Numismata Romanorum pontificum praestantiora : a Martino V. ad Benedictum XIV.

201쪽

Obelista ante illam . t JRollius in adnotationibus ' ad Osper e I antiquitates in Anglia editas , hoc adducit Numisma: sed Epigraphem anticae partis male exprimit . Conspicitur hic obeliscus Uaticanus a Sixto U. e Neronis Circo trans latus , R in soro ante Divi Petri Basilicam erectus, Equite Dominico Fontana Architecto . De hoc Obelisco, ejusque historia, artificio , & erectione Bonannius, Bargaeus , Sc Carolus Fontana pluribus agunt, ejus altitudo a Crucis si immitate a1 solum est CXX. palmorum, &semis. In Basi legitur vetus Inscriptio Tiberii jus su insculpta, ut & binae a Sixto adjectae . Sub Innocentio XIlI. Serta, & Aquilae aereae, quae circa illum visuntur, adjectae sunt. Sumpra obeliscum Crux etiam aerea eminet, quae, quod vetustate colla heretur, praeteritis annis instaurata fuit. Adscensum ad culmen Obelisci facillimum paravit Uir eximius Nicolaus Zaba,ia, eo que mirabilis , quod ipse rudis, & illiteratus firmissmis contignationibus machinas exstruxerit, quas Architecti ne excogitarent qui dem indeque sectum vidimus, ut ipse exiguo pretio moles maxi mas amoverit, alioque transtulerit, quod. alii, qui inter artifices

primaS tenere censentur, nonnisi maxima impensa praelittere . Eas

machinas aeri incisas publici juris secit Nobilis Vir Laelius Cosatius

Romae anno Μ DCCXLIII.

VII. SI XTUS . U. PONT. ΜΑX. Erigies nudata eum Mutarii, tu quo et 8

quidam sam.

CAESARIS. OBELISCUM. MIRAE. Μ AGNI T. ASPORTAVI Τ.ATQ UE. IN. EOR. D. PETRI. FELICITER. EREXIT .

AN. D. M DLXXXVI. Obeliscus Vaticanus JEques Fontana V ad Obeliscum collocandum in foro, sundamentum quadratum , LX. palmos latum , & palmos XXXIII. prosundum je cit , replevitque opere caementitio . Duo haec Numismata OX argen

to, &aere in illud injesta sunt. Huic fundamento superimposta suit

202쪽

fuit Basis XXXVII. palmorum: in hujus superiori parte quinque ser- rei paxilli erant , in quos per totidem foramina infixus est Obelis stus; in Basis angulis Leones quatuor aenei stellas fronte gestantes, his obeliscus ceu fulcris, ad speciem tamen , innixus est. obelisco Crux superimposita e aere deaurato , quae una cum ornatibus alta est palmos XXVI. , sola palmos X., ejusque hasta transeversa ad palmos II. in longum extenditur , Hastarum latitudo est VIII. unciarum'. Haec machina erecta fuit IV. Idus Septembres

an . MDLXXXVI.

3. SI XTUs. V . PONT. ΜAX. AN. II. Caput nudatum , eum plusiali arabice exornato. FECIT. IN. ΜΟNTE. CONUIUIU Μ. PINGUIU Μ. Tres montes, quorum qui e lateribus sunt , cornucopiae, palmam sustinent, qui in medio, libram ensi erecto ad Exam . f 3 JSumta est ex Isaiae cap. XXV. Epigraphe hujus Numismatis, in quo re praesentatur Liberalitas, & Iustitia Pontificis , qui licet avaritiae

nota ab aliquibus inuratur, narrant tamen Historici, ad L. aureorum millia in dotandis inopibus Uirginibus , totidemque in sublevandissere alieno obstrictis, insum sile. Insuperque aureorum CC. miblia ad comparanda frumenta, ne Urbs fame premeretur V . IX. q. SI XTVS. V. PONT. ΜAX. AN. II. Effigies, ut suprs. PERFECTA . SECURITAs . Peregrinus jacens sub orboris um

Ηoc Numisma refertur etiam a Luchio ς, qui tamen pro AN. II. scri

bit AN. III.

