Petri Iacobi Montifalchii De cognominibus deorum opusculum

151쪽

M. Varro ancisaris diligentissimus obseruator. Populifugiorum Macrobius quos meminit.

CPirati ludi saepe nominans a Liuio.Eudem ludos plebeios apud Asconium Pedianu3 sitisse comperio illos: quos exactis repibus P libertate plebis fecere. uel p reconcilia toe plebis post sea

cessionem in aventinii ut Asconius: ut Liuius alister. Plebs enim tradente Liuio bis a Patribus seo 'cessat semper in sacrum montem trans Anienem tria millia passivum ab urbe. primu .A. Verginio T. Vetusio Consulibus.iterum sub Decemuiris.

s. DE PORTUNALIBUS ,

CVir doetissimus undecum Varro ut Terentiani utarendecasyllabo) scribit Portunalia a Por,tuno dicta. citi eo die i portu tyberino facta ides.& seriae institutae. Portunus deus a Latinis. a graecis Palemon uocatur. de quo affatim diximus in libro que inscripsimus de cognominibus deosi& eo sidem loco ubi marini aes enarrantur.

a. DE PROTERVIA s.

CΡROTtRvi AM descripturus quo potius quatri Macrobii testimonio utar cu inter classicos Iaotinae linguae auctores siue doctrina siue eloquens tia placeat mannie habeatur.Iseni3 hcc dignisssima memoratu de Protervia memoris tradidit.

152쪽

, CELEBRITATIBUS ,

i sacrificiu apud veteres fuit quod uocabat Pro/teresa.In eo mos erat si quid ex epulis supersutiai set igni cobureres.hinc Catonis iocus.nam Albidium quendam qui sua bona comedisset & noν uissime domu qus ei reliqua erat incedio amisio, set prooemiam secisse dicebat quod comesse noni Poterat id combussisse.

CPopvLARiA sacra Labeo scribit re quς omnes

ciues faciuntinec cerris familiis sunt attributa ut Fornacalia Parilia Lararia. .

' DE PUBLICIS SACRIS se

ιεπvsvre A sacra quς sint supra diximus ex fissa Pompei Festi i epistola scii phoemio huius opMscultassis in pracientia lice acceda Sacra publinea dicta suisse sacra boni deae qin id pro populo

sacrificium agebat. de quo ita Cicero scribat.Saocrificium bonae deae fit per uirgines uenis. fit PPopulo Romano.fit in ea domo qui est in impratri fit incredibili cerimonia. De iis intellegit Iuρ uenali dum inquit A urinam ritus veteres de publica saltem lis intacta malis ageretur sacra.

Sed omnes Noverunt inuri ais Indi qus ps latria penem intorem si sint duo Caesaris antical eones Illuc testiculi sibi conscius unde fusit musta erit.ubi uelari pictura iubetur in cus alte. rius sexus imitata figuram est. De iis Suetonius tradens Clodium inter Publicas cerimonias PQ ibis c

153쪽

DE SACRIS

netrasse ad Pompeiani uxorein C saris muliebri ueste. Sed q6 modo Iuvenalis ostendit in sacris bonae deae masculo3r quosv picturas animalium ibi fuissent plegi solitas significas mullio mal gis abis debere uiros: docet et Seneca in epta Dptima R 00nagesiima ad Lucilium cuius uerbata ipse legere poteris. Mibi sussiciat auctorem &locu ostedisssenibi queras. Quin etia3 Cicero postea quς p ut apte citaui infert qβ uiris scire non licet ne quem nomen bonae deae. Cui Propertius,istipulatur sisibens nulli uiro sacra huiusce deae

inpunς patesqcta via si missis. qm subito et uiderit luat poenas. Id q6 et Riu ipe lectitare poteris in

elegia quς sit antepenultima quarti libri. Quidaue auctore incrobiet bona deam fisse Mede in pu νtant q6 temptu eius uirum introire no liceat ppiniuriam quam ab ingrato uiro Iasonepassa esti Apud graecos dicis. qua Varro Fauni filiam tradidit adeo pudicam ut extra hoc est locu ubi mulieres uersans nuq sit egresla. nec eius nomen in publico fuerit auditu. nec urarum una uiderit. I a uiro uisa sit.propter quod nes uir eius templum ingreditur.

