Pub. Virgilii Maronis Opera. : Quibus Accessere Exercitationes Rhetoricae in praecipuas ejus Conciones

381쪽

Diripuere aras. it toto turbida coelo Tenaiyestas telorum, ac serreus ingruit imber. Craterasque . focosque ferunt: fugit Latauus. a Pulsatos reserens insecto foedere divos. In fraenant alii currus, aut corpora sit tu

M sapor interscit AuIesten , chori n. ur Trojanus Iris bufum , Alfus papor Rutu δειν γodalirium Tro anum . . Messapus regem. regisque insigne gerentem Tyrrhenuui Aulestem , avidus confundere Ledus Λdvertis proterret equo : ruit iLe recedens, Et Maer oppositis a te igo involvitur aris In caput, inque humeros i at servidus advolat hasta Messapus , teloque orantem multa trabali Desuper aἰtus eluo graviter ferit, atque ita iam r. Hoc habet, hae e melior magnis data victi ina Divis . Concurrunt Itali, spoliantque catentia m mbrA . obvius ambustum torrem Choringus ab ara Corripit: εc venietati Ebuso, plagamque serenti Occupatos fiamms, illi ingens harba re u it. 3 π Nidoremque ambusta dedit; super ip e lecutus Caelarieni leva rurbati cort: pit hostis Impressoque genu nitens, terrae appdcat ipsum, sic rigido latus ente serit . Podalirius Alsum Pastorem, primaque Rcie per tela ruentem lasEnse sequens nudo Iurer imulinet: it, e securi Adverti frontem mediam utentumque reducta a AI. disdie. cruore. μ olli dura quies oculos, & tei reus urget Somnus, in eternam clauduntur tu ruina nochem . to nem vetat . at exi soli ex Iege fraeeria eon

carrendum cum Io Io Turno: quin dum toruitur, tur , linorato auctore vllimris . At pius AEneas dextram tendebat inermem Nudato capite , atque tuos clamore voca har .

Quo ruitis s Quave ista repens discordia iurs: e po cohibete iras: ictum iam fixdus, dc Omnes Composim leges : mihi ius concurrere soli,

Ble si uire , atque auferto metus: ego sedera savo . Firma manu Turnum latri debent haec mihi sacra. Has Iuter voces, media i liter i lia verba,

Ecee viro str dens alis allapsa sagitta est: Iucertum qua palia manu, quo turbine adacta , Id. Quis tantam Rutulis laudem caseive, Deusve

Attuleriti pressa est insignis gloria facti Nec sese aenea iactavit vulnere Quisquam.

382쪽

C dis acie AEx- , Taraus animos te, votirat, pro- Λ R Q, aerit , necat multot myrtoitym , pompa tur in Mart fremetando . Turmu a ut Meam cedentςm ex agmine vidit, Turbatosque duces: subita spe fervidus ardet. Poscit equos, atquc arma timui ν saltuque superbui Emicat in currum, re manibus molitur haianas: Multa vimm volitans dat fortia eorpora leuior Semiaeces volvit multos, ant agmina curru Proterit, aut raptas fugientibns ingerit rastar,

Qualis , apud gelidi cum flumina concitus Hebri

Sanguineus Mavors clypeo increpat, atque furentes aeolla movens, immittit . equos illi aequore aperto 'uvnte notos, zephyrumque volant . gemit ultim/ pulla Thraca pedum, circumque 3rrae Ormidinis ora, 331 Iraeque, insidiaeque dei rcomitatus aguntur. Tatis equos alacer media inter praelia Turnus Fumantes sudore quatit imiterabilest caesis Hostibus insultans spargit rapida ungula rore Sanguineos, mistλque cruor calcatur Mena - Buamerat viros Goderim , quor Mariιι morti, ι ποεinterfecit Turnus, se eminus , iam com3nνι -

Iamquc neci Stenelluntque dedit,Thamyrimq;, Polumque,

Hunc congressus , dc hunc, illum eminus, eminus ambos Imbrasidas, Glaucum atque Ladem ἐν quos Imbrasias ips Mutrierat Lycia, paribusque ornaverat amis, I FVel conferre manum, vel equo praev*rtere qnt .

