Io. Bartholomei Marliani Patricii Mediolanen. Antiquae Romae topographia libri septem

51쪽

conditoribus urbis non plures tribus petitum mistibus, ex paliciores sequitibus tercentis .

De Portis urbis Romuli. CapAIII. E portis autem urbis Romuleaesc habet plid nius Urbem tris portas babentem Romulus reliquit, ut ut pluribus tradentibus credoraus)quatuor. Harum nec nomina,nec locum isse ponit. communis tamen est opinio eorum,qui tres tantum a Romulo ferunt relistas fissoCarmentalem, Romanam, in Panis iam, Carmentalem', a matre Euandri denominatan a dexteras tib Capitolio inter saxum turpetu, o Tyberim: ergione ardicule divae Caterinae nunc dirutae. o ucss circum Flaminium , ut inquit P.Uictoraquam Blonius ad primas Auentini radices

ponit,o praeter historiae Idem, Liuijs authoritatem ipsem collem in urbem Romuli coprehcndit dumq3 bule suae urbi portas accommodare, ueri milem se m opianionem efficere conatur, alio ipsas portas, uerant, traducisio ex uno in alteφ labitur error Liuius eniisse septimo belli pinloquens de uico Iugario, clare docet

Carmentalem portam fuisse sub Capitolio sed aperti se

s me Halan Camilli vita. Ad Carmentalem, ii qui portam Pontinus contendit, ut quid ageretur per flentiumstecularetur nam huic Crpitolium maxime direacto incumbit: ο Solinus bis uerbis.Pars in ma capitoli

52쪽

LIBER i

si montis habitaculu Carmentaefuit, sibi o 'camentiati nunc funum es, a qua carmentalis portae nomen est, Eodem modo G Sex.Pomp. gri templum Iani fui se extra ipsam portam apud Marcelli theatrum tradit . Hlia eis ratio hanc portam non fuisse prope Auenti num. quoi Vir. inducit Euandrum ab ara Maxima in Palatinum progredientem monilirare Herculi portam Carmentalem, qgae nimirum ad radices Aventini, post fuist relicta.Huic autem portae Sceleratae pylea nomensuit, φ per eam resti Fabii ad Cremera Flu. ex lacu attingente Bacchanas orientem, omnes interstasti sintInde idem Sex .Pomp.refri religioni esse quibusdam porta Carmentali egredi, o vi cede Iani , qgae erat extra ipsam senatum haberi,s ea egre spi sex irrecenti Fabii apud Cremerum omnes interfesti fint, cum in oede eiusdem Iani.S.C.factum efflet,ut pro ci. sterentur. Sed ad reliquas ueniamus.Romanam in bonistis aedis dissae Maria nouae haud procul ab angulo Palarim,qui amphitheatrum stestat, fasse innuit item usi

stor, cum ait. Romana porta instituta es a Romulo in in mo clivo Victoriae,qui locus gradibus ι quadrati ram formitus est.Appestata est autem Romana a Sabinis praecipue proximus aditus erat Romam sunt tamen qui Mugonjam,quae o Trigonia a tribus angulis 6l denominati ibi restituant,quibussassentiri liolumus, dicemus a Romulo prius Romanoe,deinde ab euentis,hoc esta mugita bo 'vel φ per eam belles introisscerentur, Mu

53쪽

P RIM V S rorebus iratis in urbem panderetur, eidem er Liberae, Romanulae nomen fuit, quώm prope Velabruo fuissprobant Τμα sequuntur V ur.uerba .Laurentalia ab Acca LauretiaHujussacrificiumst in Velabro,qua in Nouam uiam exitur,ut aiunt quidam ad Sepulcram Atacae;qui locus extra urbem antiquam fur no longe a porta Romanula . Exii hiramus autem Romanulae nomcuadeptam,postquam Romana Mugoniae sum it cogno αmen. Miror autem Blonium, ex Fululum,Varolithore, ueste hanc ui se non R omae,sed Saturniae urbis, quidam probat Saturnjum .ppida ui spe prope Saturnia in montem sic quitur. Eiui usi a nuc manent tria, s Saturni fanum infaucibus, i Saturnia porta, qssam Iunius scribit, ibi, quam nunc uocant Panianam; quae ultima uerba iuuant.Pandanam fui se a Romulo constituta,eo in loco, ubi prius in Saturnio oppido uerat Sa,

