장음표시 사용
51쪽
so dicatur,ttia numerus impar est,silse uero contradicatur, tria non impar est. Adverseturitidem
falso tria. numerus par est Uerumenimuero pare mapar duae sunt utique appellationes, cum tamen medio careant, unicum duntaxat subiiciunt intelicinum. Nam de non par, imparet de inυ par non par est. Quocirca nonnulli statim saliuntur,quod contrarias opiniones a uocibus con trariis aestiment: non enim ab his exacle illas metiaris, sed ex eo quod contrarie inter se mutuo assiciantur. Quid porro istud contrarium S. contrarie dicimus lane contrarium albo nigrum, contrarie autem non album .exempli gratia si ita dicam,Callias albus est Callias niger est contrariam enunclaui uocem: sin hoc modo, allias albus est,tallias albus non est,non contrariam utique enunclaui uocem,sed contrarie protuli Siquidem non album,minime cst albo contrarium: sed tamen contrarie dicitur,cum praesertim illud positionem hoc sublationem denotet. Si na, que a contrariis uocibus uerum ac mendacium definai concesserimus id ipsum etiam illico confutabimus: largiter etenim in propositionibus contraria nomina prodigemus. Ac de bono qui/dem bonum pridicetur, de malo malum:dicaturque, num bonum est,& malum malum est.
En utraque simul propositio uera Quod si ita dicam, bonum bonum est, num bonum non
est contrarie protuli,4 concenantem posui propositionem Nam primae propositiones, tum quae bonum bonum,mm,quae malum malum,dicit:sorsitan eadem etiam uera,sue plures sue una Eadem enim fortasse, propterea quod ab eadem sit utraque affectione enunciata Fortasse autem adieci quoniam impudens quadamtenus uidetur, duas unam dicere Uerum illud pripter genitricem earum cogitationem dicimus, quae sibi ipsa consimilis est. Hoc autem, siue pi res, siue una, quoniam duae sunt pronunciatione, una intelligentia. Quia ergo simul ueraces sunt nequaquam contraria masentucised ista contrarae dicuntur, quae secundum contraductionem efferuntur,ut, num bonum est bonum bonum non est: attamen non ideo contratia di lcuntur quod contrarus uocibus constent,sed quod contrarie dicantur. Caeterum nolo apiculi more retusto auolare aculeo:sed qui sauciaui,idem etiam medeboridam qui sorte existimat constrariarum affirmationum conflictum, contraductionis esse compotem, non has simpliciter con/ltrarias esse opiniones dicit, quae contrariis de rebus pronuncient, sed quae de eodem contraria suspicentur. Caeterum uobis Nulo ante neque subiecto, neque praeditato eodena in proposi/tionibus seruato, imposuimus. Nam si ita positum fuisset, bonum bonum est, bonum malum est:deinde propositiones simul veridicae essent repertae, perbelle profecto argumentati essemus uisi. Quoniam autem terminos prorsus immutauimus,Obraziocinationem non demonstiario nem confecimus. Sed quatinus reperire avemus, quaenam ex opinionibus falsis, uerae maiime sit contra tiarillustri utemur proloquio: unum scilicet uni contrarium e atque inde deprehendemus nesationem cum allinatione magis,quam contrarii actumacionem confidem, Si ergo est boni quidem, quoniam es bonum opinio,alis autem suom mon bonum es:est veri Ommati aliud Vt quod non est:neque e se potest,aliarum quidem nulla ponenda est:ne/que quaeι ungue esse svod non est opinantur,ne eoscunque non esse quod es,in nite Wim virg I sue sunt re vinantur, quod ηο est,s quae non esse pιοd est. Sed in quibussallaciae it . hae aut sunt ex θs,ex quibassunt generationes,ex opposui Verogenerationes,s are etiam
331Huciae Si ergo quod bonum est, u bonum πηοn malum est,ishoc quidem secundumse,induerosecundum acadent accidit enim ei non malum esse magis autem in unoquoque,cra 6 Fae secundumse edit: etiamfalsas idem e vera:ergo ea quae est,quoniam non est bonum vos bonum es,eius quaesecundumse est falsa est: illa vero suae est,suoniam malum est,eius quaese cundum accidens quare magis erit Jalba de bono ea, quae est negatronis opinio, quam ea quae esta coηtrari . Falbus autem es maxrme, qui circasingula habet contrariam Frmonem contraria
enim es eorum, quae plurimum circa idem disserunt si igitur harum contraria est alter magis
vero neg/tronis est contraria:manifestum est, quoniam haec eri r contraria.