Parte alia media Fumedes in praelia fertur, Antiqui proles bello praeclara ς Dolonis, e venotim .i momine avum reserens, animo, manibusque parentem, de Ηοαὸν Πι. Qui quondam, castra ut Danaum speculator aduqt, II. ib. io. Ausus Pelidae pretium sbi poscere currus, Illum Tydides alio pro talibus ausis Assistit pr*tio , nςc equis aspirat Achillis, Hime procul ut campo Turnus d conspexit aperto,

te levi iaculo longum per inane secutus, Sistit equos biiugos, oc curru desilit, ari Semianimi, e lapsoque supervenit: Zc pede collo Impresso, dextra mucronem extorquet, 4c tito Fulgentem tinxit lumio, atque haec insuper addityn agros, & quam bello Trojane petisti, Hesperiam metire iacensi haec praemia, qui me Ferro ausi tentare, ferunt: sic moepia ςondunx. Huic comitem Buten eonlecta cuspidς mutat, '

aritar a

383쪽

De Phegeo pos duoderim Πἰοι interessor θνmo uis ior . pr missa pνιus comparatione, qua Turni virtus ut ratur. Ac velut Edoni Boreae cum spiritus alto Insonat AEgaeo, sequiturque ad litora sumas. 'Qua venti incubuere, fugλm dant nubila cailo . Sic Turno, quacunque viam secat, agmina cedunt, Conversaeque ruunt acies: fert impetus ipsum, Et cristam adverso curru quatit aura volantem . 37

Non tulit instantem Phegeus, animisque frementem obiecit sese ad currum , 8c spumantia fraenis a AI. eoutemsp. citatorum dextra a detorsit equorum t' Dum trahitur, pendetque iugis, hune lata retectum Lancea consequitur, ruinpitque inlixa bilicem 37s. Loricam, dc iummum degustae vulnere corpus. Ille tamen clypeo objecto conversus in hostem 'Ibat, & auxilium ducto mucrone petebat: Quem rota praecipitem, & procursu concitus axis Impulit . emiditque solo i Τurnusque secutus 38o Imam inter galeam summi thoracia dc oras, Abstulit ense caput, truncumque reliquit arena. ARG. Agneas aecepto vuInere io in easra . adhibetur nimi magnitaso, rapuis merici elogia . Atque ea dum eampis victor dat funera Turnus, Interea AEneam Mnestheus, εc fidus Achates, b Al. ρηεν. Ascaniusque , comes castris statuere cruentum, 1 3Αlternos lovea nitentem cuspide gressus . Saevit, dc infracta luctatur arundine telum Eripere, auxilioque viam, quae proxima, poscite Ense secent lato vulnus, relique latebram Rescindant penitus, seseque in bella remittant. 39 Iamque aderat Phoebo ante alios dilectus lapis Iasides, acri quondam cui captus amore Ipse suas artes, sua munera laetus Apollo Augurium , Citharamque dabat, celeresque sagittas. Ille ut depositi proferret fata parentis, sy Seire potestates herbarum, usumque medendi Maluit, dc mutas agitare inglorius artes. Λ R G. Laberainar in curando assice , sed uihil opis in medicisa. Stabat acerba fremens, ingentem nixus in hastam ABneas, magno iuvenum , dc maerentis Iuli Concuria, lacrymisque immobilis: ille retorto 4ea Paeonium in morem senior succinctus amictu, e Agneis m/δε- Multa manu e medica, Phoebique potentibus herbiatur. Neqiuicquam trepidat, nequicquam spicula dextrabollicitat, prensarque tenaci larcipe fer n. Nuti

