장음표시 사용
421쪽
rate, o his, quae ἱ sanitate proueniunt: illius causas praesentes esse dignoscimus. Neque enim partes bene teperat esse possunt, suas functiones 3 opera probe obire valent, naum Ores corporis, qua temperiem facilit, recte sint affecti:
de haec sibi mutuo lucem praebentia causis ver signa et sumimus ad causas ipsa significandas. Nam cibus optimus
sumores optimos, qui sanitatis sunt author es, gignunt,&genitos ostendunt. Verum quum non omnium causarii intcausae, sed ab immediatis ad externas duraxat progredi pol' simus, ultima ad sequetes omnes, de priores ad posterioresco praehendendas notas praebent, quae vero omnita sunt primae, remotissima ex aliis a isis amplius non depraebendutiar, sed ex propria natura effectibus, ex aliarii causam similitudine. Quemadmodus ane effectus sanitatis ex suis causis, nepe sani late sanitati l; causis, tum ex propria natura,& priores qui l statim a facultatibus, sanitate nascuntur ex posterioribus tanquam ex effectibus: omnii vero postremi ex aliis effectibus cognosci nequeunt, veluti tempe' riem ventriculi, tu ae secundum natura est, proba concoctio. hanc bonan ut titio, huiusmodi veris nutritione vividus color, hunc nihil aliud sequitur. Quamobrem ex alii senectibus quum nullos post se relinquat, id cognosci nequit, alii vero omnes priorum tanquam effectus, posteriorum tanquam causae,signa evadunt. Nam proba nutritio index elibonae coctionis, quae in ventriculo obitur, nimii ii quum it illius essectus ina autem huius causa est,&indicium. Quod vero iuuantes laedentόsaiae causae, similitudines cum his, quae sanitatem causas illius. effectus secundum naturam
habere putati sunt,signa quoque in his exhibeant, ex sup xioribus ne idem repetamus constare puto.
Signa,quae praedidiorum genera disse
rentia tu indicant. CAP. VI.AM vero postea quam ostendimus quid sit,
quod sanitate, illiusque causas, effectus d clarat, sequitur ut doceamus, quae sint notaria nitatis similarium partium Letiam dissimilarium: quae praeterea monstrent illius causas.
422쪽
essectus: quid illorum differentia nempe salubritatem.
insalubritatem, J mediam inter has costitutionem. Itaque sanitatem similarium partium, bonam inquam illaru tem periem, formam ostenclut qua ex illarum essentia petuntur ita dicta. Optime etenim temperata, in sorina nulla labem habere conspicitur pars similaris, oua ima put ada est. Eodem pacto instrumentarias sanas censemus esse, ouum illarum structura fecundum naturam esse conspicitur Indi- eant praeterea haec ipsa illorum usta quae praesentes sunt, praecesΓerunt, effectrice , conservatricesue etenim aequa lis humorum proportio, proba victus ratio, decenseonfor matio, iusta magnitudo, perfectus partium numerus, cocinna, aptaque earum compositio sanitate similaris, instrumentaria que p. artia, totius denique corpori declarant Nam Quae temper em formImque partis tuentur, constitutionis similarium lim sunt indices: Quae vero constituunt, seruantque cOformationem, magnitudinem, coniunctionem,
unionem, propria testimonia existunt naturae dissimila Dum corporum: quanquam tamen fere contingit, ut quarvni constitutioni prosunt, eadem etiam quod in alia secundum naturam est, conseruent: siquide ab his, quae ossumuntur, excernuntur, A retinentur, extrinsec sisque occum xit:
a nobis geruntur, mutationes in singulis contingunt et si quaedam peculiariter unam constitutione magis quam ali. at ueri' labefactare sunt nata: veluti cibus cras s qui obstructiones parit, illivsa interim partium temperie. At qui moderaram habet substantiam, concremetum, una etiam temperatus reperitur, naturalem temperiem,& partiti meatus pariter tuetur Ouod etiam motus moderatu tacita
qui aucto natiuo calore similaribus prodest, instrumentariarum ciuitates expuigat, expeditasque seruat. Caeterum effectus qui diuersam hanc constitutionem sequuntur, horuna genera quoque ostendunt. Etenim integrae partium similarium functiones, ut attractiones proprii nutrimenti eiusdem retentiones, alterationes expulsiones excre