s Ouidius poeta ut Seneca Lactantius uscant) ingeniosus. ut ego soleo dicere ipsum inoniu3 Quinquatria fuisse docet fina Mineruae qugmarito mense fierenti dicta a numero dierii. qua rum prima sanguine vacabat. nec fas concurrere

serro. se quod est illa nata Miuerua dicitiae

154쪽

it ra treis superstrata celebrantur harena. Ensibus er exertis bellica laeta dea est. Verii ingeniis eadem praeest ipsius Ovidii testimonio i qui mox dicaeu Pallada nunc pueri laetae plomate pueIlae. Qui ' bene placarit Pallada: doct' erit.& subdit Mille, dea est opera. certe dea carminis illa est.hinc Sa/ ι tyricum illud Eloquiu3 ac famam Demosthenis . . aut Ciceronis Incipit optare. S totis quinquatrin bus optat.Quisquis adhuc uno partam colit asse, Mineruam. Au us Caesar in quadam ad Tyola beri u epistola se quinquatrus satis iucunde egisos se. lusitate enim totos dies forumq3 aleatorium ca . lesecilla testatur. ut si nostri saeculi Principes seo, cris diebus etiam ipsi ludunt non faciant sine n magni uiri exemplo. Sed cur tantum uitia . cur non eius uirtutes etiam imitantur Pompeius

ἔ Gus cnem enim hoc mihi quinquatria explis

canti omittendum suit auctor est ista quatrum es tantum festiuum diem. Sed age illius uerba I referantur. Quinquatrus inquit festivus dies.dia.. ctus quod post diem quintum celebrares ut tria/trus & sexatriis & septenatriis/A decenatrus in ldecumatrus. Idem scribit &.M. Varro in secunodo libro de lingua latina. Veru3 enim uero apisdFestum quem tradere pauloante dixi quinqua trudi dumtaxat diem teitiuum esse alibi sic legi rur. Minusculae quinquatriis appellabantur idust

Iuniae.qubd is dies festus erat tibiciniu3 qui Mise: neruam colebant.Quinquatrus proprie dies scito sius erat Mineruae martio mense.Ergo duo fuere a Quinquatria. quod Ouidius canit altera.XV., Calen.Aprilis altera idibus Iunii.

155쪽

. stTraditum est memoriae apud Varron: Quoeinalia a uitirino dici. q6 huic deo feriae essene S 'νe hominum et suis fornacalibus non fuerutferiati.Festus addit eadem sacra Stultoru3 feriaa'ppellari. causas Plutarchus refert qa huc diem illis assignauerunt si cuius essent tribus ignoraues .uel iis et noui alii tributim Fornacalibus rem . diuinam fecerunt aliquo modo impediti uel q6 diem ignoralsent hoc tempore illius festi recuperandi potestas data esset. ut hoc sit quod Varro ait a nobis supra citatum Quirinalia esse eos ho . minu et fornacalibus suis no fuerunt feriati.Oui

dius quom causam reddit quamobrem Quirinalia stulto' festa dicerens. S eam side3 qus primua Plutarcho reddis. Id quo* docens Quirinum Romulum ine Siue q6 hasta curis priscis est discta diabinis. Seu qa Romanis iunxerat ille Cures Sive suo regni nomen posuere Qinrites Multam romulea bitia peracta manu. Fuerunt aut Quirionalia cui docet Ouidius .xir. Men. in ia

s. DE REGIFUGIO

Orci puervM sicuri legis apud Pompeium

Femim sacrum dicebat i quo die Rex Tarqnius fugit e Roma. Sed cur magis regifugiu si Tyran nisuiu aut Tarquinisugium t arbitror sia regum nomen alibi magnumiRome inuisum 1 ut aieLiuius) intollerabile fuit. Eiectus est aut Tarquionius cu filiis. VI. iam. Apri is anno sui regni sim

156쪽

o in P fuga fiebativs.Me.Iunia ut docet Ouidius.

