Epinicia Musarum, eminentissimo cardinali duci de Richelieu

161쪽

Ruis Regi inuideat quae vespriuatus haberet 'Nec mirum hunc plena iam pubertate cupisse Regnare amotis censoribus: Im po testas Confortem impatiens fugit, aequaemque veretur, Praecipue aesticio imperi, e sita pondera regni Esse adeo grauia , ut reges quandoque fatigent et

Sustineantque humeris onera haec, non viribus aequis. Forsitan tempus fore , Rex mi advocet ipsam Curarum regni in partem auxiliumque repostat. Sedstrepitum armorum interea , motu que furentes Sedandos e maleant equites , turbaeque facessant. Iam Regem aequanimum legatos mittere ad illam

sequirant quodpropositum , quae vota , quid opte Concessurum mitra e his dictis de pectore curam

Reginae infensae tostis ; suadesque vicissim

Dicere , facturam matrem quod filius optet. nnuit; σ mandata dedit tibi libera , foedus Icere , quod deceat Regem Regi que parentem. Sic factum : Andegauum regio celeberrima tota Vrbibus m pagis atque arcibus inclFta claris Regina moderanda datur. Sed maxima pacis Lai s , decus is milit*que fuit, tibi debita certe Conuenere ambo Rex oe Regina , simulque Ampleret iungunt dextras, atque oscula figunt. Et blando sermone terunt faeliciter horas Plessaeae Turonum , gentis cognomine vestra pD quam Plessaei domini tenuisse feruntur

A quibus illustrem ramum centes me ducis. Verum dum pacem regno , natumqNe parenti

Concilias, laeta paras tam gaudia Francis,

162쪽

i i EPINICIA Occupat heu l luctus , versantque in pectore Arae Maestitiae e menit pauido tibi nuncius ore Crudeli extinctum fratrem cecidisse duello. Pro dolor i occiderit femo percusseus iniquo :Iniusteque lacessenti mictoria cedat 'Non feret hoc facinus tantum me iudice , inultum: Et si tarda foret , Teniet. tamen ira Deorum.

b l pereat falsi stimulum qui primus honoris

Mentibus infixit: vitaeque animaeque saluti Gloriola fumum ante-tulit, Tanumque pudorem . Contemnens leges Diuumque hominumque seueras. Vulnere quo ex nostris plures cecidere quotannis, Vel decies, quam qui bello : tantum illa veneni Insedit rabies animis, traxitque furorem. Sed si tantus amor laudis , si tanta cupido est ostentare animos, ct fortia pectora , lucem in Spernentes , ite, σ longinqua, quaerite terras, Pannoniam vel Bulgariam , quaque Hebrus UArva rigant armis iani iam Jubmittite mestris,

Christicolisique suas deiectis reddite sedes. .

Preiicere hic animas libeat, Chriseque litare. His si germanus bellis deuouerat ardens Postquam se orbatum natoque m coniuge etidit. Sed miser ante diem est fatis praereptus iniquis, Damno incredibili patriae , siummoque dolore.

Nam quis equo in Redit melius ' quissectere sciuit

Seu dextra laevaque in gyrum vertere vellet, Siue exultantem iusto libramine , o aequis Saltibus ad nutum virgae moderare , genu ite Et mota, iratum oe melius compescere franis:

163쪽

M V s Α R V M. , Aut quis cunctantisfoderet calcaribus armos Aptius, cr cursu metam leuiore teneret sSaepius Cr palmam pretium victoris haberet ' uis saltu aut cursu velocior aut quis in aestu Aut algore magis patiens ' venatus cir illum Saepe exercebat durus: seu figere ceruos, Aut acres sectari apros, Gr monstra ferarum Auritosique sequi lepores , autumque volatus.

Nec tantum has belli effigies , sed bella sequutus Dum lieuit: sepe in medios ste contulit hostes: Nec se impune tulit quisquis fuit obvius illi.

Semper victor eques rediit , peditumque phalangis Duxit primam aciem dux inclytus , atque reduxit Incolumem : signa ex hoste , Cr si olia ampla reportans.

Virtutes animosque gerens imitator auorum. Parce , ARMANDE, precor, cineri si certa ferentes, Spargentes violas, vestros renouare dolores

Cogimur infandos : sunt haec solatia luctus Parua licet: mandat feri bi talia frater,

Et iubet exiguum hoc tumulo superaddere carmen. Sed dum tu luctum sir priuata negotia chari Germani peragis vix hol confecerat orbem

Signiferum , nondumque aries renouauerat annum

Maxima pars procerum semit alto murmure secum: secus atque flatum rerum , regimenqμe potentum Gratia quos Regis summorum ad culmen honorum Extulerat: setis de bello pace queruntur Et de fortunis hominam decernere e quasiuisVt libet ex aula cir constectu Mos abesse gere, muneribu que sivis spoliare licenier

