Aldi Pii Manutii Institutionum grammaticarum libri quatuor. Addito in fine de octo partium orationis constructione libello Erasmo Roterodamo authore ..

31쪽

Quod est nomee quod proprie unius usque sinim

est, ut Cato, Cariar. Quod est praenome8quod praeponitur nomini differentiae causa. ut M. Cato. C. Caesar.

Quod est cognomen 'quod ab euentu aliquo impos nitur. ut Africanus. Sallustius, cui cognomen po/stea Africano ex virtute fuit. Quod est agnomen e quod est agnationis comune, ut porclus. De speciebus appellativorum nominum. Quot sunt species appellativorum nominum latum decem de septem. Ad aliquid dictum. quasi ad ali. quid dictum. Gentile. Patriu. Interrogativum. Infinitum. Relautium. Collectivum. diuiduum. Factistium. Generale. speciale. ordinale. numerale. abibo lutum. temporale. locale.

Quod est ad aliquid dictum e quod sine intellectu . eius,ad quod dictum est, proierit non potest, ut pater, filii pater. fillus,patris filius. Quod est quasi ad aliquid dictu ρ quod quamuis ha/beat aliquod contrarium, & quasi semper adhae

rens tu non significat ipse nomine etia illud, nesex illo accipit nominationem, ut nox.dies. Quod est Getile ρqdgece signat, ut graecus latinusιQ iod est patriue quod a patria sumit, ut Romanus. Quod est interrogatiuum e quod cu interrogatione proferturivi qui s. qualis cum accetu in penultima. Quod est infinitum equod est interrogatiuo contraorium,ut quis. qualis cum graui accentu. Quod est relativum e quod resert antecedes,hoc est dicit iterum,ut qui quae quod,qualis. Quod est collectivuequod in singulari nilmero mulstitudinem significat,ut populus plebs. gens. turba.

Quod est diuiduum e quod , duobus vel amplis,

32쪽

p R I Μ v s. sbus ad singulos habet relationcm, vel ad id plures

in numero pares distributos, ut uterque.alteruler. quisque. singuli. bini.tetni. centenI.

Quod est factitiit e quod a senorum proprietate fa/ctum est, ut fringilla auis.turtur. stlofa. rarantara. Quod est generale e quod in diuerses species potest diuidi, ut animal. arbos. Quod est speciale e quod a genere trahitur. ut homo.

Quod est ordinale e quod ordinem fignificat.vtprismus.secundus. Qilodest numeralee quod numerum demonstrat. vi

unus. duo. tres.

Quod est absolutuρ quod per se intelligitur. yt Deus. Quod est temporale Zquod tempus ostendit. ut hoι

Quod est localet quod locum significat, ut propin.

quus . longinquus. proximus. De speciebus ta Oprioφ si appellatiuQN notum. Quot sunt spes notum tam Opriis a appella tuis c6. mites e sex. Primitiua,ypria. ut Iulus primitIua ap/pellativa, ut mos. Deriuatiua ypria, ut Iulius. Derivativa appellativa,ut monticulus. Corpalis ypria ut Cato. Corporalis appellativa, ut homo. Incor/poralis propria,ut virtus dea& Pudicitia Penelopes,vel ipsi dea. Incorpocalis appellativa, ut vir/rus.homonymos ypria,ut Pyrrhus filius Achil. Iis.& Pyrrhus rex Epirotarum. homonymos apopellauua,ut nepos filius filii,& nepos luxuriosus. Synonymos propria. ut Publius Cornelius. Scipio Africanus. Quintus Mutius. Augur Scaevola . Sy.nonymos apsellativa vi terra, humus, ensis mu/cio, gladius,spatha. machaera. Quod est nomen primitivume quod a nullo deriva/iur. vi tui .monS.

33쪽

uuod est nomen derivativum ρ quod demiatur ab

aliquo,ut ivllus. montanus. Quod est nomen corporale equod corpus signisi atvt Cato, homo. Quod est nomen incorporale e quod non significat coapus. ut virtus, Angelus. Quod est nome homonymum e quod una voce si/gnificat diuersi, ut canis. Nepos. Qtiod est nomen synonymum equod cum alio note idem sim: sicat, ut ensis. mucro . gladius. statha.

De speciebus deriuattuorum nominum. Qitot sunt species derivativorum nominum latum nouem. Patronymicum. Comparativum. Superi riuum. Possessuum. Diminutivum. Denominatis uum. Verbale. Participiale. Adverbiale.