sed si ergo una boni opinio uera est,quae dicit, num manestialtera vlix, bonum
52쪽
HERMENI Asnon bonum insuper aut aliud quidpiam est,quod nec bono inest,nec ineste potest. uerbigratia, num malum, num sugiendum, bonum damnosum:suntque aliae etiam propositiones quae quod inest,non inesse dicunt: ut, num non amabile, num non eligibile, honum non utile:quoniam igitur prs ter dialecticam regulam uni multa aduersantur,nulla propositionum contraria dicenda est ei, quae bonum bonum dicit: siquidem omnes aberrarunt. Sed ad cauilli fraudem ascendere opus est,fi audisque causam pervestigare ac illam,quae proprie positost propositioni contraria proferre. Sed quoniam hae, quas diximus multae propositiones errorem a boni negatione sortitae sunt quispiam enim, bonum non bonum esse opinatus, exinde etiam damnosum,malum,fugiendum,non amabile,non eligibile, non utile,suspicatus est illudhonocontrarium uocare decet, quod non bonum est, a quo caetera quoque locum habent, Ma quo generationes etiam manant. Nam ex contrariis generationes fluunt. At huic,hominem esse ista, hominem non esse, ponitur:hicque,album esse,im,album non esse. Itaque homo ex non ho/mme ut esset habuit:& album ex non albo Ethai quidem rationis est plaga,& dolosus in ph υlosophiam insultus. Quid uero remedii quid solutionis: Unum nempe uni esse opponendum: nec tamen ut unam ex multis propositionibus bono Oppositis hanc quae dicit, bonum malum, putare:sed alias omnes aberraste, hanc definitam esse. Quemadmodum etiam negativa dicitur propositio, ut, num non eligibile, num non optabile adhaec, num non bonum, sed aliae aberrarunt haec definita est. Itaque bono magis aduersabatur,quae enunciabat, num malum, quam quae, num non bonnm Uia siquidem ad malum,non bonum. Prius enim non honum sit necesse est atque ita deinde malum.Sed quoniam nobis integrum est,uo euestigio uulnera/tos sanare.denuo etiam sauciabimus inihilo etenim deterius curabimus: sed quam acerbum uulnus cernite, ut nisi ueritate armemim, forsan quoque plaga ad cor pervadat. Etenim quae per se
sunt, his quae per accidens, esse firmiora uidetis: nec profecto quisquam repugnarit Per se au tem honum bonum, per accidens bonum non malum, uerax quidem utraque propositio, sed
tamen qua per se,multo ueraclor. Rursum aio, num non bonum, bonum malum, utraque
falsa: sed quae per se, longe mendacior Si igitur bonum, & honum vi non malum est: ac illud per se hoc autem per accidens Nam bono certe quidem accidit non malo esse is ulto autem citusque negocii propositio per se uerior est rursumque mendaciori per se Nam si quae per se uora est,magis uerax:quae per se salsa, prosecto magis falsa irgo propositio quae bonum non γnum dicit eius quae per se est uera,ei mendax,scilicet huius, bonum bonum est, enunciationis. Quae autem bonum malum,huius quae per accidens uera salsa est propositio: illius enim pro/positionis est,quae inquit, num non malum. Quoniam igitur non bonum,propositionis perst uerae est,malum autem eius,quae secundum accidens:profecto ea quae uera perde propositioni obiacet, longe firmior fuerit, quam quae propositioni per accidens ueraci opponitur magis autem circa singula frustra est, qui contrariam habet opinionem Nam contraria plurimum ab seipsis abscedunt, ut quorum transgressum reperire non sit. Si ergo propositioni quae ait, bo num bonum,ea quae inquit, num malum,contraria est,haec autem, num non honum,ma gis etiam aduersaturi hanc sore contrariam manifestum Scimus etenim plagam hancce toto,ut sic dicam corpore constitisse: ut nesciamus ubi quidem uulnus sit, Δ ubi ui x: uel ubi quid
ruptum ubi quid etiam subsaniosum,& maleficium. Sed neque oleo, neque malagmate esebi mus, Oleum siquidem, quod magis est mentitus qui bonum malum dixit, quam qui bonum
non bonum. Qui enim bonum non bonum, ait, sinceritatem duntaxat bonitatis subuertit imdicatque bonum ab absoluta bonitate excidi sie: non tamen in contrarium protinus habitum
