장음표시 사용
581쪽
auctor, ut illum excogitaret; nihilominus tamen de eius intentione dubitari non potest, quae pioculdubio non alia suit, nisi ut his sedecim scrupis gemina utrimque acie di rectis, in quibus duo sui
Reges inuicem contendentes, duae Reginae, quatuor equites, sedecim pedites, quatuor satellites, totidem centuriones, quos omnes diuersis inter se motibus agitari, contendere, praedari, insidiari continua quidem obseruatione satis eXploratum est, non inquam alia eius intentio fuit, nisi ut hoc scaporum ludo,qui magis quam caeteri Martium quiddam prae se ferre depraehenditur, bellicarum actionum, motionum, ordinationumque imaginem nobis ob oculos, & inter manus ac digitos ipsos poneret, ut ipsis, etiam ludentes assuescerent exercituum praesecti, nouaque, &gratissima studendi ratione, inter ludicra discerent, quae mox in seri, essent facturi. Quod equidem ne quis a me parum conmderate dictum existimet, vadem in primis tradere possem Donatum,& Sarisberiensem ac omnes illos,qui id sui fecerunt instituti, ut operosius de hoc ludo dicerent, inter quos Hieronymus vida, unus ferme qui superiori si inculo, rarae felicitatis ingenium ad Poeticam attulit, luculento carmine,ita similitudinem hanc expressit in scacchia ludo, sub initium Ludimus erilem belli mutataque veris
Praelia, buxo acies as, ct ludicra regua. Vt gemini inter se Reges , as que niger querio laude oppositi certent, bicolorabus armis.& Sidonius eadem de causa dixit putes illum, ct in calculis arma tractare . Sed habetur praeterea in promptu exemplum Mauriti Nassovi , qui ut in eius oratione sun ebri, vir doctorum omniun iudicio, eloquentissimus retulit, equitem cum pedite uniuerso, sussili formatos opere, proschacchia habebat, quos & variare, M pro loco, aut aggressione hostium disponere, ac mutare pueros 1lios honoratos,remittendo animo docebat, ita ut ex tempore c&sulti, primos scepe equitum praesectos, ac Tribunos in ruborem dederint. Vnde sicut imperator,dum animum suum ad studia inblitaria intedit, nullis rebus potest,aut honestius,aut utilius laboris sui rationem ponere, quam sit experientiae,vel optimorum auctorum lectioni opera suam impedat,ita dii hunc remittere aliquantum cupit, laxamentum melius excogitare nullum potest, aut
582쪽
quod magis virum grauem, & militarem deceat, quam ut inquit Martialis tIngenio rum urit bella latronunT. quippe,etsi laudate posset vel sagittarum cuspides acuere, ut Scytharum Regibus mos erat, quoties a negotijs grauioribus seria- o.
bantu GVel naues manibus ortis bricare,quemadmodi iam Ulys- - qsem secisse retulld Homerus ; vel tormenta muralia inusitatae ma
pnitudinis, & temperaturae conflare se quod Alphonso Atestino Ferrariae Duci,summopere fuisse in dellaijvasserit Iouius; aut in . in e us Sphaeriueris, pilae vacare , quemadmodum solebat Castruccius Castracanus,quodque in ratione sanitatis LGaleno c5mendatum
venit: hqc omnia tamen inseriora sunt summoru viroru grauitate,& corporis laborem mutant,non imminuunt e solus.vero scapo.
rum ludus, qui proeliorum similitudinem in quiete repraesen lat,dignus est Imperatoris maiestate, in quo si militum loco scrupos esse voluerit; omnia statim bellorum sint similia. Aisespites stilis ille moras milisque ligato Lucinus.
