σ37. Ralbino , & Pupieno Imperantibus, Coss. vero L. Ovinio Corneliano, di P. Titio Perpetuo Altera Nero inibae Iuliae cerula is quae nunc

Veissenburg xocitatur DEO. SOL HIEROBO, L 3 AUR. BASSINVS. DECCOL. AEQUENS SACERDOS NUMINUM. V. S. L. MQuum igitur in Dacia Trajani marmorea isthaec

monumenta fuerit reperta , colligere vel facile possumus , ea non spectare , ut Reinesius , &Cellarius opinantur , ad AQVAS in Moesia inter Ametam , di Dorticum positas Antonini Iti

nera

44쪽

nerario, qliarium meminit Justinianus Novella XL in Aquis quae est protinciae Daciae 'pensis ; Ἀ-rum potius AD AQUAS in Dacia Trajani per

tinere arbitramur , quemadmodum etiam subOdoratus est emunctae naris V. C., Sc Criticorum princeps Petrus messelingius. Neque heic alia estato. & ,ε. Omittenda Inscriptio, in qua Colonia Aquensitum etiam recensetur XII. 8. L O. ΜPRO. SALUTE CL. POMPEJUS FAUSTUS. DECCOL. AQSed nunc tempus est, ut reliquas Inscriptiones nostris in Thermis repertas explicemus. Legio XIII Gemina ab Trajani temporibus in Dacia erat possita . Hinc in nostris Thermis mentio T. Aurelii Geminiani Veterani Legionis XIII. geminae in base Herculis signi

HERCULI INVICTO. T. AV. GEMINIANVS VET. LEGIONIS XIIL GEMANTONINIANAE. EX VOTO. POSVIT

Occurrit etiam legenti Gruterum id cognominis praesertim M. CASSI. M. F.

GEMINIANI

45쪽

Non procul a Thermis nuper effossiis lapis alter, quo eadem Legio memoratur

DIIS MAGNIS ET. BONIS. AESCULAPIO. ET. HYGIAE MARC. AVR. VETERANVS. PRAF. LEGXIII.G.ANTONINIANV. L. M. SPraefectus Legionis heic idem est , ac Marcello Iurisconsulto Tribunus Legionis, ille scilicet,

qm ad aerarium , aut m commentarrum principis delatus erat , ut clarius explicat Modestinus . L. 32. α'. ex

Vegetio vero Tribunus major vocitatus nus major per epistolam sacram Imperatoris judicio ed. P. S. destinatur . Minor Tribunus prodenit ex labore Ac alibi Praefectus Legionis , qui absente legato , 9. p. 28. tanquam vicarius potestatem maximam retinebat . Hosce Tribunos ita distinxit aevo Alexandri Se L. a. de his veri Ulpianus Tribunus , nempe , sive cobortis Ῥe legionis . In lapidibus autem non Tribunus major , aut legionis , sed Praepositus vel e xiv. 4.fectus legionis denominatur , in altero. praeser- cccLxxxvri. g. tim marmore Dacico , ubi de C. Rutilio Coclite edeeiYj.

PRAEF. LEG XIII. G. Sub Imperatoribus Byrantinis insignis praesecti legionis titulus adhuc F vige-

46쪽

m 42 svigebat , namque L. Voconio Viro Consulari, ac urbi praesecto sub Valente tributum fuisse ecccxLvir. i. marmore Gruteriano edocemur . Quod in caussa

fuit, cur Vegetius, qui sub Valentiniano ΙΙ. βο- ruit , tam dilucide praeclarum munus illud militare eXposuerit , nam , ut patet, saepe fui, &Lips de milit. aevi instituta aut mores miscet , aut con-Dial. ii. ' ' stindit . Sed in viam redeamus . De L. Aurelio

milite ejusdem legionis lapis inventus Albae Ju liae haec habet. L. AURELIUS. INGENUUSDxxviris. MILES. LEG. XIII. GEMANTONINIANAE Legionem XIIL Geminam Trajanus in Dacia

Gemina in Dacia , ita dicta secundum ordinem dele fluum, uti Dio itidem prodidit , ubi de X., ἡάs il Gill Legione Caesaris cui indulserat praecipue , or pro-

- pter virtutem considerat maxime. δε-- mλιῖκὰ

XXXVIII, P so. D I

dinem delectuum Asmanae Legiones nominabantur , bodieque eadem ratione cognomenta fua fortiuntur .

