M. Terentii Varronis Pars librorum quattuor et viginti De lingua Latina. M. Vertranius Maurus recensuit. Additis indicibus fidissimis & amplissimis

151쪽

et Esto sic expositos esse numeros,ut in primo versu sit

s , sciunt aeriis: umis duplex,qui est in obliquis uer M. quod est unus ad duo sis duo ad quatuor:aerer decemplex

in directa ordi libus,quod ellum saddecet sic decem adi centum. similiter in uerboru declinauionibus est bivi , quod is recto casu in recto: in ut formulam in liter, io esciunt , quod sit primo uersu hic albus, huic albo, hi l ius albi. Secundo haec alba, huic Abae, huius albae. Ter- tio hoc dissum, huic asso, huius albi. Irique sunt per ob liquas declinationes ex his analogiis hoc genus.

albius rarius, albis rario: per Erectas declinationes dAbiurararius, albia raria: quae scilicet eris particula ex ista uicenaria ' tria, quaescilicet centenaria semula analoa εgurum,de qua supra Ai. agogis,qui dicitur,eius geneiora sunt duo. Vnum . uncti sic est,ut uim ad duo, c d rem ad uiginti: alterum coniundi , sicut est uiuum ad duo,sic duo ad quattuor: in hoc quod duo bis di turicrtum costrimus ad unum, er tum cum qΠattuor. Hoc quoqucinatura dicitur quadruplex: sic a septem chordis cisas tharae, tamen duo dicuntur halere tetrachorda, quod quemadmodum crepat prima ad quartam chordam, φ quarta ad septimum restondet: media est aeterius prima, alterius extrema. Medici,in Q rotis septimos dies qui o seruant quarto die,ideo diligentius signa morbi aduertiit, 3b quod quum ratione habuit primus dies ad quartum, eamdem praefugit habiturum,qui est uturus ab eo quartμ ,σ

152쪽

LIBER qui est Aptimus a primo: praeruplices deumnae me iii

casibus uocabulori , ut rex regi. coniunctae sunt utiplices in uerborum tribus temporibuis, ut legebam Iemlegam: quod qam rationem habet legebatu ad lego, hanc habet lego ad legum. In hoc ere omnes homines peccant, quod perpera tribuου temporibus haec ad ciunt, cum proportione uolunt pronutiare. Nam cum lint uerba esse inustmAt lego er lagi alia prelicta, ut legi er legisti: crdebeant sui cuiusique gracris in coniungendo copulariser cum recti sit ideo lego ad legebam,non recte est lego ad legi quod legisignificat quid per e ludi,ut bosi tutus,

pupugi,tundo,pung0, tunsau pungam, item necatus is , verberatus fum,necabor, verbera r. Iniuria reprehen

dunt, quod in icti inter se juralia sunt, perficti inter

se, ut tundebam tundo, sandam,et tutud:ram,tutus tuis, dero. Sic amabariamoria nabor,ta amavi cram amarusum, antium cro. Italuereprehendunt, qui contra anal

gias dicunt, cur e pariliter in tribus temporibuo dican tur quida uerba natura, cum quadruplex sit natura ara logia: id nonnunquam, ut dixi, parectores uidetur habere partes, sic etiam plurias: ut cim est, quemadmoda adiria an cr duo is ad sex duo cr quattuor: quae tamen quadripartiri comprehenditur forma, quod bina ad sinisgati construntur, quod in oratione quoque nonnunquam repcrietar. Sicut Diomedes con ertur Diomedibu , is dimcitur ab Horcules Hercalibus: cr π: hae hic ab uno capis te,d rocto castu in duos obliqvos descendunt castus, sic conatri muta a duobus capitibuε recti casuum confluunt in obliquam uti . Nam ut ab his rectis hi Bo ij, hae Boeobis, iis his Boeb)s: sic est ab his hi coeli , he coeliis, bis coe p. A duobus sicillitas Maliter declinantur: ut sit iu

153쪽

N O N v s. asthst,nem olus, nemora, olera. Alia a disinalitas simili, ter declinantur: ut in articulis ab his, iste, hunc, istum. Analogia findumenta bubet,aut a uoluntate hominis, aut a natura uerborum, aut re utraque: uolui em dico, , impositionem uocabulorum: naturam, declinationem uota

