Io. Bartholomei Marliani Patricii Mediolanen. Antiquae Romae topographia libri septem

231쪽

LI AEn

De Amrbi Muiro. Statiij Τauri . Cap. XX. Equitur Statilis Τ auri Amphitheatrum. Sed s priusqua de ipse agamus, pauca quaeda pr libanda sunt, ut quid sit amphitheatrum,

crius rei gratia extrueretur, intePigamus. Theatrlim igitur graeca trabitur et)mologia, dicitur enim timo

formam . Amphitheatrum autem ossalem, appestatum αποτου σμipi Leci qκρή es circum. stecto, quasi in unum iuncta duo usi ia. Casylo. Titum omnium primum amphitheatrum inuenisse putauit, eius sunt haec uerba . Hoc Titi potentia principis diuitiarii profuseflumine excogitauit aediscium feri, er cum Theatrum hemisterium graece dicatur, amphitheata, quasi in unum iuni tu duo useris, re te consat esse nominatum, quois eciem eius arena com ludat uecurrentibus aptiim daretur1 utium, oste iantes ora facilius uiderent , dum quaedam prolixa rotuniitas uniuersa collegerat. At prius. O. Caesarem amphilbeatri molem in Campo Martio posuissee, testis eis Cor. Τac. quam ab illo destinatum Augustus mox Mausoleum aediscaturus de1lruxit, a lib. Suit.qui etiam in Costris uita comemorat Statiliam Τaurum prius Tito amphitheatrismposu1ye, alterum' deinde a Tiberio inchoatsi , si non per enum . In amphitheatro autem multi flepraemij, qaod publice dabatur, cum bestiis pugnabat. rvite etii damnati , o bello capti hoc miserrimo cer

232쪽

lae capitis discrimensibire cogeb n. Claudius enim Imp pacatis A egri tys, gum milium non paraua manus rebestiust , partem istorum occidit, partem Romam misit cum besis pugnaturos. Vnde, inquit Iulius Capitoliηus , tructum sit ut prosciscentes ad belluimperatores munus gladiatorum, lienatus darent, breui dicendum est. Multi qui uereres dicunt hanc deuotionem factam contra boyles, ut non 'nguine litatos ectepi gnarum uerioris uim quandanis ortunae b. tiarent AIturos autem ad bellum Romanos debui iste pugnus uidere , ω zulnera, o frrum , o nutas inter se cohortes, ne in bello armatos hostes timerent nege . propter uulnera, aut sanguinem horrerent. Eius autem saeuissimi instituti causa consueuerui ituri ad bella exbi , 'bere ins ecta ulis multa gladiatorum paria quo quisq3 ditior erat, eo plura. De partibus autem amphitheatri uide Vitruvium. Statil, Τπuri Amphitbeatria magnam partem adhuc extare cernimus npud e cclesia . S. Crucis in bierusalem, prope urbis moenia, quod existruxit Augu lo cisses Romanos horiante, ut quifs pro uiribus uri, Em exornare niteretur, autb. Suet Drui in Caligula narrat ip sim principem munera gladiatoria partem in hoc amphitheatro, rartim in septis aliqssa

egisse.

233쪽

e statit ut loquamur, crebras in sequentibus

de aquaeductibus irit mentio, placet quaedade iis praemittere, quo causam aquas deducendi, qui αbus modis, cuiue hysii , o aqsso primum, o quot diversis temporibus in urbem iustaesiit, Dateiligamus . Urbe eηjm G umbitu, o bominκm numero alista, raulatim afluuio hunc, eis istum locum appete 'magua ciuium pars recessu, quae cum longo interuallo a oqμam petere cogeretur , maximis p flentiret incomm .dum, cogitauerunt prisci uere huic inopiis subuenire . ibinc deducenti aquas origo. Aqua eni ex omnibus elein imentis mortalibus maxime es nece seira quare Pinda i . rus ait ipsam optimam esse, in , ut aurum inter metal. Ia, caeteris prasare elementis. Adhaec urbis salubria uti maxime contulisse sic t latur Frontinus. Sctit haes curam imperatori, piissimi dieruae principissi Roma , regina orbis, o tetrarum domina, cui par es nihil,

nihil fecundum , o magis sentit salubritas eius.

dem aeternae urbis aucto castellorum operum inlinerum, o lacuum numero, nec minus ad priuates commodum lex increm . nto benesciorum eius dissunditur . nam im l

munditiarumfacies, o impurioripiritus grauioris ce ili, quibus apud ueteres urbis infamis aer fuit , uni re moti . Duobus autem modis dedi fias esse i arcuato ut, ldelicet opere, C subterraneis cuniculis, i Em ita deji. clgrat. Hi t urcus altissimi , subleuati, in quibo' nossem, tot aquarum. ω mii,