desciuisse. Qui contra, bonum malum, non solum habitus sinceritatem demolitur, sed etiam contrarium attribuit. Et malum quidem finitum est,ecdimite inclusum, ulteriusque progredi non licet. At non bonum informe, 5 tanquam quaedam ad limitem S terminum est uia Ad haec non bonum neutrius est sane conditionis Malum autem conspicue iuxta actionem hono ponitur Magis ergo, ut ita dicam, specificatum d limitatum conflisit, cum eo quod ad Diam speciem S obiacentem terminum habeat, quam informe,&ad terminum tendens, sciIicet ad malum. Porro sic etiam ratiocinabimur, prius consessi quasdam esse propositiones, in qui
hus duplices opiniones, nonnullas in quibus unam comprehendamus: adhoc affirmationum, es. super Perihef. G ii
53쪽
in quibus bifariam opinamur, tales etiam esse negationes: affirmationum uero quarum una est opinio ct incomplexa:negationes quoque simplicitatem pariter eandem obtinere. Igitur propositio quae dicit bonum bonum est simpla est: nullius etenim alterius uel qui dixir uel qui audiit, satagit: at opinio huius orationis quae ait bonum malum est complexa est. Nam qui audiit statim duas sorte res accipit, ct malum esse,&,non bonum . Simplici ergo propositioni, quae inquit bonum bonum est,simplex rursum propositio quae dicit, honum bonum non est,
opponatur: at huic complicitae enunciationi quae inquit, bonum malum est. Opponitur, quae inquit, bonum non malum est taeterum non credibilis hac uidetur aggressio. Nam idcircoratioeinationi sorte adieci Sed quispiam obiiciat, quamobrem, o Philosophe, bonum honum
est simplicem dicis orationem c Nam qui audiuit bonum esse bonum, statim non esse malum suspicatus est. Ad aliam igitur aggressionem transeundum, quae nihilo secluso ipsa improba bitur non nihil tante aduersum sublationem contumax renitetur. Quod si uel obscure, uel desecte enunclaui, ne uobis id curie sit. Aliquis enim qui eam sortassis illustret, his extrinsecus
adiectis, inuenietur: in nominibus uidelicet in quibus contrarietas non deprehenditur, ex ne/gationibus generationes confici. Nam ex non homine hominem dis ex non bono, honum e
nerauimus ac si quis in hisce ueram affirmationem salso aduersati uellet, per negationem comtrarietatem faceret, ut huic uerae affirmationi, Socrates homo est, salsam negationem, Socra/tes homo non est, opponeret.
. Amplius. Si etiam in al3 similiter portet se habere, o hoc modo videbitur bene esse dictum Aut enim ubique ea quae est contradictionis, aut nusquam: urbas vero nc uni contra/rja,de illis qui em salsa, ea quae est verae opposita,Vt qua hominem non putat esse hominem, ful/6 Ius esis igitur hae contrariaesunt, etiam staliae quaesunt contradictionis. Amplius Sirxiliter se habet opinio boni,quoniam bonum est ,ο non boni, quoniam non bonum estis praeter has bo/m, quoniam non bonum est:υ non boni quoniam bonum est illi ergo quae non boni, quoniam non bonum,verae opinioni quae est contraria Non enim ea,quae dicit, quoniam malum est, simul enim aliquando erit vera,nunquam autem vera verae contraria est,est enim quoddam non bonum,ma/lum, quare contingitsimul eqse veras. At vero nc issa quae est, quoniam non malum, vera emino haec,simul enim o haec erunt, relinquitur grur ei, quae est non boni,quonrum non bonum est, contraria ea quae est non boni, quoniam bonum est galba enim haec Quare erea quae est boni,
, Oniam non bonum est ei, quae est boni, quoniam bonum est. Manssestum ergo est quoniam nil
interest, neo uniuersaliter ponamus asyrmationem,Vniuersalis enim negatio contraria erit, vi opinioni quae opinatur,quoniam omne quod est bonum bonum est ea qua est, quoniam nihil eo/rum,quae bonasunt bonum est, nam ea quae est boni, quoniam bonumsi uniuersalitersit bonum: eadem est ei quae opinatur, qvomam quicquid bonum est quod bonum est, hoc autem hi dissent ab eo quod ejt:quoniam omne quod est bonum, bonum est, similiter autem exin non bono quare si in opimonesicse habet, osunt hae quae sunt in voce assismatic neso negationes, notae earum, sunt in anima,manitebium est quoniam assirmatroni contraria quidem negatio est,quae de ον