Obligat ipse duos, hic ad maiora mouetur, Viritus, Ofacta orumpat in agmina mandra, Clausaque deiecto populetur maenia vallo . Atque ut hic colatur esse nubi ac ducu valde proprius;& illud omnino veru est,quod inquit ex Xenophote Euna pius in proo mio adSophistarum vitas,το παινον. ε ἀροτης ab ν λογ'virtutem etiam , quae in ludicris appare mem ratu gnam esse . sic reliq ua duo ludorum genera, quae maximo in Vm penes antiquos fuerat, ut ex Buleugero, & Coelio Calcagnino pater talorum idelicet &
tesseraru,a seo viro; sorte&dedecet,ut prorsus sint infra ipsorii dignitatis metitum . Talis enim ludere Athenis ita Mineruaerepto, molles tantum, & fiactos otioletae nato ue homines obstruat libro Iulius Pollux in onomastico quemadmodu in Rostris idem subbasilicanos secisse, notum est ex Plauto ,& alijs auctoribus, idem , que Homerus Minerua, cum Mentae Taphiorum Regis persona ' i' sustineret, ad Telemachum indiliacam Venisse ait, ubi.Procos illos sponsos Penelopes, nebulonesque ut ab Horatio vocantur, talis ludentes inuenit. Et quo magis illos antiqui deprimerent, symbolum in his summae inconstantiae, ac leuitatis esse voluerunt;
de Arseides Parthorum Rex, ciun bis elapsum Demetrium, iustis lib., a '
583쪽
Fratrem Antiochi Syriorum Regis, recepisset, eum talis aureis puerilem leuitatem exprobrans, donauit. Tesserarum vero lusus frequentia, Sassiduitas effecit,ut licet alea in uniuersum,ad ludos omaes fortuitos,& plenos discriminis reseratur,signate tamen, priuatim ad tesseras pertineat, ut praeter Coelium Calcagninum libro i3. in diatriba de ludis, festiue quoque confirmat Ammianus Ma cellinus hunc in modum de aleatoribus scribens, quidam ex his
aleatorum vocabulum declinates, ideoque cupientes se appellari tesse- rarios,inter quos tantum d eri,quatum inter res,o latrones. Ce
te hic ludus non modo Xenophani displicuit, qui ab Hermionio
prouocatus ut vellet una συγκυβέυειν id est tesseris ludere, pro excusatione respondit se timidum,ac di entem Use, ad ea quaesorem turpia; sed legum praeterea cum nostrarum ut notum est, tum &antiquiorum sanctione,interdictus suit, ita ut Horatius dixerit, seu mauis vetita legibus alea, & Saturnalibus ratum,quo tem pore per summam licentiam, nihil in urbe, quod insolens esset, no . . . . Concessum fuit, i s ludere permitteretur,hoc est enim quod imquit Martialis Nec timet Aedilem moto spectar ritillo,
auum videat gelidos iam prope verna lacus. Ex quibus plane conficitur, Ducem cum illi a bellorum necessistatibus, ab animi cultu,a studiis pietatis, a consilijs arcanis, teporis aliquid superest, quo se per ludos honestiores reficere velit, nullo quam latrunculorum conuenientiori uti Posse ; utpote quem Cardanus inter ludos omnes, subtilissimae esse inuentionis contendit, & Lucanus ita ad proeliorum imaginem confictum docet, Ut vitreo peragantur milite bella ; nec si Iacobus Magnete Bri-ii Dionam tanniae ReX ,vsum eius,filio penitus interdixit, quod animum non magis quam sexta occupatum detineat, minime tamen istud obes
se debet Ducum oblectationi,quam ab illo percipiunt; siquidem
ut Duces eliercituum ad omnia negotia,longe sunt sortiori Sprinptiori animo, quam teneri Regum pueri, S pappare minutum assaeti,sic omnia illoru exercitia, lige quam horum validum motu atque contentione animi indigentini quieti culabore coveniat, ει quies in opere, labor in quiete grata vicissitudine reperiantur. - Tot igitur modis & adiumentis, cum scientia militaris compM
V. Gri possit, videndum est in sequeotibus, quaenam sint praecipuae, tu i i illius
584쪽
illius partes, ut de singulis dicendo, nihil omnino praetermittam