Quod est nonae comparatiuum Z quod cum Lellecta positivi vel cu aliquo participe sensit positivi ma/gis aduerbat significat, ut albior magis albus. Quod est nomen superlativum e quod ad plures mi generis comparatur,& supponitur Oibus, quibus comparatur, ut Achilles graecorum lartissimus. Quod est nonae patronymicum quod pioprie a palite derivatu secundum starmam graecam, significatcii genitivo primitivi filiu vel nepotem,filiam vel nepte, ut hic priamides, filius, nepos' ue Priami, haec Nerine, filia,neptis' ue Nerei.

Quod est possesuuii quod cu gisi primitivi significat

aliquid ex iis, quae possidentur, ut aeneia nutrix, Pnutrix aeneae,euandrius ensis, pro ensis euandri. Quod est diminutivum equod dinsinutionem sui primitivi absblute demonstrat, ut homuncio, homunculus homullus,homullulus,paluus homo, senecio, paruus senex. fraterculus,paruus frater. Vir guncula parua virgo. Sororcula parua soror, I γ

34쪽

hila,parua res, corculum,paruum coriuvolcausis proferuntur diminutiva ξiribus . necessa. riae significationis gratia, vitantillus. Gratia urbanitatis ut ingeniolum faterculus. Ite causa adulatio. nis,ut hoc corculum,aninaula. Quod est denominatiuum e quod a nomine deriva. tu ut crinitus, quod derivatur a crine, cornutus, a cornu,citharoedus. I cithara,albior. ab albo, araci/des ab aeaco, hectoreus ab Hectote. Quod est verbale quod a veibo deducitur, ut ama/tor doctor.

Quod est participiale quod derivatur a participio

ut veneranduS.

Quod est adverbiale e quod derivatur ab adverbio,

ut crastinus,hesternus, hornotinus, quotidIanus. De genetlbus.

Quot sent genera notum praecipuaeduo,ij sela no/uitro naturae. Nastulinii ut hic Anchises. Focmi. ninum ut haec Penelope . Bla. n. haec generant, atque ideo appellata sunt gua,caetera vero a praecipuis venitit ut neutrii, quod neq; masculinu est, neq, foemininu ut hoc teplu, cce duum genes umquod dc masculinu est,& foemininu, ut hic de haec induena, csie trium generum, quod omnia stipradicta genera continet, ut hic & haec & hoc felix. Promiscuit,quod vel masculinum est,uel foemini,nu significans aiat viriti', sexus, atq, ideo a grae/cis ε'πικανον dicitur,ut hic passer,haec aquila, incer/tum, quod modo masculinii, modo foemininum inuenitur apud authores, ut hic vel haec dies. P haeton cuius generis ρ Masculini. quare e quia ola nomina virorum,deorumq; cuiuscunq; sint termis nationis masculini simi generis, ut Caesar. Cato P Saturnus. Iuppiter. iasiphae cuius generisisceminini,quaret quia om

35쪽

LIBER

ma nomina mulierum, dearu cuiuscunq; sint ter minationis, eminini sunt generis. ut Penelope. .

Iuno. Glycerium.

V ir 'cuius generis ρ Masculini. quare e M oia nomin quoru significatio ad mares tin ptinet, masculini

sunt generis, ut PontifeX.cerdo. IOnBr. nauta. Nulier cuius gnis ξF Ceminini. quare e quia ola nomi/na,quopi significatio ad foeminas tria pertinet, laeminini sunt generis,ut Puella,saga,pronuba. D ux culus generis 'c6munis duum generum . quare quia omnia nomina. quorum significatio de ad mares pertinet,& ad foeminas comunia sunt diiugenerum. vi Princeps. Comes. Conuiua. Auriga. Advena. Homo. Incola. Alienigena. Caprigena. quae tamen authores usurpant tanqua adiectiva.

Virgilius, caprigenum pecus. Valerius Maxi/mus, Alienigena studia. B onus cuius generis e masculini. quare e quia prima quaeq; vox adiectivi est gnis masculines, ut bonus.

secuda foeminini. ut bona. tertia neutri, ut bonum. O mnis cuius generis e Comunis duli generii. quare quia prima quaeq; vox adiectivi,cui duae sunt vo/ces,est cois duum generum, ut hic & haec omnis. hic & haec pulchrior, altera vero est generis neu tri. ut hoc omne. hoc pulchrius. P emox cuius generis ρc6isti iugenerii. quare e quia oia adiectiva,quae habent dutaxat unam vocem, cola sunt trium generum, ut velox. pauper. Malus prima Oducta cuius generis e foeminini. qua/re equia omnia nota arborii simi generis foemini. ni. oleaster tame, Dumus, Rubus masculina sunt i Siler. Ouod Pristianus ait non ponendum iter arbores, ncut nec Rubus,neutrum est. Virgilius, ut molle siler, letae genistae. Sic robur. suber. balia γmum. hebenu. dicitur dc haec hebenus. Ite buxu, dicitur

36쪽

acitur 3t buxus secundum Seruium. Priticiatuis baxus arbor,buxum lignum. Tibullus poma genere

neutro pro arbore usurpauit.

pse stram teneras maturo tempore vites Rusticus,&facili grandia poma ma Plinius quoq; epistolarum libro quinto idem tacit inquies,alternis metulae exurgunt, alternis i

Pirum cuius generisZneutri,quareequia imauum α ignorum nomina neutra sunt,excipiatur hoc vero

siculo annotata.