384쪽

NuIIa viam se na re it nihil auctor Apollo os

Subvenit r Ec saevus campis magis, ae magis horror Crebrescit, propiusque malum est iam pulvere coelum Stare vident e subeunt equites, re spicula castris Densa eadunt mediis: it tristis ad aethera clamor Pellantum juvenum, εc duro sub Marte cadentum . 4I Ades Iabo anti erato Venai cum divina ope, nam Diactamno medicatur alaam, fotum valuus es , ας η

aim uis Disti redditus . Hic Venus indigno nati concussa dolorea Dictamnum genitrix Cretaea carpit ab Ida, . Puberibus eaulem seliis , dc flore comantem Purpureo: non illa feris incognita capris Gramina, cum tergo volucres haesere sagittae . Hoc Venus obscuro faciem circundara nimbo Detulier hoc fusum Iabris spleiadentibus amnem Inficit. occulte medicans. spargitque salubris Ambrosae succos, re odoriseram Panaceam . Fovit ea vulnu lympha longaevus lapis 42 Ignorans, subitoque omnis de corpore lagit Quippe dolor, omnis stetit imo vulnere sanguis. Jamaue β secuta manum nullo cogente sagitta Exci sit, atque novae rediere in pristina vires . Λrma citi properate viro, quid statis Iapis conclamat, primusque animos accendit isi hostes.

Non haec humanis opibus, non arte magistra Pro eniunt, neque te AEnea mea dextera servatrΜaior agit deus, atque opera ad maiora remittit.' Armatur AEneas , deosculatur Afranium , rapitur astillam alacer , terrentur Latini . Ille avidus pugnae suras incluserat auro o Hinc atque hinc, oditque moras, hastamque comscat. Postquam habilis lateri clypeus, loricaqde tergo est, Ascanium fusis circum complectitur armis. Summaque per galeam delibatis oscula fatur. Disce e puer virtutem ex me , verumque laborem, IF Fortunam ex aliis: nune te mea dextera bello Desensum dabit, & magna inter praemia ducet.

Tu ficito mox , cum niatura adoleverit aetas, sis memor. Ec te animo repetentem exempla tuorum

Et pater AEneas, Ec d avunculus excitet Hector. oHaee ubi dicta dedier portis sese extulit, ingens Telum immane manu quatiens: simul agmine densisAnreus , Mnestheusque ruunt, Ouinisque relictis

Turba fluit castris: tum caeco pulvere cXmpus

inscenu, Paesuque pedim tremit excita tellus. 44'

e Taternum eis xemplum.

385쪽

a AI. Pim. Vidit ab adverso venientes a aggere Turans Videre Ausenii, gelidusque per ima cucurrit

Ossa tremor ' prima ante omnes Iuturna Latinos Audiit, agnovitque senum, Ec tremefacta refugit. ille volat, campoque atrum rapit agmen aperto. 43 A R. G. impetus cum comparatar, describitur

b r ρεα, Am Qualis , ubi ad terras abrupto sydere nimbus

me , per eo- It mare Per medium, miseris heu praescia longe par ιιοnem. Horrescunt corda agricolis a dabit ille ruinas Arboribus, stragemque satis ruet omnia later Ante volant, sonitumque serunt ad littora venti. 4ν

Talia in adversos ductor Rhoeteius hostes Agmen agit: densi cuneis se qirisque eoactis Agglomerant: serit ense gravem Tymbraeus Osirim, Archetium Mnestheus Epulonem obtruncat Achates e Ufentemque Gyas ν cadit ipse Tolumnitas augur, e Malam σου Primus e in adversos telum qui torserat hostes. ιium confuDori Tollitur in coelum clamor, versique vicissim pessimum . Pulverulenta fuga Ratuli dant terga per agros: d Aι. arversor, Ipse neque is adversos dignatur sternere morti, e Al. et . . Nec pede congressos, e nec equo, nec tela serentes Insequitur, istum densa in eruigine Turnum Vestigat listans: solum in certamina poscit. A R G. Iatureis dilig/ntia in s ando Turus , compararsream hirundine. Hoc concussa metu mentem Iuturna virago

Aurigam Turni media inter inra Metiscum Excutit, Ec longe lapitan temone relinquit ι 4 Ipsa subit, manibusque undantes flectit habenas Cuncta gerens, Vocemque, de corpus, Ec arma Metisci. chis .is i. N gra s velut magnas domini eum divitis aedes Peivolat, de pennis alta atria lustrat hirundo. Pabula parva legens, nidisque loquacibus escas: 471

Et mine porticibus vacuis . nunc humida circum stagna sonat. Similis medios Iuturna per hostes Fertur equis, rapidoque volans obit omnia currui Ianique hic germanum, iamque hic ostendit ovantem, Nec conserre manum patitur: volat avia longe. a

386쪽

Dive eque vocant animum in contraria curn.

