Commentarii de rebus in scientia naturali et medicina gestis

411쪽

dit, in ea nimirum, quam modo nominauimVs, atque in loco, quem ae o URNE FORTIVS ipsi adscripserat,

h. e. in sectione tertia, cui plantae fore lablato labio superiore fornicato insunt, propterea quod quaedam species ad hunc, aliae ad illum ordinem pertinerent

Neque desunt genera, quae a ΤοUR NE FORTIO solun f a, Auctori Cl. coniungenda videntur; huc Dracor halum atque noli uica, Leonurus et Cardiaca, Calamintha atque Melissa, Serpylium et Thymus, Chamaedrys atque Polium pertinenti Marrubio stri species in alia plura genera distribuendas

esse ratur. Haec ad L 1ΝΝK1 mentem facta generum coniuncti O nobis magnopere placet Verbenas meliori iure didynamiis annumerari censet, quoniam plurimae species soribus gaudeant tetrandris. Omnibus Monardae speciebus stamina quatuor, quorum duo sint castrata, tribuere videtur. Ad plantas minus frequentes, quae huic volumini insunt, pertinent. Antirrhinum a farine l. 3. caulibus repentibus foliisque fasciculatis reniformibus a descriptione 1 1NNEI disserens; Pedieularis pumpurea annua minima tab. p., quae LiNNEo esse videtur incognita. Acanthus mollis et spinosus L I3.14. Draeotephalum Virginianum et Cancrie e L 26. 27. Scutellaria albida et laterisora t. 29. 3O. Brunella Pyrenaica maxima f0re maiore t. 33. quae ad MLvias pertinere videtur; Molaccella laeuis et spinosat. 4 S. 46. Sideritis perfoliata et Romana L s7. S8. Satureja thymbra t. II. haec floribus axillaribus simplicibus picta est, tribuuntur vero ipsi vulgo, sores verticillati. Nepeta tuberosa L 82. Mnam da punctata L 86. 87. Teucrium campanulatum, fruticans et tua vel pseudochamaepit hys= t. 9S-96.98-Aiuga orientalis t. IOO.

412쪽

Iam pauca de iis, quae nobis non omnino placent. Antirrhini purpurei tab. s. folia non sunt accurate quaterna, flos iusto pallidior. Salvis Gnarie r tab. 23. huius enim lanugo, ab iis modo, qui plantam saepius viderunt, cognoscetur, adeo rudi arte est delineata; marrubii pseudodiffamni tab. 7. limbus calycis iusto breuior est. Marrubiastrum V kgre t. S I. 3 2. quod est Stachrarum sis L INNEa nobis potius Alison vertiresiarum for bur prinunde

inci BAvH. pin. 232. seu Marrubium Attion Li N. esse videtur. Hoc enim non solum characteres generici, quantum ipsos ex icone potuimus Cognoscere, verum quoque uniuersa plantae facies, quo sum caules magis erecti, folia apice profundius incisa pertinent, nobis indicare videntur. Marru bii vulgaris t. s9. color a naturali habitu multum recedit. Melissa calamintha t. 63. et Sature fa homtev t. 7 o. pedunculi nimirum harum plantarum ramo si, a pictoribus male mutati sunt in simplices Lauandulam dentatam t. 74. nemo cognosceret, nisi subscriptum esset plantae nomen, folia enim dentata, quae huic speciei sunt propria, a minus sedulo atque solerti artifice in integra mutata cernuntur lorigani Dictamni tab. 7 6. folia iusto albidiora, bracteae vero in natura sunt venis rubris distinctae. Ocymum minimum t. 8y. adeo negligenter est pictum, ut alia planta vix ulla; color enim non solum latius penetrauit quam debuisset, verum quoque flores

Colore non Coerulescente mox ex albo nigricante

sunt picti. Teucrium chamaedrys t. 88. annon ΡΟ-tius Teucrii scordii varietas soliis latioribus

Ex virium recensione commemoramus, edulo

gratum sitim labrilem demulcens, quod ex Acantho paratur; dein Hormini semina in ophthalmiis adhiberi et inter aphrodisiaca reserri, flores vero huius

413쪽

ius herbae cum floribus Sambuci mixtos, mutare vinum Rhenanum in M0schatellinum; Solarea' cum Castoreo fere conuenire; et Lemurum cardiacam

utiliter in equorum peste exhiberi. III. t

Dissi. de puluere antherarum Praeside M.