, DE ROBIGALIBUS a. '

CIlle cuius testimonio ne* me hercule inuitusi toties utor Pompeius sestus auctor est Robigalia i , diem fuisse sinum.VIr. Klen. Maias ciuo Rubigo i deo:que putabat robigine auertereriacrificabat. i Sed λ M. Varro idem significat ita scribens Ro bigalia a Robigo deo festa fini segetes. Deo huic, sacrificabae ne rubigo segetem occuparet . Alibi, quo p idem Robigu3 tradit unu esse ex.XII.deisl Consentibus agricolarum ducibus i quo ppitioi fruges & arbores robigo non corrupit.Itao Rosi bigo feris Robigalia.A.Gellius Rubigi meminiei dei que placari oporteat ut mala a frugibus na/i tis amoueantur. uidius etsi non nominat Robii galia in describit inquiens Aprili mense flammisi nem rubiginis auertedae caula.in Robiginis deaei templo focis thure uinoqi satis ovem& canem mactasse.q in prius deam ita potus fuerit Aspe/l ra rubigo parcas cerealibus herbis Et tremat in . summa leue cacumen humo . Tu sata syderibus caeli nutrita secundi Crescere dum fiant falcibusi apta senas. Vis tua non leuis est. quς tu frumentai notasti Moestus i amissis ira colonus habet. Neei uenti tantum Cereri nocuere nec hymbres Nec sic marmoreo pallet adusta gelu. Quantu3 si cuti mos Titan incalfacit udos. Tuc locus es irae di ν ira timenda tuae.Parce precor scabrais manus a messibus inser Ne ue noce cultis.posse nocere sat

157쪽

teneras segetes sed durum amplectere r. rum. Ex iis uerbis fatis superq; satis patere arbi/tror Robiginem siue Rubi nena. utrum. n. dicio tur ecthium deam tum vitiu quo. Culmi pereuia ut Seruit honorati uerbis utar Maronis illud ilis terpretatis ut mala culmos Eset robigo segnisshorreret in arvis.

CDE sATvRNALI Bus Varro ita scribit Sattirnalia , Saturno dicta. qi eo die feriae eius. Macroabius multis &sparsim Saturnalia describiti quet

paucis viati in locum nos ita congessimus. Saturno in Italia mortuo Ianus cu3 ara simul sacra inflstituit Saturnalia nominata. Alii a sociis Hercuν

lis et ab spania in Latio remanseruiit. Alii a Pe lasgis et venere in Latium suis a sedibus pulsi Saturnalia instituta fuisse tradunt. Lucius Accius in graecia hoc solenne inco ille ait Cronia nuncu3pata. SuntqRonie primu regnante Tullo Hostitio coepit se scribant uno tantu die hoc est. xtaria Men. Ianuarii celebrata. Sed postea in triduum. duobus a Caesare adiectis propagata. Inde in s . primum diem exteta addita Sig arium celebris taleiqus dies eos feriatos tatu facit essae no festos . omnes s. Sane bella Saturnalibus sumere nefas habitu. Poenas a nocente exigere piaculare fuit. Seruis summa licentia permittebas. Cum domiν nis discumbebant. q6 Saturno regnante nodum quiset seruitio uel libertate discriminabach cex'.

Macrobio. Domitius Caldarin' Martialis illud

158쪽

CELEBRITATIBVS 8o

arrans Qui uenit botulus medio de me bru/mae Saturni septem uenerat ante dies tradit Sapturnalia primu uno deinde tribus celebrata die/hus, postea cum mittenda munera essent in seoptem creuille. Sed ex quo numero quin P tantu3festi haberentur. ut hoc sit Macrobii illud a noi bis supra relatum celebritatem Sigillarium fast re dies illos septemr Saturnalium seriatos esse

nou festos omnes. hinc est quod alibi Martialis quin* dies Saturnalibus praebet omnia misisti

