장음표시 사용
521쪽
missermonibus , quid vero Dux suo tempore celeberrimus inde consecutus sit, paulo inserius declaratur, his verbis exhortati milites Iuda sermonibus υalde bonis, quibus extolli posset impetus, animi iuuenum eo ortari statuerunt consigere, O dimicaresortiter, eo quod ciuitas sancta , ct templum periclitarenture eodemque spe ctant verba, quibus ad praelium alacriter capessendum suos animare c6sueuerat,magnus ille magni orbis domitor Alexander &orationes quas Consuleso Dictatores habebat,iacesque illae ven. boru quibus Iulius Caesar inclinatas acies saepe solus restituit, ct de φη sq s . quibus tam aperta sunt verba haec Suetonis eloqunia militari. quare aut aequauispraefantissimorum gloriam,aut excessit, poH accusati nem Dolabella haud dubie Principibus Patronis annumeratu ses, Ut r. alector. nihil opus sit coniectura Lipsh,qui textum hune probὰ senum,&ς-P- nullius opis indigum protius euertit, dum ita legendum suadet eloquentia militinique re quid enim militia cum rostris,ute uentia, militarique re, Iulius Caesar principibus patronis annumeramdus ι sed ita est criticorum mens,ut suoserrores, proprios sem. per auctorum iaciat,& quae statim non capit, tam docte invertat,
ut aucto alio postea capi & intelligi possint. Verum quidquid
sit de hac controuersia, certe negari no potest,quin Iulius Caesar sacudiae illa sua militari, multoties functus sit munere optimi Imperatoseis,qui antequam stigua conserat,&in medio pugnandi a dore, suorum militum. Nunc prece rune dictis virtutem accendis amaris. sic enim Tarchon Virgilianus primum quidem suis blanditurἡ Nomine quemque vocans ,r citque in proelia victor, mox vero eosdem obiurgat, &velut stimulis acrioribus pungitauo ferrum I quidiae baeegeritis arma irrita dextris indeque Themistius in gratiarum actione ad Constantium cum multa in laudem eloquentiae militaris attulisset, inde subiungit, αδ εις πολέμωα δε εο H,multa expugnat oratio, quae vis bositis aggredi non audeat imo vero dicere idem . antea non Veritus fuerat, quod imperator solutetiam inermis noctisside, ne machaera belligeratur Tribunali in dens ut omnino illud Aristidis verum sit 3-ώλιον re rems αἰθίαι, πιου ρ- Mi M. κ' m μον quanto pultarior prudentia robore en, tanto Ebe-Draca magnauimitate in bella praefat. Falluntur tamen qui hanc
522쪽
secundiam certis regulis, ac periodorum dimesionibus,tanquam forensem definiunt, natura enim plus valet atque impetu, qui in nonnullis breuem, & concitatam effacit orationem, in alijs molliter fluentem, & blandiusculam, sic ut sponte milites ducat, non autem impellat praecipites, incosideratosque. Imo multi du- .ces, seu quod utriusque facultate destituti essent, seu quod barbaras , &incultas nationes verborum vis ornatior minus commoueat, exemplis sibi potius ad illas utendum es te censuerunta, quemadmodum celeberrimi duces Annibal,9 Sertorius quorum hic evulsione pilorum caudae equinae,militibus suis persuasit, non posse uno assultu simul conglobatos hostes, sed separatim tantum atque asese inuicem disiunctos superari: alter vero ciuia captiuos quosdam in arena , circunducto ad spectandum exercitu com- mi sisset, ea lege ut victor libertate donaretur,ita postmodum monem ad milites suos conuertit F quem animum in aliena Bortis ex eplo ante babuistis eundem mox in aestimanda fortuna,batae itis, vicimus milites; neque enim spectacuta modo illud sed quaedam velut imago vesrae conditionis erat; hic vincendum aut moriendum es,υbi