tu a. quisse uolunt Romulum urbem quatuor poraturam reliquisse; quartam ad radices Viminalis flatuer ab euentu postea dictum Ianualem . bello Sa, binorum cum Romani eam clauderem inarent, quia inissam boses irruebant, posquam est clausa , mox sponte patefacta es, cuns iterum, ac tertio idem contigisset, armati plurimi pro limine, quia claudere nequibant, custodes fletersint, cunque ex alia parte eccerrimo pretio certaretur ;subito fama pertulit fusos a Tatio Romanos : quam ob causem, qui aditum tueubantur territi profugerunt icuras Sabini per portam patente irruptari essent, ei tar ex sede Ianis hanc porto

54쪽

LIBER metam uim torrentium undis scatentibus erispisse, mult sis perdisertum cateruas, aut exi fas struenti σξssa, aut deuoratas rapida voragine depcrijse, ea re plac, tum , ut belli tempore, ueluti ad urbis auxilium, fores Iani referarentur. Haec autem porta opportuno loco Derat sita, tamen cum constimsJit opinio romerium Ro αmuli ad radices Viminalis non perueni sye,ni libis legerimus I ani templum eo in loco fleti se, redimus Romulam tres tantum injlituisse portas qui numerus, in urbeo huc piarus,sublico usui satisfacere pyye videbatur .

De uario ambitu, o moenibus urbis. Cq.V. Um Rcmulas, urbe noua constituta, quae cad Jeorum religionem, hominums iura pertineare uidebantur, curaret, Romani interim alia, ais alia loca appetebant, ut urbs in es amplioribus munitionibus cresceret, cum instem magis futurae multitudinis, qua ad id hominum, quoi tum erat, eam munirentivistis poItea Sabinis, o ex duabus una famiriuitate,etiam hominum multitudine aucta est, mox Alba euersa, duplicatos ex irias ruinis ciuiu numerae Tullus Coelium urbi addidit, Equilios, uuibore Liuio,

auxit. ex quo conjrimus, qufio numero ciuilim, Roma, nos etiam extra muros in montibus, uuilibu is adiacem

tibus, foro proximioribus domos struxi De. quae loca cum iam essent occupata, deuictis Albanis Τurum dia

ditisse Coelium, lililior, nandum urbi adie iu

55쪽

seiss. Secsiniam autem urbis ampliationem capto Politorio,ommay multitudine Romam traductu,scit An Ecus. qui cum circa Palatium sedem ueteres Romani , Sa bini Capitolium, Elg3 arcem, Coelium Albani impleuissent, Aventinum nouae multitudini concessi. Multis deinde missibus Latinorum in ciuitatem acceptis Ianiculii quo p urbi coniunxit,ponte sublicio tunc primum in

Τ1berinifacto, quiritium p fosseam in planioribus urbis

circunduxit. Hinc constat Aventinum noti fulisse urbis Romuli partem, ut putauit Blon.minus diligenter L iis xij uerba con hierans. qui etiam primo decalis quinis

Auentinum ipsem extra urueemdic collocat. Aediles extra portam Tergeminam in Aventinum porticum silices trauerunt. eodem modo in Gessius,eius uerba brcsui. Ruentinas solus, quae pars non longinqua,nec infreqges

est, extra pomerium es,neq, Ser.Turus,nes Sulla, qui profrendi pomerium titulum qi aestuit, aeque posea Diuus Iulius sim pomerium prorret, intra urbis Ines incluserunt.Causam eqse ait Messala, si in monte Remus urbis condenti gratia austicatres, stues irrito habuerit, , speratusque a Romulo in au 'itio fit. Iccirco omnes, qui pomerium protulerunt, montem sistum exclustrunt, quoi uuibus obstoenis ominosium . Aistbore postea.D. Clautio receptam, i intra pomerii Ines obseruatum est.Tarquinio cutem pristo, qui urbem muro cingere

parauerat, mortuo, eam curam Ser. Tullius s cepit, erViminale quirinalemqsse quinqge collibus addens,inubis ambitum ampliquit. Muros gero ruderibus,siillibus