eorum que attinere ad studium,& ossicium Ducis videri possunt. Has autem paulo supra monebam ad tria summa capita referri, nimirum ad ea quae ante proelium, quae in proelio , ct quae posmaelitigerenda sunt, seu quis victor, siue victus euaserit; lubet enim in hac generali diuisione multa quae sub singulis eius partibus com- praehenduntur,explicabunturque postea suis quaeque locis, uno velut intuitu specta da proponere. Sed priusquam de omnibus ad dicendum aggrediar, monitum te velim,Comes Ludovice, m non hic ossicium Ducis meditari,qui per se,suaque auctoritate , &propriis sumptibus, ac expensis, proprijsque item iniurijs prouocatus bellum gerat, quemamdmodum Reges, aut caeteri Principes qui sui iuris sunt, facere solent, cum suosmet exercitus ducunt, omniumque in se curam recipiunt, quae de bellorum ratione, & necessitate, sunt peragenda; tunc enim certum est multa illos prouidere debere,multa circumspicere, rimari,obseruare quorum ne minima quidem pars ad nostrum Ducem spectat que ita se in bello gerere volumus, ut ex superiorum quorundam imperio pedeat,suamque illis operam accommodet, ut quo iusserint proficiscatur,& quibus illum praeesse voluerint militibus, machinis commeatibus, pecunijs , ijs omnibus prudenter utatur ad victoriam, non tam ex proprijs hostibus, quam horum Principum quibus inseruit reportandam.Ita enim fiet ut ille exempli gratia non curare debeat an bellum quod gesturus est tumultuarium sit vel a sincialibus indictumian eius causae oblatae,vel quaesitae an hostis inuadendus, vel expectandus sit ξ an urbes propugnaculis muniendae e an induciae saltem Belgicis similes proponendae an pax tractanda,aut id genus alia peragenda sint,quorum omnium determinationes,non ex suo nutu sibi fingere, sed ex aliorum arbitrio, & voluntate recipere debet. Quare ne quidem ex aliorumesse decerpam, aut tanquam abigeus gregem ex alienis pascuis in mea abripiam, ita mihi ipsi in hac dissertatione versandum esse duco, ut omissis non modo quaestionibus, quas politici scripto res in utramque partem ventilare consueuerunt, de bellorumia causis, & euentibus, sed ijs etiam praeceptionibus,quarum exitus plerumque non tam ab ingenio, & diligentia, quam sortun1 de
585쪽
Ερ quide ante pratium obseν Mandum ecl
iam suadeat. libro ii cap. a. de Repub. libro I.
maduertat, ossicii sui neglecti, aut ignorantiae, temeritatisque accusari merito possit. Atque ut ab ijs quae ante proelium Duci seruanda sunt incipia, cum primum is in istud se muneris induit, S ad res gnauiter gerendas aggreditur, cauere scdulo debet, ne primus classicum imtonet, ne principis sui animos ad bellum sollicitetine leues eidem
causas praetendat , ne cunctantem impellat, occasionemque iure aut iniuria quaerat, arma vel expediendi, vel nunquam deponendi ubi semel ea expediuerit; quemadmodum plerisque Ducibus
mos est bellum unum ex alio 1erere,forsan ut honores quos quieta Republic desperant,turbataconsequantur,aut ne segni in pa ce viventes, prouidere rei familiaris angustijs minus commode possint: qua certe in re idem faciunt, quod is qui captat anguillas facere sodet, quieta cum sunt stagna venatur nihil , sed coenum ubi hac, S illac subuerterit, capturatunc magna est. Praetere ut consultissime monet Gregorius Tholosanus,non desunt in a lis, suriaticesque belli, & ignei, prout ab Ammiano vocantur imbarum intentores o consiliarii, quibus in pace durius seruiti uest, quo tempore coguntur probis legibus obtemperare, a quibus
in belli licentia se liberant; sunt S iliadem inquieti, qua neque ipsi
tranquille degere possunt, nec pati aequo animo,caeteris ut in pace vivere concessum sit; sivit exules, qui paucorum iniurias communi multorum pernicie viridicandas suadent; sunt alij manu quam lingua tardiores, qui facile tamen Principes ad armaim' pellunt; sunt qui in princntia tantum respici C, qui iram excam descentem implere desiderant ; ac tandem ut inquit Lucanus,ltaue uesuae rapiunt Reserata in praelia ea a.