mentorum que peracta nutritione in singulis partibus sit per int, atque opera ipsa, qua temperiem sequuntur, velu ti corpora excrementa, quae idonea substantia cluanticiare, qu litate sunt praedit, Pr terea qualitates corporis, cuiusmodi est naturalis color, mediocris mollitie, ,
423쪽
quae exhalant a corpore moderate assecha,& denique qualitates aliae,quae a primis emanant, quum secundum natu- ra in si agulis insunt, propriam similarium partium sanitatem monstrant: Iidem pariter sentiendum est in partibus instrumentariis sumptis ab illorum est cctibus in iliciis sunt porr hi sensatio cogitatio. imaginatio, ratiocinatio, me
moria morus voluntarius: attractiones, retentiones expulsiones, distributiones limenti, quatenus a partibus instru- metariis obeuntur: Nam publiciae parte cuiusmodi es ventriculus, duplices habent huiusmodi sunctiones nimirum quasi iam quas solita temperamenti beneficio exercet. quae ui se milli propriae censentur, quatenus ut similares utriuntur aliis vero sunguntur ad totius animalis sum, uitatum si lamentorumque, de naum eorum, quae ad instri
mentaria partes spectsi benescio: ergo quum a rc te iabent a 'lone , partes instrumentarias sanas repraesentant:
ab eis dona verbsontibus signa capimus ad horum causas,dce fremis ostendendos Nam causa , de essectus illors ex pr pria natura, Ieseausti e sectibus suis Meria ex aliis causis. si modo summi generi non fuerint, Sc effectus ex propriis causis, de ex aliis essem bus, si modo postremi non sunt. percipies. Veluti iliditatem , quae temperie es Scit ipso tactu sese prodete ipsius caloris natura agnosces cibi calidiores, motus vehementiores. reliqua vivendi ratio quae corpus paulo vehementius calefacit calorem in corpore vigere culus inimici ira est eausa aperit motus val; diores celeriores :animi, e corporis, utpote qui a calore Proueniunt, tanquaenectus exuperantis calori; sunt notiae: imbulat; recta.&secundum naturam sanitatis est Ucctus. ac per seipsam innotescit. am etiam indicant causa qua eam pariunt:s quicenim optime construct a crura. At bene affectam motricem facultatem in alio conspiciat, bona esse. qu. ab aproficiscitur actio tanqua ex sua causi col l iget:)add si paruo tempori spatio it long quis conficiat statim intellit et tanquam ex esse istu promptI, facilε iri r illi esse ambulationet eodem oro pacto alis causas aliosa effectus sanitati co-tram, resinter has mediam corporis constitutionem, ad bre
424쪽
salubres causas,insalubres, neutras, qui salubritatis, insilubritatis, neutriusq; status sunt effectrices co servatrices iuuatrices'; nec non etia salubres insalubres, neutrosq; effectus, qui a suis constitutionibus nascuntur, ex causis, effectibus,3 propria singulor una natura intelliges: Si qui de opti- imam sanitatena,optima quae percipitur sensibus illius natura, optimae causae, optimique effectus monstrant,deteri rem verό haec deteriora: sanitatis causas optimas esse cognoscimus ex optima illarum natura,ex optimis suis em et ibus, optimis causis,& demum effectus optimos, quum optimi cospiciuntur,ac ex suis optimis causis, Meffectibus, percipimus: sibi enim mutuo haec signa praebent, generae generibus, differentiae ex differentiis signorii depraehendunt ire. Contingit tamen ut eadem nota sanitatis, illius causae sit testimoniti,veluti facilis, promptaque nutritio sanu esse corpus,&ineo calore praeter alias qualitates vigere monstrat, color pallidus t bilem redundare sic corpus non inculpata sanitate praeditum nunciat: Ac in omnibus prcterea ex imilitudine notas petimus: Si quos enim
sanos optime constitutos, vel temperatos,aut bona structu rado natos, vel aliter affectos agnouimus, eade illis tribuimus, quos iis similes putamus: sic enim de liberorum natura, vita statuimus ex similitudine parentum ducta coniectura, de indiciis.