Inter alia Siκti egregia facinora, adnumeranda est grassatorum e ter minatio ab Ecclei distiea, Ditionis finibus. Hoc Romani non selum Numismatibus c Aebrarunt, sed etiam denariis. Horum duo argen tet anno II. cus1 , unus Iustitiam reserens cum Epigraphe : PVBLI C IE . Q IETIS. PARENs. ROMA; Alter Mulierem sedentem ,

203쪽

SI XTUS. V. PONT. ΜΛ X. Caput nudatum , cum pluviali, in quo sicon sum . SECURITAS. POPVLI . ROMANI. Mulier jacens supra suggestam , una manu caput u muri, altera ha o innititur: ante eam Ara , ct fax accense . In exergo duac palmae . JEandem observavimus posticam sub Gregorio XIII. , Pio U. , Paulo ΙΙΙ. , aliisque Pontificibus. Quae vero causa suerit , cur & Sixti Numismati aptata sit , nos docet insicriptio sculpta Basi Statuae , ,enatus decreto in Capitolio eidem positae , quam hic damus .

IUSTITIA . ET . CLEMENTIA . COΜPLEXAE . SUNT. SE .

Duar mulicros se mutuis amplexibus excipientes dux hastae , toti demque pateri in suo . Omnia intra lauream coronam . Hoc Numisima prorsus apocryphum puto , quum potiuS Clemen ii VIII. sit tribuendum . Simile visitur sub Innocentio X. . Emble ma male a Bonannio expressum ex Caji , & Lucii Caesarum Numissemate sumtum est '. XIII.

204쪽

EXALTAVIT. HUMILES . SS. Petrus, ct Paulus super duabus e lumnis : tu eorum vertice dus 2, subtur: i 387. 3 JRouius in adnotationibus ' ad Opperbe tum , qui Numisma refert , annum omittit. In eo repraesentantur duae Statuae , Columnis Tra-jani, &M. Aurelii superimpositae h. Sixtus Sanesti Petri Statuam supra Columnam Trajanam, & S. Pauli supra Antoninam locavit ;Τrajanae stylobatam egesta humo detegi jussit Paulus III., Antoninae

vero erosam, laceramque resecit Sixtus, qui & Columnam misere labefactatam restituit. Hae , quae Senatus decreto Imperatoribus Trajano, R Marco Aurelio Antonino erectae sunt, perpetuis spi ris ab imo basi ad capitulum operis Dorici sunt interstinctae, &anaglyptico opere Imperatorum gestis in earum superficie exculptis ; scalas introrsum habent solidas , Sc in Columnarum marmore cochleatim caesas, quibus ad verticem est aditus, quaeque senes rellis per intervalla dispositis illuminantur. Columna Trajana alta est pedes CLxxxvi II. , habet CLxxx V. gradus: Antoninae alti ludo est CLXXXV. pedum , gradus habet CXCII. Prope stylobatam Trajanae Columnae ad haec tempora suerunt fragmina , & quidem ingentia Columnarum, quibus Trajani porticus fulciebatur , quam Constantius, quum primo Romam ad Venit prae cae teris Urbis aedificiis miratus est ' , earum diametros erat palmorum septem . Eas modo misere dissecant, ut vias, & vestibulorum pavimenta sternant. XIV.

29. S I XTU S . U. PONT. Μ A X. A NN. LII. Pontifex deteHo capite cum

pluviali.

POPULI. CHRISTIANI. ΤROPHAE V Μ. S. Mariae Majoris Templi a spectus, qua Montem Luirinalem respicit, cum Sacello Sim

Hic, qui Augusti Mausolaeum ornaverat , penitus confractus inventus est inter Mausolaei rudera prope Tyberis ripam ad S. Rocchi ' . No-Vus ejus stylobates ad xxxii. palmos erigitur, quum ipsie Obeliscus una cum Cruce, cui dicatus est, ad Lxvi. pertingat . In eo loci ,

205쪽

ubi nunc visitur, Sixtus V. , Dominico Fontana Architecto, anno sui Pontificatus m. eum erigendum duxit. XU.SIXTUS . V. PONT. ΜAX. AN. IM. E figies, uisupra . 39. CVRA. PONTIFICIA. Bestissima Virgo , Crux , S. Laurentius , ct alius cum diademate, Patrem internum repracsentat ,