56쪽

que rumiris gliscatos Tarquinius D iis primu cerpit sexti mignis formatis sti regulam extruere. Ex eo quip tempore portae Romulleae paulatim, o nomen, o usem ammi si e uident: silicet Carmentalis diutius .fsi retinuerit, Et con tractio urbis regum tempore ulterias, ut tenis est Dion'. ii processi, non permittente numine, quanquam omnia circum arbem erant habitata . Nam cum antiqui uellent urbis moenia, quae Corianum non excedebant portam, Us ad Miluium pontem producere, probi bisere ari spices, quis non licebat in urbe comitia facere, o milites linere. hinc C ic. ni Atticum. Sed casu, inquit, firmo a Capitone de urbe au αgen ita in ponte Miluio ad Τ1berim: pauci fecundil moles Vaticanos, canitum Μartium tum aedi cari,irum autem campum Vaticanum feri quasi Murtium . quare arbitror magna parte urbis Planae aedisci s occupata, Senatum saepe uitiauisse de transferendo campo Marαtjo in Vaticanum, nunquam tamen id comprobatum esse . egoi autem Blon. vellit eum,quem nos collem Hortulorum dicimus, quirinalem e sye falsum e s e o leniit A, planus, cum ait S1llam ulterius progi usam exercitum in campo Martio ante urbis portas flatuisse, i csi biecoris Campo Martio immineat, nimirum necessee est reticepto ecundum nos, cosse Hortulorum, ut etiam idem carus in urbem, contra omnium opinionem, si receptus.

ἡ tamen Fulvij approbamas sententiam, qui quidquid campi inter Capitolium, o T)berim est, Martium appellari, muro sui bii Capito iam non excellF, patet.

57쪽

men ipsum monte Consulum, aut imperato' tempore muros procesi se opinor Plurimis enim authoribus creti diderim Flumentanam portam antiquistimam e spe . quod si secundum Bion , opinionem, fortita est nomen, φ per eum aliquando Τ3beris luxerit oenibus montes non excedentibus,non uideo ubi locos ipsa postit corocari, ut Tyberis per eam labi potuerit.Praeterea no dicimus theat' Popei, thermas Agrippinas, Mineruae temptu, circu Flaminia in capo Μurtiosicut Oissile, ut a Publi,

cum, o multa alia. quare arbitramur parte urbis Plaαnae, prisco et v vijse intra urbe, deducto uidelicet muro a Collina ad T3beri eregione muro' ab Anco in Transhberina regione collocato' Jlumentanam' poratam, ubi nuc est, longo tae post transata. N ec oblut siflifalso reseriis: Martiu castu appestatu quidquid inter Capitoliu, T3berim es Mu Liu dicat quidquid inter urbe o Τ3bera, q1scim nosia opinione, beneiprocedit, cui ci. P. Uic suifragari uidetur, uia Lata o32 Suariti, Pila Τ3burtina iter moles er Τiberi iacetes i septima urbis regisse flatucs.Pli ἀt tradit abitu urbis βο ue mili.ρaf xx fuisse. Vopiscus uero Aurelianuip. mliros urbis sic .pua spe, ut. l. prope mrlia eo' abitus teneret. Sed

Marcel. dubitatione tollit, cu iquit, Urbs Roma est, quae muro cigeretur, ut Alphenus stit. Roma e et Fatu cotine tia aedi ciu eent.Atiitas, A. xx. ii psissusscribit, Vopificu, dii pinquaginta, Romae, aediu cotinetisicό