casulorum quo decurritum sine doctrina. Qui impositiois nem sequetur,dicet: si mile in recto custu dolus, er in lus, dire in obliquo dolo, cr malo: I ii turam sequetur, β ι simile in Obliquis Marco, iniso, ore ut sit Marcum, io Quinctumqui remissequetur dicet sit missis ira i , itur,ut est in seruus serue re ut sit item in ceruus ceris. commune omnium e se, ut quartu figuras uocis habeat proportione declinatus. Primum genus est ortum ab missitudine in rectis casibus secundum absimilitudine, quaerest in obliquis Tertium a similitudincique est in transiliabus de casu in casum. Primo genere ab imposito ad naritum proficiscuntur infecudo contra interiis ab utroisque. ocirca etiam hoc terti potest bi ariam diuiss- esse, tertium, Cr quarim dici, quod in eo ut pNM, α ο cr rosas potest dici mi initia seriet anilogiis impositio, nes, ab his obliquas figuras declinare habebit: qui natu-- ram, contra, qui ab utraque, reliquas declinationes ab huiu Oct transitibus. Impositio est in nostro dominusu, nos in natura: quemadmod- enim quisq; Muri imponit s nomen,at declinat, quemadmodum uult nutura. sed γοαnium duobus modis imponitur uocabulum, aut resing lari, aut multitudine: singulari, ut cicer multitudinis, ut scala. Nec dubium est,quin ordo declinatuum, in quo res iv lures declinantur, sola ab singulari aliquo castu prouficiscantur,ut cicer ciceri ciceris: item contra in eo ordiane, qui multitudinis erit strum , quin a multitudinis alio

154쪽

rsα LIBER quo Ose Orsiri conuenita, ut scula scalis scilis. Aliud utidendum est, cum duplex ratura copulam, ac decutiatuunt . bim finit ordines, ut cst Mars Ma s. Utide aurcni ratio

alogiae debuit ordis utri abjingulari re tu ηαιltis dinem,an cotrus neque enim si natura ab uno ad duo p - , uenit, idcirco non potest amplius esse in docendo posterius,ut lude incipiis,ut quo ju prim Oacdu. ιmque .ssi, qui de omni natura di pum at ue ideo uocantur pis Aci, tamin ex bri ab umue a natura projecti, retro p ese principia mundio, niluat. Urario cum ex luteris cona' de ea jhat,tamen eam ' grammatici litici A Ostcnderunt. QAureis demon trando, quoniam potius projecisse oportet ab eo,quod aperitus Wi,qum ab eo, quod prius ut, er potius ab incorrupto pirauclio, ab nat a rerum, quam is libidine bo iunca b c tria, qux Fcq enda magis sunt, . is nus Τιnt in singularibus,quam in umbitudine,commodius potest ordiri: quod in hη principi' minus,orationauerbis sugenda uerboru Frina, sicilius ingularia uideri posse,qu.m ex singultiro. mustitu in8: haec o fenest ira, bes trabs, duces dux. vidcinus enim ex bis uerba trabes, i, duces, de extrema δε aba E lutcra exclusim, et ideo in singulari actu esse trabs,dux. contra Gyngularibus non in videmus quemas dum secta sint cxu, Ex S traff. excers duae. Si junilitudinis reclus castus sorte figura corrupta erit, id quod accidit raro, prius id corrigemus, i,

quam inde orscmur. Ob quis a Lumere oportet liguras ea quae non erunt ambiguae, ae j:ngulares,sive intiuirum

in ,ex quibus id cui modi d. bent esse,perinici positi.

Nam nun uam alterum exubero uidetur, ut chrsippus

scribit, quemadmodum pater ex filio, ex filius ex patre, si, que imus in fornicibus proprer lini am dextra stat,

155쪽

N O N V s. inquisi propter dextiram sinistraequapropter,ut ex recta coibiss oblitui, er ex obliqua re ii , . ex singularibus multitudinis, er ex multitudinis lingulares non ita recuperarie possunt rincipium id poti sim sequi de repulistb M ut in eo iundamenti sit in natura, quod in Lesiunationibus ibisacilior riuio.Facile enim est animaduert re peccatum magis cadere posse in impositiones eas, qua fiunt pleraras in rectis casibus singularibus: quod boni nes imperiti, f1persi uocabula rebus imponunt,quo cumque eos libido minusit. Natura incorrupta est plorumque suaptestonte, infit qui eam usu inscio deprauaurit. inure1iquis principium unalogiae potua poseucrit in

naturalibus casibus,qui in impositiua,non multa in con suetudine occurrent , ut a natura libido humana corrigis

tur,non ab libidine natura: quod qui impositionem sequi uoluerint, acient contra: sin is singulari qui potius pro iscisci uolet, id illum lacere oportebit auexto casu, qui est