Obeliseus: omnes in totidem pili . f JQuae hic describuntur viae , eae sunt , quas Sixtus vel restauravit , Vel aperuit. Prima ' a S. Miriae Majoris ducit ad Ecclesiam Samstissimae Trinitatis Montium ; secunda ad S. Crucis in Hierusdem , tertia ad S. Laurentii extra murosi quarta ad S. Johannis in Laterano, qua obeliscus Visitur. XVI.

te , ac pluviali arabice contexto . SUPER. HANC. PETRA Μ . B Iici Vaticanae a pectus ; infratero: ROΜΑ. S JHaec postica eadem est , ac Gregorii XIII. , at jure quidem Sixto U. convenit; ipse enim Vaticanae Basilicae mirandam , & aliarum ona nium maximam Testudinem a Bonarrotio delineatam duplici sorni-ee opera Iacobi Portae, & Dominici Fontanae absolvit V . Basilicae frons in Numismate expressa ad Bonarrotii modulum, alia est ab ea, quam Carolus Madernus postea aedificavit. Duo de hoc Numismate adsunt chalybes.

XVIII.

plo negociatores ejiciem . f 3 JHoc emblema explicavimus sub Paulo IV., Pio IV., R Pio U. XIX. SI XTVS. V. PONT. ΜAX. Caput nudum, cum plusiali arabici ope- 38. ris hi sortis ornato . IN. FLUCTIBUS. EΜERGEN s. A soli e Nasi pissantes I JEt haec postica sub Paulo IV., Pio V., & Gregorio XIII. declarata est . X X.

SI XTVS. V. PONT. MAX. A No. IIII. Casut nudatum cum ga siali, in quo icones variae .

206쪽

Ecclesiae S. Mariae de Populo , ct Portae Haminiae , cum Obelisco .

XXI. 3I. SI XI VS. V. PONT. ΜAX. AN. U. Caput nudatum cum pluviali , in quo itan savi ; in inferiori parte: NI. BONIS.

In utroque hoc Numismate anachronis i Dus primo intuitu adparet. In primo enim , in quo A N. I I I I. adjungitur apud Bonannium annus MDLXXXVIII. , pro Μ DLXXXIX. In secundo vero, in cujus antica A N. V. in postica adnotatur AN. I I I I. . Utriusque rei ratio dari potest: Nam Vm. Kal. Majas anni MDLXXXVIII. SiXtUS V. quartum Pontificatus annum auspicatus est: bene igitur in primo Numismate annuS ΜDLXXXVIII. adnotatur . In alterius vero Numismatis an

tica adnotatur annus, quo cusum est Numisma; in postica vero , quo Obeliscus erectus est . NI colum BONI s ctidit more veterum ex triplici metallo hoc pulcher rimum Numisma , quod ego vidi apud Baronem Sto chium . Incudendis nuperis temporibus ex pluribus metallis Numismatibus excelluit Valerius Vincentinus, qui Faustinae junioris Numum e duo'bus metallis formavit , quem idem Baro possidet. Obeliscus, de quo in Numisimate, e Circo Maximo a Sixto U. anno MDLXXXIX. translatus ad sorum Portae Flaminiae, Cum . palmos est altus, prae ter verticem, qui palmorum est XI., stylobates vero palmos XXXVII. a solo ad summam basim palmi sunt Lxiii. cum quadrante . Ad qua tuor ejus latera totidem adjectae sunt Inscriptiones, una ab Augum sto , tres a Sixto V XXII.

ct bresi pallio. TERRA . ΜARI Q. SECUR iΤAs. I 388. Luinque triremei . I J XXIII.

7. SI XTVS. V. P. M. A. I I I I. Erigies, ut supra .FOELIX . PRAESIDIU Μ. I 38 3. uuinque triremes . Os Hoc Numisma argenteum apud Marchionem Lucatellium adspexi. Ditionis Ecclesiasticar praesidio , Κ orae maritimae securitati, a Sixto U. quin

207쪽

quinque triremes instrueri sunt, si vixis i , totidem parasset'.

Prima s. p. R. sumtibus Romae fuit in loco , qui Marmorata dicitur, aedificata, IV. Non. April. anni MDLXXXVIII. e naVali educta magnifico apparatu h. In actis Consistorialibus an . MDLxxx IX.

ad 1X. Kal. Maj. sic legitur: Fuit Consisorium secretum, in quo Sanctitas Sua dixit de classe parata , di jam instructa , quo jam sint tres triremes optime, bene instructi, is quod delibet vit , ut i tota decem triremium per totum mensem Aprilis , & ad x. Kal. Decem. anni ejusdem : In lectica pectus Isit ad Centumcellas, visendi triremes , is aquam , quam ibi ducere cursipit , cum quoiserunt septem Carinales, is die xxv. Novembris rediit ad Urbem. XXIV.