dem uniuersaliter: ut ei quae ej quoniam omne bonum, bonum est, vel quoniamin s homo bογnas , ea quae est quoniam nussum, vel nullus, contradictoris autem quae est quoniam non omne aut non omnis Manifestum est autem quoniam Neram, Verae non contingit se contra/riam, neque opimonem, neque contradictionem, contrariae enim circa idem opposita sunt Circa eadem autem contingit verum dicere eundem Umul autem non contingit eidem ines/se contraria. Postquam igitur istud extrinsecus excogitasti ex hoc aggressionis continenter Madhaese inistrum intelliges quod si in aliis ac subdistinctionem nota similiter habere oportet ac pum
54쪽
ctum medio amplius ducito. Nondum enim absolutum est, ob id quod induciturile hoc modo uideatur bene esse dictium densus autem,quod si in aliis nominibus, quibus contrariae non
sunt appellationes, contradictione utimur, in propositionibus contradicentes: similiter item in nominibus in quibus contraria reperiuntur uocabula sese habere decet. Cur enim illuc nogatio, huc affimratio assumenda aut etenim quocunque contradIctio, aut nusquam traha tur: quotquot autem nominibus aduersae non sunt appellationes, de illis utrisque etiam, usuerae contraiacet, est falsa huic siquidem uerae propositioni, Socrates homo est, falsa opponutur Socrates homo non est. Et qui hominem non hominem esse suspicatur, consimiliter asuersus eum falsus est,qui esse arbitratus,verum dicit.Quoniam igitur contrarietas ex eo quod propositionum altera mentiatur, altera uerum perhibeat, designata est, contrariae etiam istae: consimiliter reliquae item contradicentes. Nequam ergo ratiocinatio huiuscemodi Gaeterum solutio, nequaquain affirmationi negationem esse contrariam quoniam contraria specie certa esse circunscripta debent. Quod autem non est, omnisque adeo contradustio, hoc ipso quod priuatorie efferatur sine specie est. Sola igitur contraria quae specie definita sunt, ut album id nigrum bonum,& malum. Itaque ubi nominum nobis contrariorum copia suppetit, illinc etiam generationes molimur: ubi non suppetit, nuria compulsi, ad contradictiones demum, quae priuationis instar habent, uenimus. Sed istud quidem ut generose praeterea huc indu/ctum est ita generosius etiam est dilutum. Nunc insuper exercitationis tanquam Colophon, inaspectibilis ac tremenda speculatio invehatur. Duae ergo post assirmationem Sc negationem fiant oppositiones: altera finiti subiecti, altera infiniti, ut bonum bonum est, bonum bonum non est, ista quidem oppositio una finito praedita sublectoa altera autem, non honum bonum est,ct inon bonum bonum non est. Experiamur ergo in propositionum aliqua nempe negati ua, quae subiecto praedita est infinito, quaenam ex aliis propositionibus illi sit aduersa. Nam propositioni quae ait, non bonum bonum non est, ea quae asseuerat, non bonum malum est, aduersari uidetur: attamen in quibusdam simul uerax est, hoc est in his quae contrariorum sunt habituum capacia Nam quoddam est non bonum,malum. Quoniam ergo haec simul ue/ridica est, igitur quae dicit, non bonum non malum est, aduersatur. Sed di haec in quibusdam etiam uera simul est in his enim quae contrariorum minime susceptiua sunt, quae dicit non num non malum est, cum ea quae ait, non bonum non bonum est, simul uerax est. Nam in ligno utrumque uerum est. Consumtis igitur duabus hisce propositionibus reliquum, ut quae dicit, bonum non bonum est, mentiatur. Quoniam ergo cum negatione ex infinito su Neisto, nimirum aiente non bonum honum non est, sola qua dicit non bonum honum est, rugnat quadam etiam consecutione cuna simplici negarione, quae ait, bonum bonum non
est, sola, quae inquit, bonum bonum est, decertat et non etiam quae dicit bonum malum est, neque item quae, bonum non malum est. Haec, inquam, in illa aspectu horrenda dubitatio. Huiusmodi autem solutio, in secunda utique oppositione, sic sese habere, uti draimus, licere: propterea quod infinita in negatione subiecta sumimus infinitorum autem subiectorum de