Huic Messapus, uti laera duo sorte gerebat Lenta levis eursu prafixa hastilia ferro. Horum unum certo contorquens dirigit 4 ssubstitie AEneas, re se collegit in arina, Poplite subsidens ἐν apicem tamen incita summum Hasta tulit, summasque excussit Fertice cristas. . Tum vero assurgunt irae , insidiisque subactus, Diverses ubi sensit equos, currumque reserri. 493Mulea Iovem, re laeti testatus Decieris aras. Iam tandem invadit mediost Ec Marte secundo Terribilis sevam nullo discrimine eaedem Suscitae, iramunque omnes effundit habenas. 6 i, AEuein visim in trucidandio binisur , qaM qui uo ob visa hassit.

is mihi nune tot acerba Deus, quis carmine caedes Diversas, obitumque ducum, quos aequore toto Inque vieem nunc Turniu agit, nunc Troius heros, Expediat tanton' placuit concurrere motu Iupiter aetema gentes in pace futuras AEueas Rutulum Sucronem te a prima mentes sos a AI. instran Pugna loco statuit Τeucros haud multa a morstius . Excipit in latus, 3c qua fata celerrinis, crudo Transadigit eos B, 8c crates pectoris ense. Turnus: equo dejectrum Amycum, fratremque Diorem Congressus pedes. hune venientem cui bide longa, Io Hunc mucrone serit, curruque abscissa duorum Suspendit capita, Ac orantia sanguine portat.

Illa o Τalon, Tanainque neci . tortemque Cethegum, , Aecla s.

Tres uno congressu, dc moestum mittit onyten, Nomen Echionium. matrisque genus Peridiae. 1 sHic fratres Lycia missos, 3c Apollinis agris, Et iuvenem exosum nequicquam bella 'Menoeten Arcada, pistola mi eircum flumina Lerius Ars fuerat, pauperque domus, nec nota Potentum Munera, eonductaque pater tellure serebat. s comparatio utri 1ue ἁMis-quibus, amnus, ob- ARQ.

Ac e velut immissi diversis partibus lenes c I ets3 AE- Arentem in silvam, re virgulta sinantia lauror Torns

Aut ubi decurta rapido de montibus altis comparati Dant sonitum spumofi amnes, M in aequora currunt, Quisque suum populatus iter. Non segnius ambo lasa eas Tumusque ruunt per praelia: nunc, nunc

387쪽

Fluctitat ira intus rumpuntur nescia vinci Pectora, nunc totis in vulnera viribus i- , , Murranum hic atavos, Zc avorum antiqua sonantem Nomina, per regesque ad um genus omne Latinos , I Praecipitem sto auἱo , atque ingentis turbine saxi

Excutit, effunditque solo, hunc lora. 8c iuga labier

Provolvere rotae, crebro super ungula pulsa Incita, nec domini memorum proculcat equorum . iIlle ruenti Ilo , animisque immane frementi Is ioccurrit, telumque aurata ad temporR torquet. iolli per galeam veto stetit hasta cerebro . iARG. Gloriose Turni, atque AEneis, nisa facinora et in. itura aciei utriusque concarsatio . l

Dextera nec tua te Graium sortissime Creteu i Eripuit Turno: nec Dii texere Cupencum l Enea veniente sui: dedit obvia ferro I a lPectora, nec misero clypei mora profuit aerei. . Te quoque Laurentes viderunt AEtole campi Oppetere. dc late terram consternere tergo. loccidis, Argivae quem non potuere phalanges lSternere, nec Priami regnorum evers r Achilles. Ἀν ι Hic tibi mortis erant metae, domus atra sub Ida , tLyrnesii domus alta, solo Laurente sepulchrum . ιλ Totie adeo conversae acies, oninesque Latini, IOmnes Dardanidae , Mnestiaeus. acerque Serestus , IEt Messapus equum domitor, Si fortis Asylas, 11 lΤuscorumque phalanx , Evandrique Arcadis alae rvro se quisque viri summa nituntur opum vi. a Atrox prinis Nec a mora, nec requies, vasto certamine tendunt.