234쪽

parem, aut coetera inertia isti fama celebrata Grae. iorum: Per 8bterraneos uero meatus probat Strabo hoc modo . Tanta autem per aqgae iustus aqua' ubertas i ait, iit per urbem, ais cloacas amnes mundare uideantur, o uniuersae propemotum aedes subterra, neos meatus, Siphones, ac Natas undosis habeant . Praeterea etia hodie ad radices quirinali, in uilla Caci Grimulii, in dorso eiusdem montis , in uico Patricio, in Suburra, in uia Latina, in Assentino, apud Ilidcc rum plateam, multiis ulijs in locis subterruncos aqllae ductus videmus. Ii autem pli in urbὸm per arcus infuebant, qui iuxto aquilibrio per congruentia loca poteu.rant deduci. Deducebantur enim aquae ex diuersis losis. o quia Anio Nouus omnium erat alitissimus, neecusitatc urgen e, caeteris subuenieba . esitis sunt in. quit Fron. ductuum ultitudines in omnem partem urbis,

yd bis aliae majore, aliae leuiore pruspira coguntur. Alti simus Anio est Nouus. proxima Claudia. tertium locum tenet Iulia . quartum Tepula, diicb Martia, qtsae .capite etiam Claudis librum arquat. sextum tenet lo. cum Anio Vetus .fquitur hanc libram Virgo, deinde Appi .hmnibus humilior Albetina, quae Transt)bertinae regioni, o maxime*biacentibus locisseruit. Mox

qisae, ortiites, praeterea ordinem, o longitudinem rivorum, er ordinem librae cum pro=cutus sm, nen abe

235쪽

LIBERtast copia, quae publicis, priuatis p non solum

in auxilijs, inam etiam uoluptutibais icit, ra per quot castella ε quibiis p regionibus deducatur. quantum

extra urbem, qssantum intra sirbem, o ex eo quantsi lacubus , quantum muneribus , qaantum operibus publicis , quantum nomine caeseris, quantum priuatis uisibus

erigetur. quid autemst Casterum in aquaeductibus, Vulpianus ita declarat. Castellum est receptaculsi quod aquam publiccm 'stipit. quum stas ductus aquarum ad uiarum diuortia, gel regionum urbis nes peradusti erant , castesta in formarum fmmitate erant, eae quibus aqua per digitos , uncias , o modulos dei ci. it, operibos, o muneribμs publicis, cc priuatorsiobus diuidebatur a Castessario. Erat enim Castest rius castessi aquarum custos, ut prob tur epith phios quenti, uidelicet.

CLEMENΤI CAESARUM . N . SERVO CASTELLA Rio AcLVAE CLAVDIAE FECIT CLAUDIA SABBATIS E Τ SIBI ET

sUIS. In flo autem lacus erant, alia aquarum receptacula . ex quibus cum Romanae plebis, ex Dronum, coria riorum, aliorumφ opiscum nece statjbus fati feret, tum horti irrigabantur. Idem uero Fron. custodiam aquis adhibitam esse, sic testatur. Tutelam autem fragularum aquarum locarifutum inuenio, positams se Livioribκιηecillitatem cerium numerum circa ἐκ

236쪽

' fias extra sinem centum ab urbestruorum opificum ba bens, er giridem ita, sit nomina Τηοφ eorum, κωθα in tabulas

dum etiam Consulibus em prouinciam obuenisse, ut apparet ex eo, quoisa times.C. Lustatio, o Cusisne Cos raantopere autem curaefuerit ne eis riolare iductus gParum, nec non concessem derivare assieret; cum ex insiliis σpparere potest, tum ex hoc, quod cir' cus M iximus, ne diebus quidem lutorκm circensiani, li

nis AElilium, aut Cenistrum permiffsu, irrigabatur .

Agri uero,quos σqua pistica, contra legem, qris irria: gusti pasilicabuntur, cuius rei cassa AEdiles curules tu ibebantur per uicoongulos exire, qμi in Goqμου uico habitarent, praeditae baberent binos proe fcere, quoarum arbitratu aqua in publicum fi liret . Primus arie 'M. Agrippa post utillit tem, quam gessit tam utiris operum frorum, o munerum si lut perpetura cur Drfuit, Τια iam copia permittente, sit li προα rum pκblicis operibus, quid i cubus, qμid priu/tis G .

retur . Omnium cutem primum Ap. Cluuitu ex sim 'Lκcussano arcuato opere deduxi sye algam, ab eo e auis '

237쪽

urcubus ducerentur, pluribus i ei bis ipsemet recenset. 'S .uero Ru stum, eo poster 1, quem Dioclitiani temporibus urbem Romam destripsi Be putat Blon. ηονε, in decem aquas pfuisse animaduerti . '

