Q. Curtij De rebus gestis Alexandri Magni regis Macedonum, libri decem. Nunc demum summo studio, & diligentia castigati. Accessit dissertatiuncola de aetate, qua floruit Curtius, necnon cuiuslibet libri argumenta. Cum indice orationum, ..

131쪽

terunt Instruct o igitur milite, composito D

mine, antecedebat . Sed Persarum exploratores .rant mille ferme, qui specie agminis magni secerant: quippe ubi explorari vera non possunt,falsa per metum augurantur. His cognitis, rex cui paucis suorum assecutus agmen refugientiu ad suos, alios caecidit, alios carpit; equitesque praemisit si- mul speculatu, simul, et ignem , quo Barbari cremauerant vicos, extinguerent quippe fugientes raptim techis, acervisq; frumenti iniecerant flam mas,qui cu in sumo laaesissent, ad inferiora non- du penetrauerat Extincto igitur igne, plurimum frumenti repertu est . Copia aliarum, quoq; reruabudarei perunt. Ea res ipsa militi ad persequedum hoste animu incendit quippe rente, so

pulante eo terram, festinandutia erat, ne incendio cuncta praeriperet . In rationem et go necessitas versa quippe Maetaeus qui antea per otiu ricos in cenderat, iam stigere contennis pleraq; inuiolata

hosti reliquit Alexader haud logius centu quinquaginta stadijs Darium abesse compererat. Itaq; ad istietatem quoq; copia commeatuum instru .ctus, quam duo in eod loco substitit. Interceptardeinde Darij literae sunt,quibus Graeci milites solicitabantur, ut regem intei ficerent, aut proderet: dubitauitque, an eas pro concione recitaret, satis

confisus Gr corum quoque erga se beneuolenticiae fidei. Sed Parmenio terruit, non esse talibus promissis imbuedas aures militu: patere vel unius insidi j regem : nihil nefas esse auaritiae. Secutus consili fautorem,castra mouit Iter facienti, spado unus ex captiuis,qui Dari uxorem comitabantur, deficere eam nunciat,& vix spiritum ducere. Itineris continui labore, animique aegritudine satigata, inter socrus,in virginii miliarum manus collapsa erat, deinde, extincta. Id ipse imo

nuncians alius superuenit . Et Rex baud secus. quam

132쪽

quam si parentis suae mors nunciata esset,erebros edidit gemitus lachrymisque obortis,quales Darius profudisset, in tabernaculum , in quo matererat Dahis destincto assidens corpori, venit. Hic vero renouatus est moeror, ut prostratam humi vidit. Recenti malo priorum quoque admonita, receperat in gremium adultav virgines , magna quidem mutui doloris solatia, sed quibus ipsa deberet elle solatio. In conspectu erat nepos paruultis,ob id ipsum miserabilis, quod non diseticbat calamitate maxima parte ad ipsu redundantem Crederes Alexandrum inter suas necessitudinessere,& solatia non adhibere, sed querere;cibo certe abstinuit, omneq; honorem seneti patrio Per. saru more seruauit: lignus hercule, qui nuc quoque aiatu in mansuetudinis,& continentiae terat fructu . Senae onanino eam viderat,quo ille capta est, nec ut ipsam, sed ut Dari matrem videret: exumiaq; pulchritudine sorma eius non libid mi habuerat incitamen tu, sed gloriae E spadonibus tui circa regina in erant, Tyriotes inter trepidatione lugentium elapsus per eam portam , quae quia ab hoste auersa erat, leuius custodiebatur, ad Darij castra peruenit exceptusq; a vigilibus in tabernaculum regis perducitur, gemens, veste lacerata.