Historiam Dio scripsit sub Alexandro Severo Geminae vero dicebantur, quum dissipatis aliis

47쪽

Legionibus in caeteras admiscebantur αν -

ea μα πιοματε ἐ- ωιρος 3 ex quo geminas appellationem

trabere puta μr , ut explicat idem Historicus . Antoniniana deinde , ut opinor , adpellata Obvirtutem in Dacia sub Antonini Pii Imperio . Hinc in lapide Albae Iuliae reperto PRO SALUTE. IMPERII ROMANI. ET VIRTUTE mri, LEG. XIII. G. SVB M. STATIO PRISCO. Marcus Statius Priscus Legatus Augusti , Propraetor Daciae fuit sub T. Aelio Antonino , ut

testificatur Inscriptio in Transilvania, quae par erat antiquae Daciae , uti praediXimus DIANAE SL. 13.

AUGPRO SALUTE IMPCAESTITI AEL HADRIANI ANTONINI AUG. PII P PM STATIVS PRISCUS

LEG. AUG. PR. PRV. S. L. MSic etiam

ALA AUGUSTA APPELLATA OB

48쪽

DXIII. Ra

Ante id temporis Legionem XIII. Geminam tantum dictam arguit marmor sub Vespasiano positum , in quo de Lucio Lepido Proculo sermo

habetur.

PRIM. LEG XIII. GEMINDONIS DONATO AB IMP. VESPASIANO AUGBELLO IUDAICO

Columella Capitolina, in qua inscripta NOMINA LEGIONUM , habet XIII. GEM. uti Mq. altera apud Massaeos persimilis columna . Alia item inscriptio , quam divulgavit Antiquitati-

Noe. in La-bus illustrandis natus Gisbertus Cuperus, quae persec. p.aio. Proculum Tribunum in Dacia Le ηd Uur, gionis XIII. Geminae memorat.

Qui dein sub M. Aurelio , Sc Lucio Vero LegatuS , ac Propraetor fuit Daciae , ut inscriptus lapis Albae Juliae exponit LXXII ro. FORTUNAE. AVG

49쪽

Qtia vero tempestate , quave occasione id cognomenti adepta fuerit , haud facile cognosci licet . Verisimile sane videtur , tum temporiS evenisse , quum Germanos oe Dacos T. Antoninus contudit per Praesides 2 Legatos , de quo Capitolinus: nam in Dione, e quo plura eXci-ς s Pere possemus, desiderantur gesta T. Antonini, ut Niphilinus monuit ἔ-F Ε-ζους ὀν

inoeniuntur in exemplaribus Dionis Sub idem tempus praeter Antonianae cognomentum , alia quoque sortitam fuisse legionem XIII. Geminam, Pine nempe & Fidelis , conjicimus e lapide Romano , Prisco Licinio polito LEG. AVG. PROV. DA-eeeexem. i. CIAE LEG. LEG. XIII. G. P. F. namque non ad alium Augustum pertinere videtur, quam ad Τ. Antoninum , sub quo P. Licinius Legati, vel

Praesidis Daciae munus exercebat , quum Lega tus sub nomine contineatur. Idque cla-L 1 st de OD rescit diligenter , accurateque marmor inspicien-6ς Pr/ςs

ti: in eo quidem recenset d. Cassius Domitius Palumbus, ordine licet praepostero, dignitates,

50쪽

quibus periunctus Priscus Licinius , initio facto ab illis , quas , dum mortem obiit , possidebat sub AVGG. scilicet sub Aurelio , & Lucio Vero, ceteraSque postea enumerat, quas ab AUG. acceperat , quo T. Aelius Antoninus designari videtur , ac demum a Divo Hadriano vexillo militari donatus in expeditione Iudaica . Cognomenta isthaec Piae dc Fidelis Legionem XIII. Geminam conservasse itidem sub Commodo ex AN bae Juliae marmore liquet.

VICTORIAE ANTONINI AUGUSTI L. ANNIUS. ITALIC HONORATUS LEGAVG. LEG XIII. GANTONINIANAE PRAFECTUS AERARII MILITARIS SODALIS HADRIANALIS. CVM GLAVDIA TORQUATA SUA. ET ANNUS ITALICO ET HONORATO. ET ITALICA. FILIIS

Alius fuit ab Lucio Annio Fabiano cui LEG. AUGPRO. PR. PROVINC. DACCOL.