De signis cognoscendorum humorum.
A P. VII. N porro inter causas sanitatis, morbis raecipuae humores: valete tenim corpus, ut author est Hippocrates in libro de Natura humaira, res ipsa docet quum hi probam qualita-
Tin oti tinent, Wiustam mensuram seruant, suis que in loci continentur: aegrotat autem, quando sunt contrario modo affecti, siquidem temperies, rmaque partium ob formam, alienasque humor ii qualitates labefactantur. Ac non solum quidem similarium natura humorum vitio corrupitur, sed etiam sere uniuersa corporis structura ex illis sua mala contrahit: Nam ulcera, inflammationes,can eri, semel dicam tu norum generatio, calculorum, lumbricorumque procreatio, moderata partium crassi
425쪽
iles, extenuatio, obstructiones, figurae plurima vitia,asperitates, laeuitatesque partiu praeter naturam, nonnunqua
etiam luxationes . A denique aliae omnes propemodum no- xae ob humores in nobis accidunt. Adde quod animi corporis ue functiones ad humores ut plurimum, tanquam ad earum aut liores reserimus, quo magis illorum natura, vim medicum tenere oportet, qua quide de re libro quarto de Sanitate tuenda, primo, quarto Aphorismorum ex professo agit Galenus, ut alios infinitos locos omittam, in quibus obiter illorum notasse tradere pollicetur .Verum meo quidem iudicio, nulla methodo id facit, quum ex colore ab
excretionibus consuetis, symptomatis, victu antecedente, sacili tolerantia vacuationis, ab his praeterea, quae cum nati r humoris sunt coluncta, a sexu, regione, urina, ieiecti nibus, sudore, sapore, somno, vigilia, calore, frigore, ex pustulis quae in corpore oriuntur, otio labore, aliis huiusnmodi eas peti scribit: Quum enim tractatio omnis, tu methodo nititur, eo possim attestante,a summis generibus inchoare debeat, probari certe non potest, quod in hac re ita ab eo docetur, nimirum quum nulla capita, nullosque sontes proponat, quibus signa omnia ducantur: quo fit ut semper aliquid omittat singularium numeratio: Id quod facile unicuique patere puto. Nec etiamsi omnia recenseantur, propterea arte docentur, quae eo modo explicantur Nigenera priusquam infimae species semper doceri debent sic enim quae sunt eiusdem natura sub eodem genere compraehensa, etiam si non enumerentur, intelliguntur, audacterq;
affirmare possumus nihil fuisse praeterna issum, quod quide non solum certam reddit doctrinam, sed etiam animum veri agnoscendi cupidum solatur, minuitque studiosis labore,duni ex omnibus aut horibus omnes notas colligere nituntur,& interim multa superflua aceruant. An propterea quaeso putare debemus tot esse pituitae, aut alterius humoris
indicia, quὁd perlectis omnibus Galeni libris,no plura sine inuenta 3 Quid si nonnulla omittat 3 Quid si plura, aliqua
inutilia tradat Nonne vanum putabimus huiusmodi laborem Ic quanto quidem satius esset statim ab initio genera inuenire ex quibus horum uniuersa signa petuntur, arte excogitare ad quam Omnes authores, omnisi praecepta uniuers est notae referantur,cuiusque beneficio quid deficiat, Vel
426쪽
Vel redundet, quid dei atque recte. vel perperam ab unoquo que tradatur, agnoscere liceat. in hoc praeterea artem apud Galenum desidero quod quum inter signa quaeda sint, quae genus, alia quae specie ii Gentias ue humotu ostendunt, alia aliis certiora, maioreque vi prae ditaralia quae eos in t O to corpore redundare alia demum, tuae eos te in partibus quibusdam solum contineri monstratar, haec capita intc se non distinguat, nec quae sunt singulis propita tradat, tuum tamen plurimu referat' inter se distinguere, ac pio prias illorum notas certa methodo docere. ita liae licebit unicui. 'ue, qui arte uti velit ex praedictis iantibus humoru niuer a indicia sumere. Sunt enim humores suapte natura quida