164쪽

Et titulis decorare nouis , σ honoribus altis. Iam belli praefeEluras, arcessue minaces Oceanum iuxta, oe regni tangentia sines Oppida congerie nummorum acquirere , mictis Tanto auro ducibus : sic me ligalia cuncta Exhausta , absum=que aeraria publica sisti: Et noua quot liue populis indilla tributa. Scripta etiam in vulgus iactata , m plena querelis Tatibus. hac θecie fcretis reddere tentant Reginam infensam alloquiis , suadentque parentem Si possent, propria in natum conuertere tela. Sed Regina dolos , aliena a talibus ausis

'ectans matrem qui fallere possit amantem

Pertimuit: Regi tanto discrimine rerum Cuncta aperit: teque abstentem dum tu annua mota

Exequeris Iratri, vocat, m tibi singula pandit. Se melut obsessam vix moenia posse tueri. Andegauum mane; e illic , abiatve, leuare Ancipitem curam rogat,'mens anxia quaerit

auid faciat, mel quo vertat se denique dicas. Tu nihil indubitans sociati foedere quidquid Contendant, licet haec tantis ea causa querelis Iusta videretur , Regi parere necessem firmas: nullam subire iis essefouendam In Regem belli caussam : precibusque petendum, Non armis , si quid gestum videatur inique

Cogi multa oculis alienis cernere Reges,

Et rediit specie falli. Quae iniusta geruntur

raude illis celata legi', secoque potentum. Gratia

165쪽

M v s Α R V M. I IGratia qμos penes est: quae tempus verta recluilet. JUonum Regem , innocuum , iustumque, piumque Austice quos diuos semper sperare fauentes Aufit quisique , sitis struere atque altaria donis. Et si fors ferat audentes ut bella labessent; Magnanimum , fortem , bellatoremque seperbam, Denique fa licem , vidiorea ex hoste sidebunt. Sed non pernendos questus tamen esse monebas

Magnatum , querulis nec cludere vocibus aures:

Quin se ducti cem potius simularet eorum. Nempe ut coeptorum sic conscia , vertere posset Consilia in melius , rebusique asserre leuamen inflictis , seu cundiando inu verbis ferendo Levia cum grauibus , nuper quibus illa lolebat

Prudens dum regeret sedandis motibus apta. Spemque dare ut iustas Rex optimus ipsi querelas Audiat oratus , tandem obtinentque petita. Accepit sancitos monitus Regina , simulque Exeauitur e non illa animos auertere captis Multorum eualuit tamen e at furiata iuuentus Horrida bella minans, votis certamina psit, Atque urbes populorique ad tristia concitat arma. . Et iam Rothomagus dubitans , eticinaque circum

Oppida nutabant , si non Rex ipse pauentes

Extemplo adueniens in maiestate verendus Erigeret, verum confidens turribus altis

A domi, excussisse iugum dum Principis audet, Obsidionis egens accepit damna propinquae.

Nam cito Rex equitum celerum comitante cater ,

166쪽

1 6 Ε P I N I G I Α Inclusos parere sibi , Dominumque fateri:

Et portas aperire nouis custodibus arcis. Jnde ad Cenomanos dum sis exercitus auget, Andegaui mque celer sines transiuit, ubi hostes Vidiorem sensere prius auam credere pusent

Venturum et tantum velox audacia praestat.

iuxta Andegavum Ggerino in flumine nota Insula. oppidulum Caesi de nomine Pontis Dicitam Oreum pontem dixere priores Quo Ligeris longo iunguntur fornice ripa,

Hoc via tuta viris , iumentis, curribus, atque

Tormentis utrimque patet, nodisque die Me Pervigiles illum struabant m dite multo Hostiles turmae , γ' pars magna exercitus illic Constiterat; castris pontemque urbemque tuentes-Siue a Pictonicis Llerarent forsitan arvis

Auxilia, effugium aut , si fors aduersa tulisset

Hanc iubet expugnare arcem L o D OIC v s , oe illic Improuisus adest e nec dum Tithonia coniux Linqγebat croceum furgens aurora cubile: Ecce fremit Mavors, armorumque ingruit horror. Vndique clarescuntsenitus , clangorque tubarum. Caeduntur et iles, adit que ad limina rumpunt. Fit via vi crepitans , infertur machina portis, quae lubito aeratos postes a cardine mellit. Nulla mora , inuadunt pontem , primosque trucidant Et dum iam attonitis late loca selfure fumant, Altera tormentis procumbit ianua crebris: Τηtrant oppidulum ardentes furor itaque mentes

Praecipitant, stridis feriunt cuneila obuia ferro:

167쪽

M V s A R. V M. Corpora , perque vias flernunt inimica , caduntque Permulti nostrorum etiam , nec sanguine soli Hostes dant poenas e conferta alpraelia i sim,

Dum mediae urbis iter , dum compita lata tenemus, Victores demum , oe multos demittimus orco.

Pars magna ad socios incluses turribus arcis Confugiunt , alq ad naves , cr fuminis undas Remigiis subigunt: equites , quando ultima cernunt

Mittunt se in Ligerim , oe credunt f fluctibus τηι

'fugiuntque in equis mortem oe commune periclum. Apparent alij nantes , littusique propinquant.