'oprius: Latina enim non est casus alius. His litterarum discriminibus acilius reliquorum uarietatem dissere po- ,, teris,quod θ habent exstin aut in A,ut ab hac terra aut in E,ut hac lance: aut in I,ut ab hoc leui aut in O, ut hoc culo: ut in V, ut ab hoc uersu. Igitur ad domo illaundas declinationes biceps una haec. Sed quonia ubi una logia tria unu quod in rebus,astera quod in uocibus, tem,s uum quod in utroque: duo priora inplicia,tertium duaplex: animaduertendum haec, quam inter se habeant ra tionem. Primum ea,quaesunt di crimina in rebus, partim Iunt quae ad rationem non attineant, partim quae pertioneant. Non pertinent,ut ea, quae obseruant in aetifici seri, signissici ci cererisque rebus artifices,e quin uocantur aliae harmonicae is item aliae nominibus ut 1 sed nulla bas

156쪽

rum fit loquendo pars adorationem. Quae pertinent res, eae sunt quae uerbis dicuntur proportione,neque a similis

tudine quoque vocum declinatiu habent,ut Ii iter Miris Diter,Ioui mrii Haec enim genera nomii ,σ n esro, casibus milia sunt, proportione:similia interse, , quod utraque nomina sunt, Cr uirilia sunt,c singularis,

o casu nominandi er dandi. Alterum genuis vocasse est. in quo uoces modo flant proportione; les, non res: ut bigibi nuptis nuptiae. Neque enim in bis res singula,

ris subest una, cum dicitur biga, quadriga: neque ab ba iotiocibus,quae declinari unt, multitudinu, signiflcat quid,

quam. Iιο quod omnia nucltitudinis, Me declinantur ab uno,ut a merula merulae, sunt eiusmodi, ut singulari fuisiungantur: sic merulae duae aculae tres, laculae quattuor. Quare tam idem non posit subiungi: cum dicimus una is blae,quadrigae duae,nuptiae tres,sed pro eo vive bibi, bianae quadrigae,trinae nuptiae, apparet no esse bl cr quod riga,Cr bigrier quadrigae: hed ut est huius ortinis una duae tres, principium una: sic in hoc ordine altero, unae binae trinae,principium est unae. Tertium genus est istud i o duplex,quod dixi,in quo er res, ex uoces militer prooportione disuntur,ut bonu3 murat,boni maii: de quorum

analogia cr Aristophanes,Cr atij scripsicrsit. Etenim haec denis pCrficta, ut in oratioe idae duae simplices inchoatae analogiae de quibus tamen separatim dicam,qu)d bis quos et sque utimur in loquendo. Sed prius de persti,in qua crres, er noces quadam militi dine continentur: cuius geranera sunt tria, unum uomcidim,uc domi nuru ,alterum aduenticium, tertium nothara, ex peregrino hic natum.

Vernaculum est, ut sutorier pistor, sutori, Cr pistori. 3o Adaenticiam est, ut Hectorcs, Niaorcs , Hectores, Nemporis.

157쪽

poris. Tertim illud nothini,ut Acbires, cr Petrus: eo genere multi utuntur,non modo poctae, Ad etiam plertis: haec primo omnes, qui soluta oratione loquuntur , dicerubra ut qui lar , praetorent sic Hectorem, Nessorem. ue itaque Enaitis ait: Iscctoris nutam de muro Troiano ia αctari. Aelius hoc in tragoed js turgini a prisca cor uetuis ne mouere coepit, ex adfrmas Graecas uerborum muss reuocare: cr a quo Valerias uir Aelius Hectorem nollet merealectora Murci. Qi sed adu rictu pleraque buboio in s Graeca, Fccntri, ut de nothis Graecanicos quoque noα minatos plurimum haberem s. Itaque ut hic alia Graeca,

alia Graecanis sic analogiae. E quibus quaesic nothae sunt declinari Ade haesiastunt pri cae, ut Bacchides, chosiodes: alae mi resut Chrsu GBacchidis: His recentes, ut chosidus,Bacchidas: cm bis omnibus tribus utantur

nostri, maxime qui equuntur media in loquendo, opiis dunt minimum: quod prima parum similia uidentur e ἡGraecis,unde sint translatu: tertia partim similia nostris. Omnis analogiae sandamcntum similitudo quidam , ut, b dis γα solet escia rebas,la uocibas, ex in utroque: in qua harum parac cumque sit in crendo, ex cui nos,

videndam, Nam,ut dixi nes rerim neque uocissimilitum do ad bas duplices,quae in loquendo quaeritarus,s aratim

satis est,quod uirus parte opsis o misi, unalogias uer

borum exprimendis quac ad loquendum ut perduc a cedere debet usius. Alia enim ratis,qua sectas vestimentu, adia quemadmodura ut re vestimento. V Kου specic; aide tur esse tres:unu consuetudinis ueteris,altera confluetatistiis huius,tertia uulem neutra. tera,ut cuscus furuK, casti 1ο f. roburis consuctu inis,ut aisivi cui 3 albo caldo: ncura

158쪽

LIBERi4ὶ quaeres,quae est mixta ut amicula inimicitia, citi minimcitiani. Prinia est,qua Hi antiqui, er nos reliquimus.