alidi, ikci, ut bilis: Alii calidiis humidi ut sanguis: quidam nihidi&humidi, ut pituita diali j frigidi, silcci, ut humor melanctio licus: temperati alij, ut tota eoru massa, quae etiam sanguinis nomine donatur ex omnibus iusta ouada proportione exuperante tamen sanguinis copia con cta. Sunt qui in occultis, malignisque qualitatibus natura obtrunent, vatiataque sui it forma, qualis stant, qui in aere pestilenti gignuntur, aut a venenis tota substitia laedentibus inficiuntur. Ac ubi quidem illoria nisura in euidentibus qualitatibus posita est, licet ex ea quis humor te dudet depra laendere. Si enim tactu calidius siccuitque corpus sentiatur, callidos 3 siccos in eo vigere vino res colligimus. Sic calidos humidos, 3 denique alterius natur , quam scilicet tactus subesse iudicat. Est enim hic sensus pra inarii qualitatum it de optimus. Quod si maligna hutnotum natura extiterit, non perinde licet tactu eam dignoscere , uippe quum per malignos morbos venenosa saepe subsit in humoribus natura, quae ornite tactum fugit. Q uum vero excernuntur, visu commodissime id ficimus. Nam si, tuis aerii 'inosam bile excretam videat,contemplatione illius formae malis numhumorem latim agnoscet, sicut etiam pituita aut alterius generis humorem, cuius natura primis qualitatibus ostposita, unde Optime Hippocrates in libro de Natura humana scribit pituita etiam vi tracta perpetuo sigidam apparere, quod illius natura sit frigidissima quae etia tactu perci- Pitur. Uil de excreta hoc uno modo nobis indicia praebe rudicuntur, quatenus scilicet humoris excreti naturam, quae
perinde non erat perspicua,qui in corpore lateret, senstibus liceret
427쪽
lliceret percipere. Habent praeterea humores suos essectus, quales sunt secundae tertiaeque qualitates, qui in corpore pari uiri, ex certa etenim teperie humoris,color, sapor, odor, crassities, tenuitas, viscidit Sint in illis prouenit: ob id signa cluae ab his duc itur, scribit Galenus ab illis sumi quaecu hutnoris natura sunt coniunctissima, merito quide quit illi ooti simu sint costituendi eoru effectus, qui ex primis qualitatibus, in quibus eoru natura collocata est, nascuntur. Siquidem secundae tertia quequalitates immediate a primis nunt: ab his igitur notae hoc modo capientur si quis enim pallido colore quem pra videat, merito bilem pallida in eo abund .ire iudicabit: sic nigram, si niger sit corporis color pituita ii albus, sanguine si ruber, malignia vero humore si huiusmodi color appareat. Eodem odosi tenue, flavum, vel pallidit humore a corpore excretii cospiciamus, pallidu, fla-uamq; bile ea esse iudicabimus: quonia huiusmodi color,&consilietia, quae bilis natura sequutur adsunt: viscidi, crassi, albi omnes ex pituita genere coiis ut, nigri, crassi melancholici omnes aquosi, diluti serosi gelieris, deniq; qui noueris qui sint propri colores,propriaeque o si stetiae iiii moria, ex illis licebit, quales sint humores, qui abundat, dignoscere. Hoc modo etia excrementa, quae reiiciuntur a corpore humoris abundatis sunt indices, quod scilicet sensibus subiiciat qualitates cinatura humoris collictas Habet&suos sapores, Modo res singuli humores: est enim sanguis dulcis, pituita etia quod da genus, bilis amara quae pallida est, flava vitellina, aeruginosa, is atodes, atra ea, quae ex his gignitur. Nec existimare qui de oportet omne atra biluacerba esse vel acida, quead modii Galenus scribere solet nulla adhibita distinctione: Na quum, eo aut bore, atra bilis vel ex flaua, aut ex fanguine vel humore me lac holico procreetur: ea certe quae ex amara bile, qtialis est flaua, per assatione gignitur, nunqu. Pacida esse potest, si uide acidus austerit': sapor exuperantis frigidi rati sunt indicia, rebus primo insunt, dum crudiores exist ut, ac non dii a calore elaborat ,