Commemoratis, qui de puluere antherarum scripsere Auctoribus, contendit Cl. LUDWIta in P. 4- omni herbarum flore reperiri pollinem, neque cryptogamicos procul dubio eo destitui. Mox membranas et interiorem pulueris antherarum compagem P. s. sibi inuestigandam sumit, peduncul OS a BONNETO defensos negat, quemadmodum quoque treS membranas illas, e quibus KOELREUTER17S pollinis globulum composuit, modo unam in P 1 lora et aliis plantis, modo duas in Tuli a obseruans atque etiam animaduertit globuli figuram et magnitudinem differre pro maturitatis ipsius gradu. Figuram globulorum in genere mox similem, mox dissimilem, genera propinqua et remotistima saepe figura conuenire, et specierum globulos semper eiusdem esse figurae inuenit. De pollinis copia nihil certi determinare licet, quamuis numeri antherarum ad pistilla et semina p. I .

rationem habueris. Color globulorum farinae foecundantis variat plerumque in generibus, in spe p. I s.ciebus vero non, atque pro diuersa maturitate quoque diuersus est. Postea halitus seminalis secretionem considerat atque demonstrat ab humoribus, p. 27. vasorum flexuris atque angulis, cauitatibus, in quas

414쪽

deponatur secretus liquor, particulis attrahentibus, vario succorum impetu, aeris vicissitudinibus, terrae Tatione, plantarum aetate et resorptione variam in diuersis plantis pendere secretionem. P. 23. Analysis chemica: destillationes nimirum, decocta atque infusa parata Cl. Auctorem docuerunt pulueri antherarum immixtas esse particulas salinas et terreas, gummosas, resinosas atque principium spirituosum aliquod, quod halitum foecundantem continere Usi visum est, cum resina pollen a pluuia defendat atque gummi eiusdem solutionem in pistilli P. et s. liquore administret. Quibus quaedam de antherarum explosione, et globulorum excretione adiunguntur, adductis ultimo loco multis argumentiS, quae usum pulueriS antherarum in generatione com firmant atque demonstrant. IV.

Materia medica e regno vegetabili sistens simplicia ossicinalia pariter atque culinaria. Se cundum systema sexuale ex autopsia et eraperientia fideliter digessit. PETRUS IONASBERGIVS M. D. Hist. Nat. et Pharm. Professor Stockholm. R. Coll. Med. Assessor ACad. et Societat. Scient. Imper. Petropol. Imp. N. Cur. R. Londin. Stockholm. Upsal. Philadelph. Haartem. Nidros. Helvet. Zeli. Roterod. Zeeland. Berolin. Nat. CVr. et Lund. Membrum ut et Monspel. Corresp.

tionem ee praefationem.

415쪽

Bolanicis in rebus institit Ill. BERGIVA TINNAgrvestigiis ad virtutes simplicium medicaminum

definiendas et confirmandas, quas ex crebris doctorum practicorum obseruationibus, quibus diligenter et crebro hic usus est Noster, necessario cauteque repeti oportet, addiditque praeterea non inutiliter alimentari et culinaria. Item curauit Noster, ut ne quid praeter Veritatem insereretur. Eapropter

morborum nomina parciuS Commemorauit et maluit spatium Vacuum relinquere, quam quid experientia destitutum tradere. Quod si vero de ossicinalium essicacia memorabilia, sparsim liue illucve ab Auctoribus memoriae relicta, quis gestiat

scire, lubenter excitat eum Noster ad 1 o. ANDR. MURRAY apparatum medi Camentorum legendum, qui diligenter et curiose in huius rei versatus sit occupatione. Linnaeano itaque praemissis nomine aliisque additis denominationibus ex aliis Auctori vis et iconibus laudatis, nomen pharma-ceuticum et, si ad alimenta pertinet, culinare, logum, formam, proprietates, virtutem, usum considerat et obseruationibus experientiaque virtutem confirmat Cl. Au fhor partim sua, parti m aliorum doctorum virorum, Id quod, si excipias botanicas descriptiones sortasse nimis amplas, quo modo breuiter docte et perquam utiliter praestiterit celeberrimus BKRGIVS, quodam exemplo monstremus.