Venere , ex insuante AEnea r hic fialacet Dos hoνtatur, ut eant contra arbem Latins, retiao parante hose. Tars I ri montem mea genitrix pulcherrima misit. Iret ut ad muros, urbique adverteret agmen 113Οcyus , dc Rib in turbarct clade Latinos. Ille, ut vestigans diversa per agmina Turnum Huc , atque huc acies circummiit, aspicit urbem Immune tu lauti belli, atque impune quietam. Continuo pugnae as endit maioris imago: Mnesthea, Sergestumque vocat, sortemque Serestum Ductores, tumulumque capit: quo caetera Teucrum Coucurrit legio ; nec scuta, aut spicula densi Deponunt. celso medius stam aggere latur:

Ne qua meis esto dictis mora, Iupiter hac stat pNeu quis ob incoeptum subitum mihi segnior ito. Urbem hodie causam belli, regna ipsa Latini,

Ni stanum accipere, di victi parere suemur,

388쪽

E m, 8c aequa Blo fumantia culmina ponam. Scilicet is expectem libeat dum praelia Turno 17o a Tronia. Nostra pati rursusque velit concurrere victus Hoc caput, o cives , haec belli summa nefandi . Ferte , faces propere, foedusque reposcite flammir. b Adhortatio . Faret AEneae arisa rota , se convolatio in arrim , Λ R G.

aera Mari , atque oppugnationis forma mali lex : asta/stur inter reliquos clamores AEneis obtesatis e turbantur ιvea , ad quam turbationem explicandam aahibitur eo-moda comparatio .

Dixerat: atque animis pariter eertantibus omnes Dant cuneum, densaque ad muros mole feruntur. 171 Scalae improviso , subitusque apparuit ignis . Discurrunt alii ad portas, primosque trucidant. Ferrum alii torquent, dc obumbraut aethera telis . Ipse intex primos dextram sub moenia tendit AEneas, magnaque incusat voce Latinum; sto Testaturque Deos, iterum se ad praelia cogi: Bis iam Italos hostes se hac altera foedera rumpi. Exoritux trepidos inter discordia cives. Urbem alii reserare iubent, Ec pandere portas Dardanidis, ipsumque trahunt in moenia Regem . 38 sArma serunt alii, dc pergunt defendere muros. Inclusas e ut cum latentoso in pumice pastor

Vestigavit apes. fumoque implevit amaro . IIlε intus trepida, rerum per cerea castra Discurrunt, magnisque acuunt stridoribus iras: sso Volvitur ater odor temst tum murmure caeco Intus saxa sonant: vacuas it sumus ad auras.

Αecidit hae sessis etiam fortuna Latinis,

Quae totam lucria concussit funditus urbem . Regina ut tectis venientem prospicit hostem, d incendi muros, ignes ad tecta volare: Nusquam acies contra Rutulas, nulla agmina Turni: Infelix pugna iuvenem in certamine credit Extinctum , ec sis. to mentem rurbata dolore , Se cauum clamat, crimenque caputque malorum e GoMultaque per moestum demons essata furorem, Purpureos moritura manu discindit amictus Et a nodum informis lethi trabe nectit ah alta. Quam cladem miserα Postquam accepere Latinae. Filia privia mauu flavos L viuia crines, coeEt roseas laniata genas: tum caetera incum

Turba furit, resonant plangoribus aedet.