praedicatorum in nominibus non sunt contrarietates: ideoque illi propositioni quae ait non bonum bonum non esse eam quae dicat non bonum bonum esse, aduersari pronunciauimus. At in simplicibus propositionibus, quandoquiden finita subiaciuntur nomina ut,bonum num est,finitorum autem nominum sunt contrarietates: idcirco non adiretiari, no non binum sed malum diximus. Sed forsitan aliquime appellabit uetus iam promissum repotens, meque initio professum esse dicet, in omnibus propositionibus, tum dere inatis, tum indefinitis ostensurum, magis esse contrariam affirmati negationem, quam contrariam aD firmationem:in parte autem duntaxat me pollicitationem exolluisse cum uniuersales non adi cerim determinationes. Id tamen quasi aliud agendo praestiti articulorum additamentis uni/uersalium uice dete inationum usus. Alioqui si conscius mihi suissem, in uniuersalibus de/terminationibus aliud, quam , in indefinitis docuimus, reperiti, rationis sane fuisset etiam illarum nominatim meminisse Manifestum autem nihil interlaturum, ne si uniuersalem quisdem amrmationem ponamus dicitur uero, omnis homo, omne bonum. Nam uniuersalis erit
Duo tali rursum contraria determinalia snrmationi. Quoniam autem,ut saepenumero dixi
55쪽
mus,ab internis enunciatiui sermones generantur, Se ad illos, ut authores reseruntur in o planionibus ante sermo nobis exercendus est. Opinioni ergo quae omne quod bonum sit, honum arbitratur, haec nullum eorum quae bona sunt, bonum esse, aduersatur. Quod auten am/culi cum propositionibus constructi, in totum praedicatum de subiecto praeclicari indicent, uescsco ut in parcemia, clarum est: unde mortalem esse hominem dicimus: hominem autem bo/num: praefixo illic articulo, hic sublato Qtlamobrem Quoniam illic mortale de omni homune praedicatum, articulum id ipsum signifitantem, adsumpsit: hic articulus a bono sublatus est quoniam aliqui homines boni, sed non omnes Prius igitur confitebimur quicquid bonum sit bonum esse. Huic autem aequiparatur omne bonum bonum est: quod quoniam dedimus, etiam opinionem quae bonum bonum ese Opinaturicum praesertim ob articuli additionem, uniuersite acceptum sit bonum cum ea propositione quae quicquid bonum sit bonum esse di/cit, eandem ponamus. Atqui haec cum omni, aequipollere concessa est. Quare propositio quae cum articulo struitur eadem est cima ea, quae uniuersalem obtinet determinationem. Tu uoro sermonis etiam in non hono, periculum facito, sic ratiocinans, non bonum, idem esse cum hoc quod non bonum: id autem aequiparatur, isti nihil bonum: idem igitur non bonum de nihil bonum. Nam si a omni.b inest,b,autem omni.gra igitur etiam omni g. Uobis enim oppi/doquam harmonico primae syllogismi figurae cantico proludere debuimus. Quando ergo in opinionibus sermonem adamussim excussimus, sunt autem, ut didicinaus, tum affirmationes, tum negationes quae in uoce sunt, earum notae: manifestum etiam affirmationi negationem de eodem unmersaliter enunciatam esse contrariam, ut huic, Omne bonum bonum, contraria est ista, nullum bonum bonum: huic uero, Omnis homo bonus, contradictoriae ista, non omnis homo bonus. Nos autem par est ratiocinationi a maiori adhaerescere, in qua quae simul ueraces sunt, minime contrarias esse, monstrauimus. Nam quia contraria sti opposita redu/cuntur, opposita autem ut simul uera sint feri non potest: ne contraria quidem unquam esse simul uera poterunt Eundem autem, modo affirmantem, modo negantem, cirra communia subiecta simul uerum enunciare contingit: quemadmodum qui ait, non bonum non bonum est.&,non bonum malum non est, circa communia subiectu nam in utraque propositione in/finita sumpta sunt simul uerum extulit. Siquidem in eo, quod contrariorum rapax non est, utrumque uerum esse potest. Simul autem ut contraria eadem subiecto insint, fieri non potest. Nam non bonum, honum non est, &, non bonum bonum est, in nullis omnino rebus simul veridica erunt. In hunc ergo modum in facundo hocce theatro, imposita mihi Amstotelis per/sona,illim commentationem de enunciatiuis orationibus desultavi:collimate omninoee conis
Ela haud equidem dixerim sed tamen sagacissime generosissime Fortas uero Ac alii si meo iudicio subscribent, bellissime in Aristotelico dogmate milosophabuntur. Quid igitur asses qui potui sedulo hominis grauitati incumbem, nihil equidem celaui.