Perennis. Formo. v. supra. P. 26o

416쪽

Forma sicca. Radix subcylindrica, cinerea, crasvstis pollicis vel ultra, duriuscula, parenchymate cinereo pallidiore. Proprietas: Odor gratus, subviolaceus. Sapor siccati amaricans, leuiter aromaticus; recens radix dulciS. Virtus: stomachica. fuso OV. 1. Costus ossicinarum dulcis et amarus ex eadem planta desumuntur et nonnisi aetate dis ferunt, quo vetustior, eo magis amaricans. Sed in plurimis pharmacopoliis c0rtex Winteranus perperam pro hocce substituitur. Ob f. a. Ex hac radice sumta urinam odoro

violaceo infici plurimi statuunt. Hoc exemplo praemisso, de singulis quibusdam

Ρ- 8 videamus. Salic0rniae herba virens et condita cu- P. δε linaria. Incepit Noster herbam Gratiolae in praxinmedicam reserre, quippe quae purgantem et emeticam vim non amittit si Matione. Pulvis ex Gratiotae scrupulo dimidio et quinque granis Genti nae in febribus biliosis repullulantibus atque in

quartanis autumnalibus quouis biliorio laudatur. P. 39. Ac omnino non negligenda est tam essicax planta. Confectis globulis e radice Irisy Florentinae ad fonticulos apertos seruandos utuntur Turcae. Nos quoque iis eodem consilio non nuper usi sumus et praeferimus illos reliquis ideo potissimum auxiliis hic solemnibus, quoniam odore grato foetorem p. 43. fonticulorum quodammodo corrigunt. Acidi sacchari essentialis usus est insignis ad explorandam aquam quamcunque; nam si tantilla portio huius salis in aqua soluitur, haec mox opaca redditur,

si calx ipsi inest et postea praecipitatur. Rubiae

417쪽

Rubine Tinctorum vis in morbis ossaum desti- p. 6 tuta est experimentis indubitatis. Plantaginis lati, p. 7o. soliste radix utilis est in tertianis vernalibus, minime in autumnalibus. Radicis Contrayemiae virtus est p. 73. alexi teria, sudorifera et usus in febre lenta neruosa. Infusum Trifolii Oguntici laudat Noster in arthritide, p. 92. febribus autumnalibus et asthmate. In beeliam p. 9s.cadit vis contra lumbricos et conuulsiones. Expertus est Noster eius vim soporosam, nunquam autem purgantem virtutem. Radicis Turpet hi unciae octo p. 98. cum spiritu vini extractae exhibent resinae circiter drachmas quinque, quae eodem modo pari quodosi purgant ac resina Ialappae C. F. PAULINI liber P. Io I. singularis de Ialapa Francos ad Moen. ITO O. R NO-stro non laudatur. Lolappae genus dubium est ' φ . Radix Mirabilis dichotomae satis bene purgat, quem admodum etiam simillima est Ialappae verae. Lyeca' p. Io I. evnnhne radix in diarino ea infantum conuenit, in haemorrhagia uteri tanquam specificum a Nostro laudatur, quippe qui inueteratas paruis d0sibus sanauit in iam enervatis feminis. Veruntamen idem de aliis non valet haemorrhagiis. In haemop si enim mi- , ctu cruento cet. frustra Noster eam prae scri psit.

In quartanis autumnalibus expedit corticem Peru- P. Ios. vianum acuere calidis atque amariS, praeCipite radice Serpentariae Virginianae, Gentianae, Zingit, exis, Alcatinis, quod maxime urget Noster, siquidem alias saepe fallit cortex. Extracti Daturne dosis non est augenda, quan p. II I. do pupilla oculi dilatatur. Si seiaceum nuchae iungitur usui daturae in mania; citiuS curatur mombus. Delirium post puerperium saepe Noster sanauit cum datura, ubi alia fefellerunt. Folia ri- P. IS T. bium

v. comm. nostr. Vol. XX. p. 288. Ud. decad. Suppl. P. I 66. Probabilis tamen videtur sententia, qua a Couuse, puto Ialapa radicem sumi statuitur

418쪽

bium nigrorum tenella, recentia, et citi si me in aqua calida infusa, mox siccata succedanea sunt thuaop. I 8 s. Chinensi nec pauci si placendi mi cani est DLΙNN. Cortex internUS in morbis culaneis adhibe- P. Tys. tur ' . In vero cancro conium seu tacuin non boni

quidquam praestat, sed nocet. In ulceribus sordidis et siphylliticis, vera scabie, morbis cuti S, gono vhoea, leucorrhoea, phthisi, impotentia virili, rhemmatismo chronico, scrophulisque usus eius suadetur. p. zoo. Febribus intermittentibuS protractis atque inuete- p. ri . r ti S si epe medetur Asa foetido Cicutae agunt eae succum expressum et in spissatum, et cum pulvere soliorum in pilularum formam redactum Noster frustra dedit. P. zys. Vidit Noster plures nitio curatos febribus autumnalibus repullulantibus laborantes, etiam quartana. Incipiunt bulbulo uno mane et vesperi et amgent quotidie bulbulos usque ad numerum quartum et quintum qualibet vice. Febre nunc euanescente, diminuenda est dosis. Serum lactis alliatum in tusii valde fructuosum est. Iuuat in surditate rheumatica lana in bombycinam succo ullii, qui et herpetes externe illinitus curas, imbibero illamque auri immittere, cet. CalculosiS autem ma P. 268. na cum cautione suadenda est a paragi radix. Novit enim Noster feminam, asparago vescentem mistri