Qilem, conspexit Darius, multiplici doloris e spectatione commotus,&quid potissimum timeret, incertus Vultus tuus, inquit, nescio quod ingens malum praesert sed caue miseri hominis auribus parcas: didici enim esse intaix,& saepe calamitatis solatium est,nosse sortcm suam . Num, quod maxime suspicor, loqui timeo, ludibria meorum nunciaturus es mihi, ut credo ipsis quoque omni tristiora supplici, Ad haec Tyrio. tes, Istud quidem procul abest, inquit.Quantuscu-que enim reginis honor ab ijs, qui parent, haberi potest, tuis a victore seruatus est lad uxor tua paulo

133쪽

palato ante excessit e vita. Tum vero non .em immodo sed etiam et tillatus totis castris exaucliebantur nec dii bitauit Darius, quin interfecta ei et, quia nequisset contumelia pati exclamatq; am dolore, iod ego tantum nefas commisi Alexan . dero quem tuorum propinquori necaui, ut hanc vicem uitia meae redd.is Odisti me, non quine prouocatus . Sed finge ius uim intulisse te bellunt: eum s minis ergo agere debuerasΘTyriotes a vir. mare per deos patrios, nihil in eam grauius esse colis illium. Ingemuisse etiam Alexandiu morti,derio parcius fleuisse,quam ipse lachrymaretur Ob hec ipse amantis animus in solicitudinem, suspicionemque reuolutus est lesiderium captiuae profecto a consiletudine stupri ortu esse coniectans Submotis igitur arbitris, uno duntaxat Tyriote Ietento, iam non flens, sed suspirans, Videsne in te Tyriote locu mendacio non elle Tormenta iam hic ei tu . sed ne ex pei faueris, per deos, si quid tibit ii regis reuerenti et est, num,quod scire expeto

qu rere pudet,ausus est,& dominus, iuuenisὶ Ille qu stioni corpus offerre deos testes m uocare, castὸ, sancteq; habitam esse reginam Tatiden ut

fides s cta est, vera esle quae affirmaret spado,ca pite velato diu fleuit: manantibusq; adhuc lachry. mis, veste ab ore reiecta, ad caelum manu ten- ns,Di patri j,inquit, primum mihi stabilite Re .gnum deinde si de me iam transacti in est , precor, ne quis Asia rex sit, quam iste tam iustus h ttis, tam misericors victor. II Itaq; quamquam pace frustra bis petita omnia in bellum consilia collerterat: victus tame continentia hostis,ad nouas pacis conditiones se Iendas decem legatos cognatorsi principes misit: Quos Alexander,concilio aduocato, introduci tu DL, quibus maximi's natu Darium,inquit, I p.μcem a te iam tertio ueterre, nulla vis subegit, sed

134쪽

iiistitia, contiinentia tua expressit, maiugem aiberosit eius, nisi quod sine illo stant, capitos esse non sensit:pudicitis earum,qui supersunt cummaiaud secus, qua partas agens, regina appellas,speciem pristina fortunae retine re pateris. Vulium tu uti video, qualis Dariistit, cum diamitteremur ab eo: ille tamen uxorem,tu hostet luges lana in acie lares nisi cura te sepulturaeeliis moraretur.Et quid mirimi est,si tam ab ami. co animo pace petita Quid opus est armis, interrum odia subia suntlantea imperio tuo sinentestinabat Alyn amne,qui Lydia terminat. Nunc ruidquid inter Hellespontu, Eupliratem est,inotem filiae offersiqua tibi traditiochum filium, quem habes,pacis, fidei obsidem retine Matre, duas virgines filias redde, pro tribus wrpo

striginta millia talentum auri, precatur, acci. pias. Nisi moderationem animi tui notam haberem, non dicere hoc esse tempus,quo pacem non dare solu, sed etia occupate deberes. Respice qu tu post te, eliqueris,intuere quantu petas.Peric losum est praegraue imperium:dissicile est contiauere,quod capere Laon possis. Videsne ut nauigi . .

quae modum excedunt, regi nev ὶ nescio an Daritis ideo tam multa amiserihquia nimiet opes magnae iacturae locum faciutat.Facilius est quida vince quam tueri. Qua herculE expedititis manus nostrae rapiunt, quam continςnil ipsa mors oxis arisaduionere potest,minus iam miseria cordi tuae licere,quam licuit . Alexander, leoatis excedere tabemac tuo iussis,quid placeret ad cou rumore Diu nemo,quid sentiret, ausus est dicere,incerta regis voluntate. Tandem Parme aio:Ante sis sed meu i ,-- pecuniana potitiise redigi ex ijs, qui multi. vincti virorum lori