primum boni occuri Iis. Vnde si Dux natura facundus sit, & et quens, magnaque verborum, S sententiarum volubilitate trepidantibus suis animos addere posit, ipsosque vehementibus concitare stimulis, ut nullum periculum,nullum pugnae genus, nullam omnino mortem resormident, istud inter preclaras eius virtutes reserendum censeo nobile enim in duce ornamentu exornata, &potens dictio est, siue in s delam, & spem, siue in terrorem, Saudaciam ; si tamen illa delenifica oratione no ita praecellat,modo caeteris dotibus requisitis abunde sit instructus, non illam magnopere requiro, qui sciam verissimiun esse : Ilud Taciti Uiro is. Amat
militari auritieitas pro facundia es, o Marium haud ita perorasse quemadmodum fingitur a Salustio , quoniam difficile est admodum , verba facere in ardore rerum gerendarum, tanto Ora
tionis lepore, tanta verborum lectulimorum elegantia, tantae sententiarum grauitate, & ordinis pes picuitate ornata, prout historici suos duces fecisse narrant. Ex eoque recte Plutarchus inquit de Ephori Theopompi,=Anaximenis oratiunculis,o compr-hensionibus sententiarum, quibus utuntur in armandis, O in aciem
edacendis exercitibus, licet sari
523쪽
Quis inter armatos locus t bis ineptirs ξsed in illis utuntur venia quam habent, conciones ciuimodi in
tegras, atque directas, magis ex ingenio, & ad recreandum for ' san lectoris animum, quam ex veritate confingendi: cum tamen
obliquae, luales sunt Polybii, houestiores longe sint,& multo plus probentur virijs sapietibus, quandoquidem manifestum est, quid de obliqua oratione Trogus Pompeius senserit, qui ut Iustinus in praecep. reseri, in Liuio, & Salustio, repraehendere solebat, quod con P gς ς' ciones directas operi suo, inserendo, historice modum excessis sent. Et rectius fecisse V irgilius existimatur, cum orationes tam ante pugnam , quana in ipsa pugna, breuiter a ducibus habitas tingit, sic enim Aeneas, sic Androgaeus quos funesta nox incendi Troiani socios illis dederat breuibus sed acutis allocutionibus ad pugnam hortantur; sic alius palantes hinc dc inde dissipatosque milites bis verbis confirmat, rususque in praelium zdducit
auos alios ros quae iam ultra moenia baberis ἰNumina nulla premunt, mortali ingemur ab hoste . Mortales, tot dem nobis animaeque man que. Fidite ne pedibns, ferro rumpenda per hoses Uz
Hoc denique modo Xenophon narrat Cyrum maiorcm, cum ante alios staret, & vicinis iam hostibus, commotum animooblitumque firmae progressionis,currere coepisse, & simul inclamasi se is ι ὸ Κε αγαθος - αν-ει. quis equetur quis bonus ct strenuus quis primus viria pro ternet, quas voces ab iis acceptas qui propinqui erant , reliquus postea exercitus ci more frequenter repeti jr, ac totus gestiens & confirmatus animose se audacter in hostes intulit Nec caesar unquam utilius ad m- lites peroravit, quam ad Mundam in Hispania, contra Pompei filios pugnaturus, ubi nutantes copias primus omnium inaciem irruens, secum his verbis pertraxit, hic milites, hic mibi vitae is vobis militiae terminus: S in alio proelio,legionis. Martiae Aquili- se rumi neu ndae fugae gratia iam conuersum, ut in cot rariam par α m reduceret, non longa oratione usus est, sed faucibus eum vi, Mi pr boiaden , dextramque in hostes tendens. quorsum tu inquithro s.cap. 1. Mi sit sum cum quibus dimicamus . At quam dissimilis Homerus, qui Heroas Graecos, non modo inter se, sed cum hosti 1 - Io
524쪽