SIXTUS . U. PONT. ΜAX. ANO. IIII. Caput denudatum , ct i. a. pluviale cum icone sunt e . UADE . FRAN. REPARA. Templum ruens , incumbens humeris

Fratris cujusdam Minoris, Crucem manu tenentis . Repraesentatur hic Innocentii III. viso, quum adprobare renuebat Regulam S. Francisci, e cujus ordine erat Sixtus V. Hoc Numissema, ut & alia in fundamentis Obelisci D. Petri jacta , Antonius C ecreuius in vita Sixti U. describit, en ejus verba latine reddita :Ibi duae creae e lapidc Oburtinosuerunt recondit ac , quarum una ac gue XII. Numismata continebat. In singulorum Numismatum anticalfigies Pontis cis , in postea vero paria emblemata fuerunt adposita , In aliquibus homo sub arbore dormiens , ct epigraphe: PER FE CTA. SECURITA s. In aliis tres montes , supra dextrum cornu copiae , supra laevum laurum , in summitate ensis ad coelum elepsitus, libra superimposta, ct: FECIT. IN. ΜΟNTE. CONUIUIU Μ. PINGUIUM . In aliis S. Franciscus genuflectens coram Chrso et a Faeo , ct Ecclesia ruens s Adverte hic nostrum Numisma non

bene esse descriptum) ac: VADE. FRANCISCE .ET. REPARA

In aliis vero Pii V. effigie; dic. XXV.

O bresi pallio.

208쪽

Pu B. BENEFICI UM . Mulier turrita supra tres montes flos, ct aquam e duabus urnis emudens post eam aquaeductus. s 3 4 XXVI. L I9. SI XTVS. V. PONT. MAX. E iei, ut pra. VN D A . SEΜPER. FELIX. Fontis Felicis ad pectus ; in cujus m dio: s I X T U S . U. P. Μ. In ex go: 1388. 3 JHie Pontifex ex Agro Columnae via Praenestina, ubi erat Agrippae Fons, aquae ingentem copiam opere arcuato passuum xxH. milL Romana ad Thermas Diocletianas deduxit, Felicemque dixit e no- . mine, quo ante Pontificatum appellatus est ; ibi Lacum exstruxit ornatissimum , e quo per loca eminentiora derivantur aquae, ea que ratione iis Urbis regionibus consuluit, quibus aqua virgo usui esse nequibat. Fabretius Audior est, hanc ipsam aquam quondam ab Alexandro Severo ductam '. In primo Numisnate mulier turri ta Romam demonstrat, montesque Pontificis stemma, ipsum Pontificem. In secundo aedificium , quod conspicitur, Lacus est, quem mox diximus, Architecto Fontana, ad Thermas Diocletia nas prope Ecclesiam S. Mariae de Uustoria , ad ex ipiendam , & ad effundendam aquam constructus'. Tribus constat arcubus aedificium, in quorum medio Moysis signum , in dextro Aaronis, in laevo Ge

deonis . Fronti inscriptum est ζ COEPIT . PONT. AN. I. AB SOLUIT. III. Μ DLXx XUI II., ut etiam in posteriori Numis male adnotatur i quare dicendum , in priori per an . IV. Pontificatus

Sixti exprimi annum cusi Numismatis , non operis absoluti. XXVII.

SIXTUS, V. PONT. MAX. ANNO. U. Caput denudatum cum si fiali , manu quasi benedicens . A D. LATER. P. CONCIq. CELEBR. Obelisci S. Johannis Latera

nensis a pectus , nee non Templi, Palatii, ct Baptisterii . f J

Anno Μ DLXXXVIII. Sixtus U. e ruderibus Circi Maximi hunc Obelis scum erui jussit, Equitis Fontanae opera F, & resarciri, ac in foro S. Iohannis, qua parte via ad S. Mariam Majorem patet, collocari: Illum Sanctissimae Cruci dicavit vi. Idus Sextil. magna pompa , &aeneorum tormentorum strepitu . Moles tota ab imo ad summum