percoctae tunc enim acida, dulcia, amara, salsa demum o uadunt. Itaque si amara, vel unde retinent, vel in sequeniatem, succedentemq; sapore permutantur: constat quod amarum est nunqua acerbum, vel acidum fieri posse. Est autem austera, quae secundum vaturam est, mel aucholia, quum prop
428쪽
proprio non in humorem melanctio licum in libro de Naturalibus incultatibus Galenus voca iam cste censet Acida est atra bilis, quae ex humore huiusmodi prouenit: Na acerbum in acidum transire aptum natum est, vel forte etia huiusmodi sapore estir dita, quiex sanguine pret sertim limoso, non bene a seculento humore expurgato conficitur. Refert quo a sapore acidum pituitae quoddam genus, quet ob id acida pituita vocatur. Qui vero insipidi sunt humores,omnes ex pituita genere consistunt. Salsus vero humor, vel pituita est putrefacta,aut cum humore seroso mixta, aut ipse etiam solus serosus humor. Caeterum boni odoris sunt humores temperati, putridi vero pessimi, calidi, dumidi virosum nescio quid referunt. Qualis vero sit bilis, vel pituit ,& ut semel dicam singulorum humorum odor, nec exprimere, nec agnoscere facile pollumus. Docendi tamen methodus postulat, ut ab his etiam proprias humorum notas petamus. Iam vere, ea, luet humores In corpore pariunt, uniuersa vel ad animum,vel corpus pertinere dicamus Aninii quidem mores ouales sub sint humores, indicant. Nam qui iracundi, suribundi, biliosi, stolidi, Mad risum profusi incolinentes, impudentes a sanguinei: Astuti, cauti, prudentes .costantes, ingeniosi melancholici. Maligni proditores,simulatores, Osores, iniuriarum ci memores, de peruerso
ingenio pridit censentur, quibus atra bilis dominatur: obtuso ingenio pr diti pituitosi: ut enim corpus frigido, de humido humore grauatur sic animus obruitur. Si magis mirari subici quod Galenus scribat pituita ad alii mi mores nihil conferre si enim corporis temperiem illi sequuntur, quia non putabimus a frigides humida temperie, cuiusmodi pituitosa est,certo modo aliter quam ab aliis humoribus afficit valent memoria melancholici, felicior est imaginatio, rerum coprehensio sanguineis, pituitosis, nimiru quod in humido promptiores fiant impressiones, unde pueri, mulieres maxime dociles putantur. iii verbinatura iam sunt aetate ineptissimi ad discendum apparet QSi teperatos habent humores mediocria haec omnia obtinent. Mania, ut affectus praeter naturam attingamus,atrae
bilis exuperantis in cerebro est indictu .Tristitia, melancholia humore melancholicum testantur. Deliriu bilis fa-uae,aut sanguinis, vel vaporis biliosi dominiu monstrat Aevi bre
429쪽
breuiter dicam, animi perturbationes, morbi qua huit temperies, humor redula dans repraesentant. Qus vero' humoribus in corpore proueniunt, placet ita diuidere, ut luaedam ad habitu corporis, quςdam ad illius actiones, alia vero ad eius de passiones referantur. Nana habitus gracilis Icum venarum amplitudine biliosum humorem vigere in-l dicit, carnosus sanguinem bonum crassus natalis pituitosum, pinguis frigidiorem , sed nondum pituitosum m-guinem molirat. Asper, durus, gracilis cum venarum angustia melancholicos sequitur humores. Tensum corpus ut carnis, adipis abundantiam comitatur, sic declarat sanguinem copiosum, aut frigidiorem subes e. Liceret ex his quar a corporis habitu prodeunt, veluti ex pilis signa colligere redundantis in corpore humoris, sed licebit unicuique ma- reriam ex Galeni Arte medicinali mutuari, hac sibi proposita methodo, ut omnia, quae ad eos pertinet, vel ad illorum ortum, vel casum, vel incrementum, copiam consistentiam, figuram, colorem, duritiem, asperitatem, laeuitatem referantur Queibusdam enim citius aliis tardius oriuntur,&decidui, ut admodum b1lio iis Eis en naturis pili cito crescunt, xpallido colore sunt tincti, de contorti, asperi, duri,