mihi Saturnalibus Vmber Munera, contulera ut

Mus tibi quini dies alibi de Flagris Ludite

lasciui sed tantum Iudite serui. Hsc signata mihi Muinq; diebus erut. Idem At iam Saturni quinosuere dies. De Saturnalium ritu poeta idem cum stibi tum in eo epigrammate aliqua Synthesia biu dum gaudet eques dominuis ienatus Dum de t ilostrum pilea sumpta Iovem. Nec timet aedilem moto spectare fritillo Cum uideat geliodos ia3 ppe uerna lacus Diuitis alternas εἰ pati Peris accipe sortes Praemia conuiuae det sua suo. Et quamsi de Saturnalium origine ea quς ex Macrobio diximus sussicere poterant tamen &illud addemus quod scribit Livius. A. Sempro/ pio 8 M. Minutio conssilibus aedem Saturno' dedicatam. de Saturnalia instituta fuisse. . P

s. DE SIGILLARIBUS M

tarci LL/RI A non sunt munera quς Samrnalisbus mittebantur ut udam credunt. sed celebritas' dita Staturnalibum paulo ante in Sa urna q

159쪽

enarratione Fm Macrobii sententiam det straouimus. Munera. n. Sigillaritia sicut a Saturnalib'Saturnalitia nominane. Spartian' saturnalitia 6e sigillaritia freque re amicis inopinantibus misit Hadrianus imperatori& ab iis libher accaepiti εἰ alia inuicem dedit. Verum ad sigillaria ut re/deamus parua illis simulachra diebus fingebane ac uenalia parabant qus homines pro suis capio tibus in sacellu3 Ditis arae Saturni cohaerens ab Hercule udem docti offerebant.Olim. n. cu Diotem ac Saturnum humanis capitibus placarent Herculem serui cu3 Gerionis pecore per Italiam reuerthem suasisse illis ut faustis sacrificiis infausta mutarenti inserentes Diti non hominum capita sed oscilla ad humana3 effigiem arte simulata.

ut scribit Macrobius. Oscilla et qcuo illa fuerint suspendebant Baccho teste Vergilio in georg.

DE SECULARIBUS LUDIS 3

nis fiebant post centu annos. qm seculum in emotum extendi annos existimabant. N origo Uaolerio maximo auctore a Valesio Sabino ruit. niagris hostiis Diti & Proserpinae immolatis posiν risio lectisterniis tribus plinuis noctibus. na torio dem sibi filii periculo liberati suerant in TarenK Martii campi loco. unde Tarentini appellati dicente Ausoniὰ Gallo Trina tarentino celebrata trinoma ludo. M. Varro ex libris Sibyllinis eos ludos habuisse origines tradit. q6 Roma cia inui

iis portentis uexaret sindecemviri eos adire iussi

160쪽

amunciauerunt ut Diti ac Pros inae Iudi GAEriurata senapri martio fiermi prebus noctibus M stiae furvae inimolaren Ad hanc ex libri Syo

dubiaiS renunciatione arbitor illud oratii in Dulari carnaine reserendum Date qnae praecamur Tempore facto, Quod Sybillini monuere, ueruius: Citati modo auctores Varro & Valerius nonisi de noctibus & Dite ac Proserpina meritia runt. rsitan prius nocte deinde factum ut toti r m dita' Glebraren aut O nox ut prior diem ducit. nec solii Diti ato Proserpinae sed aliis Morou.nem modo in Campo marito uerum etiam.

in Capitolio. ut enim Acroti ait Centesimodecismo anno in Capitolio a pueris & puellis impuo ri cantabat. Et oratius secularecarmen scribens principium sumpsit ab Apolline & Diana Phoebe silvaram potetas Diana. a ipsum in hoonore Solis habebas &Lunae.Sed de ho3t ludo' ritu multa & copiose & eleganteriquem legas: in Miscellaneis Angelus Policianus. Quod autem Acron dixit pauloante centestino undecimo an νno cani solitu3 sequitur oratium: qui ait Certus

undenos decies per annos Orbis ut cantus refrarato ludos Texdie claro totiesque grata Nocte freqquentes.Nam qdami ut est Pompeius festusicent mo tantum anno faetiam id produnt. Primus uti ex Valerio diximus ludori Tarentinos fuit, dam 'ta iecit Valesius .huius exemptu Valerius publicola primus consul sequutus ludos seculastres secidi quos pinos fuisse Policiano placet solabenti ex Zorimi sententia, secudos postea facto anno trecentesimo dc secundo quiliquaminio