209쪽

verticem est CCIV. palmorum altitudinis, at obeliscus solus cxv. palmos non excedit. Praeter Templi porticum, & Baptisterium Constantinianum, exprimuntur etiam in Numismate magnificae, sumtuosaeque sedes proximae a Sixto, Equite Fontana Architecto, constructae, variisque pieturis ornatae , quas ted orio opere elaborarunt Balthassar Crucius , Ventura Salimbenus, Andreas Anconitanus, aliique ejus temporis Pictores M. AEdibus vix absolutis , in iis Sixtus habuit Consistori uim m. Kal. Iunias anni ΜDLxxx Ix. , ut publice exciperet, & au diret Hypolytum Cardinalem Aldobrandinum e Legatione Polonica redeuntem h.

XXVIII.

SI XTUs. U. PONT. Μ A X. A. V. Eriles cum eames eis, ct bre-zi filio, manu benedicem . A D. LATER A. P. CONCIS. CELEBRA U. Eadem postica, ae in

praecedenti. f J

Ηoc Numisma eodem modulo, quo praecedens, est cussim . XXIX.

SI XTUS. V. PONT. ΜAX. ANNO. U. II 88. Caput nudum cum

pluptati . A D. LATER A. P. CONCIS. CELEBRA V. Eadem postica. XXX. SI XTUS. V. PONT. ΜAX. Caput nudatum cum pluviali leonibus

ornato .

XXXI. SINTVS. V. PONT. ΜAX. Ggies eum camaleucio, ct pallio brepi . Obeliscus Lateranens s cum Pontis iis aedibus . O 6 lHoc etiam parvum Numisma Bonannium latuit. XXXII.

SI XTVS. V. PONT. ΜAX. AN. II. Caput nudatum , stupiale arabici operis. CRUCI. FELICIUS. CONfECRATA. Luatuor obelisci. Repraesentantur hic omnes, quos erexit Sixtus, Obelisci.

XXXIII.

210쪽

XXXIII.

SI XTUS. V. PONT. OPT. ΜAX. E dies cum camaleuco, bre- si pallio ; subtus: L. PAR M. TvΤVΜ. REGIMEN. Roma fBnI super armorum acerso, laesa tenet paragonium , dextra vero Draconem : Ex uno latere Tiara Pont

ficta , Murae , Cruces , ex altero arma, is libri. Haec postica ad Gregorium XIII. pertinet. XXXIV.

SI XTUS. V. P P. ΜAX. E Pira cum cama ueto , ct hesi pallio , manu benedicens; infra vero: AD. BENEDICTIONES. A. V.

3 . SI XTUS. V. ΡP. MAX. A D. BENEDICTIONES. A. V. E diei ,

supra . ECCE . REGNUM. DEI . Pontifex genuflexus ante parvum Templum , plusiali indutus , duo Religios ut ordinis sequuntur :Coram eo S. Franciscus oculos intendit in Tiaram elevatam , supra quam Spiritus Sanctus. Pos S. Franciscum arbor . In hoc Numismate S. Franciscus Tiaram Pontificiam Sixto sui ordinis Alumno ostendit. In parvo Templo repraesentatur Portiunculae Sa cellum existens in magnifico Templo S. Mariae Angelorum Assisti . Sixtus etsi aliqua passus sit, dum inter suos coenobitas ageret, ta men injuriae immemor pluribus ipsos beneficiis cumulavit , ab iisque praVas consuetudines , & mores evellere curavit. Collegium Sancti Bonaventurae erexit, censuque donavit; Coenobium SS. XII. Apostolorum identidem invisebat, quippe qui amicis, quos colue rat , etiam Pontifex familiariter usus est ' . XXXVI.

34, SI XTUS . V. PONT. ΜΛ X. AN. U. Caput nudum, cum pluviali arabice contexto infra : NI. BONIS. PONS . FELIX. Pontis Felicis a pectus; in exergo : AN. DO M.

3S'. SI XTUS. V. PONT. ΜAX. AN. VI. Pies, ut pro . PUBLICAE. CoΜoo 14 AI 1 . Idem a Pectus . S JUtrumque hoc Numisina minori est modulo cusum , & utrumque pulcherrimum . Ρrimum deauratum adspexi. Idem PonS in utro que