scilicet quia per id tempus,propriae quisque libidini indulgere is potest, ct illud perturbatis rebus emcere, quod tranquillis nec gitare quidem aptaret. Qtuppe sub huius militaris disciplinae signis, Coarem videas ab aerario Metellum abstrahentem; S Annibalem in Carthaginensium concione, Guisconem e suggestudeturbantem; & Narium inter armorum strepitus legum voces
non audientem , SI Uandrum stricto ense Argivis dicentem , qui hoc verior est inprime definibus disputat; ct Themistoriem vim, &Suadam deas secum ad Andrios ducentem,ut quod suadendo in petrare non posset, vi armata extorqueret ; S Scipionem denique
586쪽
ita apud Ennium extollentem se, ac de misera hominum conditione triumphantem . Si fas caedendo caelesiasandere cuiquam Misti caeli Coeli maxima porta patet. Verum quam inique faciant eiusmodi Duces turbuleti,&bes . 3 licrepi, qui suis tantum commodis ut inserviant, reliqua pessun- dare non verentur ; hominesque ad arma impellunt, & ad furo- Μιniua .rem, rabiemque inflamma ut, in id prorsus nati, ut caeteris exitio sint; vel hoc uno satis cuidenter constare arbitror,quod non modo impij in Deum, iniurii in proximum, persidi in principem habendi itat, sed tanquam ab omni penitus humanitate spoliati
vix inter homines 1pios censeri mereantur. Quis enim Neronem pro homine habuit , di non Potius pro immanr,ac truculenta bestia,ab eo tempore,quo vitae suae turpitudinem,ut saetis atrocibus sic horribili isto&infando carmine propalavit εμοῖ- γαῖαικιωητω πυριὸ me viuente terra miseatur incendio 1, at quid aliud amabo faciunt ii, qui bellum non quod aequum sit persuadent, sed quia ex propria libidine,ad istud gerendum rapiuntur, quam instar Neronis optare, ut se vivis, ac in illo luctu exuit intibus, ter rarum deflagratio consequatur quasi vero bellum aliud esset qua sax,& pernicies generis humani,& Mars ipse sapienter ab Aristo I ςηδ phane non diceretur, in Vastissimo quodam mortario, urbes h mi nesque, crebris duri pistilli ictibus contundere; aut αρης quod nomen illi est apud Graecos. non ab e ρας siue damno, Onocvmeto impositum fi liet; non secus ac latinis, eo quod magna omnia invertat, Mavortis appellationcm sortitus est. Et sanetam et ta tamque immensa pernicies bellorum est, ut os in sacris codicibus gladio, non secus ac vastie Simmani belluae tribuatur, quo obuia quaeque depopuletur , dc absorbeat iurauis inquit Io, mod.e .i . De Amalec, O populum eius, in ore gla ', & Chri itus eodem mo- Vi 3 do loquutus est in Evangelio Lucae, cadent in ore gladis ; quemadmodii etia secitex protinis Homerus in Iliade & Cicero pro Archia Poeta de bello loques,osa aucesque ipsius appellauit his ver- ' bis Populi Romani laus es, inbem amicissima Creticenorum eiusdem
consilio ex omni impetu regio, ac totius belli ore, O faucibus ereptam esse atque conseruatam, e X quibus patet hunc loquendi modum , non alicuius scriptoris, vel protunciae ut temporis peculiarem
587쪽
fuisse , sed passim, & ab omni aeuo usurpatum, eo quod aptissimus esset ad illud exprimendum, quod frequentissime in bello coim tingit: & de quo si sorte quispiam est qui dubitet, eum nunquam
legisle oportuit,quae de Caesare a Plinio reseruntur, scilicet undecies centum, & nonaginta duo millia hominum occisa varijs in proelijs, etiam a ciuilibus diuersis, ab eo suiste; ut mirum propterea sit Marcum Tullium tam multa de eius mansuetudine,& inusitata inauditaque clementia, cum pro Marcello peroraret dixisse, praesertim cum Seneca eum vocarit humanirianguinis auidissimum, quem non aliter fuere in conspectusus iubebat, qua fore emeepturus esset. Sed nec ipse forsan auditu accepit, quo rem ab antiquissimis temporibus repetam, in bello Troiano cecidisse toto expugnationis tepore, ex Argivis octingenta octuaginta sex millia, ex Troianis vero usque ad oppidum proditu,sexcenta sex millia, virlinque