longos sermones miscere facit, etiam in periculis, & cadentium gemitu, subitaque rerum omnium desperatione; sic enim Diome. des Troianas acies rumpens, ct sternens, occurrente Glauco repente mitis sit ex saeuo, cognoscendi etiam cupidus,& tanquam in scena comoediam agens, dialogum cum hoste centum & viginti versuum instituit ; ita Savedon a Patroclo interfectus, cum in extremis esset Glaucum inclamat, & multis versibus monet quid agendum sit ; ita denique Menalum, qui interemptum Patroclum ci vpeo protegebat Euphorbus alloquitur, retrocede, mortuum relinque,sine me sum poliare, ne te feriam, ct animam eripia. cui Menelaus responde ed ego te recedere iubeo, antequam mali aliquid patiarii ; quis vero unquam audiuit tales in media p tigna ludos agi, & hostem hosti parcere, ac consilium etiam dare profecto longe in istis quemadmodum antea dicebam prudentior,&melior Virgilius,qui suos bellatores breui semper, & e X pedita facundia loquentes inducit, nec lectorem ulla unquam adicit satietate: Haec vero Laconica facundia,non magno studiorum apparatu indiget,neminemque arbitror tam invita Minerua natum esse, qui in hoc genere concionum,n5 maxime sit eloquens, quoties periculum aliquod impendens, auctoritatem addet orationi ,
ct quod mirificam vim habet ad persuadendum, dux ipse Cyri, ct tuli; Caesaris exemplo, quod alios sacere Volet, primus aggre
Porro quoniam hic modus omnium frequentissimus, excitan, di martium vigorem in militibus, & concitandi eos ad pugnam, reliquorum quorundam mihi inmemoriam reducit,quibus praestantillimi duces usi sunt, quo paratiores ad pugnandum suas copias haberent ; nullusque fortasse commodior locus sese offeret de istis dicendi: nolui committere, ut haec ossicii mei pars deli de- rari a te, Comes Ludovice, posset. Sed praeter varia quae Frontinus S Reus erus dudum ante me, de hac animorum concitationς dixerunt, ea pro corollario subiungam,quae varia: lecitionis opera, Apismatinae more, modoque varios apud auctores Obseruare potui. Ac sanis videtur nulli haud iniurui, multum ad hoc eis ciendum momenti obtinere M Da illa eas Irensis buccinatorum , corniculariorum, aeneatorum, tympanistarum, quae longe promptius milites quam Xenophantus, aut Timotheus, Alexam drum
525쪽
drum orthio suo modo ad arma compellant, ut de Miseno Aul, de Virgilius in his versibus notauit Aeneid. 6. Misenum Aeolidem,quo non praestantior alter,
Aere ciere viros, M artemque accendere cantu.
tib , .eip. is idemque etiam iuit Quintiliani sensus cima inquit, quid auterita aliud in nostris legionibus cornua, ct tubaefaciunt 8 quorum concentus, quanto es vehementior, tanto Romana in bellis gloria caeteris praestat, ex insigne omnino est exemplum cuiusdam Herodoti Megarensis, , si , ia quem Iulius Pollux,summopere ab expugnatore urbium Deme hq ' ς ρ' thio,commendatum ibi e resert: quod hic cum nullo molimine consequi posset, ut machina quae valde incommoda, ct praegrandis erat,muris admoueretur,tunc sane Herodotus fortissime sua inflauit organa, tantoque milites animi robore compleuit, ut sponte ad hanc machinam totis viribus impellendam, forti cursu,& impetu ferrentur. Scilicet usque adeo omnisappetitus a ca sis excitatur externis, ut non homines modo,sed equi, belluarque caeterae, audito tubarum sonitu, strepituque armorum excand
scere, & quodam animi furore impelli ac rapi videantur hinc enim bellicosus Equus
s. georgie, Si qua sonum procul arma dedere, Stare loco nesit, micat auribus, ct tremit artus, Collectumquepremens voluitsub naribus ignem.