Obruit ηυnda alios permulto infecta cruore VVlneribus caesos e ponisque extrema tenentes

Post aliquot pugnas sua propugnacula linquunt. Multi etiam capti dimisi que , obside sola Nempe fide : Quidam pretio vel pignore pacti.

. t Rex interea catafractos inter , agebat

Cuncta animis; mandans ducibus quae caique gerenda Plus sieptem horarum statio ieiunus in armis Acrisessor equo , crebris subsultibus actus: Aztate hac tenera n quam defessus e at uno Impatiens medios quod non ipse iret in hostes, Dum sonipes terram quatit , oestumantia mandit

'aena ferox , aequans Domini ad certamina vota. Itque comes migilantis heri Condaeus ubique Curarum , nec parua illi tot gloria captis. Deditur arx tandem defensi haud miribus aequis: Et media una dies tantam dedit aurea palmam. Non tamen illa omnes penitus debuerat hostes Pars magna Andegauo quamuis Regina ietaret,

168쪽

i 8 EPINI ei AH si furtim e multi vicina replebant Oppida , nobiliumque domos , castelia tenebant, Turrit; que arces: eteniebant τndique sensim Hinc ex Armoricis populis, em Platones inde, Publici it illa boni species obiesa dabatur: uae belli caussam Aderat. Restinguere tantas Te decuit flammas patriae , Vir maxime , solus Hoc poteras praestare : tibi his Regina dicabat unus oe officium ; siti cui credere sensus Arcanos stlita , m rebus spem quaeiere lapsis. Illius inuitae auspiciis snamque hactenus illa Pacis amans natίque fuit semperat ultro

Pars procerum regni bellum ,sub nomine tanto

speciei quaesita boni: sub nomine eodem

Pax ineunda fuit. nunc hos , nunc admonet illos, Dum se execrari bellum testatur aperte, Regis ad obsequium redeant, eteni que precentur. Ni faciant , poenas m tristia fata minatur. Hic quantum labor ille tuus , prudentia summa Dexteraiasique animi, oe rerum experientia quantum Profuerit , res gesta docet, loquiturque tacendo. Praecipue quae te decorant suadela , Venusique Dicendo enituit, quae tot lenire feroces Instaene que animos iuuenum compescere quisuri

Te duce percessum est foedus : tu auersa furentum

Pectora concilias , nodo oe meliore reuincis.

Magnum opus t m meritum cuius perfluere dignas Gallia non postis grates , nec reddere fectis Praemia digna tuis e sine quo quae deinde gerenda Et qua rex gessit feliciter , ardua nunquam

169쪽

sella forent suscepta : suis data gloria gestis

Iamque midebatur , rerum cursusque moratus.

Nostraque Relligio quae tunc oppressa iacebat Caluinistarum iniusto sub pondere dudum ,

Nunc etiam captiua foret: nec reddita Chro Praedia adhuc essent, templa temerata tot annis. Non m Pictonicis permultae ex et ibus ides Sanctonicis m Vasconicis , nec tota Beamussiuae nunc mi quondam Regis ditione tenentur

Nostra forent: tantos progressus attulit ista Consiliis pax acta tuis e qua dextra fide ue, Virtute ue tuae Regi sic nota fuere,

Gratiaque, purpureos ut contaliarit honores, Romano ue apices tibi, non indebita poste L. Atque his ornatum titulis , sanctoque decore Sic coluit , summam rerum ut tibi crederet uni. uri licet angustas tanto moderamine tractra:

Discite ue adeo tam iusto examine pendis. Seu nos finitimi aut distordia nostra lacessent Fortunam imperi, , sic recte cuncta gubernas a Iudicioque Regis tanto ; ut 'erare beatum Gallia tota breui possit te vindice regnum. . Et si quid vatis mens augurat, auspicor arces Yxcelsas , quibus in ultant tentiantque rebelles Plebeium struere imperium , mox denique Regi Te duce , cessuras, teriaque marique coactas Victori obsequium Lo Do IC o reddere Ius To. . Vnius oe fidei tandem cultu que futuros animes Francos , sicque alta pace potiri. IAC. PINO SEN. REG.

170쪽

EPINICIA EMINENTISSIMO

CARDINALI DE RICHELI E V.

PROPRIAE LAUDES ET EXQUISIT S '

in suis nominibus latentes, triplici Anagrammate explicantur& offeruntur.

PRIMUM ANA GRAMMA.

IO ANNES ARMANDVS DU PLESSI CARDINALIS DE RICHELIEV. ADMIRANDVS IN UNDIS soLAsA CES RVPELLAE DEI ICIENS.Ad illud , Epigramma. SOLvM hoc,quodclasso pelago Rustella revincta est, at tibi quaesiuit nominis in pelago. Aliud. MONTEs per medios sua ducit carbasa xerxes

Vt iuga vel nollens Graecia eticta ferat. Mole nova lapidum distantia littora iungis, Perfida ut urbs Regi pareat, aut pereat. Ventosium xerxem factis audacibus aequas, Sed stuperas xerxem , quod meliora facis.