. . . ' -

Iuum Claudium duos quaeductus a Caligula 4 inchoatas resci sy, c declarat Fron. Altem imperi' fit anno duos ductus inchoauit, qκοι opus Claudius magnificentiissime confimauit, deiic viis . alteri, φ ex fontibκs Ceruleolo, Cisrtio perducebatur, Claudiae datum nomen : hinc bonitate proxia rea Marciae. altera, quoniam duae Anienis aquae in urbem fluere coeperant, utfacilius appellationibus disgnoscerentur, Anio Nouus uocari coetit. Suet opera, inquit, mUη , potiusqui necdseria, qua multa perfecit ,si uel praecipue aquaeductum a Caio inchoatum. JJeminit oe Plin.bis uerbis. Vitii antecedentes in retarum justus nouissimum impendium operis inchoati a ,

talem ommes urbes, m montes atqgantem, ut M acra

impler et, Curtios atφ Ceruleos fontes adductos,erusta ad id opus talentum sexaginta miris. Is c t agi industμs, qκcm ὸ porta Naeuia per Cuel montis dorsim i Auentinum perducit Ca*MInfrontis icio ratem eii se

238쪽

. Iuntur.

COS. V. ΙΜPERΑΤOR. XXUIL PATER PATRI E'ΑQ VAS CLAUDIAM EX FONTIBUS in VI UOCABANTUR . CERVLEVSEΤCVRTIUS A MILIARIO. XXXXUITEM ANIENEM NOUAM A MILIAE RIO. XII. SUA IMPENSA IN URBEM . PERDUUENDAS CURAVIT. IMP. CYESAR UESPASIANUS AUGUST. .

239쪽

ESSEISTr NOVA FORMA REDUCEN. DAS SUA IMPENSA CURAVIT. In eodem aquaedus tu iuxta hospitale lateranes, int ulmi hic positas e si iniex. M. AURELIUS ANTONINVs PIVS FELIX Ause. TRIB. POΤ. IIII. PROCOS. ARCUS COELIMONTANOS PLURIFA. RIAM VETUSTATE CONLAPSOS ET CONRVPTOS A SOLO svA PECUNIA RESTITUIT.Partem autem bulaste aquae in Castolium a Carsabia se i ductam frunt. Extant enim ruinae forma nrum in Palatium se. In arcu uero tiburtino, huic aquaeductui coniuncto, prope aedem divae Mariae in Dominice,uetustate cor sae sint literae tules. P. COR: P. F. DOLOBELLA COS .

IVNIVS . C . F . SILANUS FLAMEN ARTIAL . EX .s . C. FACIUNDUM CURAUERUNT IDEM E PROBA. VERUNT. Aquam quidem ipsam a Traiano in Aventinum perduis

ita Traiam nomen accepit, auib. Front . cuius ad

huc σpparentformarum uestigia apud . S . Pristam, v in ruinis Thermarum Decii marmor paucis ante

annis Ipsum id, quod Frontini uerba, Igni cubat. De Ii quae incertam fidem nunc in coelio monte . :

240쪽

bent Ruim primus Cos . pulse Tarpinio Cur αb nae deae Τemplum in Coelio monte extruxit, sin s uoti reuscit, quia coriis benescio, cuius di simulatione habebatur idoneus, emendationi publici statκs extitit . Hunc enim deam uitalibus hi Manis praee se credebant,ab eάφ petebatur ut iecinora,er corda , quei ni intrinsecus uiscera Fatua confer uaret . Τemplum clauiij Ca s.conditum a Vespni fio, sed prius coeptum ab AIuppina in Coelio monte Neronem funditus de ruxisse ause . eis Suet Mamurra Formianu abrorum Caesaris in Garia pra tui,

Domum, quam in monte Coelio habebat, primκs omnium Romae marmoreis crustis exornaui PlinAn Coelio Domum Claudii Centimali fuiss, ait Vat. Max.

de qua Cic. sc meminit. Cum in arce augurium augurei acturi essent , tu pissent . Τ . Claudium Centi αMalum , qui aedes in Coelio monte babebat, demoliri eas, quarum altitudo ossiceret austiciis, emit calyburnius Lanarius. Domus Τetricorum inquit Postio) qui duo, ex triginta, tyranno' fuerut,hodies extat in male Coeliositer duos lucos, cotra Isu Metellinu pulcherri . In eodem monte Iunii Senatoris Domum constituit Cor. Tac. Adduntur, ait ,sententiae, ut mons Coelius in poserum Augu lus appessaretur, quando cunctis conflaagrantibus fla Tiberii figies in domo Iuni, Senatoris inuiolata mansisti Habait Coelius Domam. T. Cl β