hinc Apum animulae, & puncta illa silas ita loqui materiae, quae .plerumque ventis corpuscula sua permittuli eo tamen sensiud cuntur , ut si ad pugnam diuisis agminibus prodierint, statim id innotescat beneficio musicae castrensis,aut alterius stridoris, qui illi non sit admodum proportione diuersus,4 geo gic, Namque morantes
Martius ille aeris rauci canor increpat, edi vox Auditur fracto nitus imitata tubarum. eam igitur ob causam cum modi antiquae muscae tres essent, ad quos caueri omnes referrentur, Phogius nempe qui hilaris e at, mollis, placidus, choraeis, & laeti animi aflectibus exprimet dis perquam idonaeus: Lydius moestus, ac tristis, quo propterea in funeribus utebantur: ac Dorius grauis,&seuerus,qui in hominum animos prudentiam, castitatemque, di virtutem inducere
credebatur,himc postremum bellorum quoque usibus destinatu esse
526쪽
esse voluerunt, tanquam incitamentum sortitudinis, &audaciae, ac in summa, nulla gens olim tam rudis, & barbara fuit, quae ut Philelphus, ct Alexander Neapolitanus longa exemplorum se- M r. com-rie demonstrarunt,non aliquo aere crepero, aut instrumento ca--Ge. noro, ad excitandos militum animos, terribilem initio pugnae nialita sonitum ediderit: si tamen Lacedaemonios excipias, qui ut Aucsior grauissimus historiae Graecae Thucydides retulit, non cornuum. tubarumve signis, sed tibiarum modulis in c5ssimi praecinebant, -πprorsus ex aliquo ritu religionum, neque rei diuinae gratia, neque ratam ut excitarentur atque evibrarentur animi, quod cornua, O ID tui moliuntur. Sed contra Ut moderatiores modulatioresque μνentr od tibicinis numeris temperatur, nihil adeo in principiys praeliorum ad salutem istutemque aptius rati, qua permulctisonis mitior bus,non immodice ferocirent ut Agellius priusquam Thucydis Vedi si ieioba laudaret,in eorum,velut explicationem praemisel ad. Sicque nemini dubium esse potest diligenter in eius auctoris verba intuenti, quantum organa illa musicae castrensis,animos militum
inflammare possint; quandoquidem eo nonnunqua illos adigunt ut periculum sit ne supra modum serocientes, sui iuxta muneris di humanitatis obliviscantur. Quanquam effectus ille partim etiaab hominum dispositione, nativaque temperis dependet, quae si pauperrima sit caloris innati,minusque spirituum se unda, nec tam bile,suroris & irarum concitatrice,quam multa pituita abundet, quae propter sui frigiditatem vix accendi, & concitari pintest, tunc pavorem citius ex audita tuba concipiet ; rantumque ignavo timoris incit letur, ut illum e statumentis deijciat, &ad inhonesta illa adigat, de quibus praestat Iuvenalem audire. O trepidosoluunt tibi cornua ventrem Cum lituis audita. atque ut hunc varium effectum musicae castrensis, exemplo in xime conuenienti,& obuio declararet Virgilius cum terrificum illud cornu,quod belli signum inter Latinos, & Teucros primum fuit, ingenti sito reboatu longe , lateque per campos exauditum fuisse retulisset; primum quidem mulierculas hoc minaci, & ins lito murmure perterreiactas fuisse , mox vero rusticos quibus animorum plus inerat, ad arma & furorem concitatos fingit,ver- Aeneid. q.
sibus his oppido sane elegantissimis
527쪽
Ardua tecta tetit buli O de culminesummo
Pastiraticarii gnum ,cornuque recuruo Ta ta eram intendit vocem, qua protinus omne. A Confremuit nemus, ct tua into ere profundati Et trepida matres pressere ad pectora natos . m vero ad vocem celeres qua buccinasignum Dira dedis, apsis concuretini undique selis
Indomiti Agricolae. terum ut mollesct ignaui ulto dissicilius hanc musica serunt quam Seneca Fabrum suum inquiliηum, O Ferrarium Vicinum aut hunc qui ad metam sudantem tubas experitur otibias, sic e