Secunda,qua nunc utimur.Terti qua lituritur poetae.

Analogia non item ea definienda, quae dirigitur naturum uerbori ,atque illa, quae ad usum loquendi. Num sprior definienda sic: Analogia est uerborum nullin de clinatio similis Posterior QAnalom est uerborum mistium declinatio similis, no repugnante consuetusne comm vicini. Ad quam harum duaru ad extremi additum eritho ex quadam parte,poetica analogia erit donita. Hi ibrum primum sequi debet populas, Iecunda omnes singuli e populo,tertiam poetae. Haec diligentius, quam apertia dicta esse arbitror. sed non obscurius, quam de re simili. h. a d nitioncs gramaticorusunt, ut Aroni, ' Aristodemi, Aristoclis,ue aliora, quoru obscuritates eo minu3 reprohendenti, quod pleraeque donitiones re incog lita prini

pter fulminum breuitatem, non Acile persticiuntur, nisis articulari sit explicari. QMe magis apparebit, ferituperarum de isingulis partibus, quid dicatur uerbiam, quid1 militudo ucrbi, quid declinatio, quid similitudo decura i,

tionis non repugnante conpuetudine communi, quid ex quadam parte. Verba dico orationis uoces A partem,qua' indiuisu, cr minima, si declinationem naturalem hasbeat.si lem,uerbu uerbo,tum cum ex res, quam signis sicut, Cr uocem, qua signiscatur, er inflgura transitum is declinationis paristia. Declinatio est, cum ex uerbo in uerbum, aut ex uerbi discrimine, ut transeat mens, votas commutatio sit aliqua. Similitudo declinationis,cum item ex aliqua figura in figuram tris fit, ut id transit,cum q o Urtur. Adiectum est, non rcpugnante corsuctudine communi: quod quaedam verba contra usum veterem doclinata

159쪽

N O N V S. THino parietur, ut passa Horten lam dicere pro bus re uices,cervix:quaedam non,us cim pro 'ces ux ubi in ritur ex quadi parte guimur no esse in consuetudine

in bis uerbis omneu parte ut declina tu ama,tum, amoris lavori mid uideretur unalogia in ora tione, Cr quas haberet species,o quae de his sequeda uiderentinui bis ui potui, in ormavi. Nunc in quibus non debeat esse, do proinde ac debeasoleat quaeri,dicam. Ea Desunt quatis

tuor genera primum in id genus uerbis,quae no declinana o tur,analogia no debet quaeri, ut in his nequam,mox,uis. De his magis in alio, quam in uicto erraturuerbo: scunt enim non habere casus mox,er sax,nequam habere:quod dicamus hic nequa,hina nequam, huic nequam: cum inrateilegimus,aut hominis eius,quem uolamas ostendere esseas nequam,dicimus casus er ei praeponimus non, cuiu3 puratamus nequitiam. 4 duocabul Actu ,iam non ervolo,nolo,sic ex ne Cr quidquam,irem media extrita δε iuba, coactinest nequam. itaque ut cum, quem putamus

esse no bili,dicimus nihili, φ in quo putamus csse nequia* quam, dicimus nequam. Secundo si unum solum habent

castum in uoce, quod non declinentur, ut litterae omnes.

Tertio si jugularis est uocabuli Aries, ncque habet cum

qua comparari postis, ut esse putant caput capitis capite. Quartum si ea uocabulique constrantur intersciratiouas nem bubcti quam oportet, ut socersocrus,foccrum fo*crum. corura in quissus debeat quaeri analogia, ere totisdem gradus debent esse coniuncti. Primum ut iit res. Sescundum ut earum sit usus. Tertiam uti bae res uocasula habeat. Quartum ut habeat declinatus naturaliis. De pri 3ο mo gradu quod natur Abcst, ex mulstitutini a fingu*urae

160쪽

L I B E R IX. Iarsi dicimuι bi asses,bofice ses, hic as,hunc assent: conis ira quod innumeris fini Amabitudinis natura singultirlenone Alcimus hi duo. hi tres bis duob- his tribuis Secundo gradu sis natura neque est usias, id genus ut udiscriminandis, ut fit in laba, ex id genus. Non enim ropus fist,quae ut inserua, tum ex parte er uniuersu noru