135쪽

censerem, ut Unam antim, duas puellas, itinerit,

agminumq, impedime ilia XXX M. talentii auri permutes. Opimum regnum Occupari posse,conditione,no bello nec quem qua alium inter Isti & Euphrate possedisse terras ingenti spatio, inter ualloq; discretas . Macedoniam potius respiceres, quam Bactra, andos intuereris oratio regi fuit. Itaque, ut finem dicendi secit, Et e3o, inquit, pecuniam quam gloriam mallem, uiarmenio essem.Nunc Alexander,de paupertate securus sum, d me non mercatorem memini,sed regem Nihil

quidem habeo venales sed fortunam meam utiq; iron vendo Captivos,si placet reddi,honestius dono dabimus, qua pretio remittemus. Introductis deinde legatis, ad hunc modum respondit. Nun. ciate Dario gratiarii actione apud hoste superuacanea esse, me,quae secerim clemeter, libera, liter, non amicitiς eius tribuisse, sed naturae meae. Bellicu captiuis, foeminis gerere o soleo. Arnaatus sit oportet, que oderim. Quod si salie pace bona fide pateret,deliberarem sollitan an dalem. Verum eminuero quum modo milites meos literis ad proditionem , modo amicos ad perniciem mea, pecunia solicitet, ad internecione mihi persequendus est,no ut iustiis hostis, sed ut percussor

veneficus. Conditiones velo pacis,quas sertis, si accepero, victorum eum seciunt. Qtia post Euplii tem sunt,liberaliter donat. Vbi igitur me amarari. ni nem philtra Euphratem sum. Sum uirgo do . tis quam promittit, terminu castra mea transeut:

Hinc me depellite, ut sciam vestru esse, quod, ditis. Eadem liberalitate dat mihi filiam sui amsi nempe quam scio alicui seruorum eius nuptura . Multum vero mihi praestat, si me Mazaeo generupraeponit. Ite, nunciat regi vestro, qua amisit, quae adhuc habet, pretini esse belli. Hoc regentes triusque termitio regii id quemque habiturum

136쪽

quod proximae lucis allignatur a sortuna est :me in Asiam non veniste, ut ab alijs acciperemias,.sed ut aliis darem . Si secundus, non par mihi vellet haberi, facerem forsitan, quae petit. Ceterum nec mundus duobus solibus potest regi, nec duo summa regna saluo statu tetrarum potest habere. Proinde aut deditionem hodie,aut in crastinum bellum paret nec aliam sibi, quam expertus est, podiceatur sortiuaam . Legati respondent, Cum bellum in animo sit, facere eum simpliciter quod spe pacis non frustraretur ipsos petere,qua primum dimittantur ad regem:eum quoq; belluparare debere. Dimissi, nunciant adesse certa me.

11 Ille quidem cina festim aetarum cia tribus Equitum millibus,ad itinera,quae hostis petiturus

erat,occupanda, praemisit. Alexander,corpori uxoris eius iustis persolutis, omnique grauiore comitatu intra eadem munimet cum modico praesidio relicto,ad hostem contendit. Duo cornua diuiserat peditum , in utrumq; latus Equite circumdato: ina pedimenta sequebantur agmen prς'missum. Deinde cum Scythis quilibus Menidam iubet explorare, ubi Darius esset. At ille, cum Mazaeus haud procul consedisset, non ausus ultra procede. re, nihil aliud quam fremitum hominum , hinniatumque Equorum exaudisse nunciat Mazaeus quorique,conspectis procul exploratoribus, in castra se recipit,aduentus hostium nuncius. Igitur Darius, qui in patentibus capis decernere sabat,armari militem iubet,aciemque disponit. In laeuo cornu Bactriam ibant equites mille admodum . Dahae totidem, Arachosij, Susijque quatuor millia explebant. Hos centum falcati currus sequebantur, Proximus quadrigis erat Bessus , cum octo milli. bus equitum item Bactrianis . Massagetae duobus millibus agmen eius claudebant. Pedites his plurium gentium nou immixtas, sed sua ouitque