58쪽

barbaris Uta,m a maioribus justaurata ambitu uariubabuissee magna uero partem Honorium, o Arcadiures isse, uetus in marmoresupra portam Porruensim incisus hic index sentit. IMPP. CAE S. D D. N N. INVICTI SsIΜIs

TUIT. Ambitus autem urbis no ro tempore uix passus 'mit. tredecim implet.Μoenia uero utrum in ipso permgη qui prisco uel brio ueterisfundamenti diu anceps fui. Non enim mihi persuadere poteram,antiquos ita diflortos,qssemadmodum nunc cernuntur, muros posuisse . redeinde diligentius conisierat Ainueni suus ipsoru optimma eos habuisse rationem . quias orbiculare,aut qssa udrangulare,uel qualibet alia, certam forma urbis conflituere uoluissent, eueniebat.muri interdum per montialim crepidines di ti,interdum uero per ualles montibus extra relictisfacile,perfosse, o excallata parte monu

59쪽

sies opprimi, quare secundum montium circuitum, perisque ipserum radices deduxere muros,ita ut, ubi accli oujsfuissi locus,per mediam stre ac iuitatem dirige rent, iacerentque intro qfossam terram, donec montem ipsem aequarent, ne aqua defluens muros ledere posset. Si qgis autem dixerit, inter Collinam, Numentanimque portam, rus hae inter Unariam Gabiissim, eralibi,etiam per ualles moenia deducta,res olemus,lies factum, pila extra non erat mons, qui urbi limminerit,

muris radicibas montium appostis, deformem, v mgitis in locis inutile urbem reditissent quapropter credima perfundamentis pristis muros nunc exijlenates,extructos esse qujd enim erat cur ij, quibus maros instaurandi,non ampliandi fuerat cum,noua ut iacerent funiamenta, cum prisia longe minorem impensem, ersaborem de hierarent e De Pomerio urbis. Cv. VLomerium uerbi uim iii intuentes post mor. p nium interpretaniar ess,est autem magis circa murum locus, quem in contendis urbibus qaoniam Hetrusti, qua murum ducturi erant, certis circa terminis inarurato consecrabauit, ut neqsse interiore parte aedificia moenibus continuarentur, i extri cuspuri aliquid ab humano cultu pateressi. Hoc statium s velo habitari nige arari fis erat,non m Pi l rot

60쪽

LIBER φ esset, am φ murus post id, Pomerium Romani

appellarsit, Liuilis. Saepe tame pro totius urbis ambitu , locos certis finibus procripto accipitur. Gellisis enim tradit Pomeriu facere 1 ne urbῆι auq ici, blep no notisscEmemorat, qui Romanu propagarut Pomeriti, Sed post Syllastre oes gloriae,honori s magis cupiditate, qui necesstate adducti, id secere,inter quos numeretur Claudius imperator. Cor. Tac.Pomhi Iu,inquit, alixit Clauarius more prisco,quo iis,qui protulere aperia , temi: nos urbis propagare datur, moxsubiit. Et qlios tu Cluudius terminos posuerit facile cognitu, o in publilis actis criptu:ὶ seni pomeriu propastaverit, multa extant exepla,lit in tabula gneam Lateranesii b ilicasita, Ius re. caput hoc est.

VTIQ VE EI FINES POMERII PROFERRE CUΜ EX RE PUBLICA CENSEBIT ESSE LICEAT. ITA UTI LICUIT CLAUDIO CAESARI AVG . GERMANICO . Et in lapide liburtino e fosso superioribus utinis apud

Cloaca diuae Luciae .cuius titulus est hujusmodi. TI . CLAVDIVS DRUSI. F.CAESAR.AVGGERMANICVS PONT. MAX. TRiB . POT. VIIII IMP. XVI. COS. IIII. CENSOR. P. P. AUCTIS POPULI ROMANI FINIBUS POMERIUM AMPLi AaΙΤ ΤERMINA AIT L. Sed tamen quos terminos pomerij posuerit,nsilibi ingenies, Vopiscus uero scribit Aurelianu imperatore adhibito natus csulto muros urbis dilatavistines ruc qui ig