scilicet quindecies centena, Ssexagies duo hominum millia, quemadmodum ex Daretis Ph gii recensione habetur; aut Alexandrum, quod Plutarchus scribit, cum de summa impe. xij aduersus Darium certaret, tum caecidisse tum coepisse dece ,¢ena hominum millia; ac tandem Xereis exercitum quem in Graeciam duxit, ex innumerabili propemodum colluvie genitu, si non potius fallit, aut ludit Herodotus,compositum fuisse, quadringentas enim,ut inquit, & viginti octo myriadas & tria millia ducentos & viginti viros, id est quadragies bis centena octuagies ter hominum millia, ducentos & viginti viros duxit Xerces Darijsilius 1, subditque, quod mulierum pinsentium, & sarcinas gestam
lium hominum, numerum nemo potuit compraehendere & tamen hic exercitus, quam breui caelus, totus atque obrutus est ab illo Marte, qui Martiano Capellae propterea vocatur hominum vorax, titorque etiam clanguinis , S de quo loquens Seneca v
Nec temperari facile, nec reprimi potes Stricti e B ira, bella delectat cruor . 'hinc ergo ut ab eiusmodi historiis, quarum fides parum nasutos mouet, ad veriores alias transeam; clades una Hierosolymitana duodecies centena, S quadraginta millia hominum secum inu luit; hinc bellum punicum sectam quindecies centena millia
588쪽
non totis annis septemdecim absorpsis. Quare si quis ea secum
attente reputet, & illud etiam Senecae frequenter in animum re- epist sq. ducat, homini non esse homine prodigὰ Utendum , proculdubio cer- libro .
tum est, quod una cum Thucydide pronunciabilistultum esse mouere bellum, Arente satu, liceat retinere pacem : maximὰ cum illud,non homines modo,quorum iactura leui negotio sarciri potest, sed urbes & prouincias integras, quibus reparandis non lustra, nec foecula lassiciunt,tanquam eorum quae homines inter se peccant consciae essent, simul cum illis in exitium trahat , illud
O altis urbibus vltima Stetere cause cur perirent Funditus: imprimeretque muris Hostile aratrum exercitus ι olens.
ut praeter Carthaginis, Corinthi,& Numantiae rudera,fidem eius rei amplissimam iacere possunt cetum urbes ab Attila destructae;& ipsamet Roma terrarum geliumque Dea, quam si quis tot varios belloru casus tulisse, & a Tacio captam: a Porsena obsessam,1 Gallis incensam, a Pyrrho territam, ab Annibale concussam mox suis armis dilaceratam, demumque toties Gothorum inuasionibus,schismaticorum furore, perduellionum, ac desperutorum hominum nenrijs conatibus exercitam fuisse intueatur, is certo certius non poterit, Stati; Papinij non maximopere laudare industriam, qui di haec, & omnia mala quae 1 bellis proue niunt, in describendo Mariis Palatio,sic ad rei veritatem expressit, ut non tam milites qui ipsa committunt damnandi sint, quam ille laudari merito debet, ab istius descriptionis praestantia , fingit enim palatium aedesque Martis apud Thracas esse, ad quos ut primum belli concitandi causa Mercurius venit. His Herius delubra notat Mavortia fluas, Horrescitque tuens & postea Detia loco natio,primi alit impetus amens
.i int , E foribus, cacumque nefas, iraeque rubentes, anguesque metus, occultissique en Fus Uant In diae .geminumque tenens discordiaferrum. i. Innumeris Iberit quia minis, triuisma υirtus dit ilia Scat mcdio, iam quesuror, voltuque cruento
589쪽
Mors armata sedet. bellorum solus in aris a Sanguis, ct incensis qui raptus ab Urbibus ignis. 4 Porro istius cladis occasione,quae bellorum ministerio homini ubi ἱM. Ita ab homine infertur, subit mihi in mentem recordatio quorum . dam sermonum, quos cum viris excellentis ingeni j, &iumma ' mihi necessitudine coniunctis Motthaeo Valerio, Gessendo, ac optimo etiam Diodato non infrequentes habui,super ea quaestim ne, an solus homo in genus suum saeuiret, quemadmodum Iuvenali, & Horatio visum est, quorum hic blande suo modo Neque bie i liquit Lupis mos,nec fuit Leonibus. unquam, nisi in dispar ieris.