137쪽

nationis iunxerant copias. Persas deinde csi Maradis, Sogdianasq; Ariobaretanes, S Oitobates duc bant. Illis partibus copiarum Orsines praeeiat, asi ptem Pelsis oriundus, ad Cyrum quotl nobilis. fimum Regem Oliginem sui restiens. Hos alia gentes, ne socijs quidem satis notae, sequebantur. Post quas quinquaginta quadrigas Phradates, gno Caspianorum agmine antecedebat Indi,cae. teri a Rubri maris accolae, non lina, critis,qtiam auxilia, post currus erant Claudebatur laoc agmealijs saleatis currib quinquaginta que is peregri

. inimi ilite adiunxerat. Hunc Armeni j,quo mi, inores appellanti, Armenios Babylonii; uti osq; Belitae,& qui montes Cossaeorum incolebam, stet Ie.

batur: Post hos ibant Gortu gentes qui de Euboica,Medos quotidam secuti, sed iam deveneres, de patri moris ignari. Applicuerat his Phrygas,

Cataonas Parthienoru deinde gens, incolentium terras, quas nunc Parthi Scythia profecti cnent, claudebant agmen. Haec sinistri cornu acies fuit. Cexterum tenebat natio maioIi Armeniae Caduis

cati currils erant 1Ο. Suma totius exercitus, equi. to et soco pedestris acie 2 ooogo expleuerat. Hoc modo instructi, decem stadia procedunt: iussiq; subsistere armati, hostem expedi abant.1 Alexandri exercitu patior, cuius causa non suberat, inuasit: quippe lymphati trepidare carpe

runt, omnit pectora Occulto metu percurrent .

Caeli fulgor tepore aestitio ardenti similis inicini.

tens, ignis praebuit speciem, flammasque ex Darii castris pie de re velut illatas temere praesidiis credebant. Quod si percilius Mazaeus,qui praesidebat

itineri, superuenisset ingens clades accipi potuit. Ille segnis in eo,quem occupauerat,tumulo sedit, contentus non lacessi Alexander,cognito pavoret exercitus,signti ut consisteret dari, ipsos arma de-

138쪽

Vultis, ac lauare corpora iubet, ad in mens, missa issibili caiisa esse terroris tostem procul stare. T deni copotes sui, pariter arma, Manimos re p.re, nec quicquatri ex praesentibus tutius visum est, qua in eode loco castra munire. Postero die a etini qui cum delectis equitum in edito colle, ex quo Macedonum prospiciebantur castra tonsed rat, siue metu , siue quia speculari modo iussus sol, ad Darium redijti Macedones eum ipsa col-Jc, quo deseruerat, occupauerunt: na, tutior pla Dicte erat,& inde acies hostium,q- in campo e plicabatur,conspici poterat. Sed caligo,quam ci ca humidi effuderant montes,uniuersam quidem rei fraelam no abstulit caeterum agminum distriamina,ataque ordine prohibuit perspici. Multitudo invia lauerat ean mis fremitusque tot milliu etia procul stantium aures impleuerat Fluctuare animo Rex,& modo suum,modo Parmelaionis comtilium sera aestimatione perpendere quippe ὁ,emum era unde recipi exercitus nisi victor, aut posset Mouebat etiam eum multi

tu loquin i respin aucit, si suae gentis. Sed

interdu reputabat, quantas res crina hac gere ecfllet, luantosque populos fudisset. Ita Jssu spes tu vinoeret,periculosius bellum disterre ratus, ne desperatio suis cresceret.distimulato eo, mercen

rati equite ex P uim irae aedere iiii et Ipse phtage,sicut antea dictu est, in duo cornua extederat: u ;cornu equites tegebat. Ialuitidior lui dis cus caligine, te iussim ostederat in Macedone, siue sacritate,siue taedio expediationss,ingete pu-

i, ra, mi ilue circuiectas terribili sono impleuerat. Nec ia contineri Macedones poterant,quin