dem masculis & fortibus animis,tantu voluptatis affert, ut Franciscus Carmagnoia maximus ille suo tempore, & prudentissimus Imperator, di re quandoque inter iocandum solitus esset, cael
ros sibi sonos partim mulierum videri, partim Pastorum, se vero omnesque sortes viros ex tuba sola oblectationis plurimum capere; & quod hic de buccina dixit, non desunt etiam hac tempest te, qui, audia, prout credibile est, ad noui periculi inuentionen hominum audacia, illud idem de fatali tormentorum carmine, &musica illa horribili, quaeri tilis maioribus in milites S moenia . displosis peragitur, sibi usurpandum putent: licet praecinentibus eiusmodi tibijs,feralis admodum chorea ducatur,& saxa ipsa non aliter suis locis moueantur, quam si Nebanae conditor arcis Amphion, eadem, no testudinis,huc illucque pertraheret. 4. Huic autem non inani sed exitiali Musicae,succedit alia magis
Σι νων πω adhuc incondita clamoris illius,quem in congressionibus praelio-ΣVr rum fieri solitum, scriptores historiarum memorauere; est naui-ιρο r. - i que ut inquit Iulius Caesar quaedam animi incisatio atque alacritasiati eiur innata omnibμι quae pugnastudio incentur,quam non reprimere sed augere imperatores debent i ex quo idem, Pompeium repraehendit,
quod in pharsalico conflictu,suos in pugnam ct silentes di passulib 1.c p compositomoderatoque adduxisscti,cum alioqui Romanis legi nibus solemne esset,ex Agellio in atticis It gradu clementi di siletio uterentur,cum ad hostem irent in conspectu longiquo procul distantem,quum vero prope ad manus Ventum esset, tum continuo ardentissimum clamorem tollerent,ut& impetu hostis propulsaretur, & snsolita hac vocis eratione percussus terreretum, cui
528쪽
incommodo ut obuia iret Iosephus, lites suos admonui',aut verius monuisse fingit, ut no nisi obturatis auribus in praeliu descenderent ; & idcirco a Germanis Uectatur praecipura erit assent, O Taeitaib. de fractio murmur,obiectis ad os scutis,quo plenior grauior vox reperia M'ob ψς 'cussa intumescat. Atque ita ceriueit,non modo confirmandis suorum animis ,sed hostium etiam perterrefaciendis, clamore hunc valde esse idoneum quemadmodu praetereainnotuit,memorabili
successu obsidionis Ginti ignobilis in Pannonia oppidi,quod vari, artibus ti machinis ab Hebraimo Bassa tentatum,ita demu ad angustias redactum fuit, ut T cae nudatis, exsuperiori aggere ligneo, suis defensoribus muris, per disruptum cuniculum in urbem subirent, sed cum propius nihil esset, quam ut in murum
peruaderent, tantus sublatus est clamor cum eiulatu, ab imbelli puellarum,&Deminarum multitudine, ut obstupefacti non minus quam territi Turcae,omnem impetum represserint,strepitum hunc este existimantes, erumpentis ex arce praesidi P, eoque
modo ut pugnae sic obsidiom finis eit impositus . Iam vero quod clamor, ijsmilitibus qui ipsumedunt,sit etiam summopere coim ducibilis, notius illud est ex Reusnero S alijs, quam ut inultis hoc ipsum probare, operae pretium videri possit: cum praeterea Alexander in genialibus valide diligens fuerit ,ut singulorum populorum ritus,& instituta,circa hun clamorem colligeret; cuius ut frequentissima est apud Homeru mentio,sic & in: Virgili,qui R manorum in eo consuetudinem,aeque libenter expressit, ac H merum imitatus est,apud quem nullum ferme proelium absque hoc strepitu, & clamore incondito committitur, ut exempli gratia videre est Aeneide nona, ubrHaec tantum Ascanius, Theucri clamore sequntur, Laetitiaquefremunt, animiaque ad dera tollunt.
At tuba terribilem finitum procul aere canoro Increpui equitur clamor, coelumque remugit. νε Philasophis vero hunc clamoris essectum referre ad suas causas volentibus,non minimum certe laborandum est in earum disquia .