alter vero mordaci sale,utSatiricum decuit,rem altius exaggerat HS cothurnis quibusdam auget his versibus Sed iam serpentum maior concordia: parcit Cognatis maculiss misisse . quando Leoni .ll P Fortior eripuit υitam Leoὰ quo nemore unoam Ira Expirauit aper maioris dentibus apri se 2ti Indica Tigris agit rabida cum, Tigridepacem ilia Perpetuam: faetiis inter se conuenit Ursis . homini ferrum uibale, incude nefanda Produxisse parum es, his vero auctoritatibus quas ego in medium proserebam, additic etiam ea, ex Summi Pontificis Urbam Octaui ede Sancto Laurentio, nitore, ac nouitate prorsus diuina, quam in gratiarum actione iam antea retuli; respondebant viri illi sapientes , non usque hac in re fidedum esse Iuuenes vel Horatio quin potior esset apud me A ristotelis fides docentis pauca esse eiusdem speciei antimalia, quae non de venere, ac pastu inter se dimicent, exemplum- que de Ce ruis asserebant, quod paulo sit praefuerat 1me. relatum. . At enim quia certamen illud non saeuitiae, sed furoris cuiusdam amator ij, qui cum orgasino illo desineret, indicium in animat,bus esse contendebat optamus Diodatus; tunc Motthaeus Ua rius, ad queni me conuerteram, carmen illud suo more praelatus, Ne mandate mihi, melius Telamonius ibit; multa ex Bidaeo de sumpsit, quibus id, certis animalibus, indi tuis a natura ostenderet, ut cum sui. similibus bellum gerere vis deantur: quorum in numero,primas obtinerit Hippopotamus. qui
590쪽
qui patrem, ut matrem ineat, si ulla ratione potest interficit; tum Polypi, qui acerrima edacitate esse dicuntur, per sCepeque inter se non abstinent, sed a maiore minor editur ac demum quaedam
Scropharum, domesticarumque Fclium genera esse dicebat,quaesitis foetibus vim asserant, eosque mandere non dubitent; a quo scelere,non abhorret Olor, neque Thynna quae foetii statim ut illuna peperit deuorat, atque his exemplis , quorum tamen fidem ..penes auctores esse volebat, mihi putauit, ac optimo Diodato factum esse satis.
Sed cum ipse diutissim mecum aliam quaestionem agitassem, . Fqui nimirum fieri possit, ut homines caetera animalia multitudine , ., VI ..iu perent, licet se ipsos quotidie crudelissimis bellis aut teterimis q*a reus. venenis conficiant, &semel tantum mensibus nouem, nec ta- men omnes foeminae pariant de ea doctissimum Gassendum ro-s misgaui,ut si quid non inconueniens haberet, illud nobis ex peripa- teticae, aut nouae suae philosophiae placitis, explicare non dedignareturi, quod ipse libenter,& renidenti ore suscipiens ;no inquit vos, quasi aliquid de meo proferrevellem, per ambages, & longa exorsa tenebo, sed ab auctore Theatri naturae, qui tibi, Nam dare, hac in quaestione praeivit, eiusdem quoque solutionem ut accipias essiciam ; videtur si quidem illi causa huius rei esse, quod
nullum animal terrestre,paucissimis admodum exceptis, diutiusquam homo vivat, nam quae longius aetatem proserunt ut Elephantes, rarissim pariunt; quae vero soccundiora sunt ut oves, Boues, Caprae, Sues; ipsaque auium, ac piscium genera , ea aliorum animalium pabulo inseruiunt, ac breuiorem vitam habent, proindeque nisi homines eo modo, quo tu dixisti,se ipsos consccrent, aut popularibus morbis sceptus interirent, vix hominum multitudinem tellus uniuersa capere potuisset , quemadmodum non ignoras, me aliquando pluribus alijs rationibus demonstraturum esse, in eius philosophiae instauratione, quam Vt
perficere,sicut vos omnes,no auctoritate modo vestra,quae maXi- .
a semper apud me suit, sed continua adhortatione essecistis; ita etiam nullus dubito, quin postquam hec absoluta fuerit, eius dem quoque desensionem, aduersus morosos quosdam, & ple-Deios homines, qui nihil sincerum dijudicant, sitis acerrinae suscepturi; nimirum ita vir ille, propter quem nihil habent haec