139쪽

quo tota acies hostiun conspiciebatur, secessiti iTum vero nitiersa suturi discrina inis facies in oculis erat,armis insignibus equi viriq;s edeba Momnia inteliore cura praeparari,istichiulo prγtoruagmina sua interequitantium ostendebat aepseraminania,sicut fremitus hominia,equom hii nuus,aria lom interi stetiu fulgora licita expectatatione mente tui bauerat. Igitur,sive dubius animusve ut sitos experiretur, consilium adlubet, quid optimu iactu esset exquirens Parmenio peritissianus inter dii Partita belli,serto,non praelio opus es la cesebatnntepesia mine oppriavi posse hostes, discordes moribus, linguis,ad haec semno, cim. prouiso periculo territos, quado in nocturna tre. pidati me coitur 3At merdiu primum terribiles 'ccursuras facies Scylliarum, Bactrianorumque ruit illis ora in intonias comas esse. Praetere eximiam vastorum magnitudine corpor vanis inanib init ite magis qua iustis formidinis cati. sis moueri deinde tanta multitudine circusiundi pauciori b. poste Non in Ciliciae angusti js S iniiijs callib.sed in aperta, Sol ita planicie smicadu Ie. Omnes sermὸ Parmeniom assentiebatur Polypercon '' ubie in eo consilio posita victoria arbitra '-- id intues ex naq;Parmenione nim

perscrius,qua vellet increpitum rursiis castigare

tertii est,qua praecipitis mihi, quippEilures insi u est, fallare . Me uero gloriae seper aut ab-

obstate no patiar: pala luce aggredi certu est. Mais io me fortunae petoitea qua victoria pudeat. Ad haec illud quoq; accedit igilas agerea artanas, Min armis stare ut ne decipi quide possint, copertu

corpOI: ct Iada dimisit.Darius id,quod Parmenio

140쪽

citio stare, magnati exercitus nunc in armis esse, ac vigilias intellore cura seruari ullerat.Igmb.e

go tota esus castra fulgebat Ipse ii ducib. propinqui';agmina in armis stantiu circuibat, Sole dc Marte,sacruq; aeternu inuocatis igne,ut illis di.

gna vetere gloria, maioruci; monumentis fortit

4 ine inspiraret: profecto. si qua diurnae opis a ouria humana mente conspici possent, deos stare 1ecu illos nuper Macedonu animis subita incussisse formidine, huc lymphatos serri,agiq;arma

iacientes Expetere praesides Persarii imperi ydeos debitas a vecordibus paenas, nec ipsum ducem s niorem esse quippe ritu feraru praeda modo, qua expeteret, intuente,in perniciem, quae ante praeda posita esset, incurrere. Similis apud Macedones quoque solicitudo erat noctemque,velut in eae certamine edicto, metu egerunt Alexander non alias magis territus,ad vota, preces Aristandrii vocari iubet. Ille in candida veste verbenas manu praeferens, capite velato praeibat pre vis regis, Io ueni, Minertiam,Vii riaim a propitiantis. Tune quidem sacrificio rite perpetrato, reliquum noctis acquieturiis,in tabernaculu redi jt. Sed nec sontiaviti, capere,nec quietem pati poterat, modo e imgo montis acie in dexterii Persarii cornu demi ter astitabat, modo recta fronte cocinere hosti, 4nterdiu haesitare, an potius in laeuu torqueret Pmen Tandem grauatu animi anxietate corpis vior solius oppressit. Iaq; laice orta. duces ad accipienda imperia conueneram,insolito circa Pro

xoriri id o at mi quippe aliis accersine i

M. nterdu morantes castigare iIueuerat,tunc ne ultimo quideremi distrimine excitatum esse mirasi natur Mnem somno pii sed pavore marcere credebaiar. Non tamen quisquaecusto--dibus corporis intrate in maciles dotis empus instabat , κc initus initus datara ritu arara