Hic nux Castanea,& iuglans, ans,licus ollux P adus cuius generis emasculini,quareesia fluuiorum nota masculina sent. Inuenies in pauca foeminina generis,ut albula.ouldius in quarto fastorum. Et lito est albula pota deo. Ite haec lethe. Styx palus est inserni no flumen,pauca item neutri. Vt crusta uaader.Lucan'. Crustumium rapaxadem de tepidum in molles Zephyros discurrit lader,leges& hoc istrum,tanagrum,metaurum,eridanu. Rhenum si cum flumine iungutur,ut flumen Rhenii. Horatius,aut flumen Rhenu,aut pluuius de scribitur arcus,sicuti hoc Oceanu cum mari adtingitur, ut mare oceanum,sed figurate magis neutris Pri. stiano teste iunguntur, ut tyberis flumen. Sallust. in.*historiarum . Dextru tamen Turiam, quod valentiam paruo interuallo praeterfluit. a te Psitatus cuius generisρymiscui,quaree qa vola v. saepicoena iunt. Collibus vero habet Deo

mininu coluba,& Gallus gallina,&pullaster pullastra. Capus vero siue capo utrumenim dicimus Τquia ex gallo fit auulsis testibus,idcirco foemininii non habetioestrum insecti generis neutrum est. Picus & pica no fimi eiusdem speciei.Halcyon com

vme dum generum , cuius pluuiale est hi

37쪽

hi halcyones. Seruius super eo versu Thetidi halcyone, ,ait sciendum qina cum de maline dicitur haec Halcyone facit,cli de avibus,hκα haec halcyon hi dc hae halcyones, hactenus ille. Oui.tamen. xi. metamor. de aut haec Halcyone di/atit. Incubat halcyone pendentibus aequore nidis, dicta quia-αλκ κύ μ,hoc est in mari laetificat,ac pinpterea & aspirationem habet,& ypsilon. D ecem cuius generis e comunis trium genem, qua/ 're δ quia ola numeralia a quatuor usq; ad centum sunt cola trium generum,sic etiam mille , iucimus etiam hoc mille pluraliter haec millia. B. culus generis 'neutri, quare e quia omnia nomina titterarum neutra sunt. A qua cuius generis ρ foeminini, quare ρ quia omnia nomina latina in a desinentia in nominatiuo singulari,foeminina sunt,in plurali vero neutra tam latisna quam graeca, ut arma, stemmata. E pigritia cuius generis eneutri. quare ' quia ola no/mina graeca in a,apud latinos genus fauni seruati

excipititur pauca, ut haec domus. Oxκρος haec charta. το hic chaus ο haec cera dc

huiusmodi perpauca.c ubile cuius generis ineutri, quare quia in e finita

tertii declinatus neutra sunt omnia, ut hoc monile hoc ovile.

L ibye cuius generis ρ sceminini, quare e quia omnia

nota, quae veniunt a notativo graeco in .κ. foemini Ina sent, ut haec grammatice,haec rhetorice. Cerundia cuius generis neutri, quare e quia.i. finita neutra sunt, ut hoc gummi,excipiuntur a genitivis composita omnis generis, ut eiusnodi, nam nihi/li, mancipi,fugi, Offci perdi obliqui sunt, omni bus casibus & generibus figurate adiuncti. Sermo cuius generis ρ mast mi, quare e quia o fini

38쪽

' tamasculina sunt omnia, praeter verbalia in Io, ut lectio,& quae in do & m go exeunt o in i mutata. tia in genitivo foeminini generis ,ut dulcedo. Ori/go. praeter hic ordo, cardo & cupido pro de hCaro carnis foemininum est. Pondo item aptotii, neutrum est. Margo incerti generis. Ornu cuius generis neutri, quaret Mu finita neu/tra sunt omnia & aptota,ut veru, gelu.Lac cuius generis eneutri,quaret quia omnia finita in qualibet mutarum neutra sunt,ut alee,caput, occi/put,sinciput- .L. upercal cuius generis e neutri, quare quia at 'sinita utrassint,excipitur hic sal, quod neutro etiam genere vetustissimi protulerunt.