ne lingula in hac re prosequamur facile quilibet inuenire poterit omnes pilorum differentias, quae non prouidentia naturae, sed materi .expiratis a corpore ratione proueniunt humorum copiam, qualitatemq; sequi. Inter corporis functiones recepta a medicis diuisione, qu dam statuentur naturales. quaedam vitales, alia animales Eas autem vocamus naturales, quae famulantur generationi, nutritioni, auctioni. Uitalem vocamus facultatem, qua pulsus aedit. Animalem vim principibus actionibus, s sationibus, voluntariis motibus praeesse putamus. Igitur celeres motus biliosos comitantur,tardi pituitam, moderati, graues teperatos humores ostendunt. Contendunt fere cum biliosis in celeritate sanguinei, sed citius exolvuntur, quibus bilis absidat, diuque perseuerare in officio nequeunt, coinpositos aedunt motus melancholici . . In ordinatos .furore plenos
atrabitari j, qui admodum biliosi existunt tardi ad motisssunt pituitosi, sed minus fatigantur. Vegetos sensus habent biliosi, acutos melancholici, laudabiles quidem, sed turbulentiores sanguinei, obtusissimos pituitos moderato tepe
430쪽
rati: Quod velo ad princip's functiones pertinet, in animi functionibus, perturbationibus sumus coplexi . Solem enim animi mores voc. ire potissimu rectricis facultatis sui retiones S quae in corde fieri putia latur passiones, ut ira, tristiti. im, gal l liu, magnanimitate, cons .intia, de quibus praesens locus diligentiore tract. itionem 5 pollui. it. Ad sensus pertinent somnus vigilia: Sunt autem maxime vigiles melane holici, biliosi sum no sunt in 1gis dediti temperati quam illi, etsi id moderate, inagis adlauc sanguinei, omnium m. axime pituito est. Quod vero ad naturales functiones pertinet pr5pto coformantur, madolescut biliosi, deinde sanguinei, postea pituito si postremo melancholici, qui una cu bilio is celerrima senectute conficitatur Incrementu in omnes partes humorti copia, 3. quod citissime fit,etiam caliditate comitatur. Ad generatione,& venere procliuissimi biliosi sed cito exolvuntur. id quod cita mel. icholicis accidit qui fatu plurimi congeriit. Sed his perinde inimica no est venus qua, Tarius semen emittant, utpote ex flatu ad coeundu excitati. Alij vero melancholici tarde ad venero excitantur, Dillius usu praeter modum exsiccato corpore maxime laediatur, san Ouineorum potissima venus est, quia semine copioso abun-enta etsi non perinde prompti sint, Mexpediti, ut biliosi Pituito si tardi ad venere, nec tame obest haec illis si moderate ineatur, calore siqui de pituita cocoquit, teperatius corpus euadir, at frequetiore vim, dissoluto se in in calidiore substati ivnacisi spiritu vitali frigidius reddit Ad eoctiones omnisi aptissimi sint sanguinei ad attractione biliosi, Dad retetione in quieti melancholici illis sorte no cedunt, nimiru siccitate lua hi abundant, retentio peragitur . Infirmissima est retentio, at tractio pituitosis, cococtio melancholicis rR. reddeda excrem 3ta, pr. aesertim quae per aluum excernuntur maxim Sidonei pituitosi: Sanguinei ad retetione, Mexpulsione 6 perinde infirmi, ut pituitosi: omni ii vero illi scelicissime nutri utur. Distributio alimenti in biliosis feliciu obitur: In me icholicis melius qua pituitosis: at deterius illi qua b c Scoquat, .nutri utu refraga te frigiditate, sicci tale utrique operi, vigente in pituitosis humiditates Uitalis vis validissima in sal quin eis, deinde biliosi scin firmissima pituitosis deinde melancholicis, cui vero humores sunt temperati, omnia haec nauderata adsunt. Cetterum inter p. assesiones