389쪽

ουνι ι uine totam infelix vulgatur sanin per urbem hemittunt mentes. it sciua veste Latinus Coniugis attonitus sitis, urbisque ruina, sis Caniciem immundo perfusam pulvere turpans. Multaqtie se incusat, qui non aeceperit antii Daridium meam, generumque asciverit ulta .u Fiρ risus as a/τarnum laismis fatimum, urbis commotum Ac fatiscentem r eoafrinae ilι- foror Iatarna, alui quo as porιm cum Trojania Mιιi I riam . Interea extremo bellator in aequore Tumus Palantes sequit paucos iam segnior, atque Iam minus, atque minus successu laetus equorim. Attulit hune illi caecis terroribus astra Commistum clamorem, atrectasque impulit aures Consula sonus urbis, & iIlaetabile murmur ιHei mihi, quid tanto rurbantur moenia luctu Efiuisve risit tantus diversa et amor ab urbe lSie ait, adductisque amens subsistit habenis . Atque hiae in iaciem soror ut tonVersa Metisci Auriga, currumque, dc equos, & Iora tegebat , Talibus oecurrit dictis hac Turne sequamur Ψrbiugenas. qua prima viam vi storia sunt alii, a qui tecta manu delandere possime . Ingruit AEneas Italis, & Praelia mister, Et nos saeva manu nutiamus mera Teucris . Nec numero instrior pugnae ι nec honore recedes o turnus ad haec. Proponit sturaeas Drari arguaeseu a , egregium ducat mori in μι. . o toror, & dudum agnovi , eum prima per attent Foedera turbasti, teque haec in bella dedisti. at nune nequicquam ullis Dea. Sed quis Olympo Demitam tantos voluit te serte labores 63sAn fratris , mistri lethum ut emdele videres Nam quid agat aut quae iam spondet sertuna salutem e Vidi oculos ante ipse meos me voce vocantem Murranum, quo non iuperat mihi carior alter ι oppetere e ingentem . atque ingenti vulnere victuni. sooecidit inselix ἐ ne nostrum dedecus ustas Aspiceret: Teueri potiuntur eorpore, M armis . Excindine domos sid rebus deisit unum . Perpetiar d dextra Lee maneis dicta resellam ε 3 rerga dabo bc Turnum fugientem haec terra videbit t- Usque adeone mori miserum est vos o mihi e Manes Este boni, quoniam Superis aversa voluntas ι sancta ad vos anima, atque istius inscia culpae vescendam, magnorum ista linquam indignus avorum.

390쪽

vix ea lanu erat, medios volat a Mee per hostes cso a Dpoρπεμ vemla equo spumante Sages, advecla sagitta

Saucius ora, relique implorans nomine Turnum . Tume, in te suprema salus, miserere motum, Fulminat .Eneas amus, sumnasque minatur Deiecturiun arces Italum, excidioque daturum remque , faces ad tecta volant: in te ora Latini, te oculos referant . mussat Rex ipse Latinus, Quos generos vocet, aut quae sese ad foedera flectat. Praeterea Reeina , tui fidissima, dextra occidit e ipsi sua, lucemque exterrita isse . Soli pro portis Messapus , M acer Atinas 'cca Sustentant acies, eircum hos utrinque phalanges Etant densae, strictisque seges mucronibus horret Ferrear tu currum deserta in gramine versita A,Iificatio is eris/niato binia a

stupuit a varia coniussis imagine rerum 661 d Mens pertar Turnus, re obrum tacito stetiti aestuat ingens bata in Tinuo. Imo in eorde pudor, mistoque insania luctu,

Et furiis adtatus amor, dc conscia virtus.

Ut primam discussae umbrae , dc lux reddita menti est,

dentes oculorum orbes ad moenia torsit c o Turbidus, eque rotis magnam prospexit ad urbem. Bece autem flammis infer tabulata volutus Ad coelum undabat vortex, turrimque teneb e,

Turrim compactis trabibus, quam eduxerat apis , Subdideratque retas, pontesque e instra strat Alro . si s e ei rex Iam, iam rata, seror, superant, rabsiste morari rQuo Deus, re quo dura voeat fortuna, sequamur. Stat conferre manum AEneae: stat, quicquid acerbi est, Morte pati, neque me indecorem garmana videbis Amplius: hunc, oro, fine me furere ante furorem . Dixit et 8c e curru saltum dedit oeytis arvis, ε8o Perque hostes, per tela ruit, moestamque Brorem Deserit, ae rapido cursu media agmina rumpit.

cmisparatio νaex is Tarui , ejus ad suos verba ARG. Ae s veluti montis saxum de vertiea praeeeps r cavaeatis

Cum ruit avulsum veniti, seu turbidus imber spresciit, aut annis solvit sublapsa vetustas r