Nel cui' guis Zneutri,quaree qa et finita neutra sunt. P ugil cuius generis emasculini, quare e quia tria in ilmasculina sunt pugil,mugil,strigil. Vnum commune,vigil. Duo neutra nil,nihil. C onsiit cuius generis emasculini, quare e quia vi finista duo masculina sunt consul. praesiit, Unum commune duum generum, exul. D elubrum cuius generist neutri, quare e quia in m neutra int,praeter nequam & totidem Ois gene/ris. Item tantundem & cIm, quae neutra sunt. Carmen cuius generis 'neutri quaret quia inen cor repta neutra sunt oia,flame pro sacerdote, s est & a cano coposita,ut lyricen,& caetera ola in en, masculina sunt,ut lien,Ren,splen,

T Orcular cuius generis 'neutri, quare e quia ar finit neutra sunt,sic de quae in ir, desinunt,ut it gadir. C anister cuius genetis e masculini quare e quia in er. Masculina sunt litet foemininu est, uber,iter,spineter,cancer pro morbosapauer,cadauer & signifi/cantia foetus terrae,ut cicer,piper,neutra sunt.

L 3bor cuius generis; masculini quaree abor siminc u

39쪽

ta malaitai stitit genetis, quatuor in or inueniun/tur neutra,marmor, aequor,cOr,ador. Quatuor ite indecor memor inmienior author, & a corporect colore coposita, ut bicorpor, discolor, dc como Paratim ola, ut melior cola fiant duu generu.excepto hic senior, quod iii in obliquis videtur c6etrium generum,ut senioris aetatis,senioris aeui. F ulgur cuius gitis eneutri,quare ZM vr, milia neutra Mint. Amar. anxur turtur vultur irir masculina sint,ssi augur,ligur,cola. Horatius tamen sermone,Egressum magna,anxur in neutro genere protulit. Impositu siris late candentibus Anxur. Pietas 'us generis esceminini, quare equia as finita foemininasiant,praeteras vas vadis mastulina vas asis,fas,nefas neutra. Nugas commune trium Re/nerum,&indeclinabile.

N ubes cuius generis ρfoeminini,quareZO in es pro/ducta desinentia foeminina nt. Dies inceriti geoneris est in singulari.in plurali masculitu im, sicut ab eo compositu meridies,praes etiam & pes m sculina sum, ars & hippomanes neutra. P optes cuius genetis masculini.quare eqa in es cororeptam masculina sunt,praeter seges, teges,apes, compes foeminina. Ea vero,quorum significatio utriet generi conuenit, sunt, ut supra quoq; est diis ctum,c6ia duu gene', ut diues,superstes,hos,es, miles,deses, dc similia, inueniuntur quaedam neu/tris adiuncta. Lucanus,impertu mes. Iuvena/lis,depositu tibi Espes eriti Valerius,diues,&prae ..potens naturae regnum. Sallustius,ter inquies. Bilis cuius generis esceminini, quareὸ vis finita sce/.minina sunt,eaulis & molaris,dente vel lapide, εc callis rete masculina sunt,& quae ante is habentri,ut funis, vel duas consbnantes in eadem sylo

40쪽

millimam una ex liquidis terminant, ut collis,e sis,aninis,corbis, vel ingenitivo crescunt una sylo laba, ut lapis,excipiuntur bipenis,pestis,stbris, stis, vallis,lessis,cuspis,cassis,dis,lis,turris,peluis, glis non animal sceminini generis,item finis 3c clamis incerti generis,dc dis in singulari comunt duugenerum in plurali trium. R os cuius gnis emasculini,quare M os finita masculina sunt,praeter cos,dos laeminina,& os neutru. At eius cuius generis emasculini,quare e Mus finita lacundae &quartae declinationis masculina sunt,prae

quod & masculinum,& lamininum dc neutru inouenitur.papinus incerti generis est. Idus vero Deo mininu est pluralis tin numeri praeter et hoc pus, vir pelagus, vulgus quod est et masculinum. Munus cuius generis eneutri,quareρ quia in us tertiae iis exionis si non retinent,v, in genitivo, neutra sunt,dicimus tamen hic lepus. Si vero retinent &

piuntur haec monosyllisa crus,rus, quae sunt neutra,& hic mus masculinum.1. Odix cuius generis ρfoeminini,quaree quia.x.finita foeminina Int, ut coelox, pax, lux. Excipiuntur grex,stari calix,irni'limax,sandi munX,calae, pro ictu,narix,& quae sunt fructuum tertiae ut mastix,quae masculina sunt,similiter in ex iupra sylla. ham,ut culex. Praeter haec obex,ssint ElyexJυ nex,suppellex,ulex. Item hic vel haec cortex,Diex.Ver lia in uinx inueniuntur 3c neutris adiimcta in plurali, ut victricia tollite signa.Sardo nix incerti generis legitur. tirps cuius genetisξfoeminin quareequia M.f.antecedente consonante monosyllaba, f mninas ac in