sitione, cum illae nonita facile se prodant, ut statim conijci possit, utrum vox illa concitatior a timore vel audacia proueniat; quinxiam ut inquit Solinus timor es vocis incitamentum, quam non
529쪽
tam acuit,sed etiamsinumqua uerit extorquet, ut in filio Croesi, ct Batto quodam per desertas lybiae litudines a seris territogvi perientia comprobatum est: verumtamen si quae priori libro de voce diximus,ea vera sunt,rationi magisconsentaneu est arbitrari, clamorem hunc'curitaruis, O audaciae signum esse certissimvir , prouenireque ab interiori calore robusto,& copioso , qui si par cior, aut debilior esset, tantum abest, ut eo segniores, ac meticu- si effecti homines vociserari hunc in modum auderent,quod nequidem prae sermidine periculi prorumpere in vocem aliquam possent, ut Androgaeo contigit cum imprudens in hostes. delatus Ob upuit, retroque pedem cum voce repressis.& Aeneae cum aspectu Mercuri j
Arrectaeque horrore comae, O vox faucibus hae t. His duobus modis animandi milites,confirmandaeque eorum a daciae, scriptores politici multos alios addunt, Vt aemulationem tam ipsius ducis, quam commilitonum , interdum quoque mulierum, & Brutorum: aepe tam ducis infantis,Regis, liberorum item coniugum , di amicorum praeterea hostium, contemptum ἰpromissionem auxilij diuini, & victorice consequendae: gaudium viactoriae adeptae cipem praemiorum; persu sonem auλiliorum nouo-xum, vel proditionis, aut desectionis. hostium; ac etiam despera tionem, metumque Oppressionis, mortis, vulnerum, direptionis, damni, infamiae;&ablatam lenique fugae, ac salutis nisi ex victo,
via occasionem: quorum unum aut alterum Sidonius eleganter e
pressit in panegirico Anthemij nobilissima hac antithesione υincit miles cum ste putat esse iuuandum, Hic vicit possquamst comperit esse desertum. sed de omnibus in genere, tam copiose quidem dictum est ab ijs auctoribus, qui consilia politica, & militaria scriptis tradiderunt; ut neque spicilegio, neque racemationi locus esse possit,side simgulis dicere velim. Quamobrem ne ex aliorum laciniis fimbrias attexere videar lauic meae orationi, praetermissis caeteris modum hunc illustrare tantummodo pergam,quem ipsi quidem proponunt,ab exemplo quorundam animalium,quae nulla honesta de causa, atrociter tamen inter se pugnant, ode postea concludunt, tanto magninrecitari
530쪽
citari debere homines, ut lacessiti iniuriis, aut summa quadam,&ineuitabili necessitate adducti cum hostibus audacissime congrediantur. Qua tamen in re probanda nihil afferunt praeter historia ab Aeliano acceptam de pugna Gallorum Gallinaceorum quae Themistoclis militibus incitamento fuit ad virtutem; quasi hic locus humilior sit,quani ut pluribus illustrari debeat, aut ita remotus a communi literatorum eruditione, ut variae te ionis flosculi, diruficile in eum congeri ex Philologiae viridario possint , contra ce
te quam ipse sentio, cui non vulgaria occurrunt, quae nec minimum huic pugnae ornamenti, nec tibi, Ludovice Comes, parum oblectamenti allatura confido. Nam praeter multa,quae de Tauro' rum inter se Arietumque collisione,memorata sinit a scriptoribus idoneis; iuuat insuper obseruare raucos Ceruorum mugitus, cima Septembri, non Martio ut animalia reliqua, pruriunt, esteranturque catulitione, & orgasino : tunc enim quemadmodum in San Germanis , de Fontane Buis Regum nostrorum secessibus amoenis limis,frequenter accidit, varia Ceruorum agmina diue sis,longinquisque nemoribus & fluminibus transnatis,illuc confluunt, ut de amore totis viribus experiantur: & sise tam crebri aliquoties, tamque validi sunt cornuum idius,ut late vicinis pagis exaudianturi, adstantque,quod vix credas, eminae omnes, & expectant, cuius victoris praeda erunt iac si quae iunioribus Ceruis se mancipent, furtimque saltibus obscuris se eripiant, dux gregis seniorque Ceruus, campo relicto sugitiuos sequitur, nec absistit
donec repertos ad agmen reducat; sicque in catulitione ierociunt eiusmodi animalia,ut irruant in obuiosimpetu magno, nec quemquam etiam armatum aggredi resormident. Quod vero aues non minus animose proelia inter se commit- 6. tant, multarum, ac praesertim rapacium exemplis probari posset,
quoniam his bellum internecinum ac perpetuum est,cum mitio- Titi ac ribus , quas sibi in praedam quaerunt: sed domesticarum certamina, quod oculis ipsis quotidie usurpentur, magis forsan apta sunt quae militum animos confirmare possint; unde Themistocles cuciuium exercitum aduersus Barbaros educeret, & in Gallos Galblinaceos pugnantes incidisset, non illos oscitanter vidit, sed toto exercitu consistere iusso, ita demum ad milites locutus est: at hi, neque pro Patria πque o diis familiaribus pugnant aeque vero pro