cruento vexari et V AN S a ΕΥΚΝ obseruauit largiorem usum asparagi paroxysmos podagricos accelera L P. 269 se. Litii convallium flores vi laxante sunt praediti. Statuit itaque Cl. GARΥΗEUSER extractum Lilii convallium eodem modo agere ac aloes. Praestat illud ex recentibus soribus ei, quod ex siceis paratur. AMMP' 7 'virtus anti putredinosa, vulneraria, stomachica, bilis succedaneum. In pertinacissima alui obstipatione, remediis plurimis frustra adhibitis stloe opem tulit. Id quod

419쪽

quod et nos obseruauimuS. Sanguis draconis VsUS p. a sin scelotyrbe. Colchici autumnalis oxymel squilia p. 191 longe inferius a Nostro est deprehensum. Mezerei cortex s. thymeleae cortex a CL LEp. 3or. no 1') in variis morbis laudatus a Nostro commendatur. Cortex e pluribus speciebus Daphnes sumi potest. Noster semper usus est daphnes me erei cortice, in Suecia crescentis, quem postea pertractat. Cortices crastiores magis activi sunt, dum e contrario teneriores debilius operantur. Brauessicae capitatae folia, uti nos obseruauimus, aliis soliis et emplastris praeferri debent, optime cum conducant ad effectum huius corticis exudatorium sustentandum, etiamsi foetore sunt satis molesta, quippe cuius a Cl. BKssio fit mentio. Diu adhibito hoc

cortice externe, vidit Noster eruptiones miliares rubras, prurientes, brachium vel etiam totum compus, ne capite quidem excepto, occupantes, discretas vel confluentes, quandoque molestissimas. Hae aeruptiones proueniunt praecipue eX a Crimonia cor- ,

ticis per exutorium resorpta et plerumque disparent balneis tepidis, seposito simul cortice. Sed ipsa hac resorptione valide agit hic cortex in humores, tametsi extus applicatur. Sed si humores simul peccant, vidit Noster tales eruptiones chronicas factas, tardissimae sanationis. Coecognidii femina seu daphnes mezeret baccarum et radicisvsus in nodis venereis, aliisque Commemoratur. Paridis herbae virtus est antispasmodica, sub

laxans, usus in conuulsionibuss. In tussi conuulsiua p. 3 1 3 symptomata hoc Paridis puluere quavis vespera

420쪽

scrupulo uno remiserunt, aluo leniter subduila et somno tranquilliore reddito. Fabae Pichurim usus est in diari ho est, aluo laxa post dysenteriam, to minibus ' . Optima forma Rheum exhibendi est in subs antia, praecipue si in frustulum masticatur et deglutitur. Soluitur hoc modo in saliua et gingiuas, sauces, Oes Ophagumque roborat. Extus denti dolenti applicitum et intra buccam retentum odontal giam saepe tollit. Qua a arthriticis conducit, in febribus intermittentibus saepe fallit '' . Haematurium rebellem matronae hac breui fui te curatam Noster recordatur. Roborat nec calefacit. Muscas adeo obstupefacit insusum ligni quassiae, ut mor- . tuas CredereS; breui tamen ad se redeunt. Ledum palu stre apes allicit, si alvearia cum eo fricantur. Myonni ine radix praestantissimum diluens in ptis nis, hinc in arthritide, cura mercuriali cet. nullum aptiorem potum nouit Noster Experimentum cum decocto saponariae instituit, lintea lauandi, utis one fit, quod quidem bene successit, attamen colores non delet, quare nec lintea maculis pulicum conspurcata bene cum saponaria dealbantur. T lephii talia recentia leniter contusa acetoque Vini immissa tum clauis applicata, rei teratis vicibus misi, tum leuaminis asserunt saepeque eos fugant. Plurimi Auctores corticem Winter anum a canula alba distinguunt; Noster autem praefer hanz alium corticem Winteranum non nouit. Flores Philadelphi nec in ossicinas, nec culinas adhuc introducti sunt. Mereri videntur Nostro attentionem. Laurocerast foliorum, praesertim aquae stillatitiae eorum '' ), vis venenata ab aliis atque aliis

demonstrata est Auctoribus. Sed doli parca non videtur